Day: 167 | June 15 | Elder Abuse Prevention & Vuddhapacayana | Mangala Sutta | Gerontology & Psychology
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
ယနေ့ဟာ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၈ ခုနှစ်၊ သာသနာတော်နှစ် ၂၅၇၀ ပြည့်နှစ်၊ ခရစ်နှစ် ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ (၁၅) ရက်နေ့ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီနေ့ဟာ ကမ္ဘာ့ကုလသမဂ္ဂက သတ်မှတ်ထားတဲ့ "ကမ္ဘာ့သက်ကြီးရွယ်အို ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်မှု အသိပညာပေးရေးနေ့ (World Elder Abuse Awareness Day)" ဖြစ်သလို၊ တို့ Hswagata Museum ကြီးရဲ့ မူဝါဒတွေနဲ့အညီ "ဝုဍ္ဎာပစာယန" (ကြီးသူကို ရိုသေခြင်း) ဆိုတဲ့ မင်္ဂလာတရားကို လက်တွေ့ကျင့်သုံးရမယ့် နေ့တစ်နေ့ ဖြစ်ပါတယ်။
ဒီနေ့မှာ တို့အဖွဲ့သားတွေနဲ့ တရားနာပရိသတ်အပေါင်းတို့ဟာ နေ့စဉ် ရွတ်ဖတ်နေကျဖြစ်တဲ့ ပလ္လင်ဖွင့် ဆုတောင်းမေတ္တာပို့သမှုကို အရင်ဆုံး ပြုလုပ်ကြရအောင်။ "အမုန်းစကား... မေတ္တာစကား ပြောဆိုနိုင်ပါစေ" ဆိုတဲ့အတိုင်း မိမိတို့ရဲ့ နှုတ်ကနေ ထွက်တဲ့ စကားတွေဟာ သူတစ်ပါးရဲ့ နှလုံးသားကို ဒဏ်ရာရစေမယ့် အဆိပ်မြှားတွေ မဖြစ်စေဘဲ၊ အထူးသဖြင့် သက်ကြီးရွယ်အို မိဘဘိုးဘွားတွေရဲ့ စိတ်ကို ကုစားပေးမယ့် မေတ္တာဆေးစက်လေးတွေ ဖြစ်ကြပါစေလို့ ဦးစွာပထမ ဆုတောင်း မေတ္တာပို့သလိုက်ပါတယ်။
ကဲ... သူတော်ကောင်းတို့ရေ။ ဒီနေ့ ပြောမယ့် အကြောင်းအရာက "သက်ကြီးရွယ်အို" (The Elderly) နဲ့ "အာဟာရ" (Nutrition) အကြောင်း ဖြစ်ပါတယ်။ လူ့လောကမှာ သက်ကြီးရွယ်အိုတွေကို ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်တယ် ဆိုတာ ရိုက်နှက်တာမှ မဟုတ်ပါဘူး။ စကားနဲ့ အနိုင်ကျင့်တာ၊ အစားအသောက် ဝဝလင်လင် မကျွေးတာ၊ လစ်လျူရှုထားတာတွေဟာလည်း "Abuse" (ညှဉ်းပန်းမှု) ပါပဲ။ ဒီနေ့မှာ သက်ကြီးရွယ်အိုတွေရဲ့ ခန္ဓာကိုယ် ပြောင်းလဲမှု (Gerontology) ကို သိပ္ပံနည်းကျ နားလည်ပြီး၊ "ကဗဠီကာရာဟာရ" (စားသောက်ဖွယ်) ကို ရှုမှတ်တဲ့ ဝိပဿနာနည်းနဲ့ ဆက်စပ်ကာ ဆွေးနွေးကြမယ်။
တရားမဟောကြားမီ၊ တရားမနာကြားမီမှာ စိတ်ကို တည်ငြိမ်အောင်၊ မေတ္တာစိတ် ပွားများအောင် အရင်ဆုံး လုပ်ယူကြရအောင်။ ဒီနေ့အတွက် သမထကမ္မဋ္ဌာန်းကတော့ "မေတ္တာကမ္မဋ္ဌာန်း" ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ အထူးပြုပြီး "သက်ကြီးရွယ်အိုများ" အပေါ်မှာ ထားရှိတဲ့ မေတ္တာကို ပွားများပါမယ်။
မျက်လုံးလေး မှိတ်ထားပါ။ ခါးကို ဆန့်ဆန့်ထားပါ။ ကိုယ့်စိတ်ထဲမှာ ကိုယ် အချစ်ဆုံး၊ အလေးစားဆုံး အဘိုးအဘွား တစ်ယောက်ယောက် (ဒါမှမဟုတ် မိဘ) ကို ပုံဖော်ကြည့်ပါ။ သူတို့ရဲ့ မျက်နှာမှာ ပေါ်နေတဲ့ အရေးအကြောင်းတွေ၊ တုန်ရီနေတဲ့ လက်ကလေးတွေကို မြင်ယောင်ကြည့်ပါ။ ဒီခန္ဓာကိုယ်ကြီးဟာ တစ်ချိန်တုန်းက သန်စွမ်းခဲ့ပေမယ့် အခုတော့ အိုမင်းပြီး ကျိုးပဲ့လွယ်တဲ့ ရှေးဟောင်းပစ္စည်းလေး တစ်ခုလို ဖြစ်နေရှာပါပြီ။ "ကျန်းမာပါစေ... ချမ်းသာပါစေ... ဘေးကင်းပါစေ" လို့ စိတ်ထဲကနေ ရေရွတ်ရင်း၊ သူတို့ရဲ့ ခန္ဓာကိုယ်လေးကို မေတ္တာနဲ့ ထွေးပွေ့ထားသလို သဘောထားပြီး တစ်မိနစ်လောက် ငြိမ်ငြိမ်လေး ရှုမှတ်ကြည့်ရအောင်...။
(တရားထိုင်ချိန် ပြီးဆုံးသည်ဟု မှတ်ယူပါ)
ကဲ... စိတ်ကလေး အနည်းငယ် တည်ငြိမ်သွားပြီ ဆိုရင်တော့ ဒီနေ့ရဲ့ အဓိက အကြောင်းအရာဖြစ်တဲ့ "Elder Abuse" (သက်ကြီးရွယ်အို ညှဉ်းပန်းမှု) နဲ့ "Gerontology" (အိုမင်းမှုဆိုင်ရာ သိပ္ပံ) ကို ဘုန်းကြီးတို့ အသေးစိတ် လေ့လာကြည့်ကြမယ်။
သိပ္ပံပညာရှင်တွေရဲ့ လေ့လာချက်အရ "Elder Abuse" မှာ ပုံစံ ၅ မျိုး ရှိပါတယ်။
၁။ Physical Abuse: ရိုက်နှက်ခြင်း၊ နာကျင်စေခြင်း။
၂။ Emotional Abuse: စိတ်ဆင်းရဲအောင် ပြောဆိုခြင်း၊ အော်ဟစ်ခြင်း၊ လစ်လျူရှုခြင်း။
၃။ Financial Abuse: သူတို့ရဲ့ ငွေကြေး၊ ပိုင်ဆိုင်မှုတွေကို လိမ်လည် ရယူခြင်း။
၄။ Neglect: အစားအသောက်၊ ဆေးဝါး ဂရုမစိုက်ဘဲ ပစ်ထားခြင်း။
၅။ Sexual Abuse: လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ စော်ကားခြင်း။
ဒီအထဲမှာ အဖြစ်အများဆုံးကတော့ Emotional Abuse နဲ့ Neglect ပါပဲ။ ဘာကြောင့် ဒီလို ဖြစ်ရသလဲ။ Gerontology (အိုမင်းရင့်ရော်မှု ဗေဒ) အရ အသက်ကြီးလာရင် ဦးနှောက်ရဲ့ Frontal Lobe (ဆုံးဖြတ်ချက်ချတဲ့ နေရာ) အားနည်းလာပြီး၊ "Cognitive Decline" (မှတ်ဉာဏ်နဲ့ တွေးခေါ်မှု ကျဆင်းခြင်း) ဖြစ်လာပါတယ်။ ကလေးဆန်လာတယ်၊ ဂျီကျလာတယ်၊ မေ့လျော့လာတယ်။ ဒါကို နားမလည်တဲ့ သားသမီးတွေ၊ ပြုစုသူတွေက "လူကြီးက ရှုပ်တယ်၊ ပြောမရဘူး" ဆိုပြီး စိတ်ကသိကအောက် ဖြစ်ရာကနေ ညှဉ်းပန်းမှုတွေ စတင်လာတာပါ။
နောက်တစ်ခုက "Frailty Syndrome" (ဆတ်ဆတ်ထိ မခံ ကြွပ်ဆတ်မှု) ပါ။ သက်ကြီးရွယ်အိုတွေရဲ့ ခန္ဓာကိုယ်ဟာ "Homeostasis" (ခန္ဓာကိုယ် မျှခြေ ထိန်းသိမ်းနိုင်စွမ်း) အလွန် ကျဆင်းနေပါပြီ။ ရေနည်းနည်း ငတ်တာနဲ့ ချက်ချင်း ရေဓာတ်ခန်းခြောက် (Dehydration) ဖြစ်သွားမယ်။ အစားတစ်နပ် လွတ်တာနဲ့ သွေးပေါင်ကျပြီး မူးလဲမယ်။ လူငယ်တွေအတွက် အသေးအမွှား ကိစ္စက သူတို့အတွက် အသက်အန္တရာယ် ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် သူတို့ကို အချိန်မှန် အစာကျွေးဖို့၊ ရေတိုက်ဖို့ ပျက်ကွက်ခြင်း (Neglect) ဟာ တကယ်တော့ "နှေးကွေးသော သတ်ဖြတ်မှု" (Slow Killing) တစ်မျိုး ဖြစ်ပါတယ်။
နှစ်ပေါင်း ၁၀၀၀ လောက် ကြာပြီဖြစ်တဲ့ ရှေးဟောင်း ပုဂံဘုရား တစ်ဆူနဲ့ တူပါတယ်။ အဲဒီ ဘုရားကို အသစ်ဆောက်ထားတဲ့ တိုက်တွေလို သွားဆက်ဆံလို့ မရဘူး။ အင်္ဂတေတွေက ကွာကျနေပြီ၊ အုတ်တွေက ဆွေးနေပြီ။ လက်နဲ့ နည်းနည်းလေး တွန်းလိုက်တာနဲ့ ပြိုကျသွားနိုင်တယ်။ အဲဒီ ရှေးဟောင်းဘုရားကို ထိန်းသိမ်းရသလိုမျိုး၊ သက်ကြီးရွယ်အိုတွေကိုလည်း အလွန် နူးညံ့သိမ်မွေ့စွာ ကိုင်တွယ်ရပါတယ်။ "ဘာလို့ မခိုင်တာလဲ" လို့ ဘုရားဟောင်းကို သွားအော်လို့ မရသလို၊ "ဘာလို့ မမှတ်မိတာလဲ" လို့ အဘိုးအဘွားတွေကို အော်ငေါက်နေတာဟာ မိုက်မဲရာ ကျပါတယ်။ သူတို့ဟာ ပြိုလဲလုနီးပါး ဖြစ်နေတဲ့ "သက်ရှိ ပြတိုက်" (Living Museum) တွေ ဖြစ်ပါတယ်။
ဆက်လက်ပြီးတော့ တို့ Hswagata Museum ကြီးရဲ့ ဓမ္မမော်ကွန်းတိုက်မှာ ရှိတဲ့ ပိဋကတ်တော်လာ အဆုံးအမတွေဘက်ကို အာရုံညွှတ်ပြီး လေ့လာကြည့်ကြရအောင်။ ခုနက သိပ္ပံပညာပိုင်းမှာ သက်ကြီးရွယ်အိုတွေရဲ့ ဦးနှောက်နဲ့ ခန္ဓာကိုယ် ယိုယွင်းပျက်စီးမှု (Gerontology) အကြောင်း ပြောခဲ့တယ်။ ဒီသဘောတရားကို နားလည်ပြီး သူတို့ကို ပြုစုစောင့်ရှောက်ခြင်းဟာ ဗုဒ္ဓမြတ်စွာဘုရား အလွန် ချီးမွမ်းတော်မူတဲ့ မင်္ဂလာတရားတော် ဖြစ်ပါတယ်။
ဒီနေ့အတွက် သတ်မှတ်ထားတဲ့ ပိဋကတ်တော် အကိုးအကားကတော့ မင်္ဂလသုတ်တော်မှာ လာရှိတဲ့ "ပူဇာ စ ပူဇနေယျာနံ" (ပူဇော်ထိုက်သူကို ပူဇော်ခြင်း) နဲ့ "ဝုဍ္ဎာပစာယန" (ကြီးသူကို ရိုသေခြင်း) ဆိုတဲ့ အချက်တွေပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ "ဝုဍ္ဎ" ဆိုတာ အသက်အရွယ်အားဖြင့်သော်လည်းကောင်း၊ ဂုဏ်အားဖြင့်သော်လည်းကောင်း ကြီးမြတ်သူ (Elder/Senior) လို့ အဓိပ္ပာယ်ရပြီး၊ "အပစာယန" ဆိုတာကတော့ မိမိကိုယ်ကို နှိမ့်ချ၍ အရိုအသေပြုခြင်း၊ ပြုစုလုပ်ကျွေးခြင်း (Humble Service/Care) လို့ အဓိပ္ပာယ်ရပါတယ်။
ဒီနေ့အတွက် သတ်မှတ်ထားတဲ့ ဓမ္မပဒ ဂါထာတော် (Verse 76) မှာ မြတ်စွာဘုရားက ပညာရှိ သူတော်ကောင်းတွေရဲ့ တန်ဖိုးကို ဟောကြားထားပါတယ်။
"နိဓီနံဝ ပဝတ္တာရံ၊ ယံ ပဿေ ဝဇ္ဇဒဿိနံ။
နိဂ္ဂယှဝါဒိံ မေဓာဝိံ၊ တာဒိသံ ပဏ္ဍိတံ ဘဇေ။"
ဒီဂါထာတော်ရဲ့ အနက်အဓိပ္ပာယ်ကို တစ်လုံးချင်း (Word-by-word) ဓာတ်ခွဲကြည့်မယ်ဆိုရင် - "ဝဇ္ဇဒဿိနံ" - အပြစ်ကို မြင်တတ်၍၊ "နိဂ္ဂယှဝါဒိံ" - နှိပ်ကွပ်ဆုံးမတတ်သော၊ "မေဓာဝိံ" - ပညာရှိသော၊ "ယံ" - အကြင်သူကို၊ "ပဿေ" - မြင်ငြားအံ့။ "နိဓီနံ" - ရွှေအိုးမြှုပ်ရာ နေရာကို၊ "ပဝတ္တာရံ ဣဝ" - ပြောကြားညွှန်ပြသူ ကဲ့သို့ (ထိုသူကို မှတ်ယူလော့)။ "တာဒိသံ" - ထိုသို့သော သဘောရှိသော၊ "ပဏ္ဍိတံ" - ပညာရှိကို၊ "ဘဇေ" - ဆည်းကပ်ရာ၏။
ဒီဂါထာက သက်ကြီးရွယ်အိုတွေနဲ့ ဘယ်လို ဆိုင်သလဲ။ အသက်ကြီးတဲ့ မိဘဘိုးဘွားတွေ ဆိုတာ ဘဝအတွေ့အကြုံ (Life Experience) များတဲ့အတွက် ကိုယ့်ရဲ့ အပြစ်တွေကို ထောက်ပြဆုံးမတတ်ကြတယ်။ သူတို့ရဲ့ ဆုံးမစကား၊ သူတို့ရဲ့ တည်ရှိနေမှုဟာ "ရွှေအိုး" (Treasure) ပါပဲ။ ဒါပေမဲ့ လူမိုက်တွေကတော့ အဲဒီ အဘိုးကြီး အဘွားကြီးတွေကို "နားငြီးတယ်၊ ရှုပ်တယ်" လို့ မြင်ပြီး နှိပ်စက် (Abuse) တတ်ကြတယ်။ တကယ်တော့ သူတို့ဟာ ကိုယ့်အိမ်မှာ ရှိနေတဲ့ "သက်ရှိ ရွှေအိုးကြီး" တွေ ဖြစ်ပါတယ်။ သူတို့ကို ပြစ်မှားရင် ရွှေအိုးကို ကန်ကျောက်တာနဲ့ တူတဲ့အတွက် ကြီးလေးတဲ့ အကုသိုလ် (Grave Kamma) ထိုက်ပါတယ်။
သစ်ပင်ကြီး တစ်ပင်အောက်မှာ ခိုနားနေတဲ့ လူတစ်ယောက်နဲ့ တူပါတယ်။ သစ်ပင်ကြီးက အိုမင်းနေပြီ။ အကိုင်းအခက်တွေ ခြောက်နေပြီ။ ဒါပေမဲ့ သူက အရိပ်ပေးနိုင်သေးတယ်။ သူ့ရဲ့ အမြစ်တွေက ရေမြေကို ထိန်းပေးထားတယ်။ လူမိုက်ကတော့ "ဒီအပင်ကြီးက ရုပ်ဆိုးတယ်၊ ခုတ်ပစ်မယ်" လို့ တွေးတယ်။ ပညာရှိကတော့ "ဒီအပင်ကြီး ရှိလို့ ငါ အေးမြတာ" လို့ တွေးပြီး ရေလောင်းပေါင်းသင် ပေးတယ်။ သက်ကြီးရွယ်အို မိဘတွေ ဆိုတာ အိမ်တစ်အိမ်ရဲ့ "ရိပ်ခိုရာ ညောင်ပင်ကြီး" တွေပါပဲ။ သူတို့ မရှိတော့မှ နေပူဒဏ် (လောကဒဏ်) ကို ခံရတဲ့အခါကျမှ သူတို့တန်ဖိုးကို နားလည်တတ်ကြတာ လူ့သဘာဝပါပဲ။
ကဲ... အခု ဆက်လက်ပြီးတော့ "အာဟာရ" (Nutrition) နဲ့ "သက်ကြီးရွယ်အို" သဘောတရားကို ပေါင်းစပ်ပြီး ဝိပဿနာ ရှုမှတ်ပုံ အဆင့်ဆင့်ကို လေ့လာကြည့်ကြမယ်။ ဒီနေ့အတွက် သတ်မှတ်ထားတဲ့ ရှုကွက်ကတော့ "ကဗဠီကာရာဟာရ" (Edible Food) နဲ့ "ရုပ်ကလာပ် ဖြစ်ပျက်" (Generation of Matter) ကို ရှုမြင်ခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။
သက်ကြီးရွယ်အိုတွေကို ညှဉ်းပန်းရာမှာ အစားအသောက် ဖြတ်တောက်ခြင်း (Nutritional Neglect) က အဆိုးဆုံးပါပဲ။ ဓမ္မရှုထောင့်က ကြည့်ရင် အစာ (အာဟာရ) ဆိုတာ "လောင်စာ" ဖြစ်ပြီး၊ ခန္ဓာကိုယ် (ရုပ်) ဆိုတာ "စက်" ဖြစ်ပါတယ်။ လောင်စာ မထည့်ရင် စက်ရပ်သွားမယ်။ ဒါဟာ သတ်ဖြတ်ခြင်း (Killing) နဲ့ အတူတူပါပဲ။
ပထမဆုံး အပိုင်းအနေနဲ့ "အာဟာရဇရုပ်" (Nutriment-born Matter) ဖြစ်ပေါ်ပုံကို ဓာတ်ခွဲကြည့်မယ်။ သက်ကြီးရွယ်အို တစ်ယောက် (သို့မဟုတ် မိမိကိုယ်တိုင်) ထမင်းစားနေတာကို ကြည့်ပါ။
၁။ အာဟာရ - ထမင်းလုပ် (ဩဇာ) ဟာ ပါးစပ်ထဲ ဝင်သွားတယ်။
၂။ ပါစကတေဇော - ဝမ်းမီးက ချက်လိုက်တယ်။
၃။ ဩဇာပြန့်နှံ့ခြင်း - အစာကြေပြီး ထွက်လာတဲ့ အာဟာရဓာတ် (Nutrients) တွေက သွေးကြောကနေ တစ်ဆင့် တစ်ကိုယ်လုံးကို ပြန့်သွားတယ်။
၄။ ရုပ်သစ်ဖြစ်ခြင်း - အဲဒီ ဩဇာက ဆဲလ်ဟောင်းတွေကို ပြုပြင်ပြီး၊ ဆဲလ်သစ် (ရုပ်ကလာပ်) တွေကို ဖြစ်ပေါ်စေတယ်။ ဒါကို "အာဟာရဇရုပ်" လို့ ခေါ်တယ်။
ယောဂီက စားနေတဲ့ အဘိုးအဘွားကို ကြည့်ပြီး "အမေ စားနေတယ်" လို့ မကြည့်ပါနဲ့။ "ယိုယွင်းနေတဲ့ အိမ်ကြီးကို အုတ်ခဲတွေ ဖြည့်ပေးနေပါလား" လို့ ရှုမြင်ပါ။ အာဟာရ (ထောက်တိုင်) မရှိရင် ဒီရုပ်အိမ်ကြီး ပြိုကျသွားတော့မယ် ဆိုတဲ့ "သံဝေဂ" ဉာဏ်နဲ့ ကြည့်ပါ။
မီးခွက်တစ်ခုမှာ ဆီကုန်ခါနီး ဖြစ်နေလို့ မီးတောက်က မှိန်ဖျော့ဖျော့ ဖြစ်နေတာကို မြင်ယောင်ကြည့်ပါ။ ဆီ (အာဟာရ) လောင်းထည့်လိုက်ရင် မီးတောက်က ဝင်းခနဲ ပြန်တောက်လာတယ်။ ဆီမထည့်ရင် ငြိမ်းသွားမယ်။ သက်ကြီးရွယ်အိုတွေရဲ့ "ဇီဝိတိန္ဒြေ" (Life Faculty) ဟာ ဆီကုန်ခါနီး မီးခွက်နဲ့ တူပါတယ်။ သူတို့ကို ထမင်းတစ်လုပ် ခွံ့ကျွေးလိုက်တာဟာ အဲဒီ မီးခွက်လေး မငြိမ်းအောင် ဆီဖြည့်ပေးလိုက်တာပါပဲ။ ဒါဟာ ကုသိုလ်ကြီးမားသလို၊ ဝိပဿနာ ရှုကွက်အနေနဲ့လည်း "အကြောင်း (အာဟာရ) ကြောင့် အကျိုး (ရုပ်) တည်နေပုံ" (Cause and Effect) ကို ထင်ရှားစေပါတယ်။
ဒုတိယ အပိုင်းအနေနဲ့ "ဒိဋ္ဌိ" (View) ကို ဖြုတ်ပါ။ အထူးသဖြင့် "ငါ့အမေ၊ ငါ့အဖေ" ဆိုတဲ့ သံယောဇဉ် အစွဲ (Attachment) နဲ့ "အဘိုးကြီးက ညစ်ပတ်တယ်" ဆိုတဲ့ ပဋိဃ အစွဲ (Repulsion) ကို ဖြုတ်ရပါမယ်။
သက်ကြီးရွယ်အို တစ်ယောက်ရဲ့ ခန္ဓာကိုယ်ကို ဓာတ်ခွဲကြည့်ပါ။ ဆံပင်ဖြူ၊ သွားကျိုး၊ အရေတွန့် ဆိုတာ "ပထဝီဓာတ်" (Earth Element) ရဲ့ ယိုယွင်းမှု (Decay) ပါ။ တံတွေးတွေ ကျ၊ ဆီးတွေ မထိန်းနိုင်တာ "အာပေါဓာတ်" (Water Element) ရဲ့ လျော့ရဲမှုပါ။ ဒါတွေဟာ ပုဂ္ဂိုလ်သတ္တဝါ မဟုတ်ပါဘူး။ "သဘာဝတရား" (Nature) သက်သက်ပါပဲ။
ညစ်ပတ်တယ်လို့ ရွံရှာမယ့်အစား "ဪ... ရုပ်တရား ဆိုတာ စက်ဆုပ်ဖွယ် (အသုဘ) ပါလား" လို့ ဝိပဿနာဉာဏ် တင်လိုက်ပါ။ ပြုစုရတာ ပင်ပန်းတဲ့အခါ "ဒါ ဒုက္ခသစ္စာကို လက်တွေ့ မြင်နေရတာပဲ" လို့ နှလုံးသွင်းပါ။
ဆက်လက်ပြီးတော့ တို့ Hswagata Museum ကြီးရဲ့ မှတ်တမ်းမော်ကွန်းတိုက် (Case Archive) ထဲက "သက်ကြီးရွယ်အို စောင့်ရှောက်မှု" နဲ့ ပတ်သက်တဲ့ အလွန် စိတ်ထိခိုက်ဖွယ်၊ သို့သော် သင်ခန်းစာယူဖွယ် ကောင်းတဲ့ ဖြစ်ရပ်မှန် ဇာတ်လမ်းလေးတစ်ပုဒ်ကို ပြောပြချင်ပါတယ်။ ဒီဖြစ်စဉ်ကတော့ လွန်ခဲ့တဲ့ ၂၀၂၄ ခုနှစ်တုန်းက ဖြစ်ပွားခဲ့တာဖြစ်ပြီး Case ID: Case-2567 အနေနဲ့ မှတ်တမ်းတင်ထားပါတယ်။
ဖြစ်စဉ်က ဒီလိုပါ။ ပြတိုက်ကို လာရောက်လည်ပတ်တဲ့ မိသားစုတစ်စု ရှိတယ်။ သားနဲ့ ချွေးမက အလွန် ခေတ်မီပြီး ဝတ်ကောင်းစားလှတွေ ဝတ်ထားကြတယ်။ သူတို့နဲ့အတူ အသက် ၈၀ ကျော် အရွယ် အဘွားအို တစ်ယောက် ပါလာတယ်။ အဘွားအိုက ဝှီးချဲ (Wheelchair) ပေါ်မှာ။ ဒါပေမဲ့ သတိထားမိတာက အဘွားအိုရဲ့ အဝတ်အစားတွေက ညစ်ပတ်နေပြီး၊ မျက်နှာက အလွန် ခြောက်သွေ့နေတယ်။ သားဖြစ်သူက ပြတိုက်ထဲမှာ Selfie တွေ ဆွဲနေပေမယ့်၊ အဘွားအိုက "သား... ရေဆာတယ်" လို့ တောင်းတဲ့အခါ "အမေကလည်း ခဏနေဦး၊ ဓာတ်ပုံရိုက်လို့ မပြီးသေးဘူး" ဆိုပြီး ငေါက်ငမ်းလိုက်တာကို ဝန်ထမ်းတွေ တွေ့လိုက်ရပါတယ်။
နေ့လယ်စာ စားချိန်ရောက်တော့ သားနဲ့ ချွေးမက ပြတိုက်ကဖေးမှာ ဈေးကြီးတဲ့ မုန့်တွေ မှာစားကြတယ်။ အဘွားအိုကိုတော့ အိတ်ထဲက ပါလာတဲ့ မုန့်ခြောက်လေး တစ်ဖဲ့ပဲ ပေးပြီး ထောင့်တစ်နေရာမှာ ထားထားတယ်။ အဘွားအိုက မုန့်ကို ရေမပါဘဲ မျိုချနေရရှာတယ်။ ဒါဟာ Hswagata Museum Policy အမှတ် (၅)၊ အခန်းကဏ္ဍ (၅.၄) ဖြစ်တဲ့ "ဧည့်သည်တော်များအကြား အားနည်းသူများအား လစ်လျူရှုမှု/ညှဉ်းပန်းမှု တွေ့ရှိပါက ကြားဝင်စောင့်ရှောက်ခြင်း" (Intervention Protocol on Vulnerable Guest Neglect) ကို ချိုးဖောက်နေတာ ဖြစ်ပါတယ်။
တာဝန်ကျ မန်နေဂျာက ချက်ချင်းပဲ ရေသန့်တစ်ဘူးနဲ့ နွားနို့ပူပူ တစ်ခွက်ကို ယူပြီး အဘွားအိုဆီ သွားတယ်။ သားဖြစ်သူက "ရပါတယ်ဗျာ၊ သူ့ဘာသာ စားပါစေ" လို့ တားပေမယ့်၊ မန်နေဂျာက ယဉ်ကျေးစွာနဲ့ပဲ "ဒါက ပြတိုက်က သက်ကြီးရွယ်အိုတွေအတွက် အထူး လက်ဆောင် (Complimentary) ပါ" လို့ ပြောပြီး အဘွားအိုကို ကိုယ်တိုင် တိုက်ကျွေးခဲ့ပါတယ်။ အဘွားအိုက နွားနို့ကို သောက်ပြီး "ကျေးဇူးတင်လိုက်တာ သားရယ်... အဘွား ဗိုက်ဆာနေတာ ကြာပြီ" လို့ ပြောပြီး မျက်ရည်ကျရှာတယ်။
အဲဒီနောက် ဘုန်းကြီးက အဲဒီ သားနဲ့ ချွေးမကို သီးသန့် ခေါ်တွေ့လိုက်ပါတယ်။ "ဒကာတို့... ဒကာတို့ရဲ့ မိခင်ဟာ ရှေးဟောင်းပစ္စည်း တစ်ခုလို တန်ဖိုးရှိပါတယ်။ ဒီအမေ ရှိလို့ ဒကာတို့ လူဖြစ်လာတာပါ။ အခု ဒကာတို့က အမေ့ကို အစာရေစာ ဖြတ်တောက်ထားတာဟာ 'မာတာပိတု ဥပဋ္ဌာန' မင်္ဂလာကို ဖျက်ဆီးရာ ရောက်သလို၊ ငရဲကြီးမယ့် အလုပ်ကို လုပ်နေတာပါ" လို့ မေတ္တာရပ်ခံ ဆုံးမလိုက်ပါတယ်။ ပြီးတော့ Gerontology သဘောအရ လူကြီးတွေ ရေဓာတ်ခန်းခြောက်ရင် ဘယ်လောက် ခံစားရတယ် ဆိုတာ ရှင်းပြလိုက်တယ်။
သားဖြစ်သူက အစောပိုင်းမှာ မကျေနပ်ပေမယ့်၊ ဘုန်းကြီးက "ဒကာ... တစ်နေ့ကျရင် ဒကာလည်း ဒီလိုပဲ အိုလာဦးမှာ။ အဲဒီကျမှ ကိုယ့်သားသမီးက ကိုယ့်ကို ရေတစ်ခွက် မတိုက်ရင် ဘယ်လို ခံစားရမလဲ" လို့ "Attupa-nayika" (ကိုယ်ချင်းစာတရား) နဲ့ ထောက်ပြလိုက်တော့မှ သူတို့ လင်မယား မျက်ရည်ကျပြီး နောင်တရသွားကြပါတယ်။ အဲဒီနေ့ကစပြီး သူတို့ဟာ အမေကို ဂရုစိုက်ပါ့မယ်လို့ ကတိပေးသွားကြပါတယ်။ ဒါဟာ ဥပဒေနဲ့ အရေးယူတာထက် ဓမ္မနဲ့ နှလုံးသားကို ပြုပြင်ပေးလိုက်တဲ့ Case-2567 ရဲ့ အောင်မြင်မှုပါပဲ။
ဒါကို နောက်တစ်မျိုး ဥပမာပေးရရင်...
လယ်သမားတစ်ယောက်က နွားအိုကြီးကို အလုပ်မလုပ်နိုင်တော့လို့ ဆိုပြီး အစာမကျွေးဘဲ ပစ်ထားသလိုပါပဲ။ အဲဒီနွားကြီးက သူ့တစ်သက်လုံး ဒီလယ်သမားအတွက် ထွန်ယက်ပေးခဲ့တာပါ။ ကျေးဇူးကန်းတယ် ဆိုတာ ဒါပါပဲ။ လူမိုက်တွေက "အသုံးမဝင်တော့ရင် ပစ်လိုက်မယ်" (Utilitarian View) လို့ တွေးကြတယ်။ သူတော်ကောင်းတွေကတော့ "ကျေးဇူးရှိဖူးရင် တစ်သက်လုံး လုပ်ကျွေးမယ်" (Gratitude View) လို့ တွေးကြတယ်။ သက်ကြီးရွယ်အို စောင့်ရှောက်ခြင်းဟာ လူ့ကျင့်ဝတ် (Ethics) သာမက၊ ကိုယ့်ရဲ့ အနာဂတ် ကံတရားကိုပါ လှပအောင် တည်ဆောက်ခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။
ကဲ... နိဂုံးချုပ်အနေနဲ့ ဒီနေ့ ဟောကြားခဲ့တဲ့ "Elder Abuse Prevention & Vuddhapacayana" တရားတော်ကို သစ္စာလေးပါး ရှုထောင့်ကနေ ပြန်လည် သုံးသပ်ကြည့်ကြရအောင်။
၁။ ဒုက္ခသစ္စာ - အိုမင်းရင့်ရော်ခြင်း (ဇရာ)၊ ခန္ဓာကိုယ် ယိုယွင်းခြင်း၊ သူတစ်ပါးလက်ကို မျှော်ကိုးရခြင်း တို့သည် သက်ကြီးဘဝရဲ့ ဒုက္ခသစ္စာ စစ်စစ် ဖြစ်ပါတယ်။
၂။ သမုဒယသစ္စာ - သားသမီးတွေ ဘက်က ကြည့်ရင် ကျေးဇူးတရားကို မသိတတ်တဲ့ မောဟ (Ignorance) နဲ့ ကိုယ်ကျိုးကြည့်တဲ့ လောဘ (Selfishness) ကြောင့် ညှဉ်းပန်းမှုတွေ ဖြစ်ပေါ်လာရပါတယ်။
၃။ နိရောဓသစ္စာ - အိုခြင်း၊ နာခြင်း၊ သေခြင်း ကင်းရာ နိဗ္ဗာန်သည်သာလျှင် ဇရာဒုက္ခမှ အပြီးတိုင် လွတ်မြောက်ရာ ဖြစ်ပါတယ်။
၄။ မဂ္ဂသစ္စာ - မိဘဘိုးဘွားကို ရိုသေခြင်း (သမ္မာကမ္မန္တ)၊ သူတို့ရဲ့ ခန္ဓာဖြစ်ပျက်ကို ကြည့်ပြီး သံဝေဂယူခြင်း (သမ္မာဒိဋ္ဌိ) တို့ဖြင့် မဂ္ဂင်လမ်းစဉ်ကို ကျင့်သုံးရပါမယ်။
ဒါကို နောက်ဆုံးအနေနဲ့ ဥပမာပေးရရင်...
နေဝင်ချိန်ရဲ့ တိမ်တိုက်တွေကို ကြည့်ပြီး "လှလိုက်တာ" လို့ ခံစားသလို၊ အိုမင်းနေတဲ့ မိဘတွေရဲ့ မျက်နှာကို ကြည့်ပြီး "ကျေးဇူးကြီးလိုက်တာ" လို့ တန်ဖိုးထားတတ်ပါစေ။ နေဝင်သွားရင် အမှောင်ကျလာပါလိမ့်မယ်။ မိဘတွေ မရှိတော့တဲ့ တစ်နေ့ကျမှ နောင်တမရပါစေနဲ့။ ရှိတုန်း အချိန်လေးမှာ "ကဗဠီကာရာဟာရ" (အစားအသောက်)၊ "ဓမ္မာဟာရ" (တရား) တို့နဲ့ ဝဝလင်လင် လုပ်ကျွေးကြပါ။
ကဲ... ယနေ့ "ကမ္ဘာ့သက်ကြီးရွယ်အို ညှဉ်းပန်းမှု ပပျောက်ရေးနေ့" မှာ ဟောကြားခဲ့တဲ့ တရားတော်ကို နာကြားပြီးနောက် သူတော်ကောင်းတို့အတွက် အိမ်စာ (Homework) တစ်ခု ပေးချင်ပါတယ်။ ဒီနေ့ အိမ်ပြန်ရောက်ရင် ကိုယ့်အိမ်က လူကြီး (ဒါမှမဟုတ် အိမ်နီးချင်း လူကြီး) တစ်ယောက်ယောက်ကို ကိုယ်တိုင် ရေတစ်ခွက် ခပ်တိုက်ပါ။ မုန့်တစ်ဖဲ့ ကျွေးပါ။ ပြီးရင် သူတို့ရဲ့ ခြေထောက်ကို ကိုင်ပြီး "ကျန်းမာပါစေ" လို့ ဆုတောင်းပေးပါ။ အဲဒီ အပြုအမူလေး တစ်ခုက သူတို့အတွက် ကမ္ဘာကြီး တစ်ခုလုံး ဖြစ်သွားနိုင်သလို၊ သင်တို့အတွက်လည်း မင်္ဂလာတရား (Blessing) ဖြစ်လာပါလိမ့်မယ်။
အားလုံးသော သူတော်ကောင်းအပေါင်းတို့... ကြီးသူကို ရိုသေ၊ ရွယ်သူကို လေးစားနိုင်ကြပါစေ။ မိဘဘိုးဘွားများကို ဘုရားသဖွယ် ပြုစုလုပ်ကျွေးနိုင်ကြပြီး၊ အိုဘေး ကင်းဝေးရာ နိဗ္ဗာန်သို့ မျက်မှောက်ပြုနိုင်ကြပါစေ ကုန်သတည်း။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
သာဓု... သာဓု... သာဓု။
ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက
The Office Of Siridantamahapalaka
The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum.
နေ့စွဲ - 15th June 2026
ORCID: 0009-0000-0697-4760
Website: www.siridantamahapalaka.com
Sao Dhammasami @ Bhikkhu Indasoma Siridantamahapalaka is Specially trained in Buddhist archaeology and historical tracking of tooth relics through stūpa research registries; integrates archaeological charts, travel accounts, and museum records to support preservation for study and veneration.
