Day: 168 | June 16 | Remittances & Economics | Jataka, Dhana | Economics of Remittance
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
ယနေ့ဟာ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၈ ခုနှစ်၊ သာသနာတော်နှစ် ၂၅၇၀ ပြည့်နှစ်၊ ခရစ်နှစ် ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ (၁၆) ရက်နေ့ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီနေ့ဟာ ကမ္ဘာ့ကုလသမဂ္ဂက သတ်မှတ်ထားတဲ့ "နိုင်ငံတကာ မိသားစုငွေလွှဲခြင်းနေ့ (International Day of Family Remittances)" ဖြစ်သလို၊ တို့ Hswagata Museum ကြီးရဲ့ မူဝါဒတွေအရ ကြည့်မယ်ဆိုရင်လည်း စီးပွားရေးဆိုင်ရာ စီမံခန့်ခွဲမှုနဲ့ မျှဝေခြင်း (Sharing Economy) ကို ဆင်ခြင်ရမယ့် နေ့တစ်နေ့ ဖြစ်ပါတယ်။
ဒီနေ့မှာ တို့အဖွဲ့သားတွေနဲ့ တရားနာပရိသတ်အပေါင်းတို့ဟာ နေ့စဉ် ရွတ်ဖတ်နေကျဖြစ်တဲ့ ပလ္လင်ဖွင့် ဆုတောင်းမေတ္တာပို့သမှုကို အရင်ဆုံး ပြုလုပ်ကြရအောင်။ "ရေရှည်တည်တံ့အစားအစာ... ဖူလုံပါစေ" ဆိုတဲ့အတိုင်း ကမ္ဘာတစ်ဝန်းမှာရှိတဲ့ မိသားစုတိုင်း၊ အထူးသဖြင့် ပြည်ပရောက် အလုပ်သမားတွေ ပို့လိုက်တဲ့ ငွေကြေးကြောင့် ရပ်တည်နေရတဲ့ မိသားစုတိုင်း စားဝတ်နေရေး ဖူလုံကြပြီး၊ အစာရေစာ ရှားပါးမှု ဘေးမှ ကင်းဝေးကြပါစေလို့ ဦးစွာပထမ ဆုတောင်း မေတ္တာပို့သလိုက်ပါတယ်။
ကဲ... သူတော်ကောင်းတို့ရေ။ ဒီနေ့ ပြောမယ့် အကြောင်းအရာက "ငွေလွှဲခြင်း" (Remittance) နဲ့ "ဖဿာဟာရ" (Phassa-ahara) ဆိုတဲ့ အာဟာရ သဘောတရား ဖြစ်ပါတယ်။ ကမ္ဘာပေါ်မှာ လူပေါင်း သန်း ၂၀၀ ကျော်ဟာ ရွှေ့ပြောင်းလုပ်သားတွေ ဖြစ်ကြပြီး၊ သူတို့ ပို့လိုက်တဲ့ ငွေကြေးတွေဟာ ဖွံ့ဖြိုးဆဲ နိုင်ငံတွေရဲ့ စီးပွားရေး ကျောရိုး ဖြစ်နေပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ငွေရောက်ပေမယ့် စိတ်မရောက်ရင်၊ ငွေက ဒုက္ခ ဖြစ်စေတတ်ပါတယ်။ ငွေဆိုတာ စက္ကူ (ရုပ်) သက်သက်ပါ။ အဲဒီ စက္ကူကို တန်ဖိုးရှိအောင်၊ စိတ်ချမ်းသာအောင် ဘယ်လို သုံးမလဲ ဆိုတာကို ဒီနေ့ ဘောဂဗေဒ (Economics) နဲ့ ဓမ္မ (Dhamma) ပေါင်းစပ်ပြီး ဟောကြားပါမယ်။
တရားမဟောကြားမီ၊ တရားမနာကြားမီမှာ စိတ်ကို တည်ငြိမ်အောင်၊ ပေးကမ်းလိုတဲ့ စေတနာ ထက်သန်အောင် အရင်ဆုံး လုပ်ယူကြရအောင်။ ဒီနေ့အတွက် သမထကမ္မဋ္ဌာန်းကတော့ အာနာပါနဿတိ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ဒီနေ့မှာတော့ "ပေးခြင်း နှင့် ယူခြင်း" (Giving and Receiving) သဘောကို ယှဉ်ပြီး ရှုမှတ်ပါမယ်။
မျက်လုံးလေး မှိတ်ထားပါ။ ခါးကို ဆန့်ဆန့်ထားပါ။ လေကို ရှူသွင်းလိုက်တဲ့အခါ သဘာဝတရားဆီကနေ "အသက်ဓာတ်" ကို လက်ခံရယူ (Receiving) လိုက်တယ်လို့ သဘောထားပါ။ လေကို ပြန်ထုတ်လိုက်တဲ့အခါ ကိုယ့်ဆီက အပူဓာတ်တွေ၊ ကျေးဇူးတရားတွေကို လောကကြီးဆီ ပြန်လည် ပေးလှူ (Giving back) လိုက်တယ်လို့ သဘောထားပါ။ ဝင်လေက ဝင်ငွေ၊ ထွက်လေက လှူဒါန်းငွေ လို့ အာရုံပြုပြီး၊ မျှတတဲ့ စီးဆင်းမှုလေး ဖြစ်အောင် တစ်မိနစ်လောက် ငြိမ်ငြိမ်လေး ရှုမှတ်ကြည့်ရအောင်...။
(တရားထိုင်ချိန် ပြီးဆုံးသည်ဟု မှတ်ယူပါ)
ကဲ... စိတ်ကလေး အနည်းငယ် တည်ငြိမ်သွားပြီ ဆိုရင်တော့ ဒီနေ့ရဲ့ အဓိက အကြောင်းအရာဖြစ်တဲ့ Remittances (ငွေလွှဲပြောင်းခြင်း) နဲ့ Microeconomics (အသေးစား ဘောဂဗေဒ) အကြောင်းကို ဘုန်းကြီးတို့ အသေးစိတ် လေ့လာကြည့်ကြမယ်။
သိပ္ပံပညာနဲ့ ဘောဂဗေဒမှာ ငွေကြေး (Money) ဆိုတာ "Currency" လို့ ခေါ်ပါတယ်။ "Current" ဆိုတာ စီးဆင်းခြင်း (Flow) ပါ။ ရေစီးဆင်းသလို၊ လျှပ်စစ်စီးဆင်းသလို ငွေကလည်း စီးဆင်းနေမှ တန်ဖိုး ရှိပါတယ်။ ရပ်တန့်နေတဲ့ ငွေဟာ တန်ဖိုး ကျဆင်းသွားတတ်ပါတယ်။
Remittance ဆိုတာ နိုင်ငံတစ်ခုကနေ နောက်နိုင်ငံတစ်ခုကို ငွေကြေး စီးဆင်းစေတာပါ။ ဘောဂဗေဒမှာ "Multiplier Effect" (ဆတိုး သက်ရောက်မှု) ဆိုတာ ရှိပါတယ်။ ဥပမာ - ပြည်ပက သားတစ်ယောက်က ဒေါ်လာ ၁၀၀ လွှဲလိုက်တယ်။ အမေက အဲဒီ ၁၀၀ နဲ့ ဈေးသွားဝယ်တယ်။ ဈေးသည်က အဲဒီငွေနဲ့ ဆန်ဝယ်တယ်။ ဆန်သည်က လယ်သမားကို ပေးတယ်။ ဒီလိုနဲ့ ဒေါ်လာ ၁၀၀ ဟာ လက်ပြောင်းလက်လွှဲ ဖြစ်သွားပြီး ဒေသတွင်း စီးပွားရေးကို အကြိမ်ကြိမ် လည်ပတ်စေပါတယ်။
ဒါပေမဲ့ ဒီနေရာမှာ "Transaction Cost" (လွှဲပြောင်းမှု ကုန်ကျစရိတ်) ဆိုတာ ရှိတယ်။ ဘဏ်တွေ၊ အေးဂျင့်တွေက ဖြတ်ယူတဲ့ အခကြေးငွေပါ။ ဒါဟာ ပိုက်လိုင်းထဲက "ပွတ်တိုက်မှု" (Friction) နဲ့ တူပါတယ်။ ပိုက်လိုင်း ချောမွေ့မှ ရေ (ငွေ) က လိုရာခရီးကို အပြည့်အဝ ရောက်မှာပါ။ ဒီနေ့ခေတ်မှာ Blockchain နည်းပညာတွေ ပေါ်လာလို့ ဒီပွတ်တိုက်မှုတွေ နည်းလာပေမယ့်၊ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ပွတ်တိုက်မှု (Emotional Friction) တွေကတော့ ရှိနေဆဲပါပဲ။
နောက်တစ်ခုက "Economic Dependency" (စီးပွားရေး မှီခိုမှု) ပါ။ မိသားစုက ငွေလွှဲတာကိုပဲ မျှော်ကိုးပြီး ကိုယ်တိုင် အလုပ်မလုပ်တော့ရင် ဒါဟာ "Dutch Disease" (အရင်းအမြစ် တစ်ခုကိုပဲ မှီခိုပြီး ကျန်ကဏ္ဍတွေ ယိုယွင်းခြင်း) သဘောမျိုး ဖြစ်လာတတ်ပါတယ်။ ငွေလွှဲခြင်းဟာ မိသားစုကို ကယ်တင်နိုင်သလို၊ မိသားစုရဲ့ ကိုယ်ခံအား (Work Ethic) ကိုလည်း ဖျက်ဆီးပစ်နိုင်ပါတယ်။
သွေးသွင်းခြင်း (Blood Transfusion) နဲ့ တူပါတယ်။ လူနာတစ်ယောက် အားနည်းနေလို့ သွေးသွင်းပေးတာ ကောင်းပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ နေ့တိုင်း သွေးသွင်းနေရပြီး၊ ကိုယ်တိုင် သွေးမထုတ်လုပ်နိုင်တော့ဘူး (ရိုးတွင်းခြင်ဆီ ပျက်စီးသွားပြီ) ဆိုရင်တော့ ဒါဟာ ရောဂါဆိုးပါပဲ။ ရွှေ့ပြောင်းလုပ်သားတွေရဲ့ ငွေဟာ "သွေးအိတ်" ပါ။ ပြည်တွင်းက မိသားစုဟာ "လူနာ" ပါ။ သွေးသွင်းတုန်း ခဏမှာ ကိုယ်တိုင် ပြန်ထူထောင်ဖို့ ကြိုးစားရမယ်။ သွေးအိတ်ကိုပဲ မျှော်နေပြီး အိပ်နေမယ်ဆိုရင်တော့ သွေးထောက်ပံ့မှု ရပ်တာနဲ့ လူနာပါ သေဆုံးသွားမယ့် အခြေအနေ ဖြစ်ပါတယ်။
ဆက်လက်ပြီးတော့ တို့ Hswagata Museum ကြီးရဲ့ ဓမ္မမော်ကွန်းတိုက်မှာ ရှိတဲ့ ပိဋကတ်တော်လာ အဆုံးအမတွေဘက်ကို အာရုံညွှတ်ပြီး လေ့လာကြည့်ကြရအောင်။ ခုနက ဘောဂဗေဒ (Economics) ရှုထောင့်ကနေ ငွေကြေးစီးဆင်းမှု (Flow) အကြောင်း ပြောခဲ့ပြီးပါပြီ။ အခု ဗုဒ္ဓမြတ်စွာဘုရားရဲ့ အဘိဓမ္မာ ဒေသနာတော်မှာ "ငွေ" နဲ့ ပတ်သက်ပြီး တိုက်ရိုက် သက်ဆိုင်နေတဲ့ "အာဟာရ" သဘောတရားကို နက်နက်နဲနဲ ဓာတ်ခွဲကြည့်ကြမယ်။
ဒီနေ့အတွက် သတ်မှတ်ထားတဲ့ ဓမ္မပဒ ဂါထာတော် (Verse 77) မှာ မြတ်စွာဘုရားက "ဩဝါဒ" (ဆုံးမခြင်း) ရဲ့ တန်ဖိုးကို ဟောကြားထားပါတယ်။
"ဩဝဒေယျာနုသာသေယျ၊ အသဗ္ဘာ စ နိဝါရယေ။
သတံ ဟိ သော ပိယော ဟောတိ၊ အသတံ ဟောတိ အပ္ပိယော။"
ဒီဂါထာတော်ရဲ့ အနက်အဓိပ္ပာယ်ကို တစ်လုံးချင်း (Word-by-word) ဓာတ်ခွဲကြည့်မယ်ဆိုရင် - "ဩဝဒေယျ" - မကောင်းမှု မပြုအောင် ပြောဆိုဆုံးမရာ၏။ "အနုသာသေယျ" - ကောင်းမှု ပြုလုပ်အောင် ညွှန်ကြားသွန်သင်ရာ၏။ "အသဗ္ဘာ စ" - မတော်မလျော်သော အမှုတို့မှလည်း၊ "နိဝါရယေ" - တားမြစ်ရာ၏။ "သော" - ထိုသို့ ဆုံးမတတ်သော သူကို၊ "သတံ ဟိ" - သူတော်ကောင်းတို့သည်၊ "ပိယော" - ချစ်ခင်မြတ်နိုးသည်၊ "ဟောတိ" - ဖြစ်၏။ "အသတံ" - သူယုတ်မာတို့သည်ကား၊ "အပ္ပိယော" - မချစ်မနှစ်သက်သည်၊ "ဟောတိ" - ဖြစ်၏။
ဒီဂါထာက "ငွေလွှဲခြင်း" (Remittance) နဲ့ ဘယ်လို သက်ဆိုင်သလဲ။ ပြည်ပကနေ ငွေပို့နေတဲ့ အလုပ်သမားတွေ၊ အဖေအမေတွေဟာ ငွေချည်းသက်သက် ပို့လို့ မရပါဘူး။ "ဩဝဒေယျ" (ဆုံးမစကား) ပါ ပူးတွဲ ပို့ရပါမယ်။ "ငါ့သားတို့... ဒီပိုက်ဆံကို လောင်းကစား မလုပ်နဲ့၊ အချီးနှီး မဖြုန်းနဲ့၊ ပညာရေးအတွက် သုံး" ဆိုပြီး လမ်းညွှန်မှု (Financial Guidance) ပါမှသာ အဲဒီငွေဟာ အကျိုးရှိမှာပါ။ ငွေပဲ ပို့ပြီး တရားမပို့ရင်၊ လက်ခံရရှိသူဟာ "သူယုတ်မာ" (အသတံ) စိတ်ပေါက်ပြီး ပိုက်ဆံဖြုန်းတီးကာ ပျက်စီးသွားတတ်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် ငွေလွှဲတယ် ဆိုတာ "တန်ဖိုး" (Value) ကို လွှဲတာ ဖြစ်တဲ့အတွက်၊ ငွေကြေးတန်ဖိုး (Monetary Value) နဲ့ ကျင့်ဝတ်တန်ဖိုး (Ethical Value) နှစ်ခုစလုံး ပါရပါမယ်။
လယ်သမားတစ်ယောက်က ရေမြောင်းဖောက်ပြီး လယ်ကွင်းထဲ ရေသွင်းပေးသလိုပါပဲ။ ရေ (ငွေ) က အပင်တွေ ရှင်သန်ဖို့ လိုအပ်ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ရေမြောင်းကို သေချာ မထိန်းချုပ်ဘဲ လွှတ်ချလိုက်ရင်၊ ရေတွေ လျှံပြီး အပင်တွေ ပုပ်သွားနိုင်သလို၊ ပေါင်းပင် (ဒုစရိုက်) တွေပါ ရှင်သန်လာနိုင်ပါတယ်။ "ဩဝါဒ" ဆိုတာ ရေမြောင်းဘောင်ကို ထိန်းသိမ်းပေးတဲ့ "တာတမံ" ပါပဲ။ တာတမံ ခိုင်မှ ရေက အကျိုးပြုမှာပါ။ ပြည်ပကနေ ပိုက်ဆံတွေ ဘယ်လောက် ပို့ပို့၊ ပြည်တွင်းက မိသားစုမှာ "စည်းကမ်း" ဆိုတဲ့ တာတမံ ကျိုးပေါက်နေရင် အဲဒီငွေတွေဟာ "အဆိပ်ရေ" ဖြစ်သွားပြီး တစ်မိသားစုလုံး ဒုက္ခပင်လယ် ဝေသွားနိုင်ပါတယ်။
ဆက်လက်ပြီး "အဘိဓမ္မာ" ရှုထောင့်ကနေ ငွေကို ကြည့်မယ်ဆိုရင် ငွေဟာ "ဖဿာဟာရ" (Phassa-ahara) အဖြစ် အဓိက အလုပ်လုပ်ပါတယ်။ အာဟာရ ၄ မျိုး ရှိတဲ့အထဲမှာ ကဗဠီကာရာဟာရ (စားစရာ) က ရုပ်ကို ထောက်ပံ့ပေမယ့်၊ ဖဿာဟာရ (အတွေ့အထိ) က ဝေဒနာ (ခံစားမှု) ကို ထောက်ပံ့ပါတယ်။ လူတွေ ဘာလို့ ငွေလိုချင်ကြသလဲ။ ငွေရှိမှ လှတာ မြင်ရမယ် (စက္ခုသမ္ဖဿ)၊ ကောင်းတာ ကြားရမယ် (သောတသမ္ဖဿ)၊ နူးညံ့တာ ထိရမယ် (ကာယသမ္ဖဿ) ဆိုတဲ့ "အတွေ့အာဟာရ" တွေကို ဝယ်ယူလို့ ရတာကိုး။
ဒါကြောင့် ငွေလွှဲလိုက်တယ် ဆိုတာ တကယ်တော့ "အာရုံခံစားခွင့်များ" (Potential Contacts) ကို လွှဲလိုက်တာပါပဲ။ ငွေလက်ခံရရှိသူက အဲဒီငွေနဲ့ အရသာရှိတဲ့ အစားအစာကို ဝယ်စားလိုက်တဲ့အခါ "ဇိဝှါသမ္ဖဿ" (လျှာအတွေ့) ဖြစ်သွားတယ်။ အဲဒီ အတွေ့ကနေ "ပီတိ" (Joy) ဆိုတဲ့ စိတ်အာဟာရကို ဆက်ပြီး ထောက်ပံ့လိုက်တယ်။ ဒီကွင်းဆက်ကို နားမလည်ရင် ငွေကို သုံးပြီး "အကုသိုလ် ဖဿ" (ဥပမာ - မူးယစ်ဆေးဝါး၊ လောင်းကစား) တွေကို ဝယ်ယူမိတတ်ပါတယ်။
ဒါကို နောက်တစ်မျိုး ဥပမာပေးရရင်...
လျှပ်စစ်မီး ခလုတ်တစ်ခုနဲ့ တူပါတယ်။ ငွေဆိုတာ လျှပ်စစ်စီးဆင်းမှု (Current) ပါ။ အဲဒီ လျှပ်စစ်ကို မီးသီးနဲ့ ချိတ်လိုက်ရင် အလင်းရောင် (ကုသိုလ်) ရမယ်။ ပန်ကာနဲ့ ချိတ်လိုက်ရင် လေအေး (ချမ်းသာ) ရမယ်။ ဒါပေမဲ့ လက်နဲ့ သွားကိုင်လိုက်ရင် ဓာတ်လိုက်ပြီး သေမယ် (အကုသိုလ်)။ "ဖဿ" ဆိုတာ အဲဒီ ချိတ်ဆက်မှု (Contact) ပါပဲ။ ငွေလွှဲသူကော၊ လက်ခံသူကော သတိထားရမှာက "ငါ့ပိုက်ဆံနဲ့ ဘယ်လို ဖဿမျိုးကို ဝယ်ယူနေတာလဲ" ဆိုတာပါပဲ။ ဘုရားလှူပြီး ကြည်ညိုတဲ့ ဖဿကို ယူမလား၊ အရက်သောက်ပြီး မူးမိုက်တဲ့ ဖဿကို ယူမလား ဆိုတာ ကိုယ့်ရဲ့ ရွေးချယ်မှု (စေတနာ) ပေါ်မှာ မူတည်ပါတယ်။
ကဲ... အခု ဆက်လက်ပြီးတော့ ဒီ "ဖဿာဟာရ" ကို အခြေခံပြီး ဝိပဿနာ ရှုမှတ်ပုံ အဆင့်ဆင့်ကို လေ့လာကြည့်ကြမယ်။ ဒီနေ့အတွက် သတ်မှတ်ထားတဲ့ ရှုကွက်ကတော့ "ဖဿ" (Contact) ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာတဲ့ "ဝေဒနာ" (Feeling) ကို ရှုမြင်ပြီး၊ တဏှာ (Craving) ကို ဖြတ်တောက်ခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။
အထူးသဖြင့် ငွေဝင်လာတဲ့ အချိန်၊ ငွေသုံးလိုက်တဲ့ အချိန်မှာ ဖြစ်ပေါ်လာတဲ့ စိတ်အစဉ်ကို "Slow Motion" နဲ့ ဓာတ်ခွဲကြည့်ပါမယ်။
ပထမ အဆင့် - Notification ဝင်လာခြင်း (သောတသမ္ဖဿ)
ဖုန်းထဲမှာ "တင်း" ဆိုပြီး ငွေဝင်တဲ့ အသံ မြည်လာတယ်။ ဒါဟာ နား (ပသာဒ) နဲ့ အသံ (သဒ္ဒါရုံ) တိုက်ဆိုင်မှု "ဖဿ" သက်သက်ပါပဲ။ ဒီအဆင့်မှာ "ငါ ချမ်းသာပြီ" မရှိသေးဘူး။ အသံကြားရုံပဲ ရှိသေးတယ်။
ဒုတိယ အဆင့် - မြင်သိခြင်း (စက္ခုသမ္ဖဿ)
ဖုန်းကို ဖွင့်ကြည့်လိုက်တယ်။ ဂဏန်းတွေ (Amount) ကို မြင်လိုက်တယ်။ ဒါဟာ မျက်စိနဲ့ အရောင် (Figure) တိုက်ဆိုင်မှုပါပဲ။
တတိယ အဆင့် - စိတ်ဖြင့် တွေ့ထိခြင်း (မနောသမ္ဖဿ)
အဲဒီ ဂဏန်းကို မြင်တာနဲ့ စိတ်က "ဒါ ပိုက်ဆံ၊ ဒါ ဒေါ်လာ ၁၀၀၀" ဆိုပြီး အဓိပ္ပာယ် ဖွင့်လိုက်တယ်။ ချက်ချင်းပဲ "ဝမ်းသာတဲ့ စိတ်" (သောမနဿ ဝေဒနာ) ပေါ်လာတယ်။ အဲဒီ ဝမ်းသာမှုဟာ ဘယ်က လာသလဲ။ "ဖဿ" ဆိုတဲ့ အကြောင်းကြောင့် ဖြစ်လာတာပါ။
ယောဂီက ဒီနေရာမှာ ဉာဏ်နဲ့ ဝင်ဖြတ်ရမယ်။ "ဪ... ဖဿ ဆိုတဲ့ အကြောင်းကြောင့် ဝေဒနာ ဆိုတဲ့ အကျိုး ပေါ်လာတာပါလား"။ "ငါ" ဝမ်းသာတာ မဟုတ်ဘူး။ အကြောင်းအကျိုး ဆက်စပ်မှု (Causal Link) တစ်ခု အလုပ်လုပ်သွားတာပါလား လို့ ရှုမြင်ရမယ်။ တကယ်လို့ ငွေမဝင်ဘူး၊ နည်းနေတယ် ဆိုရင် "ဒေါမနဿ" (စိတ်ညစ်မှု) ပေါ်လာမယ်။ အဲဒါလည်း ဖဿကြောင့် ဖြစ်တဲ့ အကျိုးတရား ပါပဲ။
မီးခြစ်ဆံ တစ်ချောင်းနဲ့ တူပါတယ်။ မီးခြစ်ဆံခေါင်း (အာရုံ) နဲ့ မီးခြစ်ဘေးက ခြစ်ရာ (ဒွါရ) ထိတွေ့လိုက်တာနဲ့ "ဖျတ်" ခနဲ မီးတောက် (ဝေဒနာ) ထွက်လာတယ်။ အဲဒီ မီးတောက်ဟာ မီးခြစ်ဆံထဲမှာ အောင်းနေတာ မဟုတ်ဘူး။ ခြစ်ရာထဲမှာ ရှိနေတာလည်း မဟုတ်ဘူး။ နှစ်ခု ထိလိုက်တဲ့ "ဖဿ" ကြောင့်သာ ရုတ်တရက် ပေါ်လာတာ။ ငွေရလို့ ပျော်တဲ့ စိတ်ဟာလည်း ငွေထဲမှာ ပါလာတာ မဟုတ်ဘူး။ ကိုယ့်စိတ်နဲ့ ငွေနဲ့ ထိလိုက်မှ ပေါ်လာတာ။ ဒါကြောင့် "ငွေက ငါ့ကို ပျော်စေတယ်" လို့ မထင်ပါနဲ့။ "ငွေနဲ့ ထိတွေ့မှုကြောင့် ဝေဒနာ ဖြစ်ပေါ်လာတယ်" လို့သာ အမှန်အတိုင်း သိပါ။
စတုတ္ထ အဆင့် - ဒိဋ္ဌိ ဖြုတ်ခြင်း
ငွေလွှဲလက်ခံရရှိသူက "ဒါ ငါ့ပိုက်ဆံ" လို့ စွဲလမ်းတတ်တယ်။ ဝိပဿနာ ရှုတဲ့အခါ "ပိုက်ဆံ" ဆိုတာ ပညတ် (Concept) ပဲ ရှိတယ်။ ပရမတ် (Ultimate Reality) အနေနဲ့ ကြည့်ရင် "စက္ကူ" (ပထဝီဓာတ်)၊ "အရောင်" (ဝဏ္ဏ) သက်သက်ပါပဲ။ Digital Money ဆိုရင် ပိုတောင် ဝေးသေးတယ်။ Server ပေါ်က "Data" လေးတွေပဲ။ အဲဒီ Data လေးတွေကို "ငါ့ဟာ" လို့ စွဲလမ်းပြီး၊ ပျောက်သွားရင် ငိုကြွေးနေတာဟာ "မောဟ" (Delusion) ပါပဲ။
ငွေကို သုံးစွဲတဲ့အခါ "ငါ သုံးတယ်" လို့ မမှတ်ပါနဲ့။ "ရုပ်တရားတွေကို ထောက်ပံ့ဖို့အတွက် ဓာတ်ပစ္စည်းတွေ ဖလှယ်နေတာ (Exchange of Elements)" လို့ နှလုံးသွင်းပါ။ ဒါဆိုရင် ငွေအပေါ် တွယ်တာတဲ့ လောဘ၊ ကုန်မှာကြောက်တဲ့ မစ္ဆရိယ တွေ လျော့နည်းသွားပါလိမ့်မယ်။
ဆက်လက်ပြီးတော့ တို့ Hswagata Museum ကြီးရဲ့ မှတ်တမ်းမော်ကွန်းတိုက် (Case Archive) ထဲက "ငွေလွှဲခြင်း" (Remittance) နဲ့ ပတ်သက်တဲ့ အလွန် စိတ်ဝင်စားစရာကောင်းပြီး လက်တွေ့ဆန်တဲ့ ဖြစ်ရပ်မှန် ဇာတ်လမ်းလေးတစ်ပုဒ်ကို ပြောပြချင်ပါတယ်။ ဒီဖြစ်စဉ်ကတော့ လွန်ခဲ့တဲ့ ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ နှောင်းပိုင်းတုန်းက ဖြစ်ပွားခဲ့တာဖြစ်ပြီး Case ID: Case-2568 အနေနဲ့ မှတ်တမ်းတင်ထားပါတယ်။ ဒီဇာတ်လမ်းက "ငွေရောက်ပေမယ့် မေတ္တာမရောက်ရင် ဘာဖြစ်တတ်သလဲ" ဆိုတာကို မီးမောင်းထိုးပြနေပါတယ်။
ဖြစ်စဉ်က ဒီလိုပါ။ တို့ပြတိုက်မှာ လုံခြုံရေးဝန်ထမ်းအဖြစ် အလုပ်လုပ်နေတဲ့ ကိုအောင်မောင်း (အမည်လွှဲ) ဆိုတဲ့ ဒကာကြီးတစ်ယောက် ရှိတယ်။ သူက နယ်ကနေ တက်လာပြီး မိသားစုအတွက် ရုန်းကန်နေရသူပါ။ လတိုင်း လတိုင်း သူ့လစာရဲ့ ၈၀ ရာခိုင်နှုန်းကို ရွာက မိန်းမနဲ့ သားသမီးတွေဆီ လွှဲပို့ပေးတယ်။ သူကတော့ ခေါက်ဆွဲပြုတ်စား၊ ရေနွေးကြမ်းသောက်ပြီး ခြိုးခြံချွေတာတယ်။ ဒါပေမဲ့ ပြဿနာက ဘာလဲဆိုတော့၊ သူငွေလွှဲလိုက်တိုင်း ရွာကနေ "ပိုက်ဆံ မလောက်ဘူး၊ ထပ်ပို့ပါ" ဆိုတဲ့ ဖုန်းပဲ ပြန်လာတယ်။ သူ့မိန်းမက "နင့်လုပ်စာက ဘာမှ မလောက်ဘူး" လို့ အပြစ်တင်သလို၊ သားသမီးတွေကလည်း အဖေကို "ATM စက်" လိုပဲ သဘောထားကြတယ်။ ကိုအောင်မောင်းခမျာ "ငါ ဒီလောက် ပင်ပန်းတာတောင် သူတို့ မချစ်ကြဘူး" ဆိုတဲ့ "ဒေါမနဿ" စိတ်ဝင်ပြီး၊ အလုပ်မှာ မှိုင်တွေငေးငိုင်ကာ အမှားတွေ လုပ်မိလာတယ်။
တစ်နေ့တော့ သူက ဘုန်းကြီးဆီ ရောက်လာပြီး ငိုပါတယ်။ "အရှင်ဘုရား... တပည့်တော် အလုပ်ထွက်ပြီး ရွာပြန်တော့မယ်။ ပိုက်ဆံရှာရတာ အဓိပ္ပာယ် မရှိတော့ဘူး။ တပည့်တော် ပို့လိုက်တဲ့ ပိုက်ဆံတွေက သူတို့ကို ပျော်ရွှင်မှု မပေးနိုင်ဘဲ လောဘပဲ တိုးပွားစေတယ်" လို့ လျှောက်ထားပါတယ်။ စုံစမ်းကြည့်တော့ သူ့မိန်းမက သူပို့တဲ့ ပိုက်ဆံနဲ့ အိမ်မှုကိစ္စ မလုပ်ဘဲ ချဲထိုးနေသလို၊ သားကလည်း ဂိမ်းဆိုင်မှာ ဖြုန်းနေတာကို သိလိုက်ရတယ်။
ဒီအခြေအနေကို ဖြေရှင်းဖို့အတွက် ဘုန်းကြီးက Hswagata Museum Policy အမှတ် (၁၉)၊ အခန်းကဏ္ဍ (၁၉.၃) ဖြစ်တဲ့ "ဝန်ထမ်းမိသားစုများ၏ လူမှုဘဝမြှင့်တင်ရေးနှင့် ဘဏ္ဍာရေးအသိပညာပေး မူဝါဒ" (Family Welfare & Financial Literacy Outreach Protocol) ကို အသုံးပြုလိုက်ပါတယ်။ ဒီမူဝါဒမှာ "ပြတိုက်သည် ဝန်ထမ်းကို လစာပေးရုံသာမက၊ ထိုလစာကို ဝန်ထမ်းမိသားစုက ထိရောက်စွာ အသုံးပြုတတ်စေရန် ပညာပေး ကူညီရမည်" လို့ ပြဋ္ဌာန်းထားပါတယ်။
ဘုန်းကြီးက ကိုအောင်မောင်းရဲ့ မိသားစုကို Video Call ခေါ်ခိုင်းလိုက်ပါတယ်။ ရွာက ဖုန်းကို Speaker ဖွင့်ခိုင်းပြီး ဘုန်းကြီးက တရားချပါတယ်။ "ဒကာမကြီး... ဒကာကြီး ဦးအောင်မောင်း ဒီမှာ ဘယ်လောက် ပင်ပန်းခံနေရလဲ သိလား" လို့ မေးပြီး၊ ဦးအောင်မောင်း ကင်းစောင့်နေတဲ့ CCTV မှတ်တမ်းတွေကို ပြလိုက်တယ်။ မိုးထဲရေထဲမှာ ထမင်းချိုင့်လေးနဲ့ ဒုက္ခခံနေတဲ့ ပုံကို မြင်တော့မှ ဟိုဘက်က သားအမိတွေ ငြိမ်ကျသွားတယ်။
ပြီးတော့ ဘုန်းကြီးက "Remittance Dhamma" ကို ဟောပါတယ်။ "ငွေလွှဲတယ် ဆိုတာ ဂဏန်းတွေ လွှဲတာ မဟုတ်ဘူး။ ဒကာကြီးရဲ့ 'ဇီဝိတိန္ဒြေ' (Life Force) ကို အပိုင်းပိုင်း ဖြတ်ပြီး လွှဲပေးနေတာ။ ဒီငွေကို ဖျက်ဆီးတာဟာ ဒကာကြီးရဲ့ အသက်ကို သတ်တာနဲ့ အတူတူပဲ" လို့ ထောက်ပြလိုက်တယ်။
အဲဒီနောက် မူဝါဒ (၁၉.၃) အရ "Conditional Cash Transfer" (စည်းကမ်းချက်ပါသော ငွေလွှဲခြင်း) စနစ်ကို ကျင့်သုံးစေခဲ့ပါတယ်။ ကိုအောင်မောင်းကို မှာလိုက်တယ်။ "ဒကာကြီး... ဒီလကစပြီး ငွေကို ဒီတိုင်း မလွှဲနဲ့။ 'ဩဝါဒ' နဲ့ တွဲလွှဲပါ။ ဒီငွေကို ဘာအတွက် သုံးရမယ်၊ စာရင်း ပြန်ပြရမယ် ဆိုတဲ့ စည်းကမ်း ထုတ်ပါ။ ငွေကို တာတမံ ပိတ်ပြီး လွှတ်သလို လွှတ်ပါ။ ရေလွှတ်သလို မလွှတ်နဲ့" လို့ သင်ပေးလိုက်ပါတယ်။
ဓာတ်ဆီဆိုင်မှာ ဆီဖြည့်သလိုပါပဲ။ ဆီပန့်ကို ကိုင်ပြီး ဆီထည့်တဲ့အခါ ဖွင့်လိုက် ပိတ်လိုက် ထိန်းညှိပြီး ထည့်ရတယ်။ ဇွတ်အတင်း ညှစ်ထည့်ရင် ဆီတွေ လျှံကျပြီး မီးလောင်လိမ့်မယ်။ ကိုအောင်မောင်းက အရင်တုန်းက "မေတ္တာ" ဆိုပြီး ဇွတ်အတင်း ငွေတွေ ပုံပေးခဲ့တော့၊ ဟိုဘက်က လက်ခံနိုင်စွမ်း (Tank Capacity) မရှိဘဲ လျှံကျပြီး "လောဘမီး" လောင်ကုန်တာပါ။ အခုတော့ သူက ဆီကို လိုအပ်သလောက်ပဲ၊ အကျိုးရှိမယ့် နေရာ (Engine) ထဲကိုပဲ ချိန်ပြီး ထည့်တတ်သွားပါပြီ။ ဒါကြောင့် ကား (မိသားစု) လည်း ကောင်းကောင်း မောင်းနိုင်သလို၊ ဆီ (ငွေ) လည်း အလေအလွင့် မရှိတော့ပါဘူး။
ရလဒ်ကတော့ ၃ လလောက် အကြာမှာ ကိုအောင်မောင်းရဲ့ မိသားစုဟာ ပြောင်းလဲသွားပါတယ်။ သူ့မိန်းမက ချဲမထိုးတော့ဘဲ အိမ်ဆိုင်လေး ဖွင့်တယ်။ သားကလည်း ကျောင်းပြန်တက်တယ်။ ကိုအောင်မောင်းလည်း "ငါ့ငွေတွေ အရာထင်ပြီ" ဆိုတဲ့ ပီတိ "သောမနဿ" နဲ့ အလုပ်ခွင်မှာ ပြန်လည် တက်ကြွလာပါတယ်။ Case-2568 ဟာ ငွေကြေးပြဿနာကို ဓမ္မနည်းလမ်းနဲ့ ဖြေရှင်းလိုက်တဲ့ အောင်မြင်မှု မှတ်တိုင်တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့ပါတယ်။
ကဲ... နိဂုံးချုပ်အနေနဲ့ ဒီနေ့ ဟောကြားခဲ့တဲ့ "Remittances & Phassa-ahara" တရားတော်ကို သစ္စာလေးပါး ရှုထောင့်ကနေ ပြန်လည် သုံးသပ်ကြည့်ကြရအောင်။
၁။ ဒုက္ခသစ္စာ - ငွေရှာရခြင်းသည် ပင်ပန်း၏။ ရှာထားသော ငွေကို စီမံခန့်ခွဲရခြင်းသည်လည်း ပူပန်ရ၏။ ငွေကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော ဖဿ (အတွေ့) တိုင်းသည် မမြဲသောကြောင့် အဆုံးသတ်တွင် ဒုက္ခသာ ဖြစ်၏။
၂။ သမုဒယသစ္စာ - ဘာကြောင့် ငွေနဲ့ ပတ်သက်ပြီး ပူလောင်ရသလဲ။ ငွေအပေါ်မှာ ထားရှိတဲ့ တပ်မက်မှု (ကာမတဏှာ) နဲ့ "ငါ့ပိုက်ဆံ" လို့ စွဲလမ်းတဲ့ (ဥပါဒါန်) ကြောင့် ဖြစ်ပါတယ်။
၃။ နိရောဓသစ္စာ - ငွေကြေးကို ပိုင်ဆိုင်မှု အဖြစ် မမြင်ဘဲ၊ သံသရာ ခရီးစရိတ် (Means to an end) အဖြစ်သာ မြင်ပြီး၊ လောဘ ဒေါသ ကင်းစင်သွားတဲ့ စိတ်အခြေအနေ (Financial Peace) သည် လောကီ နိရောဓ ဖြစ်၏။
၄။ မဂ္ဂသစ္စာ - သမ္မာအာဇီဝ (မှန်ကန်စွာ ရှာဖွေခြင်း)၊ သမ္မာကမ္မန္တ (မှန်ကန်စွာ သုံးစွဲခြင်း) ဆိုတဲ့ မဂ္ဂင်တရားတွေကို ကျင့်သုံးမှသာ ငွေကြေးဒုက္ခမှ လွတ်မြောက်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။
ဒါကို နောက်ဆုံးအနေနဲ့ ဥပမာပေးရရင်...
မြွေပွေးတစ်ကောင်ကို ဖမ်းတဲ့ သူလိုပါပဲ။ မြွေ (ငွေ) ကို အမြီးကနေ ကိုင်ရင် လှည့်ပေါက်ခံရမယ်။ ခါးကနေ ကိုင်ရင်လည်း ပေါက်ခံရမယ်။ လည်ပင်း (ပညာ) ကနေ မြဲမြဲညှစ်ပြီး ကိုင်မှသာ အဆိပ်ကို ထုတ်ယူပြီး ဆေးဖော်လို့ ရမှာပါ။ ငွေဆိုတာ လူမိုက်အတွက် မြွေပွေး ဖြစ်ပေမယ့်၊ ပညာရှိအတွက်တော့ ပါရမီဖြည့်ဖက် မိတ်ဆွေကောင်း ဖြစ်ပါတယ်။ သူတော်ကောင်းတို့လည်း မိမိတို့ ရှာဖွေထားတဲ့ ဥစ္စာဓနကို မြွေဖမ်းသလို သတိကြီးကြီးနဲ့ ကိုင်တွယ်ပြီး၊ မိသားစုအတွက်၊ သာသနာအတွက် အဆိပ်ကင်းတဲ့ ဆေးဝါးအဖြစ် အသုံးချနိုင်ကြပါစေ။
ကဲ... ယနေ့ "နိုင်ငံတကာ မိသားစုငွေလွှဲခြင်းနေ့" မှာ ဟောကြားခဲ့တဲ့ တရားတော်ကို နာကြားပြီးနောက် သူတော်ကောင်းတို့အတွက် အိမ်စာ (Homework) တစ်ခု ပေးချင်ပါတယ်။ ဒီနေ့ (သို့မဟုတ်) မနက်ဖြန် ငွေသုံးတဲ့အခါ၊ ဒါမှမဟုတ် ငွေလွှဲတဲ့အခါ ငွေစက္ကူ (သို့) ဖုန်းမျက်နှာပြင်ကို ကြည့်ပြီး "ဒါ ဖဿာဟာရ ပဲ။ ငါ့စိတ်ကို ဘယ်လို အာဟာရ ကျွေးမလဲ" လို့ ဆင်ခြင်ပါ။ ငွေလွှဲရင် "မေတ္တာပို့" ပါ။ "ဒီငွေ ရောက်လေရာ အရပ်မှာ ကုသိုလ်တရားတွေ တိုးပွားပါစေ" လို့ အဓိဋ္ဌာန်ပြုပြီးမှ Send ခလုတ်ကို နှိပ်ပါ။
အားလုံးသော သူတော်ကောင်းအပေါင်းတို့... ရှာဖွေထားသော ဥစ္စာတို့ဖြင့် မိမိရော သူတစ်ပါးပါ ချမ်းသာအောင် ဖန်တီးနိုင်ကြပါစေ။ ဥစ္စာဓနကို တံတားခင်း၍ နိဗ္ဗာန်ရွှေပြည်သို့ လျှောက်လှမ်းနိုင်ကြပါစေ ကုန်သတည်း။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
သာဓု... သာဓု... သာဓု။
ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက
The Office Of Siridantamahapalaka
The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum.
နေ့စွဲ - 16th June 2026
ORCID: 0009-0000-0697-4760
Website: www.siridantamahapalaka.com
Sao Dhammasami @ Bhikkhu Indasoma Siridantamahapalaka is Specially trained in Buddhist archaeology and historical tracking of tooth relics through stūpa research registries; integrates archaeological charts, travel accounts, and museum records to support preservation for study and veneration.
