Day: 169 | June 17 | Combating Desertification & The Dried Mind | Dhammapada Verse 80 (Udaka) | Soil Science & Ecological Restoration
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
သာသနာတော်နှစ် ၂၅၇၀၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၈ ခုနှစ်၊ ခရစ်နှစ် ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ (၁၇) ရက်၊ ဗုဒ္ဓဟူးနေ့ မင်္ဂလာရှိသော နံနက်ခင်းအချိန်အခါသမယမှာ Hswagata Museum (သွာဂတ) ဗုဒ္ဓစွယ်တော်မြတ် ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရေး ပုဂ္ဂလိကပြတိုက်တော်ကြီးရဲ့ တည်ထောင်သူ ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက ဦးစီးပဓာနပြုလို့ ဒီကနေ့ တရားတော်နာ ကြွရောက်လာကြကုန်သော ဧည့်ပရိသတ်အပေါင်း သူတော်ကောင်းတို့ ဘေးရန်ခပ်သိမ်း ကင်းငြိမ်းကြပါစေကြောင်း၊ ကိုယ်စိတ်နှစ်ပါး ကျန်းမာချမ်းသာကြပါစေကြောင်း ဦးစွာပထမ မေတ္တာပို့သ နှုတ်ခွန်းဆက်သလိုက်ပါတယ်။ ဒီကနေ့ဟာ နိုင်ငံတကာ သဲကန္တာရဖြစ်ထွန်းမှု တိုက်ဖျက်ရေးနှင့် မိုးခေါင်ရေရှားမှု လျှော့ချရေးနေ့ (World Day to Combat Desertification and Drought) ဖြစ်သလို၊ Hswagata Museum ရဲ့ နေ့စဉ်ဆုတောင်းအစီအစဉ်အရ "ပဋိပက္ခအတွင်း လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ အကြမ်းဖက်မှု ပပျောက်ရေး" အတွက်ပါ ရည်စူးပြီး မေတ္တာပို့သရမယ့် နေ့ရက်တစ်ရက် ဖြစ်ပါတယ်။ ပြင်ပလောကမှာ မြေဆီလွှာတွေ ခြောက်သွေ့ပြီး သဲကန္တာရ ဖြစ်လာသလို၊ လူတွေရဲ့ စိတ်နှလုံးမှာလည်း မေတ္တာရေဓာတ် ခန်းခြောက်ပြီး အကြမ်းဖက်မှုဆိုတဲ့ သဲကန္တာရတွေ ကျယ်ပြန့်လာတာကို သတိပြုမိစေဖို့ ဒီကနေ့ တရားခေါင်းစဉ်ကို "သဲကန္တာရ တိုက်ဖျက်ရေးနှင့် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ရေဓာတ်ဖြည့်တင်းခြင်း" (Combating Desertification and The Dried Mind) လို့ သတ်မှတ်ထားပါတယ်။
ကဲ... တရားမဟောကြားမီ၊ တရားမနာကြားမီမှာ မိမိတို့ရဲ့ စိတ်အစဉ်ကို တည်ငြိမ်အေးချမ်းအောင်၊ အပူဓာတ်တွေ ငြိမ်းအေးသွားအောင် သမထဘာဝနာလေး ခဏလောက် ပွားများကြရအောင်။ ဒီနေ့တော့ သဲကန္တာရလို ပူလောင်ခြောက်သွေ့နေတဲ့ စိတ်ကို အေးမြစေမယ့် "အာနာပါန" နဲ့ တွဲဖက်ပြီး ရေဓာတ်ကို အာရုံပြုတဲ့ နည်းစနစ်လေးကို ကျင့်သုံးကြမယ်။ သူတော်ကောင်းတို့ အားလုံးပဲ သက်သောင့်သက်သာ မျှတတဲ့ ဣရိယာပုတ်တစ်ခုကို ယူလိုက်ကြပါ။ ခါးလေးကို ဆန့်ထားမယ်၊ မျက်လွှာလေးကို ဖြည်းဖြည်းချင်း မှိတ်ထားလိုက်ပါ။ စိတ်ကို လျှောက်ပြီး မတွေးတော့ဘူး။ အတိတ်က အပူမီးတွေ၊ အနာဂတ်က စိုးရိမ်မှုတွေကို ခဏလေး မေ့ထားလိုက်ပါ။ အခုလက်ရှိ ဝင်လေထွက်လေလေးကိုပဲ အာရုံပြုမယ်။ ရှူသွင်းလိုက်တဲ့ လေအေးအေးလေးဟာ ကိုယ်ခန္ဓာတစ်ခုလုံးကို စီးဆင်းသွားပြီး ခြောက်သွေ့နေတဲ့ ဆဲလ် (Cell) လေးတွေကို ရေလောင်းပေးလိုက်သလို ခံစားကြည့်ပါ။ ရှူထုတ်လိုက်တဲ့အခါမှာတော့ ကိုယ်ထဲက အပူငွေ့တွေ၊ စိတ်ထဲက မကျေနပ်မှုတွေ၊ ဒေါသအငွေ့အသက်တွေ အားလုံး ပါသွားတယ်လို့ သဘောထားပါ။ "ဝင်လေ... အေးမြတယ်...၊ ထွက်လေ... ငြိမ်းချမ်းတယ်..."။ နှာသီးဖျားလေးမှာ လေလေးတိုးသွားတာကို သိနေမယ်။ စိတ်က တောင်စဉ်ရေမရ တွေးနေရင် "ဪ... စိတ်မြေဆီလွှာ ခြောက်သွေ့နေပါလား" လို့ သတိပြုပြီး သတိရေစင်လေးနဲ့ ပြန်လည် စိုစွတ်အောင် လုပ်ပါ။ အတင်းအကျပ် မလုပ်ပါနဲ့။ သစ်ပင်လေးကို ရေလောင်းသလို ညင်ညင်သာသာလေးပဲ ရှူရှိုက်နေမယ်။ ဒီအချိန်မှာ ဘုန်းဘုန်းတို့ရဲ့ စိတ်ဟာ ရေကန်အသင့် ကြာအသင့် ဆိုသလို အေးမြကြည်လင်နေဖို့ လိုပါတယ်။ ကဲ... သတိလေးကပ်ပြီး တစ်မိနစ်လောက် ဆက်ရှုမှတ်ကြပါစို့။
ဆက်လက်ပြီးတော့ ဒီကနေ့ရဲ့ သိပ္ပံပညာဆိုင်ရာ အကြောင်းအရာဖြစ်တဲ့ "Desertification" (သဲကန္တာရ ဖြစ်ထွန်းမှု) နဲ့ "Soil Degradation" (မြေဆီလွှာ ပျက်စီးခြင်း) အကြောင်းကို နက်နက်ရှိုင်းရှိုင်း လေ့လာကြည့်ကြရအောင်။ သူတော်ကောင်းတို့ရေ... သဲကန္တာရ ဖြစ်ထွန်းမှု (Desertification) ဆိုတာ သဲတွေ လေတိုက်ပြီး လွင့်လာလို့ နေရာတစ်ခုက သဲကန္တာရ ဖြစ်သွားတာမျိုးကို ဆိုလိုတာ မဟုတ်ပါဘူး။ ဒါဟာ ခြောက်သွေ့ဒေသ (Arid Areas)၊ တစ်ပိုင်းခြောက်သွေ့ဒေသ (Semi-arid Areas) တွေမှာ မြေဆီလွှာရဲ့ ဇီဝကမ္မဖြစ်စဉ်တွေ ပျက်စီးပြီး မြေကန္တာရ (Land Degradation) ဖြစ်သွားတဲ့ လုပ်ငန်းစဉ်ကြီး တစ်ခုလုံးကို ဆိုလိုတာပါ။ သိပ္ပံပညာရှင်တွေရဲ့ လေ့လာချက်အရ မြေဆီလွှာ (Soil) ဆိုတာ သက်မဲ့ ဖုန်မှုန့်သက်သက် မဟုတ်ပါဘူး။ သူ့ထဲမှာ "Soil Microbiome" လို့ ခေါ်တဲ့ အဏုဇီဝပိုးမွှားလေးတွေ၊ မှိုမျှင်လေးတွေ၊ အော်ဂဲနစ် ပစ္စည်းတွေ (Organic Matter) ပြည့်နှက်နေတဲ့ "သက်ရှိကွန်ရက်" (Living Network) ကြီးတစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။ ကျန်းမာတဲ့ မြေဆီလွှာ တစ်ဇွန်းမှာ လူဦးရေထက် များတဲ့ ဘက်တီးရီးယားတွေ ရှိနေပါတယ်။ အဲဒီ အဏုဇီဝပိုးမွှားလေးတွေက အပင်တွေအတွက် လိုအပ်တဲ့ အာဟာရကို ချက်လုပ်ပေးသလို၊ မြေကြီးကို ရေထိန်းနိုင်အောင် "Sponge" (ရေမြှုပ်) လိုမျိုး ဖွဲ့စည်းပေးထားပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ လူသားတွေက သစ်ပင်တွေ ခုတ်လှဲတယ်၊ ဓာတုမြေသြဇာတွေ အလွန်အကျွံ သုံးတယ်၊ မြေကို အနားမပေးဘဲ စိုက်ပျိုးတယ် ဆိုရင် ဘာဖြစ်သွားလဲ။ မြေကြီးထဲက "Soil Organic Carbon" (မြေဆီလွှာ ကာဗွန်) တွေ ကုန်ခမ်းသွားပါတယ်။ ကာဗွန်ကုန်သွားတဲ့ မြေကြီးဟာ သက်ရှိသတ္တဝါ သေသွားသလိုပါပဲ။ ရေကို မထိန်းနိုင်တော့ဘူး။ မိုးရွာရင် ရေတွေက မြေကြီးထဲ မစိမ့်ဝင်ဘဲ မျက်နှာပြင်ပေါ်ကနေ စီးဆင်းသွားပြီး အပေါ်ယံ မြေဆီလွှာ (Topsoil) တွေကိုပါ တိုက်စားသွားပါတော့တယ်။ အဲဒီအခါ ကျန်ခဲ့တာက အာဟာရမရှိတဲ့ သဲမြေ၊ ကျောက်မြေတွေပါပဲ။ ဒါကို "Desertification" လို့ ခေါ်တာပါ။
ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြီး ဥပမာပေးရရင်... ဘုန်းဘုန်းတို့ Hswagata Museum ရဲ့ စာကြည့်တိုက်မှာ ရှိတဲ့ ရှေးဟောင်းပေစာတွေကိုပဲ ကြည့်ပါ။ ပေစာတစ်ဖာကို စနစ်တကျ ဆေးရည်စိမ်၊ နနွင်းလိမ်းပြီး ထိန်းသိမ်းထားရင် နှစ်ပေါင်းရာချီ ခံပါတယ်။ အဲဒီ ဆေးရည်တွေ၊ နနွင်းတွေက ပေရွက်ရဲ့ "အစိုဓာတ်" နဲ့ "အသက်" ကို ထိန်းထားပေးတာပါ။ ဒါပေမဲ့ အဲဒီ ပေစာကို နေပူထဲ ဒီအတိုင်း ပစ်ထားလိုက်မယ်၊ ဘာဆေးမှ မလိမ်းဘဲ ထားမယ်ဆိုရင် ဘာဖြစ်သွားမလဲ။ ပေရွက်ထဲက ဆီဓာတ်တွေ ခန်းခြောက်သွားမယ်။ ကြွပ်ဆတ်လာမယ်။ နောက်ဆုံး လက်နဲ့ ကိုင်လိုက်တာနဲ့ အမှုန့်တွေ ဖြစ်ပြီး ကြွေကျသွားမယ်။ အဲဒီ အမှုန့်တွေက စာဖတ်လို့ မရတော့ဘူး။ အနှစ်သာရ မရှိတော့ဘူး။ မြေဆီလွှာ ပျက်စီးတာလည်း ဒီသဘောပါပဲ။ မြေကြီးထဲက "Organic Matter" ဆိုတဲ့ ဆီဓာတ် ခန်းသွားတဲ့အခါ မြေကြီးက ကြွပ်ဆတ်သွားပြီး လေတိုက်ရင် ဖုန်မှုန့်ဖြစ်၊ မိုးရွာရင် ရွှံ့ရည်ဖြစ်ပြီး ပါသွားတာပါ။ မြေကြီးရဲ့ "Structure" (ဖွဲ့စည်းပုံ) ပျက်စီးသွားတာ ဖြစ်ပါတယ်။
သိပ္ပံပညာမှာ နောက်ထပ် စိတ်ဝင်စားစရာ ကောင်းတာက "Feedback Loop" (အကြောင်းအကျိုး သံသရာလည်ခြင်း) ဆိုတဲ့ သဘောတရားပါ။ သဲကန္တာရ ဖြစ်ထွန်းမှုဟာ တစ်ခါ စတင်လိုက်တာနဲ့ သူ့အလိုလို ပိုဆိုးလာတတ်တဲ့ သဘောရှိပါတယ်။ ဥပမာ - သစ်ပင်တွေ နည်းသွားရင် မြေကြီးက ပူလာတယ်။ မြေကြီး ပူလာတော့ ရှိနေတဲ့ ရေငွေ့တွေ အငွေ့ပျံမြန်တယ်။ ရေငွေ့ပျံမြန်တော့ မိုးခေါင်တယ်။ မိုးခေါင်တော့ ကျန်တဲ့ သစ်ပင်တွေ ထပ်သေတယ်။ သစ်ပင် ထပ်သေတော့ မြေကြီး ပိုပူတယ်။ ဒီလိုနဲ့ "Vicious Cycle" (သံသရာဆိုး) လည်ပြီး ပြန်လမ်းမဲ့တဲ့ အခြေအနေ (Irreversible State) ကို ရောက်သွားတတ်ပါတယ်။ ဒီနေ့ခေတ်မှာ ကမ္ဘာ့မြေမျက်နှာပြင်ရဲ့ ၃၀ ရာခိုင်နှုန်းလောက်ဟာ ဒီပြဿနာကို ရင်ဆိုင်နေရပြီလို့ ကုလသမဂ္ဂက ထုတ်ပြန်ထားပါတယ်။ ဒါကို ကုစားဖို့ဆိုရင် "Regenerative Agriculture" (ပြန်လည်ဖြည့်တင်းသော စိုက်ပျိုးရေး) နည်းစနစ်တွေ လိုအပ်ပါတယ်။ မြေကြီးကို ပြန်ဖုံးအုပ်ရမယ် (Cover Crops)၊ ထယ်ထိုးတာ လျှော့ချရမယ် (No-Till Farming)၊ သစ်ပင်ပြန်စိုက်ရမယ်။ အဓိကကတော့ မြေကြီးရဲ့ "အသက်" (Life) ကို ပြန်သွင်းပေးခြင်းပါပဲ။
ဒါကို နောက်တစ်မျိုး ဥပမာပေးရရင်... လူတစ်ယောက် စိတ်ဓာတ်ကျနေတာ (Depression) နဲ့ တူပါတယ်။ စိတ်ဓာတ်ကျတဲ့သူဟာ အစပိုင်းမှာ စိတ်မပျော်ရွှင်ရုံပဲ ဖြစ်မယ်။ ဒါပေမဲ့ အဲဒီ မပျော်ရွှင်မှုကြောင့် လူတွေနဲ့ မတွေ့ချင်ဘူး။ လူတွေနဲ့ မတွေ့တော့ အထီးကျန်တယ်။ အထီးကျန်တော့ ပိုဝမ်းနည်းတယ်။ ပိုဝမ်းနည်းတော့ အိပ်မပျော်ဘူး။ အိပ်မပျော်တော့ ကျန်းမာရေး ထိခိုက်တယ်။ ကျန်းမာရေး ထိခိုက်တော့ စိတ်ဓာတ် ပိုကျတယ်။ ဒီလိုပဲ သူ့အလိုလို လည်နေတဲ့ စက်ဝန်းတစ်ခု ဖြစ်လာပါတယ်။ မြေကြီးမှာ Desertification ဖြစ်သလို၊ လူ့စိတ်မှာလည်း "Mental Desertification" ဖြစ်လာတာပါ။ ဒီစက်ဝန်းကို ဖြတ်ဖို့ဆိုရင် အပြင်ကနေ ရေလောင်းပေးသလိုမျိုး၊ မေတ္တာ၊ ဂရုစိုက်မှု၊ ကုသိုလ်တရား ဆိုတဲ့ "Inputs" တွေ ထည့်ပေးမှသာ စိမ်းလန်းစိုပြည်တဲ့ အခြေအနေကို ပြန်ရောက်နိုင်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။ Hswagata Museum ရဲ့ ဥယျာဉ်တော်မှာ စိုက်ပျိုးထားတဲ့ ဗောဓိညောင်ပင်တွေကို ကြည့်ရင် သိနိုင်ပါတယ်။ ရေလောင်းရုံနဲ့ မရပါဘူး။ မြေဆွေးကျွေးရတယ်၊ ပေါင်းသင်ရတယ်၊ ဂရုစိုက်ရတယ်။ ဒါမှသာ အပင်က ရှင်သန်ပြီး အရိပ်အာဝါသ ပေးနိုင်တာပါ။ သဘာဝတရားက ပြသနေတဲ့ သင်ခန်းစာကတော့ "ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်မှု မရှိရင် အရာအားလုံးဟာ ပျက်စီးခြင်း (Entropy) ဆီကိုပဲ ဦးတည်သွားတယ်" ဆိုတာပါပဲ။
သူတော်ကောင်းတို့ရေ... အခု ဆက်လက်ပြီးတော့ ဘုရားရှင်ရဲ့ နှုတ်ကပတ်တော် ပိဋကတ်စာပေဘက်ကို လှည့်ကြည့်ကြရအောင်။ ဒီကနေ့ ခေါင်းစဉ်ဖြစ်တဲ့ "သဲကန္တာရ တိုက်ဖျက်ရေး" နဲ့ "စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ရေဓာတ်ဖြည့်တင်းခြင်း" ဆိုတဲ့ အကြောင်းအရာနဲ့ ပတ်သက်ပြီး မြတ်စွာဘုရားရှင်က ဓမ္မပဒပါဠိတော်၊ ပဏ္ဍိတဝဂ်၊ ဂါထာနံပါတ် (၈၀) မှာ အခုလို ဟောကြားထားပါတယ်။ "ဥဒကဉှိ နယန္တိ နေတ္တိကာ၊ ဥသုကာရ နမယန္တိ တေဇနံ။ ဒါရုံ နမယန္တိ တစ္ဆကာ၊ အတ္တာနံ ဒမယန္တိ ပဏ္ဍိတာ" တဲ့။ ဒီဂါထာလေးရဲ့ အနက်အဓိပ္ပာယ်ကို တစ်လုံးချင်း စေ့ငုကြည့်ရအောင်။ "နေတ္တိကာ" - ရေမြောင်းသွယ်သော သူတို့သည်။ "ဥဒကံ ဟိ" - ရေကိုသာလျှင်။ "နယန္တိ" - မိမိတို့ လိုရာအရပ်သို့ ဆောင်ယူကြကုန်၏။ "ဥသုကာရ" - မြားသမားတို့သည်။ "တေဇနံ" - မြားတံကို။ "နမယန္တိ" - ဖြောင့်အောင် ပြုလုပ်ကြကုန်၏။ "တစ္ဆကာ" - လက်သမားတို့သည်။ "ဒါရုံ" - သစ်တုံးသစ်ခဲကို။ "နမယန္တိ" - လိုသလို ရွေပေါ်ထိုး၍ ပြုပြင်ကြကုန်၏။ "ပဏ္ဍိတာ" - ပညာရှိ သူတော်ကောင်းတို့သည်။ "အတ္တာနံ" - မိမိ၏ စိတ်ကို။ "ဒမယန္တိ" - ယဉ်ကျေးသိမ်မွေ့အောင် ဆုံးမကြကုန်၏ တဲ့။ ဒီဂါထာမှာ ဘုရားရှင်က "ဥဒက" (ရေ) ဆိုတဲ့ စကားလုံးကို ရှေ့ဆုံးက တင်ပြီး ဟောထားတာကို သတိပြုမိကြမှာပါ။ လယ်သမားတစ်ယောက်ဟာ ခြောက်သွေ့နေတဲ့ လယ်ကွင်းထဲကို ရေရောက်အောင် မြောင်းသွယ်ယူရသလိုပဲ၊ ပညာရှိတဲ့သူဟာလည်း ကိလေသာအပူမီးကြောင့် ခြောက်သွေ့အက်ကွဲနေတဲ့ မိမိရဲ့ စိတ်နှလုံးထဲကို ဓမ္မရေအေး စီးဆင်းလာအောင် တရားရေမြောင်း သွယ်ယူရတယ်လို့ ဆိုလိုတာ ဖြစ်ပါတယ်။
ဘုန်းဘုန်းတို့ အခုလက်ရှိ ကမ္ဘာကြီးမှာ ကြုံတွေ့နေရတဲ့ "သဲကန္တာရ ဖြစ်ထွန်းမှု" (Desertification) ပြဿနာနဲ့ ယှဉ်ကြည့်ပါ။ မြေကြီးတစ်ခု သဲကန္တာရ ဖြစ်သွားတယ်ဆိုတာ အဲဒီမြေကြီးမှာ "ရေ" (Water) မရှိလို့ မဟုတ်ပါဘူး။ ရေကို ထိန်းထားနိုင်စွမ်း (Water Retention Capacity) မရှိတော့လို့ပါ။ မိုးရွာပေမယ့် ရေတွေက မြေကြီးထဲ မဝင်ဘဲ စီးထွက်သွားတာကိုး။ ထို့အတူပဲ သူတော်ကောင်းတို့ရဲ့ စိတ်မှာလည်း တရားနာနေရက်နဲ့၊ ကုသိုလ်လုပ်နေရက်နဲ့ ဘာလို့ စိတ်မချမ်းသာရသလဲ၊ ဘာလို့ ပူလောင်နေရသလဲလို့ မေးစရာရှိပါတယ်။ အဖြေကတော့ စိတ်ရဲ့ "ဖွဲ့စည်းပုံ" (Structure) ပျက်စီးနေလို့ပါပဲ။ လောဘ၊ ဒေါသ၊ မောဟ ဆိုတဲ့ အပူတွေကြောင့် စိတ်ရဲ့ မြေဆီလွှာက မာကျောခဲကတ်နေတော့ မေတ္တာရေစင် ဘယ်လောက်လောင်းလောင်း စိမ့်မဝင်တော့ဘူး။ အရေပြားပေါ် ရေတင်သလို ဖြစ်ပြီး ပြန်စီးကျသွားတာပါ။ ဒါကြောင့် "အတ္တာနံ ဒမယန္တိ" (မိမိစိတ်ကို ယဉ်ကျေးအောင် ဆုံးမခြင်း) ဆိုတာဟာ စိတ်မြေဆီလွှာကို ပြန်လည် ထွန်ယက်ပြီး တရားရေအေး လက်ခံနိုင်အောင် ပြင်ဆင်ခြင်းပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ ပိဋကတ်တော်မှာ "သန္တာန်" ဆိုတဲ့ စကားလုံး ရှိပါတယ်။ အဓိပ္ပာယ်က "အစဉ်အတိုင်း ဖြစ်ပျက်နေသော စိတ်အစဉ်" (Stream of Consciousness) လို့ ဆိုလိုတာပါ။ အဲဒီ သန္တာန်ဆိုတဲ့ မြောင်းကြီးထဲမှာ စီးဆင်းနေတာက ဘာတွေလဲ။ "တဏှာ" ဆိုတဲ့ အပူရည်တွေလား၊ "မေတ္တာ" ဆိုတဲ့ အအေးရည်တွေလား ဆိုတာကို စစ်ဆေးရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။
ကဲ... အခု ဘုန်းဘုန်းတို့ ဝိပဿနာ ရှုကွက်ပိုင်းကို ကူးကြမယ်။ ဒီကနေ့အတွက် သတ်မှတ်ထားတဲ့ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် ကွင်းဆက်ကတော့ "မနောသဉ္စေတနာဟာရ" (Mano-sancetanahara) သို့မဟုတ် စေတနာ အာဟာရပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ ဘုရားရှင်က အာဟာရ (၄) ပါး ဟောတဲ့အထဲမှာ "မနောသဉ္စေတနာဟာရ" ဟာ ဘဝဖြစ်တည်မှု (Bhava) အတွက် အဓိက အစာအာဟာရ ဖြစ်တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ စေတနာ ဆိုတာ "စီမံဖန်တီးပေးခြင်း" သဘောပါ။ မြေကြီးထဲမှာ မျိုးစေ့တစ်စေ့ ကျသွားတိုင်း အပင်ပေါက်သလို၊ စိတ်ထဲမှာ စေတနာ (Intention) တစ်ခု ဖြစ်လိုက်တိုင်း ဘဝသစ်တစ်ခု၊ ရုပ်နာမ်သစ်တစ်ခု ဖြစ်ပေါ်လာဖို့ တွန်းအားပေးလိုက်တာပါပဲ။ သိပ္ပံပညာမှာ "Soil Nutrient Cycle" (မြေဆီလွှာ အာဟာရ စက်ဝန်း) ရှိသလို၊ ဓမ္မမှာလည်း "Kamma Nutrient Cycle" (ကံအာဟာရ စက်ဝန်း) ရှိပါတယ်။ သူတော်ကောင်းတို့ တရားထိုင်တဲ့အခါ ဒီဖြစ်စဉ်ကို ဘယ်လို ရှုမှတ်မလဲ။ အခုပဲ စမ်းကြည့်ရအောင်။ ရှူလေကို ရှူသွင်းလိုက်တဲ့အခါ "ငါ ရှူချင်တယ်" ဆိုတဲ့ စိတ်ဆန္ဒလေး အရင်ဖြစ်တာကို သတိထားကြည့်ပါ။ အဲဒီ "ရှူချင်တယ်" ဆိုတဲ့ စေတနာလေးက တွန်းလိုက်မှ လေကို ရှူသွင်းတဲ့ ရုပ်ဖြစ်စဉ် (Vayo Dhatu) ပေါ်လာတာပါ။ အဲဒီ စေတနာလေးဟာ "အာဟာရ" ပါပဲ။ သူက ရုပ်ကို ကျွေးမွေးလိုက်တာ။ ဒါပေမဲ့ ပြဿနာက ဘာလဲဆိုတော့ အဲဒီ စေတနာဟာ "တဏှာ" (Craving) နဲ့ ယှဉ်နေသလား၊ "ဉာဏ်" (Wisdom) နဲ့ ယှဉ်နေသလား ဆိုတာပါပဲ။ တကယ်လို့ ကိုယ့်စိတ်က ပူလောင်နေတယ်၊ လိုချင်တပ်မက်နေတယ် ဆိုရင် အဲဒီ စေတနာဟာ "အဆိပ်သင့်နေတဲ့ အစာ" (Toxic Nutrient) ဖြစ်သွားပါတယ်။ အဲဒီ အဆိပ်အစာကို စားလိုက်ရတဲ့ ရုပ်နာမ်တွေကလည်း ပူလောင်တဲ့ ရုပ်နာမ်တွေပဲ ဖြစ်လာမှာပါ။
ဒါကို နောက်တစ်မျိုး ဥပမာပေးရရင်... လယ်သမားတစ်ယောက်က မျိုးစေ့ချတဲ့အခါ ရေမရှိတဲ့ မြေခြောက်ကြီးထဲ ချလိုက်ရင် အဲဒီမျိုးစေ့က အပင်မပေါက်ဘဲ ပုပ်သွားမယ်၊ ဒါမှမဟုတ် ကြောင်တောင်တောင် အပင်လေးပဲ ဖြစ်လာမယ်။ ဒါပေမဲ့ ရေဓာတ်ပြည့်ဝတဲ့ မြေဆီလွှာထဲ ချလိုက်ရင်တော့ သန်စွမ်းတဲ့ အပင် ဖြစ်လာမယ်။ ဒီလိုပါပဲ... "ဒေါသ" ဖြစ်နေတဲ့အချိန် (မြေခြောက်နေတဲ့အချိန်) မှာ ပြုလုပ်လိုက်တဲ့ ကာယကံ၊ ဝစီကံ၊ မနောကံ စေတနာတွေဟာ အကျိုးပေးရင်လည်း ပူလောင်တဲ့ အကျိုးပဲ ပေးပါလိမ့်မယ်။ ဒါကြောင့် ဝိပဿနာ ရှုတဲ့အခါ "စေတနာ" (Intention) တစ်ခု ဖြစ်ပေါ်လာတိုင်း ဒါဟာ မြေခြောက်ထဲ ကျတာလား၊ မြေစိုထဲ ကျတာလား ဆိုတာကို စောင့်ကြည့်ရပါမယ်။ "ဖဿ" (Contact) ဖြစ်လိုက်လို့ "ဝေဒနာ" (Feeling) ပေါ်လာတဲ့အခါ၊ အဲဒီ ဝေဒနာကို လက်ခံတုံ့ပြန်လိုက်တဲ့ စေတနာက အရေးကြီးဆုံးပါပဲ။ ဥပမာ - ရာသီဥတု ပူတယ်ဆိုတဲ့ အထိအတွေ့ (ဖဿ) ကြောင့် ပူလောင်တဲ့ ခံစားမှု (ဒုက္ခဝေဒနာ) ဖြစ်ပေါ်လာတယ်။ အဲဒီအချိန်မှာ ကိုယ့်ရဲ့ စေတနာက "ဟာ... ပူလိုက်တာ၊ စိတ်ညစ်လိုက်တာ" လို့ တုံ့ပြန်လိုက်ရင် ဒါဟာ "မနောသဉ္စေတနာဟာရ" က အကုသိုလ်အစာကို ကျွေးလိုက်တာပါပဲ။ အဲဒီတော့ စိတ်မြေဆီလွှာ ပိုခြောက်သွေ့သွားတယ်။ (Desertification Process)။ တကယ်လို့ "ဪ... ရုပ်ရဲ့ သဘောပဲ၊ တေဇောဓာတ် လွန်ကဲနေတာပဲ" လို့ ဉာဏ်နဲ့ လက်ခံလိုက်ရင်တော့ မေတ္တာရေစင် လောင်းလိုက်သလို ဖြစ်ပြီး စိတ်မြေဆီလွှာ စိုပြည်သွားပါတယ်။
နောက်တစ်ဆင့် အနေနဲ့ ဒိဋ္ဌိ (Ditthi) ဖြုတ်ဖို့ ကြိုးစားကြမယ်။ သက္ကာယဒိဋ္ဌိ ဆိုတဲ့ "ငါ" စွဲဟာ ဒီ သဲကန္တာရဖြစ်စဉ်ကို ပိုဆိုးစေပါတယ်။ သူတော်ကောင်းတို့ မြေကြီးအက်ကွဲနေတာကို မြင်တဲ့အခါ "ငါ အက်ကွဲနေတယ်" လို့ ပြောလေ့ရှိလား။ မပြောပါဘူးနော်။ "မြေကြီး အက်ကွဲနေတယ်" လို့ပဲ ပြောကြတယ်။ ဒါပေမဲ့ ကိုယ့်စိတ်ထဲမှာ ဒေါသဖြစ်တာ၊ ဝမ်းနည်းတာ၊ ခြောက်သွေ့တာ ဖြစ်လာရင်ကျတော့ "ငါ စိတ်ညစ်တယ်၊ ငါ ပူလောင်တယ်၊ ငါ့ဘဝကြီးက ခြောက်သွေ့လိုက်တာ" လို့ "ငါ" တပ်ပြီး ပြောကြတယ်။ အဲဒါ မှားနေတာပါ။ တကယ်တမ်း ဖြစ်ပျက်နေတာက "ဓာတ်ကြီးလေးပါး ဖောက်ပြန်မှု" နဲ့ "နာမ်တရားတို့ရဲ့ အာဟာရ ချို့တဲ့မှု" သက်သက်ပါပဲ။ မြေကြီးမှာ ရေဓာတ် (အာပေါ) နည်းရင် ကွဲအက်သလို၊ စိတ်မှာ မေတ္တာ/ကရုဏာ (အာပေါ) နည်းရင် ဒေါသထွက်တယ်၊ ကြမ်းတမ်းတယ်။ ဒါဟာ "ငါ" မဟုတ်ပါဘူး။ "အကြောင်းအကျိုး ဖြစ်စဉ်" (Causal Process) တစ်ခုသာ ဖြစ်ပါတယ်။ အခု ယောဂီတို့ ရှုမှတ်နေတဲ့ အာနာပါန လေကြောင်းလေးကို ကြည့်လိုက်ပါ။ ဝင်လေက အေးတယ်၊ ထွက်လေက နွေးတယ်။ ဒါဟာ တေဇောဓာတ် အပြောင်းအလဲပါ။ အဲဒီမှာ "ငါ" ပါသလား။ မပါပါဘူး။ ခြောက်သွေ့ခြင်း (Dryness) ကို ရှုမြင်တဲ့အခါမှာလည်း "ငါ ခြောက်သွေ့တယ်" လို့ မရှုဘဲ "ဪ... ဒီ စိတ်အစဉ်မှာ သဒ္ဓါတရား၊ ဝီရိယတရား ဆိုတဲ့ ရေဓာတ်တွေ နည်းပါးနေပါလား၊ တဏှာ ဆိုတဲ့ အပူဓာတ်တွေ လွန်ကဲနေပါလား" လို့ ဓမ္မသက်သက်၊ ဓာတ်သက်သက် အနေနဲ့ ခွဲခြားသိမြင်လိုက်ပါ။ အဲဒီလို သိမြင်လိုက်တာနဲ့ တစ်ပြိုင်နက် "ငါ" ဆိုတဲ့ အစွဲ ပြုတ်ကျပြီး၊ အပူဓာတ်တွေ သူ့အလိုလို လျော့ကျသွားတာကို တွေ့ရပါလိမ့်မယ်။
ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြီး ဥပမာပေးရရင်... အိမ်တစ်အိမ် မီးလောင်နေတယ် ဆိုပါစို့။ "ငါ့အိမ် မီးလောင်နေတယ်" လို့ အော်ဟစ်ငိုယိုနေတဲ့သူဟာ မီးငြှိမ်းဖို့ သတိမရတတ်ပါဘူး။ ဒါပေမဲ့ မီးသတ်သမားကျတော့ "ဒီနေရာမှာ မီးလောင်နေတယ်၊ ဒီနေရာမှာ လောင်စာရှိတယ်၊ ရေဘယ်လောက် ပက်ရမယ်" ဆိုတာကိုပဲ ဓမ္မဓိဋ္ဌာန်ကျကျ (Objectively) ကြည့်ပါတယ်။ သူ မငိုပါဘူး။ သူ အလုပ်လုပ်ပါတယ်။ ထို့အတူပဲ ဝိပဿနာ ရှုတယ်ဆိုတာ ကိုယ့်စိတ်ကို မီးသတ်သမားလို ကြည့်ရတာပါ။ "ငါ့စိတ်" လို့ မကြည့်ဘဲ "လောင်စာ (တဏှာ)" နဲ့ "အပူ (ဒေါသ)" လို့ မြင်အောင် ကြည့်ပါ။ လောင်စာဖြတ်ရင် မီးငြိမ်းမယ်ဆိုတဲ့ အသိနဲ့ ရှုမှတ်ပါ။ ဒါမှသာ "သန္တဝိဟာရ" (ငြိမ်းချမ်းစွာ နေခြင်း) ဆိုတဲ့ အေးမြတဲ့ ဘဝကို ရရှိမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ Hswagata Museum ရဲ့ မူဝါဒ အမှတ် (၂၇)၊ အပိုဒ် (၂၇.၂) မှာလည်း "ပြတိုက်အတွင်းရှိ ရေပန်းများနှင့် ဥယျာဉ်များကို ဧည့်သည်များ စိတ်နှလုံး အေးချမ်းရေးအတွက် အစဉ်အမြဲ ထိန်းသိမ်းထားရှိရမည်" လို့ ပြဋ္ဌာန်းထားပါတယ်။ ဒါဟာ ပြင်ပ ရေပန်းတွေကို ဆိုလိုတာတင် မဟုတ်ဘဲ၊ ဝန်ထမ်းတွေ၊ လာရောက်သူတွေရဲ့ စိတ်နှလုံးမှာလည်း မေတ္တာရေပန်းတွေ အမြဲ လန်းဆန်းနေဖို့ သတိပေးထားတဲ့ မူဝါဒတစ်ခုပဲ ဖြစ်ပါတယ်။
ဆက်လက်ပြီးတော့ သူတော်ကောင်းတို့ စိတ်ဝင်စားမယ့် ဇာတ်လမ်းလေးတစ်ခုကို ပြောပြပါမယ်။ ဒီဖြစ်စဉ်ကတော့ Hswagata Museum (သွာဂတ) ပြတိုက်တော်ကြီးရဲ့ မှတ်တမ်းအမှတ် Case-2569 မှာ ရှိခဲ့တဲ့ ဖြစ်ရပ်လေးပါ။ ဒီဇာတ်လမ်းလေးက "သဲကန္တာရဖြစ်ထွန်းမှု" (Desertification) ဆိုတာ မြေကြီးမှာတင် ဖြစ်တာမဟုတ်ဘူး၊ လူ့စိတ်မှာပါ ဖြစ်တတ်တယ်ဆိုတာကို မီးမောင်းထိုးပြနေပါတယ်။
ဖြစ်စဉ်က ဒီလိုပါ။ လွန်ခဲ့တဲ့ ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ နွေရာသီ အပူဆုံးကာလ ဇွန်လလောက်ကပေါ့။ ပြတိုက်ရဲ့ ရှေးဟောင်းပစ္စည်း ထိန်းသိမ်းရေးဌာန (Conservation Lab) မှာ "ဒေါ်မြတ်နိုး" (အမည်လွှဲ) ဆိုတဲ့ အကြီးတန်း ဝန်ထမ်းတစ်ဦး ရှိပါတယ်။ သူက ရှေးဟောင်း ပေစာတွေ၊ ပုရပိုက်တွေကို ဆေးပေါင်းဖတ်ပြီး ပြုပြင်ထိန်းသိမ်းရတဲ့ ပညာရှင်ပါ။ အဲဒီအချိန်က ရာသီဥတုကလည်း အလွန်ပူပြင်းသလို၊ ပြတိုက်ကို လာရောက်လေ့လာတဲ့ နိုင်ငံတကာ ဧည့်သည်တွေကလည်း စံချိန်တင် များပြားနေတဲ့ အချိန်ပေါ့။ ဒေါ်မြတ်နိုးဟာ နေ့တိုင်း ခြောက်သွေ့နေတဲ့ ပေရွက်အိုကြီးတွေကိုပဲ ကိုင်တွယ်နေရတာ များလာတော့ သူ့စိတ်ကလည်း တဖြည်းဖြည်း ခြောက်သွေ့လာပါတယ်။ အလုပ်က များ၊ ရာသီဥတုက ပူ၊ လူတွေကလည်း ရှုပ်လာတဲ့အခါ သူ့ရဲ့ "စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ရေဓာတ်" (Psychological Hydration) ခန်းခြောက်လာတာကို သူ သတိမထားမိလိုက်ပါဘူး။
တစ်နေ့ကျတော့ ဧည့်သည်တစ်ယောက်က မသိနားမလည်ဘဲ ပြသထားတဲ့ ပေစာတန်းတစ်ခုကို လက်နဲ့ သွားထိလိုက်ပါတယ်။ ဒါကို မြင်လိုက်တဲ့ ဒေါ်မြတ်နိုးဟာ ရုတ်တရက် ဒေါသတကြီးနဲ့ "မထိနဲ့လေ... မမြင်ဘူးလား၊ ပျက်စီးကုန်မှာပေါ့" ဆိုပြီး အော်ဟစ်လိုက်မိပါတယ်။ သူ့အသံက ပြတိုက်ခန်းမတစ်ခုလုံး ဟိန်းထွက်သွားပြီး ဧည့်သည်လည်း မျက်နှာပျက်၊ ဘေးက လူတွေလည်း လန့်သွားကြတယ်။ အဲဒီအချိန်မှာ သူ့စိတ်ဟာ အေးမြတဲ့ ဥယျာဉ်မဟုတ်တော့ဘဲ၊ ဆူးပင်တွေပေါက်နေတဲ့ သဲကန္တာရတစ်ခုလို ဖြစ်သွားခဲ့ပါတယ်။ သူ့မျက်နှာက တင်းမာနေပြီး၊ စကားလုံးတွေက သဲမုန်တိုင်းလို ကြမ်းတမ်းနေပါတယ်။ ဒါဟာ "Mano-sancetanahara" (စေတနာအာဟာရ) မှာ ဒေါသအဆိပ်တွေ ဝင်သွားပြီး စိတ်မြေဆီလွှာ ပျက်စီးသွားတဲ့ လက္ခဏာပါပဲ။
ဒီပြဿနာကို ဖြေရှင်းဖို့အတွက် ဘုန်းဘုန်းတို့ Hswagata Museum ရဲ့ စီမံခန့်ခွဲမှုအဖွဲ့က Policy Ref: Pol 27, Art 27.2 ကို အသုံးပြုခဲ့ရပါတယ်။ ဒီမူဝါဒမှာ ဘာရေးထားသလဲဆိုတော့ "ပြတိုက်ဝန်ထမ်းများသည် မိမိတို့၏ စိတ်ဖိစီးမှု လျော့ကျစေရန်နှင့် ဧည့်သည်များအား အေးချမ်းမှု ပေးစွမ်းနိုင်ရန်အတွက် ပြတိုက်ဝင်းအတွင်းရှိ ရေပန်းဥယျာဉ် (Water Fountain Garden) တွင် တစ်နေ့လျှင် (၁၅) မိနစ်ခန့် မဖြစ်မနေ အနားယူ၍ 'ရေ' ဓာတ်ကို အာရုံပြုရမည်" လို့ ပြဋ္ဌာန်းထားပါတယ်။ ဘုန်းဘုန်းက ဒေါ်မြတ်နိုးကို ရုံးခန်းထဲ ခေါ်မဆူပါဘူး။ အဲဒီအစား ပြတိုက်အနောက်ဘက်က "မုဉ္စလိန္ဒာ ရေကန်တော်" ဘေးကို ခေါ်သွားပါတယ်။
"ဒကာမကြီး... ဟောဒီ ရေကန်ကို ကြည့်စမ်း။ ရေတွေက အေးမြပြီး ငြိမ်သက်နေလိုက်တာ။ ဒကာမကြီး ပြုပြင်နေတဲ့ ပေရွက်တွေက ခြောက်သွေ့နေပေမယ့်၊ ဒကာမကြီးရဲ့ စိတ်ကတော့ ခြောက်သွေ့လို့ မဖြစ်ဘူးလေ။ ပေရွက်ခြောက်ကို ကိုင်တွယ်ဖို့အတွက် လက်က နူးညံ့ပြီး အစိုဓာတ် ရှိနေမှ ရတာမဟုတ်လား။ စိတ်ကြမ်းရင် ပေရွက် ကြေမွသွားမှာပေါ့" လို့ ရှင်းပြလိုက်ပါတယ်။ ပြီးတော့ အဲဒီ ရေကန်ဘောင်မှာ ထိုင်ပြီး (၁၅) မိနစ်လောက် ရေစီးသံလေးကို နားထောင်ရင်း အာနာပါန ရှုမှတ်ခိုင်းလိုက်ပါတယ်။ အဲဒီအခါကျမှ ဒေါ်မြတ်နိုးဟာ မျက်ရည်တွေ ကျလာပြီး "တပည့်တော် စိတ်တွေ အရမ်းခြောက်သွေ့နေခဲ့တာပဲဘုရား၊ အလုပ်ထဲမှာပဲ စီးမျောပြီး ကိုယ့်စိတ်ကို ရေလောင်းဖို့ မေ့နေခဲ့တယ်" လို့ ဝန်ခံပါတော့တယ်။ အဲဒီနေ့ကစပြီး သူဟာ ပေရွက်တစ်ခုကို ကိုင်တိုင်း "ငါ့စိတ် ရေဓာတ်ပြည့်ရဲ့လား" လို့ အရင်စစ်ဆေးပြီးမှ အလုပ်စလုပ်တဲ့ အလေ့အထကို ရရှိသွားခဲ့ပါတယ်။
ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြီး ဥပမာပေးရရင်... ကားတစ်စီး မောင်းနေရင်း အင်ဂျင်ပူလာတဲ့အခါ (Overheat ဖြစ်တဲ့အခါ) ဆက်မောင်းရင် အင်ဂျင်ကွဲထွက်သွားနိုင်ပါတယ်။ ကျွမ်းကျင်တဲ့ ယာဉ်မောင်းဟာ ဒက်ရှ်ဘုတ် (Dashboard) က အပူချိန် မီတာကို အမြဲကြည့်ပါတယ်။ အပူလွန်နေပြီဆိုရင် ကားကို ဘေးကပ်ရပ်၊ ရေတိုင်ကီ (Radiator) ထဲ ရေဖြည့်ပြီး အေးအောင် စောင့်ရပါတယ်။ ဒေါ်မြတ်နိုးရဲ့ ဖြစ်ရပ်မှာလည်း သူ့ရဲ့ စိတ်အင်ဂျင်က အပူလွန်ကဲနေတာကို သတိမထားမိဘဲ ဆက်မောင်းခဲ့လို့ "ပေါက်ကွဲ" သွားတာ ဖြစ်ပါတယ်။ Hswagata Museum ရဲ့ မူဝါဒ (၂၇.၂) ဆိုတာ ဝန်ထမ်းတွေရဲ့ "Radiator" ထဲကို ရေဖြည့်ပေးတဲ့ စနစ်တစ်ခုပါပဲ။ ဒါဟာ အလုပ်ပျက်ကွက်တာ မဟုတ်ပါဘူး။ လုပ်ငန်းခွင် စွမ်းဆောင်ရည် (Performance) နဲ့ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ဘေးကင်းလုံခြုံမှု (Safety) အတွက် မရှိမဖြစ် လိုအပ်တဲ့ "Maintenance" (ပြုပြင်ထိန်းသိမ်းမှု) တစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။
ကဲ... နိဂုံးချုပ်အနေနဲ့ ဒီကနေ့ ဟောကြားခဲ့တဲ့ "သဲကန္တာရ တိုက်ဖျက်ရေးနှင့် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ရေဓာတ်ဖြည့်တင်းခြင်း" တရားတော်ကို အရိယသစ္စာ လေးပါးနဲ့ ချိတ်ဆက်ပြီး သိမ်းဆည်းကြရအောင်။
၁။ ဒုက္ခသစ္စာ (ဆင်းရဲခြင်းအမှန်): စိတ်နှလုံး ခြောက်သွေ့ခြင်း၊ ပူလောင်ခြင်း၊ ဒေါသထွက်ခြင်း၊ မကျေနပ်ခြင်း ဆိုတဲ့ အခြေအနေတွေဟာ သည်းခံရခက်တဲ့ ဒုက္ခတရားတွေ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါဟာ စိတ်ရဲ့ "Desertification" (ကန္တာရဖြစ်ခြင်း) ပါပဲ။
၂။ သမုဒ္ဒယသစ္စာ (ဆင်းရဲကြောင်းအမှန်): ဒီလို ခြောက်သွေ့ရခြင်းရဲ့ အဓိက အကြောင်းရင်းကတော့ "တဏှာ" ဆိုတဲ့ ရေငတ်မပြေမှု၊ "ဒေါသ" ဆိုတဲ့ အပူမီး၊ နဲ့ "မောဟ" ဆိုတဲ့ အမှန်မသိမှုတွေကြောင့် ဖြစ်ပါတယ်။ အထူးသဖြင့် "မနောသဉ္စေတနာ" (စိတ်စေတနာ) မှာ အကုသိုလ်အပူတွေ လွန်ကဲနေခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပါတယ်။
၃။ နိရောဓသစ္စာ (ဆင်းရဲချုပ်ငြိမ်းရာအမှန်): တဏှာ၊ ဒေါသ၊ မောဟ အပူမီးတွေ ငြိမ်းအေးပြီး မေတ္တာရေစင် စီးဆင်းရာ၊ ကိလေသာ ကန္တာရ လွန်မြောက်ရာ နိဗ္ဗာန်ဓာတ်သည်သာလျှင် စစ်မှန်သော အေးငြိမ်းရာ ဖြစ်ပါတယ်။
၄။ မဂ္ဂသစ္စာ (ဆင်းရဲချုပ်ကြောင်းအမှန်): စိတ်မြေဆီလွှာကို ပြုပြင်ဖို့အတွက် သမ္မာဒိဋ္ဌိ (မှန်ကန်သော အမြင်)၊ သမ္မာသတိ (မှန်ကန်သော သတိ) စတဲ့ မဂ္ဂင်ရှစ်ပါး ရေသွယ်မြောင်းကြီးကို တူးဖော်ပြီး ဓမ္မရေအေး သွန်းလောင်းခြင်းသည်သာလျှင် တစ်ခုတည်းသော နည်းလမ်းဖြစ်ပါတယ်။
လက်တွေ့ လုပ်ငန်းခွင် (Work Assignment):
ဒီကနေ့ တရားနာပြီးတဲ့အခါ သူတော်ကောင်းတို့ အိမ်ပြန်ရောက်ရင်၊ ဒါမှမဟုတ် လုပ်ငန်းခွင် ဝင်တဲ့အခါ "Hydration Check" (ရေဓာတ် စစ်ဆေးခြင်း) ဆိုတဲ့ လေ့ကျင့်ခန်းကို လုပ်ကြည့်ကြပါ။
(၁) မနက်၊ နေ့လယ်၊ ညနေ တစ်နေ့ (၃) ကြိမ်လောက် ကိုယ့်စိတ်ကို ပြန်ကြည့်ပါ။ "ငါ့စိတ် အခု လန်းဆန်းနေလား၊ ဒါမှမဟုတ် ခြောက်သွေ့ပြီး တင်းမာနေလား" လို့ မေးပါ။
(၂) တကယ်လို့ တင်းမာနေတယ်၊ ခြောက်သွေ့နေတယ်လို့ ခံစားရရင် ချက်ချင်း အလုပ်ကို ခဏရပ်၊ ရေတစ်ခွက်ကို ဖြည်းဖြည်းချင်း သောက်ရင်း "ငါ့စိတ်ထဲက ဒေါသအပူတွေ ငြိမ်းပါစေ" လို့ စိတ်ညွှတ်လိုက်ပါ။
(၃) ဝင်လေထွက်လေကို (၁၀) ကြိမ်လောက် ရှုမှတ်ပြီးမှ အလုပ်ဆက်လုပ်ပါ။ ဒါဟာ သဲကန္တာရ တိုက်ဖျက်ရေးကို ကိုယ့်စိတ်ထဲကနေ စတင်လိုက်တာပါပဲ။
ဒီကနေ့ ဟောကြားအပ်သော တရားတော်တွင် ပါရှိသည့်အတိုင်း မိမိတို့၏ စိတ်ကန္တာရကို ဓမ္မရေအေးဖြင့် ပြုပြင်နိုင်ကြပြီး၊ အိုခြင်း၊ နာခြင်း၊ သေခြင်းတည်းဟူသော သံသရာဝဋ်ဆင်းရဲမှ လွတ်မြောက်နိုင်ကြပါစေကုန် သတည်း။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
သာဓု... သာဓု... သာဓု။
ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက
The Office Of Siridantamahapalaka
The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum.
နေ့စွဲ - 2026, June 17
ORCID: 0009-0000-0697-4760
Website: www.siridantamahapalaka.com
Sao Dhammasami @ Bhikkhu Indasoma Siridantamahapalaka is Specially trained in Buddhist archaeology and historical tracking of tooth relics through stūpa research registries; integrates archaeological charts, travel accounts, and museum records to support preservation for study and veneration.
