Day: 173 | June 21 | Yoga and Peace of Mind | Kayagatasati | Mind-Body Therapy
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
ခရစ်နှစ် ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ (၂၁) ရက်၊ တနင်္ဂနွေနေ့မှာ ပြုလုပ်အပ်တဲ့ နေ့စဉ်ဓမ္မသဘင်ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီနေ့ဟာ ကမ္ဘာ့ကုလသမဂ္ဂက သတ်မှတ်ထားတဲ့ "အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ယောဂနေ့ (International Yoga Day)" လည်း ဖြစ်သလို၊ မြန်မာ့ပြက္ခဒိန်အရ ကြည့်မယ်ဆိုရင်လည်း နယုန်လပြည့်ကျော်ကာလ မဟာသမယ အခါတော်နေ့မြတ်ကြီးနဲ့ ဆက်စပ်နေတဲ့ ရက်မြတ်မင်္ဂလာလည်း ဖြစ်ပါတယ်။ ဦးဇင်းတို့ရဲ့ Hswagata Museum (သွာဂတ) ပြတိုက်ကြီးရဲ့ မူဝါဒအရ ရှေးဟောင်းအမွေအနှစ် ဓာတ်တော်များကို ထိန်းသိမ်းတယ်ဆိုတာ ရုပ်ဝတ္ထုပစ္စည်းသက်သက်ကို ထိန်းသိမ်းတာ မဟုတ်ဘဲ၊ အဲဒီဓာတ်တော်တွေ ကိန်းဝပ်ရာဖြစ်တဲ့ "ရုပ်ခန္ဓာ" ကိုပါ တန်ဖိုးထား နားလည်တတ်ဖို့ လိုအပ်တယ်လို့ ခံယူထားပါတယ်။ ဒါကြောင့် ဒီနေ့မှာ "ယောဂနှင့် စိတ်ငြိမ်းချမ်းမှု" (Yoga and Peace of Mind) ဆိုတဲ့ ခေါင်းစဉ်ကို အခြေခံပြီး ကာယဂတာသတိ (ကိုယ်၌ဖြစ်သော သတိ) ကို သိပ္ပံနည်းကျ၊ ဓမ္မနည်းကျ ပေါင်းစပ်ဟောကြားသွားမှာ ဖြစ်ပါတယ်။
ဦးစွာပထမ တရားမဟောကြားမီ ဒီနေ့ ကျရောက်တဲ့ နေ့ရက်နဲ့ လိုက်ဖက်ညီစွာ ဆုတောင်းမေတ္တာ ပို့သလိုပါတယ်။ နယုန်လပြည့် (မဟာသမယ) အခါတော်နေ့နဲ့ ဆက်စပ်နေတဲ့ ဒီကာလမှာ နတ်ဗြဟ္မာအပေါင်းတို့ စုံညီစွာ စည်းဝေးကြသကဲ့သို့၊ ဦးဇင်းတို့ရဲ့ ဒကာ ဒကာမ အပေါင်းတို့သည်လည်း စိတ်နှလုံး ငြိမ်းချမ်းခြင်း၊ ကိုယ်ခန္ဓာ ကျန်းမာခြင်းဆိုတဲ့ ကောင်းကျိုးချမ်းသာများနှင့် စုံညီစွာ ပြည့်စုံနိုင်ကြပါစေ။ သာသနာတော်ကြီးကို အရှည်သဖြင့် စောင့်ရှောက်နိုင်ကြမည့် သာသနာ့အာဇာနည် သူတော်ကောင်းရတနာများလည်း ဒီကမ္ဘာမြေပေါ်မှာ ပေါ်ထွန်းလာနိုင်ကြပါစေလို့ ဦးစွာပထမ ဆုတောင်း မေတ္တာ ပို့သလိုက်ရပါတယ်။
သူတော်ကောင်းတို့ရေ... ဒီနေ့ ခေါင်းစဉ်က "ယောဂ" လို့ ဆိုလိုက်တာနဲ့ တချို့က ကိုယ်လက်လှုပ်ရှား အားကစားသက်သက်လို့ ထင်ကောင်းထင်ပါလိမ့်မယ်။ ဒါပေမယ့် ဓမ္မနယ်ပယ်ကနေ ကြည့်မယ်ဆိုရင်တော့ ယောဂဆိုတာ "ယုဇ" ဆိုတဲ့ ဓာတ်ကနေ ဆင်းသက်လာပြီး "ယှဉ်တွဲခြင်း"၊ "ပေါင်းစပ်ခြင်း" သို့မဟုတ် "သတိကို ကိုယ်ခန္ဓာမှာ ကပ်ထားခြင်း" လို့ အဓိပ္ပာယ်ရပါတယ်။ ဘုရားရှင် ဟောကြားတော်မူခဲ့တဲ့ ဓမ္မပဒပါဠိတော်၊ ပုဒ်ရေ (၈၂) မှာ "ယထာပိ ရဟဒေါ ဂမ္ဘီရော၊ ဝိပ္ပသန္နော အနာဝိလော။ ဧဝံ ဓမ္မာနိ သုတွာန၊ ဝိပ္ပသီဒန္တိ ပဏ္ဍိတာ" လို့ ဟောကြားထားပါတယ်။ အဓိပ္ပာယ်ကတော့ "အလွန်နက်ရှိုင်းပြီး နောက်ကျူခြင်းကင်းတဲ့ ရေကန်ကြီးဟာ ကြည်လင်ငြိမ်သက်နေသလိုပဲ၊ ပညာရှိသူတော်ကောင်းတို့ဟာ တရားတော်ကို နာကြားရတဲ့အခါ (ကျင့်ကြံရတဲ့အခါ) အထူးကြည်လင် ငြိမ်သက်ကြကုန်၏" တဲ့။ ဒီဂါထာတော်က ဒီနေ့ ဦးဇင်းတို့ ပြောမယ့် Mind-Body Therapy (စိတ်-ကိုယ် ကုထုံး) နဲ့ တိုက်ရိုက် သက်ဆိုင်နေပါတယ်။ ရေကန်ကြီး ငြိမ်သက်ဖို့ဆိုတာ ရေကန်ရဲ့ နှုတ်ခမ်းဘောင်တွေ ခိုင်ခန့်ဖို့ လိုသလို၊ ရေအောက်ခြေက မြေသားတွေ တည်ငြိမ်ဖို့ လိုပါတယ်။ ထို့အတူပါပဲ... စိတ်ငြိမ်သက်ဖို့ ဆိုတာလည်း ဒီစိတ်အိမ် ဖြစ်တဲ့ ရုပ်ခန္ဓာကြီးရဲ့ တည်ငြိမ်မှု၊ မျှတမှု၊ ကျန်းမာမှုအပေါ်မှာ အများကြီး မူတည်နေပါတယ်။ ဒါကြောင့် ဒီနေ့တရားတော်ကို မနာကြားမီမှာ စိတ်ကိုရော ကိုယ်ကိုပါ အရင်ဆုံး တည်ငြိမ်သွားအောင် "အာနာပါန" ရှုမှတ်ခြင်းနဲ့ "ကာယဂတာသတိ" ကို တွဲဖက်ပြီး (၃) မိနစ်ခန့် လက်တွေ့ ပွားများကြည့်ကြရအောင်။
ကဲ... အားလုံးပဲ သက်သောင့်သက်သာ ထိုင်လိုက်ကြပါ။ ခါးကို မတ်မတ်ထားပါ။ ယောဂကျင့်စဉ်မှာ "Spine Alignment" (ကျောရိုးဖြောင့်တန်းမှု) ဟာ အသက်ရှူလမ်းကြောင်းကို ပွင့်စေသလို၊ ဦးနှောက်ဆီကို အောက်စီဂျင် ပို့လွှတ်မှုကိုလည်း ကောင်းမွန်စေပါတယ်။ ဘုရားရှင်ကလည်း "ဥဇုံ ကာယံ ပဏိဓာယ" (ကိုယ်ကို ဖြောင့်မတ်စွာ ထားပြီး) လို့ မိန့်တော်မူခဲ့ပါတယ်။ ခါးကို ဆန့်လိုက်တဲ့အခါ ဝမ်းဗိုက်ကြွက်သားတွေကို လျှော့ထားပါ။ မျက်လုံးကို မှိတ်ထားပါ။ အသက်ကို ဝဝရှူသွင်းလိုက်ပါ။ ရှူသွင်းလိုက်တဲ့ လေအေးအေးလေး နှာသီးဝကို တိုးဝင်သွားတာကို သတိကပ်ပြီး သိလိုက်ပါ။ ရှူထုတ်လိုက်တဲ့အခါမှာလည်း ခန္ဓာကိုယ်ထဲက အပူဓာတ်တွေ၊ ပင်ပန်းနွမ်းနယ်မှုတွေ ပါသွားတယ်လို့ သဘောထားပြီး ဖြည်းဖြည်းချင်း ပြန်ထုတ်လိုက်ပါ။ ဝင်လေကို သိပါ... ထွက်လေကို သိပါ။ ကိုယ့်ရဲ့ ပခုံးသားလေးတွေ တင်းနေသလား... တင်းနေရင် လျှော့လိုက်ပါ။ မျက်မှောင်ကြုတ်ထားမိသလား... လျှော့လိုက်ပါ။ ခန္ဓာကိုယ်ရဲ့ အနေအထား (Posture) ကို သတိနဲ့ စကင်န် (Scan) ဖတ်ကြည့်ပါ။ ဒီလို ကိုယ်ခန္ဓာရဲ့ တည်ရှိမှုကို သတိနဲ့ စောင့်ကြည့်နေခြင်းဟာ "ကာယဂတာသတိ" ရဲ့ အစပျိုးခြင်းပါပဲ။ (၃) မိနစ်ခန့် ငြိမ်သက်စွာ ရှုမှတ်ကြပါ...။
(ခေတ္တ တိတ်ဆိတ် ငြိမ်သက်ခြင်း)
ကဲ... လုံလောက်ပါပြီ။ မျက်လုံးလေးတွေ ဖွင့်ပြီး တရားတော်ကို ဆက်လက် နာယူနိုင်ကြပါပြီ။ အခုနက ဦးဇင်းတို့ ပြုလုပ်ခဲ့တဲ့ အလုပ်ဟာ ရိုးရှင်းတယ်လို့ ထင်ရပေမယ့် သိပ္ပံပညာရှုထောင့်က ကြည့်မယ်ဆိုရင် ဦးနှောက်နဲ့ အာရုံကြောစနစ်မှာ ကြီးမားတဲ့ ပြောင်းလဲမှုတွေကို ဖြစ်ပေါ်စေပါတယ်။ ခေတ်သစ်သိပ္ပံပညာ (Modern Science)၊ အထူးသဖြင့် အာရုံကြောသိပ္ပံ (Neuroscience) က ယောဂကျင့်စဉ်နဲ့ တရားထိုင်ခြင်း (Meditation) ဟာ လူသားရဲ့ "Autonomic Nervous System" (အလိုအလျောက် အာရုံကြောစနစ်) ကို ဘယ်လို ပြုပြင်ပြောင်းလဲပေးနိုင်သလဲ ဆိုတာကို အံ့မခန်း တွေ့ရှိထားကြပါတယ်။
ဦးစွာပထမ သိပ္ပံပညာရှင်တွေ လေ့လာတွေ့ရှိထားတဲ့ "Polyvagal Theory" (ပိုလီဗေးဂယ် သီအိုရီ) အကြောင်းကို ဦးဇင်း ရှင်းပြချင်ပါတယ်။ လူ့ခန္ဓာကိုယ်မှာ "Vagus Nerve" (ဗေးဂတ်စ် အာရုံကြော) ဆိုတာ ရှိပါတယ်။ ဒါဟာ ဦးနှောက်အောက်ခြေကနေ စတင်ပြီး လည်ပင်း၊ နှလုံး၊ အဆုတ်၊ ဝမ်းဗိုက်အထိ သွယ်တန်းနေတဲ့ အရှည်ဆုံး အာရုံကြောမကြီး တစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီအာရုံကြောဟာ ဦးနှောက်နဲ့ ကိုယ်ခန္ဓာအကြား သတင်းအချက်အလက်တွေကို အပြန်အလှန် ပို့ဆောင်ပေးတဲ့ "Information Superhighway" (သတင်းအချက်အလက် အဝေးပြေးလမ်းမကြီး) တစ်ခုပါပဲ။ ပုံမှန်အားဖြင့် လူတွေ စိတ်ဖိစီးတဲ့အခါ၊ ကြောက်လန့်တဲ့အခါ၊ ဒေါသထွက်တဲ့အခါမှာ ခန္ဓာကိုယ်က "Sympathetic Nervous System" (တိုက်ခိုက် သို့မဟုတ် ထွက်ပြေး စနစ်) ကို ဖွင့်လိုက်ပါတယ်။ ဒီအခါမှာ နှလုံးခုန် မြန်လာတယ်၊ ကြွက်သားတွေ တင်းမာလာတယ်၊ အသက်ရှူ မြန်လာတယ်။ ဒါဟာ သဘာဝပါပဲ။ ဒါပေမယ့် ပြဿနာက ခေတ်လူသားတွေဟာ စိတ်ဖိစီးမှုတွေ များလွန်းတဲ့အခါ ဒီ "တိုက်ခိုက်/ထွက်ပြေး" စနစ်ကြီးက မပိတ်ဘဲ တောက်လျှောက် ပွင့်နေတတ်ပါတယ်။ အဲဒီအခါမှာ ရေရှည် ကျန်းမာရေး ထိခိုက်ပြီး စိတ်ရောဂါတွေ၊ နှလုံးရောဂါတွေ ဖြစ်လာရပါတယ်။
အခုနက ဦးဇင်းတို့ လုပ်ခဲ့တဲ့ ယောဂနည်းကျ အသက်ရှူခြင်း (Pranayama/Anapana) သို့မဟုတ် ခါးကို မတ်မတ်ထားပြီး ခန္ဓာကိုယ်ကို သတိကပ်လိုက်ခြင်းဟာ ဒီ Vagus Nerve ကို လှုံ့ဆော်ပေးလိုက်တာ ဖြစ်ပါတယ်။ Vagus Nerve အလုပ်လုပ်လာတဲ့အခါမှာ ခန္ဓာကိုယ်က "Parasympathetic Nervous System" (အနားယူခြင်းနှင့် အစာချေဖျက်ခြင်း စနစ်) ကို အလိုအလျောက် ပြောင်းလဲသွားစေပါတယ်။ ချက်ချင်းဆိုသလို နှလုံးခုန်နှုန်း ကျသွားတယ်၊ သွေးပေါင်ချိန် ကျသွားတယ်၊ ဦးနှောက်ထဲမှာ Cortisol (ဖိစီးမှု ဟော်မုန်း) တွေ လျော့ကျပြီး Serotonin (စိတ်ချမ်းသာစေတဲ့ ဟော်မုန်း) တွေ ထွက်လာပါတယ်။ ဆိုလိုတာက ကိုယ်ခန္ဓာရဲ့ အနေအထား (Posture) နဲ့ အသက်ရှူနှုန်း (Breathing Rate) ဟာ စိတ်ရဲ့ အခြေအနေ (Mental State) ကို တိုက်ရိုက် ပြောင်းလဲပေးနိုင်စွမ်း ရှိတယ်ဆိုတဲ့ အချက်ပါပဲ။ ဒါကို သိပ္ပံပညာမှာ "Bottom-Up Regulation" (အောက်ခြေ ကိုယ်ခန္ဓာမှ အထက်ပိုင်း ဦးနှောက်သို့ ထိန်းညှိခြင်း) လို့ ခေါ်ပါတယ်။
ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် နောက်တစ်မျိုး ဥပမာပေးရရင်... မော်တော်ကားတစ်စီးကို မြင်ယောင်ကြည့်ပါ။ ကားတစ်စီးမှာ "အရှိန်မြှင့်ခလုတ်" (Accelerator) ရှိသလို "ဘရိတ်" (Brake) လည်း ရှိပါတယ်။ ကျွန်ုပ်တို့ရဲ့ နေ့စဉ်ဘဝ လှုပ်ရှားရုန်းကန်မှုတွေ၊ စီးပွားရှာတာတွေ၊ စိတ်ပူပန်တာတွေဟာ ကားရဲ့ အရှိန်မြှင့်ခလုတ်ကို နင်းထားတာနဲ့ တူပါတယ်။ ကားက အရှိန်နဲ့ ပြေးနေမှ ခရီးရောက်မှာ မှန်ပေမယ့်၊ ဘရိတ်မပါဘဲ မောင်းနေမယ်ဆိုရင် တစ်ချိန်ချိန်မှာ အင်ဂျင်ပူပြီး မီးလောင်တာ၊ ဒါမှမဟုတ် အကွေ့မှာ မှောက်တာ ဖြစ်သွားနိုင်ပါတယ်။ ယောဂကျင့်စဉ် သို့မဟုတ် ကာယဂတာသတိ ပွားများခြင်းဟာ အဲဒီ ကားရဲ့ "ဘရိတ်" ကို နင်းလိုက်တာနဲ့ တူပါတယ်။ ဘရိတ်ဆိုတာ ကားကို လုံးဝ ရပ်ပစ်ဖို့ မဟုတ်ပါဘူး။ လိုအပ်တဲ့အချိန်မှာ အရှိန်လျှော့ပြီး ထိန်းကျောင်းဖို့ ဖြစ်ပါတယ်။ Vagus Nerve ကို လှုံ့ဆော်လိုက်ခြင်းဟာ ကားရဲ့ ဟိုက်ဒရောလစ် ဘရိတ်စနစ်ကို ကောင်းကောင်း အလုပ်လုပ်စေတာနဲ့ အတူတူပါပဲ။ ဘရိတ်ကောင်းမှ ကားကို စိတ်ချလက်ချ မောင်းလို့ရသလို၊ ကိုယ်ခန္ဓာကို လျှော့ချ (Relax) တတ်မှလည်း ဘဝကို စိတ်ချလက်ချ ဖြတ်သန်းနိုင်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။
နောက်ထပ် သိပ္ပံပညာရှင်တွေ တွေ့ရှိထားတဲ့ အချက်တစ်ချက်ကတော့ "Proprioception" (မိမိကိုယ်ခန္ဓာ တည်ရှိမှုကို အာရုံခံနိုင်စွမ်း) နဲ့ "Interoception" (ခန္ဓာကိုယ် အတွင်းပိုင်း အခြေအနေကို အာရုံခံနိုင်စွမ်း) ဆိုတဲ့ အရာနှစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။ လေ့လာမှုတွေအရ စိတ်ဖိစီးမှု များသူတွေ၊ စိတ်ဒဏ်ရာ (Trauma) ရဖူးသူတွေဟာ ဒီအာရုံခံနိုင်စွမ်းတွေ ထုံိုင်းနေတတ်ကြပါတယ်။ သူတို့ဟာ ကိုယ့်ကိုယ်ကို ဗိုက်ဆာမှန်းမသိ၊ မောမှန်းမသိ၊ ကြွက်သားတွေ တင်းနေမှန်း မသိကြပါဘူး။ ရလဒ်အနေနဲ့ စိတ်နဲ့ ကိုယ် အဆက်အသွယ် ပြတ်သွားသလို ဖြစ်တတ်ပါတယ်။ ဒါကို "Dissociation" (စိတ်-ကိုယ် ကွဲွာခြင်း) လို့ ခေါ်ပါတယ်။ ယောဂ လေ့ကျင့်ခန်းတွေ လုပ်တဲ့အခါ၊ ဒါမှမဟုတ် ဝိပဿနာ ရှုမှတ်တဲ့အခါမှာ ဦးနှောက်ရဲ့ "Insula" (အင်ဆူလာ) ဆိုတဲ့ အပိုင်းကို သွားပြီး လှုံ့ဆော်ပေးပါတယ်။ ဒီ Insula ကောင်းကောင်း အလုပ်လုပ်လာရင် ကိုယ့်ကိုယ်ကို ပြန်လည် သိမြင်လာတယ်၊ ခံစားချက်တွေကို ပိုပြီး ပိုင်ပိုင်နိုင်နိုင် ထိန်းချုပ်လာနိုင်တယ်။ ဒါဟာ ဦးနှောက်ကို ပြန်လည် ကုစားခြင်း (Brain Rewiring) တစ်မျိုးပါပဲ။
ဒါကို ဒကာကြီးတစ်ယောက်က မေးစရာ ရှိတာက... "အရှင်ဘုရား၊ တပည့်တော်တို့က ရုံးမှာ ကွန်ပျူတာပဲ တစ်နေကုန် ကြည့်နေရတာ၊ ကိုယ့်ခန္ဓာကိုယ်ကို သတိထားဖို့ အချိန်မရှိပါဘူး" လို့ ပြောကောင်း ပြောပါလိမ့်မယ်။ ဒီနေရာမှာ ဥပမာတစ်ခု ထပ်ပေးချင်ပါတယ်။ ခင်ဗျားတို့ အိမ်မှာ မီးကြိုးတွေ ရှုပ်ပွနေတဲ့ ပလပ်ပေါက် (Extension Cord) တစ်ခုကို မြင်ယောင်ကြည့်ပါ။ ဝါယာကြိုးတွေက ဟိုတစ်ချောင်း ဒီတစ်ချောင်း ရှုပ်ထွေးနေမယ်၊ ပူနေမယ်ဆိုရင် မီးရှော့ (Short Circuit) ဖြစ်ဖို့ အရမ်း လွယ်ပါတယ်။ စိတ်နဲ့ ကိုယ် အဆက်အသွယ် ပြတ်နေတယ် ဆိုတာ အဲဒီ ရှုပ်ပွနေတဲ့ ဝါယာကြိုးတွေနဲ့ တူပါတယ်။ ဘယ်ကြိုးက ဘယ်ကို သွားမှန်းမသိ၊ ဘယ်နေရာက ပူနေမှန်း မသိပါဘူး။ ယောဂကျင့်တယ်၊ ကာယဂတာသတိ ပွားတယ် ဆိုတာ အဲဒီ ဝါယာကြိုးတွေကို တစ်ချောင်းချင်းစီ ရှင်းထုတ်ပြီး သပ်သပ်ရပ်ရပ် ပြန်စီလိုက်တာနဲ့ တူပါတယ်။ "ဪ... ငါ့ ခြေထောက်က ဒီမှာပါလား၊ ငါ့ ခါးက နာနေပါလား၊ ငါ့ အသက်ရှူနှုန်းက မြန်နေပါလား" ဆိုပြီး တစ်ခုချင်းစီကို ရှင်းရှင်းလင်းလင်း မြင်လာတဲ့အခါမှာ "System Overload" (စနစ် ဝန်ပိခြင်း) မဖြစ်တော့ဘဲ စိတ်အေးချမ်းမှု (Peace of Mind) ကို ရရှိလာမှာ ဖြစ်ပါတယ်။
ဒါ့အပြင် "Mirror Neurons" (ကြေးမုံ ဥာဏ်ကြောများ) အကြောင်းကိုလည်း ထည့်သွင်း စဉ်းစားရပါမယ်။ ယောဂ ဆရာတစ်ယောက်က စိတ်ငြိမ်ငြိမ်နဲ့ လှုပ်ရှားပြတဲ့အခါ၊ ဘေးက လိုက်လုပ်တဲ့သူတွေရဲ့ ဦးနှောက်ထဲမှာလည်း အဲဒီ ငြိမ်းချမ်းတဲ့ လှိုင်းတွေ ကူးစက်သွားပါတယ်။ ဒါဟာ ဓမ္မနယ်ပယ်မှာ ပြောတဲ့ "မှီဝဲဆည်းကပ်ခြင်း" သဘောတရားနဲ့လည်း ဆက်စပ်နေပါတယ်။ ကိုယ်ခန္ဓာကို ညင်သာစွာ လှုပ်ရှားခြင်း၊ သတိနဲ့ ယှဉ်ပြီး ကွေးခြင်း၊ ဆန့်ခြင်းတွေ ပြုလုပ်တဲ့အခါမှာ ကြွက်သားတွေကနေတဆင့် ဦးနှောက်ဆီကို "ငါ လုံခြုံပါတယ်" (I am safe) ဆိုတဲ့ သတင်းစကားကို ပို့ပေးပါတယ်။ ဒီသတင်းစကား ရောက်မှသာ ဦးနှောက်က မလိုအပ်တဲ့ စိုးရိမ်ပူပန်မှု (Anxiety) တွေကို လျှော့ချပေးနိုင်တာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် "ကိုယ်လှုပ်ရှားတာဟာ ကိုယ့်အလုပ်၊ စိတ်ငြိမ်းချမ်းတာက သူ့အကျိုး" လို့ တိုက်ရိုက် မှတ်ယူလို့ ရပါတယ်။
သူတော်ကောင်းတို့ရေ... ရှေ့ပိုင်းမှာ သိပ္ပံနည်းကျ ခန္ဓာကိုယ်နဲ့ စိတ် ဆက်စပ်ပုံကို ရှင်းပြခဲ့ပြီးပြီ ဆိုတော့၊ အခု ဘုရားရှင်ရဲ့ နှုတ်ကပတ်တော် ပိဋကတ်စာပေများနဲ့ တိုက်ဆိုင်စစ်ဆေးကြည့်ကြရအောင်။ ဒီနေ့အတွက် သတ်မှတ်ထားတဲ့ ဓမ္မပဒပါဠိတော်၊ ပဏ္ဍိတဝဂ်၊ ဂါထာနံပါတ် (၈၂) မှာ ဘုရားရှင်က "ယထာပိ ရဟဒေါ ဂမ္ဘီရော၊ ဝိပ္ပသန္နော အနာဝိလော" လို့ ဟောကြားထားပါတယ်။ ဒီပါဠိစာသားတွေကို Hswagata Museum ရဲ့ မူဝါဒနဲ့အညီ အနုစိတ် ဓာတ်ခွဲကြည့်မယ်ဆိုရင် အလွန် လေးနက်တဲ့ သဘောတရားတွေကို တွေ့ရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ "ရဟဒေါ" ဆိုတာ "ရေကန်ကြီး" ကို ဆိုလိုပါတယ်။ ဒီနေရာမှာ ရေကန်ဆိုတာ Hswagata Museum မှာ ပြသထားတဲ့ ရှေးဟောင်းရေကန်တွေကို ပြောတာ မဟုတ်ပါဘူး။ ကျွန်ုပ်တို့ရဲ့ "နာမ်ရုပ်" (Mind and Body) အပေါင်းအစုကြီးကို တင်စားထားတာ ဖြစ်ပါတယ်။ ရေကန်တစ်ခုမှာ ရေပြင် (Surface) ရှိသလို ရေအောက်ခြေ (Depth) လည်း ရှိပါတယ်။ ထို့အတူပါပဲ... ကျွန်ုပ်တို့ရဲ့ ခန္ဓာကိုယ်မှာလည်း အပေါ်ယံ အရေပြား၊ အသား၊ ကြွက်သားတွေ ရှိသလို၊ အတွင်းပိုင်းမှာ နက်ရှိုင်းတဲ့ စိတ်အစဉ် (Consciousness Stream) တွေ စီးဆင်းနေပါတယ်။
"ဂမ္ဘီရော" ဆိုတာ "နက်ရှိုင်းခြင်း" ပါ။ ရေကန်က တိမ်နေရင် ရေက နောက်ကျူလွယ်ပါတယ်။ လေတိုက်ရုံနဲ့ လှိုင်းထတတ်ပါတယ်။ စိတ်ဓာတ်ကြံ့ခိုင်မှု မရှိသူ၊ သတိ (Mindfulness) မရှိသူတွေဟာ ရေတိမ်ကန်လိုပါပဲ။ လောကဓံ လေပြင်း နည်းနည်းတိုက်တာနဲ့ စိတ်က လှုပ်ရှားသွားရော။ ဒါပေမယ့် "ကာယဂတာသတိ" (Body Mindfulness) ရှိသူကျတော့ ရေနက်ကန်ကြီးလို တည်ငြိမ်ပါတယ်။ အပေါ်ယံ ခန္ဓာကိုယ်မှာ နာကျင်မှု (Pain) သို့မဟုတ် ညောင်းညာမှုတွေ ဖြစ်နေရင်တောင် အတွင်းစိတ်က မလှုပ်ရှားတော့ပါဘူး။ "ဝိပ္ပသန္နော" ဆိုတာ "အထူး ကြည်လင်ခြင်း" ဖြစ်ပြီး၊ "အနာဝိလော" ဆိုတာ "နောက်ကျူခြင်း ကင်းခြင်း" လို့ အဓိပ္ပာယ်ရပါတယ်။ ဒီနေရာမှာ "အနာဝိလော" (နောက်ကျူကင်းခြင်း) ဆိုတဲ့ စကားလုံးက ရှေ့မှာ ဦးဇင်း ရှင်းပြခဲ့တဲ့ သိပ္ပံသဘောတရား "Sympathetic Arousal" (စိတ်လှုပ်ရှား ဖိစီးမှု) ကင်းစင်သွားတဲ့ အခြေအနေနဲ့ အတိအကျ သွားတူနေပါတယ်။ စိတ်ဖိစီးမှု ဟော်မုန်း (Cortisol) တွေ လျော့ကျသွားပြီး၊ စိတ်အေးချမ်းမှု (Serotonin) တွေ လွှမ်းမိုးလာတဲ့ အခြေအနေဟာ "အနာဝိလော" ဖြစ်သွားတဲ့ အခြေအနေပါပဲ။
ဖန်ခွက်တစ်ခွက်ထဲမှာ ရေနဲ့ သဲကို ရောထည့်ပြီး မွှေထားတာကို မြင်ယောင်ကြည့်ပါ။ ရေက နောက်နေမှာပဲ။ ဒါပေမယ့် အဲဒီ ဖန်ခွက်ကို စားပွဲပေါ်မှာ ငြိမ်ငြိမ်လေး တင်ထားလိုက်မယ်ဆိုရင် ဘာဖြစ်သွားမလဲ။ အချိန်တန်တဲ့အခါ သဲတွေက အောက်ကို အနည်ထိုင်သွားပြီး ရေက အပေါ်မှာ ကြည်လာပါလိမ့်မယ်။ ဖန်ခွက်ကို ငြိမ်ငြိမ်ထားလိုက်တာက "ကာယဂတာသတိ" (ကိုယ်ကို ငြိမ်သက်စွာ ထားခြင်း သို့မဟုတ် ယောဂကျင့်စဉ်) ဖြစ်ပြီး၊ ရေကြည်လာတာက "စိတ္တဝိသုဒ္ဓိ" (စိတ်ရဲ့ စင်ကြယ်ခြင်း) ဖြစ်ပါတယ်။ သဲတွေ ပျောက်သွားတာ မဟုတ်ပါဘူး။ အနည်ထိုင်သွားတာပါ။ ထို့အတူပါပဲ... ယောဂကျင့်နေချိန် သို့မဟုတ် တရားထိုင်နေချိန်မှာ ကိလေသာတွေ အမြစ်ပြတ်သွားတာ မဟုတ်သေးပေမယ့်၊ ခန္ဓာကိုယ်ကို ငြိမ်သက်အောင် ထိန်းသိမ်းလိုက်တဲ့အတွက် စိတ်ရဲ့ နောက်ကျူမှုတွေ ခေတ္တ ငြိမ်သက်သွားတာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါဟာ သမထ (Samatha) ရဲ့ စွမ်းပကား ဖြစ်ပြီး၊ ဝိပဿနာ (Vipassana) အတွက် အင်မတန် ကောင်းမွန်တဲ့ အခြေခံအုတ်မြစ် ဖြစ်ပါတယ်။
ကဲ... အခု သူတော်ကောင်းတို့ မျှော်လင့်စောင့်စားနေတဲ့ ဝိပဿနာ ရှုကွက်အပိုင်းကို ရောက်ပါပြီ။ ဒီနေ့မှာတော့ "ယောဂ" လေ့ကျင့်ခန်း လုပ်နေရင်းသော်လည်းကောင်း၊ ခန္ဓာကိုယ် လှုပ်ရှားမှု တစ်ခုခု လုပ်နေရင်းသော်လည်းကောင်း ဝိပဿနာ ဉာဏ် ဘယ်လိုသွင်းမလဲ ဆိုတာကို အသေးစိတ် ဟောကြားပါမယ်။ အထူးသဖြင့် ဒီနေ့ရဲ့ အဓိက ရန်သူဖြစ်တဲ့ "ဝိဘဝတဏှာ" (မဖြစ်လိုမှု တဏှာ) ကို ဘယ်လို ချေမှုန်းမလဲ ဆိုတာကို အလေးထားပြီး နာကြားကြပါ။ ယောဂ လေ့ကျင့်ခန်း တစ်ခုခု လုပ်တဲ့အခါ၊ ဥပမာ- ခြေထောက်ကို ဆန့်တန်းလိုက်တဲ့အခါ "တင်း" ကနဲ ဖြစ်သွားတဲ့ သဘောကို တွေ့ရပါလိမ့်မယ်။ အဲဒီ "တင်း" တာကို ဘယ်လို ရှုမလဲ။
ပုံမှန် သာမန်လူတွေကတော့ "ငါ့ခြေထောက်ကြီး တင်းသွားတယ်၊ နာတယ်၊ မခံနိုင်တော့ဘူး" လို့ပဲ သိကြပါတယ်။ ဒါဟာ "သက္ကာယဒိဋ္ဌိ" (ငါစွဲ) နဲ့ ယှဉ်တဲ့ အသိပါ။ ဝိပဿနာ ယောဂီကတော့ ဒီလို မရှုပါဘူး။ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် စက်ဝိုင်းဒေသနာတော်အရ ဓာတ်ခွဲကြည့်ကြစို့။
(၁) ဖဿ (Contact): ယောဂအနေအထား တစ်ခုကို ပြုလုပ်လိုက်တဲ့အခါ ကြွက်သားနဲ့ အာရုံကြောတွေ ထိတွေ့မှုကြောင့် "ဖဿ" ဖြစ်ပေါ်ပါတယ်။
(၂) ဝေဒနာ (Feeling): အဲဒီ ဖဿကြောင့် "တင်းတယ်၊ နာတယ်၊ ပူတယ်" ဆိုတဲ့ "ဒုက္ခဝေဒနာ" ပေါ်လာပါတယ်။
(၃) တဏှာ (Craving): ဒီနေရာမှာ အရေးကြီးဆုံးပါပဲ။ နာလာတဲ့အခါ စိတ်ထဲမှာ "ဟာ... မလုပ်ချင်တော့ဘူး၊ ဒီအညောင်းကြီးကို ပျောက်သွားစေချင်ပြီ၊ ဒီအနေအထားကြီးကို မလိုချင်တော့ဘူး" ဆိုတဲ့ စိတ် ဖြစ်လာတတ်ပါတယ်။ အဲဒါဟာ "ဝိဘဝတဏှာ" (မဖြစ်လိုမှု တဏှာ) ပါပဲ။ ရှိနေတဲ့ အခြေအနေ တစ်ခုကို ငြင်းဆန်ပြီး ပျောက်ပျက်သွားစေချင်တဲ့ လောဘ တစ်မျိုး ဖြစ်ပါတယ်။
ဒီ "ဝိဘဝတဏှာ" ကို ဝိပဿနာဉာဏ်နဲ့ ဘယ်လို ဖြတ်မလဲ။ ယောဂကျင့်နေရင်း ဒါမှမဟုတ် တရားထိုင်နေရင်း နာကျင်မှု တစ်ခု ပေါ်လာပြီ ဆိုပါစို့။ "ငါ နာတယ်" လို့ မမှတ်ပါနဲ့။ "နာတာ ငါ မဟုတ်ဘူး" လို့ နှလုံးသွင်းပါ။ အဲဒီ "တင်းနေတဲ့ သဘော" လေးကို သတိ (Sati) နဲ့ သေချာ စိုက်ကြည့်လိုက်ပါ။ အဲဒီ တင်းနေတာလေးဟာ "ဝါယောဓာတ်" (လေဓာတ်) ရဲ့ တွန်းကန်မှု သဘောမျှသာ ဖြစ်ပါတယ်။ မာနေတာ၊ ခဲနေတာ တွေ့ရင် "ပထဝီဓာတ်" (မြေဓာတ်) ရဲ့ ခက်မာမှု သဘောမျှသာ ဖြစ်ပါတယ်။ ပူနေရင် "တေဇောဓာတ်" (မီးဓာတ်) ပါ။ အဲဒီ ဓာတ်သဘောလေးတွေဟာ သူတို့ဘာသာ ဖြစ်ပြီး သူတို့ဘာသာ ပျက်နေတာကို ဉာဏ်နဲ့ မြင်အောင် ကြည့်ပါ။ "ဪ... တင်းတယ် ဆိုတဲ့ သဘောလေးက အသစ်အသစ် ဖြစ်နေပါလား။ စောစောက တင်းတာ ပျက်သွားပြီ၊ အခု အသစ် ထပ်တင်းနေတာပါလား" လို့ မြင်အောင် ကြည့်ရပါမယ်။ ဒါဆိုရင် "ငါ" ပျောက်ပြီး "ဓာတ်" သဘောပဲ ကျန်ပါတော့တယ်။
ဒါကို နောက်တစ်မျိုး ဥပမာပေးရရင်... ခင်ဗျားတို့ ကားမောင်းနေတုန်း ဒက်ရှ်ဘုတ် (Dashboard) မှာ မီးနီ လင်းလာတယ် ဆိုပါစို့။ အဲဒီ မီးနီလင်းတာကို မြင်ပြီး ဒေါသထွက်ပြီး မီးသီးကို ထုခွဲပစ်လိုက်လို့ ရမလား။ မရပါဘူး။ မီးနီလင်းတာဟာ "သတိပေးချက်" (Signal) မျှသာ ဖြစ်ပါတယ်။ ထို့အတူပါပဲ... ခန္ဓာကိုယ်မှာ ပေါ်လာတဲ့ နာကျင်မှု ဝေဒနာဆိုတာလည်း ဦးနှောက်ဆီကို ပို့လိုက်တဲ့ Signal မျှသာ ဖြစ်ပါတယ်။ အဲဒီ Signal ကို "ငါ" လို့ သွားစွဲလိုက်မှသာ "ငါ့ရောဂါ၊ ငါ့ဒုက္ခ" ဖြစ်သွားတာပါ။ ဝိပဿနာ ယောဂီကတော့ အဲဒီ Signal ကို Signal အတိုင်းပဲ ရှုမြင်ပါတယ်။ "အော်... သဘောတရား တစ်ခု ပေါ်လာတာပဲ၊ သူ့အကြောင်းကုန်ရင် သူချုပ်သွားမှာပဲ" လို့ ဥပေက္ခာ (Equanimity) ထားလိုက်နိုင်တဲ့အခါမှာ "ဝိဘဝတဏှာ" ပြုတ်ကျသွားပါတယ်။ တဏှာချုပ်ရင် ဥပါဒါန် ချုပ်မယ်၊ ဥပါဒါန်ချုပ်ရင် ဘဝသစ် (ကံသစ်) တွေ ချုပ်ငြိမ်းသွားမှာ ဖြစ်ပါတယ်။
နောက်ထပ် အရေးကြီးတာက "သက္ကာယဒိဋ္ဌိ" ကို ဖြုတ်ဖို့ပါ။ ယောဂကျင့်နေတဲ့သူ၊ တရားထိုင်နေတဲ့သူတွေ မကြာခဏ မှားတတ်တာက "ငါ အသက်ရှူနေတယ်"၊ "ငါ လက်မြှောက်နေတယ်" လို့ ထင်နေတာပါပဲ။ တကယ်တမ်းကျတော့ "လက်" ဆိုတဲ့ ပညတ်ပုံသဏ္ဌာန်ကြီးကို မြှောက်နေတာ မဟုတ်ပါဘူး။ စိတ်ကနေ "လက်ကို မြှောက်ချင်တယ်" လို့ ကြံစည်လိုက်တဲ့အခါ (ဒါကို နာမ်တရား လို့ ခေါ်ပါတယ်)၊ အဲဒီ စိတ်ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာတဲ့ "စိတ္တဇ ဝါယောဓာတ်" (Mind-born Wind Element) က အရိုးတွေ၊ ကြွက်သားတွေကို တွန်းကန်လိုက်လို့ လှုပ်ရှားမှု ဖြစ်ပေါ်လာတာပါ။ ရုပ်သေးရုပ်ကို ကြိုးဆွဲလို့ ကနေတာ မြင်ဖူးကြတယ် မဟုတ်လား။ ရုပ်သေးရုပ်က သူ့ဘာသာသူ ကချင်လို့ ကတာ မဟုတ်ပါဘူး။ ကြိုးဆွဲသူ ရှိလို့ လှုပ်ရတာပါ။ ထို့အတူပါပဲ... ကျွန်ုပ်တို့ရဲ့ ရုပ်ခန္ဓာကြီးဟာ ရုပ်သေးရုပ်နဲ့ တူပါတယ်။ "စေတနာ" ဆိုတဲ့ ကြိုးဆွဲသူက လှုပ်ရှားခိုင်းလို့ လှုပ်ရှားနေရတာပါ။ ဒါကို မြင်မှသာ "ငါ လှုပ်ရှားတယ်" ဆိုတဲ့ အစွဲ ဥပါဒါန် ကွာကျပြီး ရုပ်နာမ် သဘောကို ပိုင်းခြားသိမြင်နိုင်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။
ဒါကို ဒကာကြီးတစ်ယောက်က မေးစရာ ရှိတာက... "အရှင်ဘုရား၊ ဒါဆို တပည့်တော်တို့က စက်ရုပ်တွေလို ခံစားချက်မရှိ နေရမှာလား" လို့ မေးကောင်း မေးပါလိမ့်မယ်။ မဟုတ်ပါဘူး ဒကာကြီး။ စက်ရုပ်ဖြစ်သွားတာ မဟုတ်ပါဘူး။ ပိုပြီး သတိရှိတဲ့ လူသားစစ်စစ် ဖြစ်လာတာပါ။ သာမန်လူက ဒေါသနဲ့ တုံ့ပြန်တယ်။ ဝိပဿနာ ယောဂီက ပညာနဲ့ တုံ့ပြန်တယ်။ ဥပမာ- ခြေထောက် အရမ်းနာလာရင် သာမန်လူက "ကျွတ်... စိတ်ညစ်လိုက်တာ" ဆိုပြီး ဒေါသနဲ့ ပြင်ထိုင်လိုက်မယ်။ ဝိပဿနာ ယောဂီကတော့ "ဪ... ရုပ်တရား ဖောက်ပြန်နေပြီ၊ ဝေဒနာ လွန်ကဲနေပြီ၊ ရုပ်နာမ် မျှတအောင် ပြင်မှ ဖြစ်မယ်" ဆိုပြီး သတိနဲ့ ဖြည်းဖြည်းချင်း ပြင်ထိုင်လိုက်ပါတယ်။ အပြင်ပန်း ကြည့်ရင်တော့ ပြင်ထိုင်တာချင်း အတူတူပါပဲ။ ဒါပေမယ့် အတွင်းစိတ်မှာ ဒေါသ (Dosa) ကင်းစင်နေပါတယ်။ ဒါဟာ Hswagata Museum က အလိုရှိတဲ့ "Mindful Movement" (သတိနှင့် ယှဉ်သော လှုပ်ရှားမှု) ဆိုတဲ့ အရည်အချင်းပဲ ဖြစ်ပါတယ်။
ဒီနေရာမှာ သတိပြုရမယ့် "သစ္စာအဓိဋ္ဌာန်" ကတော့... "ဤ ကိုယ်ခန္ဓာ၌ ဖြစ်ပေါ်လာသမျှသော တင်းမှု၊ တောင့်မှု၊ လှုပ်ရှားမှု၊ နာကျင်မှု ဟူသမျှသည် ဓာတ်သဘော သက်သက်မျှသာ ဖြစ်သည်။ ငါမဟုတ်၊ ငါ့ဥစ္စာ မဟုတ်။ ဤအသိဖြင့် ဝိဘဝတဏှာကို ပယ်သတ်နိုင်ပါစေသား" လို့ နှလုံးသွင်းရပါမယ်။ ဒီလို ရှုမှတ်ခြင်းအားဖြင့် ခန္ဓာကိုယ်ရဲ့ လှုပ်ရှားမှုတိုင်းဟာ တရားအားထုတ်ခြင်း (Meditation in Action) ဖြစ်သွားပါလိမ့်မယ်။
သူတော်ကောင်းတို့ရေ... အခုနက ဦးဇင်းတို့ ယောဂလေ့ကျင့်ခန်း လုပ်ရင်း၊ ဒါမှမဟုတ် ခန္ဓာကိုယ် လှုပ်ရှားရင်း ပေါ်လာတဲ့ ဝေဒနာကို ရှုမှတ်ပုံ ပြောခဲ့ပြီးပါပြီ။ အခု ဆက်လက်ပြီးတော့ ဒီ "ကာယဂတာသတိ" ကို အသုံးပြုပြီး အမြစ်တွယ်နေတဲ့ "သဿတဒိဋ္ဌိ" (မြဲတယ်ဆိုတဲ့ အယူ) နဲ့ "ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိ" (ပြတ်တယ်ဆိုတဲ့ အယူ) ကို ဘယ်လို အပြီးသတ် ချေမှုန်းမလဲ ဆိုတာကို ဆက်ပြောကြရအောင်။
ဥပမာအားဖြင့် "အာနာပါန" ရှုမှတ်နေချိန်မှာ ဝင်လေလေး ဝင်လာတယ်။ ပြီးတော့ ပြန်ထွက်သွားတယ်။ ဒီဖြစ်စဉ်ကို သာမန်မျက်စိနဲ့ ကြည့်ရင် "ငါ အသက်ရှူနေတယ်" လို့ပဲ မြင်ပါတယ်။ ဒါပေမယ့် ဉာဏ်မျက်စိနဲ့ သေချာ ကြည့်လိုက်တဲ့အခါ... ဝင်လေဟာ ဝင်လာပြီးတာနဲ့ အဆုံးမှာ ပျက်သွားတာကို တွေ့ရပါမယ်။ အဲဒီ ဝင်လေ အဟောင်းကြီးက အထဲမှာ အမြဲတမ်း ခိုအောင်းနေတာ မဟုတ်ပါဘူး။ တကယ်လို့သာ "သဿတဒိဋ္ဌိ" သမားတွေ ပြောသလို ခိုင်မြဲနေမယ်ဆိုရင် အဲဒီ ဝင်လေဟာ ပြန်မထွက်ဘဲ ဗိုက်ထဲမှာပဲ အမြဲ ရှိနေရပါလိမ့်မယ်။ အဲဒီလိုဆိုရင် ကျွန်ုပ်တို့ သေသွားပါလိမ့်မယ်။ အခုတော့ မမြဲပါဘူး။ ဝင်ပြီးရင် ပျက်သွားပါတယ်။ ဒါကြောင့် "မြဲတယ်" ဆိုတဲ့ အယူကို ပယ်နိုင်ပါတယ်။
တခါ... ထွက်လေ ထွက်သွားပြီးတဲ့အခါမှာလည်း လုံးဝ အပြတ်ကြီး ပြတ်သွားတာ ဟုတ်ရဲ့လား။ မဟုတ်ပြန်ပါဘူး။ ထွက်လေ အဟောင်း ချုပ်သွားတာနဲ့ တပြိုင်နက်တည်းမှာပဲ အကြောင်းအကျိုး ဆက်စပ်မှု (Paticcasamuppada) အရ နောက်ထပ် ဝင်လေ အသစ်တစ်ခု ချက်ချင်း အစားထိုး ဝင်ရောက်လာပြန်ပါတယ်။ တကယ်လို့ "ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိ" သမားတွေ ပြောသလို ပြတ်စဲသွားမယ် ဆိုရင် နောက်ထပ် လေအသစ် ရှူလို့ ရတော့မှာ မဟုတ်ပါဘူး။ ဒါကို ထောက်ဆပြီး "ပြတ်တယ်" ဆိုတဲ့ အယူကိုလည်း ပယ်နိုင်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် ယောဂကျင့်ရင်း၊ အသက်ရှူရင်းနဲ့ "မမြဲသော်လည်း မပြတ်၊ မပြတ်သော်လည်း မမြဲ" ဆိုတဲ့ အလယ်အလတ်လမ်းစဉ် (The Middle Way) ကို လက်တွေ့ မျက်မြင်ကိုယ်တွေ့ သိမြင်နိုင်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။
မြစ်ရေစီးနေတာကို ကြည့်ပါ။ ခင်ဗျားတို့ မြစ်ကမ်းနားမှာ ထိုင်ပြီး ကြည့်နေတုန်း "ဒီရေဟာ ဒီရေပဲ" လို့ ထင်ရပေမယ့်၊ တကယ်တမ်းကျတော့ စောစောက မြင်လိုက်တဲ့ ရေမော်လီကျူးတွေဟာ အောက်ကို စီးဆင်းသွားပါပြီ။ အခု မြင်နေရတာက အသစ် ရောက်လာတဲ့ ရေတွေပါ။ ဒါပေမယ့် ရေအဟောင်း နဲ့ ရေအသစ် ကြားမှာ အဆက်ပြတ်သွားတာ မရှိဘဲ ရေစီးကြောင်းကြီး တစ်ခုအနေနဲ့ ဆက်စပ်နေပါတယ်။ ကျွန်ုပ်တို့ရဲ့ ခန္ဓာကိုယ်ကြီးကလည်း ဒီအတိုင်းပါပဲ။ ယောဂကျင့်လို့ ခြေထောက်ကြွလိုက်တဲ့ ပထမ စက္ကန့်မှာ ရှိတဲ့ ရုပ်က တစ်မျိုး၊ ဒုတိယ စက္ကန့်မှာ ရှိတဲ့ ရုပ်က တစ်မျိုးပါ။ "ငါ" က ခြေထောက်ကြွနေတာ မဟုတ်ပါဘူး။ ရုပ်အစဉ် (Rupa Santati) က အကြောင်းအကျိုး ဆက်ပြီး ဖြစ်ပေါ်နေတာသာ ဖြစ်ပါတယ်လို့ နှလုံးသွင်းလိုက်ရင် "ငါ့ကိုယ်၊ ငါ့ခန္ဓာ" ဆိုတဲ့ စွဲလမ်းမှုတွေ ကွာကျသွားမှာ ဖြစ်ပါတယ်။
ကဲ... တရားသဘောတွေ နာကြားပြီးပြီ ဆိုတော့ Hswagata Museum (သွာဂတ) ပြတိုက်ကြီးမှာ တကယ် ဖြစ်ပျက်ခဲ့တဲ့ ဖြစ်ရပ်မှန် လေးတစ်ခုကို သာဓက အနေနဲ့ ပြောပြချင်ပါတယ်။ Hswagata Museum ရဲ့ မှတ်တမ်းအမှတ် Case-2573 မှာ ဖော်ပြထားတဲ့ ဒေါ်ခင်နှင်းဆီ (အမည်လွှဲ) ဆိုတဲ့ ဝန်ထမ်းမလေး အကြောင်းပါ။ ဒေါ်ခင်နှင်းဆီက ပြတိုက်ရဲ့ "ရှေးဟောင်းပစ္စည်း ထိန်းသိမ်းရေး ဌာန" (Conservation Dept) မှာ အလုပ်လုပ်ပါတယ်။ သူက စေတနာ အရမ်းကောင်းတယ်။ အလုပ်ကို အရမ်း ကြိုးစားတယ်။ တနေ့တော့ ရှားပါးလှတဲ့ ရှေးဟောင်း စေတီငယ်လေး တစ်ဆူကို ပြန်လည် မွမ်းမံပြင်ဆင်နေတုန်းမှာ သူ့ရဲ့ ဇက်ကြောတွေ တက်ပြီး ခေါင်းတွေ အရမ်း ကိုက်လာပါတယ်။
သူက "ဒီအလုပ် မပြီးမချင်း ငါ မနားဘူး" ဆိုတဲ့ စိတ်နဲ့ အတင်း ဇွတ်လုပ်ပါတယ်။ နာတာကို အောင့်အီး သည်းခံပြီး လုပ်ပါများတော့ စိတ်ထဲမှာ ဒေါသတွေ ထွက်လာတယ်။ "ငါ့ခန္ဓာကိုယ်ကလည်း ဘာလို့ အခုမှ လာနာနေရတာလဲ၊ ဒီအညောင်းကြီး မြန်မြန် ပျောက်သွားစမ်းပါ" ဆိုပြီး "ဝိဘဝတဏှာ" (မဖြစ်လိုမှု တဏှာ) တွေ ကြီးစိုးလာပါတယ်။ ရလဒ်ကတော့... လက်တွေ တုန်လာပြီး တန်ဖိုးရှိတဲ့ ဆေးရောင်ခြယ် ပန်းကန်လုံးလေး တစ်ခုကို မတော်တဆ လွတ်ကျပြီး ကွဲအက်သွားမလို ဖြစ်ခဲ့ရပါတယ်။ အဲဒီအချိန်မှာ သူ အရမ်း လန့်သွားပြီး စိတ်ဓာတ်တွေ ကျသွားပါတယ်။ "ငါ ဒီအလုပ်နဲ့ မကိုက်တော့ဘူး ထင်တယ်၊ ထွက်လိုက်တော့မယ်" ဆိုပြီး စိတ်လိုက်မာန်ပါ ဆုံးဖြတ်ဖို့ ကြံစည်ပါတော့တယ်။
အဲဒီအချိန်မှာ ဌာနမှူး ရောက်လာပြီး Hswagata Museum ရဲ့ မူဝါဒအမှတ် (၇)၊ အပိုဒ်ခွဲ (၇.၂) (Policy 7, Article 7.2) ကို ထုတ်ပြခဲ့ပါတယ်။ အဲဒီ မူဝါဒက ဘာပြောလဲဆိုတော့... "Preservation of the preserver is as vital as the preservation of the artifact." ဆိုလိုတာက "ရှေးဟောင်းပစ္စည်းကို ထိန်းသိမ်းမယ့်သူဟာ မိမိကိုယ်မိမိလည်း ကျန်းမာအောင်၊ စိတ်ကြည်လင်အောင် ထိန်းသိမ်းရမည်။ ဝန်ထမ်း၏ စိတ်ငြိမ်းချမ်းမှုသည် လုပ်ငန်းခွင် အရည်အသွေး၏ အခြေခံ ဖြစ်သည်" လို့ ဆိုထားပါတယ်။ ဒါဟာ Hswagata Museum ရဲ့ အနှစ်သာရ ပါပဲ။ ရှေးဟောင်းပစ္စည်းကို ပြုပြင်တာဟာ ရုပ်ဝတ္ထု သက်သက် မဟုတ်ပါဘူး။ ပါရမီ ဖြည့်နေတာပါ။ ပါရမီ ဖြည့်တဲ့သူက စိတ်နောက်ကျူ နေရင် ကုသိုလ်မဖြစ်ဘဲ အကုသိုလ်တွေပဲ ဖြစ်နေမှာပေါ့။
ဌာနမှူးက ဒေါ်ခင်နှင်းဆီကို အလုပ် ခဏရပ်ခိုင်းပြီး၊ အခုနက ဦးဇင်း ဟောခဲ့တဲ့ "ကာယဂတာသတိ" နည်းလမ်းအတိုင်း (၁၀) မိနစ်လောက် တရားမှတ်ခိုင်းလိုက်ပါတယ်။ "သမီး... နာတာကို မုန်းမနေနဲ့။ နာတာကို သိလိုက်။ နာတယ်ဆိုတာ ခန္ဓာကိုယ်က အနားယူခိုင်းနေတဲ့ မီးနီပြတဲ့ သဘောပဲ။ အဲဒီ သဘောတရားကို လက်ခံလိုက်ပါ" လို့ လမ်းညွှန်ပေးလိုက်ပါတယ်။ ဒေါ်ခင်နှင်းဆီလည်း မျက်လုံးမှိတ်၊ အသက်ကို ဖြည်းဖြည်းချင်း ရှူပြီး သူ့ရဲ့ ဇက်ကြောတက်နေတာကို "နာတယ်... နာတယ်" လို့ မမှတ်ဘဲ "တင်းနေတဲ့ သဘောလေးပါလား" လို့ ဓာတ်သဘော ခွဲပြီး ရှုလိုက်ပါတယ်။ ခဏနေတော့ စိတ်ထဲက "မလိုချင်ဘူး၊ ပျောက်ချင်တယ်" ဆိုတဲ့ တဏှာ (Craving) လျော့သွားတဲ့အခါ၊ ခန္ဓာကိုယ်က ကြွက်သားတွေ အလိုလို လျော့ကျ (Relax) သွားပြီး ခေါင်းကိုက်တာပါ သက်သာသွားပါတယ်။ စိတ်ပြန်ကြည်လာတော့မှ အလုပ်ကို ဆက်လုပ်တဲ့အခါ လက်ငြိမ်သွားပြီး ရှေးဟောင်းလက်ရာကို သေသပ်စွာ ပြင်ဆင်နိုင်ခဲ့ပါတယ်။
ဒါကို နောက်တစ်မျိုး ဥပမာပေးရရင်... ခွဲစိတ်ဆရာဝန် တစ်ယောက်ကို မြင်ယောင်ကြည့်ပါ။ ဆရာဝန်က လူနာကို ခွဲစိတ်နေတုန်း သူ့လက်တွေ တုန်နေမယ်၊ စိတ်တွေ လှုပ်ရှားနေမယ် ဆိုရင် လူနာ အသက်အန္တရာယ် ရှိနိုင်ပါတယ်။ ဆရာဝန်က တည်ငြိမ်နေမှ လူနာကို ကယ်နိုင်မှာပါ။ ထို့အတူပါပဲ... ကျွန်ုပ်တို့ဟာလည်း ကိုယ့်ဘဝ၊ ကိုယ့်မိသားစု၊ ကိုယ့်အလုပ်ကို "ကုစား" နေကြတဲ့ သူတွေပါ။ ကိုယ်တိုင်က ငြိမ်းချမ်းမှု မရှိဘဲနဲ့၊ ကိုယ်တိုင်က ပူလောင်နေမယ် ဆိုရင် ဘေးပတ်ဝန်းကျင်ကို ဘယ်လိုလုပ် အေးချမ်းမှု ပေးနိုင်ပါ့မလဲ။ ဒါကြောင့် Hswagata Policy က ဝန်ထမ်းတွေကို "အရင်ဆုံး ကိုယ့်စိတ်ကို ပြင်ဆင်ပါ၊ ပြီးမှ ရှေးဟောင်းပစ္စည်းကို ပြင်ဆင်ပါ" လို့ လမ်းညွှန်ထားတာ ဖြစ်ပါတယ်။
နိဂုံးချုပ်အနေနဲ့ ပြောရရင်... ဒီနေ့ ဦးဇင်းတို့ ဟောကြားခဲ့တဲ့ "ယောဂနှင့် စိတ်ငြိမ်းချမ်းမှု" ဆိုတဲ့ ခေါင်းစဉ်အောက်မှာ သိပ္ပံပညာရဲ့ Polyvagal Theory ကနေ၊ ပိဋကတ်တော်လာ ကာယဂတာသတိ၊ အဲဒီကနေတဆင့် ဝိပဿနာ ရှုပွားနည်းအထိ ပြည့်ပြည့်စုံစုံ နာကြားခဲ့ရပါပြီ။ အနှစ်ချုပ်လိုက်ရင် သစ္စာလေးပါးနဲ့ ကိုက်ညီသွားပါတယ်။
(၁) ဒုက္ခသစ္စာ: ခန္ဓာကိုယ်ကြီး ရှိနေသမျှ နာကျင်မှု၊ ကိုက်ခဲမှု၊ ညောင်းညာမှု ဆိုတဲ့ ဒုက္ခတွေ ရှိနေမှာပါပဲ။
(၂) သမုဒ္ဒယသစ္စာ: အဲဒီ ဒုက္ခကို မလိုချင်တဲ့ "ဝိဘဝတဏှာ"၊ ငါ့ကိုယ်လို့ စွဲလမ်းတဲ့ "သက္ကာယဒိဋ္ဌိ" တွေက ဆင်းရဲခြင်းရဲ့ အကြောင်းရင်းပါပဲ။
(၃) နိရောဓသစ္စာ: အဲဒီ တဏှာနဲ့ ဒိဋ္ဌိ ချုပ်ငြိမ်းရာ နိဗ္ဗာန် (သို့မဟုတ် လက်ငင်း စိတ်ငြိမ်းချမ်းမှု) ဟာ ကျွန်ုပ်တို့ရဲ့ ပန်းတိုင် ဖြစ်ပါတယ်။
(၄) မဂ္ဂသစ္စာ: အဲဒီ ပန်းတိုင်ကို ရောက်ဖို့အတွက် "ကာယဂတာသတိ" ဆိုတဲ့ သတိပဋ္ဌာန်လမ်းစဉ်၊ မဂ္ဂင်ရှစ်ပါး လမ်းစဉ်ကို လျှောက်လှမ်းရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။
ကဲ... ယနေ့တရားပွဲအပြီးမှာ ဒကာ ဒကာမတွေကို "အိမ်စာ" (Work Assignment) လေးတစ်ခု ပေးချင်ပါတယ်။ ဒီနေ့ကစပြီး တစ်နေ့ကို (၅) မိနစ်လောက်ပဲ ဖြစ်ဖြစ်၊ လမ်းလျှောက်တဲ့အခါ၊ ထိုင်တဲ့အခါ၊ ဒါမှမဟုတ် ရေသောက်တဲ့အခါမှာ "ငါ လုပ်နေတာ မဟုတ်ဘူး၊ ရုပ်တရား လှုပ်ရှားနေတာ" ဆိုတဲ့ အသိလေး ကပ်ပြီး နေကြည့်ကြပါ။ အထူးသဖြင့် စိတ်ညစ်စရာ၊ စိတ်ဖိစီးစရာ ကြုံလာတိုင်း အသက်ကို ဝဝ ရှူသွင်းပြီး "ငါ့စိတ် မဟုတ်ဘူး၊ ဖြစ်ပျက်နေတဲ့ သဘောတရားပါလား" လို့ နှလုံးသွင်းကြည့်ပါ။ ဒါဟာ လက်တွေ့ကျတဲ့ "Mind-Body Therapy" ပါပဲ။
Hswagata Museum (သွာဂတ) ပြတိုက်ကြီး၏ မူဝါဒများနှင့်အညီ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ဓာတ်တော်များကိုသာမက မိမိတို့၏ ရုပ်ခန္ဓာအိမ်ကိုလည်း ဓမ္မဖြင့် စောင့်ရှောက်နိုင်ကြပါစေ။ ကိုယ်၏ ကျန်းမာခြင်း၊ စိတ်၏ ချမ်းသာခြင်းများနှင့် ပြည့်စုံပြီး သံသရာဝဋ်ဆင်းရဲမှ လွတ်မြောက်နိုင်ကြပါစေ ကုန်သတည်း။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
သာဓု... သာဓု... သာဓု။
ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက
The Office Of Siridantamahapalaka
The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum.
နေ့စွဲ - 21 June 2024
ORCID: 0009-0000-0697-4760
Website: www.siridantamahapalaka.com
Sao Dhammasami @ Bhikkhu Indasoma Siridantamahapalaka is Specially trained in Buddhist archaeology and historical tracking of tooth relics through stūpa research registries; integrates archaeological charts, travel accounts, and museum records to support preservation for study and veneration.
