Day: 174 | June 22 | Polonnaruwa Era Tooth Relic | Dhatuvamsa, Mandira | Sri Lankan History
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
သာသနာတော်နှစ် ၂၅၆၈၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၆၊ ခရစ်နှစ် ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ (၂၂) ရက်၊ စနေနေ့မှာ ပြုလုပ်အပ်တဲ့ နေ့စဉ်ဓမ္မသဘင်ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီနေ့ဟာ သီဟိုဠ် (သီရိလင်္ကာ) နိုင်ငံရဲ့ အထွတ်အမြတ်ထားရာ "Poson Poya" (ပိုဆုန် လပြည့်နေ့) ပွဲတော်ကာလနဲ့လည်း တိုက်ဆိုင်နေပါတယ်။ အရှင်မဟိန္ဒမထေရ်မြတ်ကြီး သီဟိုဠ်ကျွန်းကို သာသနာပြု ကြွရောက်ခဲ့တာကို အထိမ်းအမှတ် ပြုတဲ့အနေနဲ့ ဒီနေ့ Hswagata Museum (သွာဂတ) ပြတိုက်ကြီးမှာလည်း သမိုင်းဝင် ဓာတ်တော်တိုက်များအကြောင်းကို အထူးပြု ဟောကြားသွားမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ အထူးသဖြင့် သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ၊ ပုလ္လနရုဝခေတ် (Polonnaruwa Era) က "ဓာတုဝံသ" ကျမ်းလာ ဓာတ်တော်တိုက် (Mandira) များရဲ့ ဗိသုကာလက်ရာနဲ့ သမိုင်းကြောင်းကို "ကမ္ဘာ့ပြည်သူ့ဝန်ထမ်းနေ့" (Public Service Day) အကြို ဂုဏ်ပြုသောအားဖြင့် "ပြည်သူ့ဝန်ထမ်း ကောင်းမွန်မှ နိုင်ငံဖွံ့ဖြိုးမည်" ဆိုတဲ့ ဆောင်ပုဒ်နဲ့အညီ တင်ဆက်သွားမှာ ဖြစ်ပါတယ်။
Hswagata Museum ရဲ့ မူဝါဒအရ "သမိုင်းဝင် အဆောက်အဦးများသည် သဒ္ဓါတရား၏ ပြယုဂ်ဖြစ်သည်" လို့ ခံယူထားပါတယ်။ ရှေးခေတ်ဘုရင်တွေ၊ ပြည်သူတွေဟာ သူတို့ရဲ့ အသက်၊ သွေး၊ ချွေးတွေနဲ့ ရင်းပြီး မြတ်စွာဘုရားရဲ့ ဓာတ်တော်တွေ ကိန်းဝပ်ဖို့အတွက် ခမ်းနားထည်ဝါတဲ့ ကျောင်းဆောင်ကြီးတွေကို ဆောက်လုပ်လှူဒါန်းခဲ့ကြပါတယ်။ ဒါဟာ ရုပ်ဝတ္ထုပစ္စည်း သက်သက် မဟုတ်ပါဘူး။ သူတို့ရဲ့ နှလုံးသားထဲက ပေါက်ဖွားလာတဲ့ "စေတနာ" ရဲ့ အနုပညာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါပေမယ့် ဒီနေရာမှာ သတိထားရမယ့် အချက်ကတော့ အဲဒီ အလှအပတွေ၊ အဆောက်အဦးတွေအပေါ်မှာ တွယ်တာမက်မောတဲ့ "ကာမုပါဒါန်" (Kamupadana) မဖြစ်ဖို့ပါပဲ။ ဒါကြောင့် ဒီနေ့တရားတော်ကို မနာကြားမီမှာ ကျွန်ုပ်တို့ရဲ့ စိတ်ကို သန့်ရှင်းစင်ကြယ်သွားအောင်၊ သမိုင်းရဲ့ အနှစ်သာရကို ခံစားရင်း ဓမ္မအသိ ဝင်လာအောင် "ဗုဒ္ဓါနုဿတိ" ပွားများရင်း စိတ်ကို တည်ငြိမ်အောင် (၃) မိနစ်ခန့် ရှုမှတ်ကြရအောင်။
ကဲ... အားလုံးပဲ ခါးလေးကို မတ်မတ်ထားပြီး ထိုင်လိုက်ပါ။ မျက်လုံးကို မှိတ်ထားပါ။ စိတ်အာရုံထဲမှာ ရှေးခေတ် သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ ပုလ္လနရုဝ မြို့တော်ဟောင်းက "ဝဋဒါဂေ" (Vatadage) လို့ခေါ်တဲ့ စက်ဝိုင်းပုံ ဓာတ်တော်တိုက်ကြီးကို မြင်ယောင်ကြည့်ပါ။ ကျောက်တိုင်တွေ စီတန်းနေပြီး အလယ်မှာ စေတီငယ်လေး တစ်ဆူ တည်ရှိနေပါတယ်။ အဲဒီ စေတီထဲမှာ မြတ်စွာဘုရားရှင်ရဲ့ စွယ်တော်မြတ် ကိန်းဝပ်နေတယ်လို့ အာရုံပြုပါ။ လေတိုက်ခတ်သံ၊ သစ်ရွက်လှုပ်သံလေးတွေကို ကြားယောင်ပြီး "ဣတိပိ သော ဘဂဝါ" ဂုဏ်တော်ကို ပွားများပါ။ "မြတ်စွာဘုရားသည် ကိလေသာ ကင်းစင်တော်မူ၏၊ ဆင်းရဲဒုက္ခ အပေါင်းမှ လွတ်မြောက်တော်မူ၏" ဆိုတဲ့ ဂုဏ်တော်ကို နှလုံးသွင်းရင်း၊ ကိုယ့်စိတ်ထဲက ပူလောင်မှုတွေကို စေတီတော်ရဲ့ အေးမြတဲ့ အရိပ်အောက်မှာ ချထားလိုက်ပါ။ ဝင်လေကို သိပါ၊ ထွက်လေကို သိပါ။ စိတ်ကို သမိုင်းနဲ့ ဓမ္မ ပေါင်းစပ်ထားတဲ့ ငြိမ်းချမ်းမှုထဲမှာ နှစ်မြှုပ်ထားလိုက်ပါ။
(ခေတ္တ တိတ်ဆိတ် ငြိမ်သက်ခြင်း)
ကဲ... လုံလောက်ပါပြီ။ မျက်လုံးလေးတွေ ဖွင့်ပြီး သမိုင်းနဲ့ ဓမ္မ ပေါင်းစပ်ထားတဲ့ ပညာပေး ဟောပြောမှုကို ဆက်လက် နာယူနိုင်ကြပါပြီ။
သူတော်ကောင်းတို့ရေ... ဒီနေ့ ကျွန်ုပ်တို့ လေ့လာမယ့် အကြောင်းအရာကတော့ သီရိလင်္ကာ သမိုင်းမှာ အလွန် ထင်ရှားတဲ့ "ပုလ္လနရုဝခေတ်" (Polonnaruwa Period - 11th to 13th Century AD) အကြောင်း ဖြစ်ပါတယ်။ အနုရာဓပူရခေတ် ပျက်သုဉ်းပြီးနောက် ပေါ်ပေါက်လာတဲ့ ဒီခေတ်ဟာ ဗုဒ္ဓသာသနာနဲ့ ဗိသုကာပညာ အထွတ်အထိပ် ရောက်ခဲ့တဲ့ ကာလတစ်ခုလို့ ပြောလို့ ရပါတယ်။ Hswagata Museum ရဲ့ သုတေသန မှတ်တမ်းများအရ ဒီခေတ်မှာ "ပရာကမဗာဟု (၁)" (Parakramabahu I) နဲ့ "နိဿင်္ကမလ္လ" (Nissanka Malla) ဘုရင်တို့ဟာ စွယ်တော်မြတ်ကို ထိန်းသိမ်းဖို့အတွက် "Hatadage" (ဟတဒါဂေ) နဲ့ "Vatadage" (ဝဋဒါဂေ) ဆိုတဲ့ အဆောက်အဦးတွေကို တည်ဆောက်ခဲ့ကြပါတယ်။
သိပ္ပံနည်းကျ ဗိသုကာပညာ (Architectural Science) ရှုထောင့်က ကြည့်မယ်ဆိုရင် ပုလ္လနရုဝခေတ် လက်ရာတွေဟာ အင်မတန် အဆင့်မြင့်ပါတယ်။ အထူးသဖြင့် "Vatadage" (Circular Relic House) ဆိုတဲ့ အဆောက်အဦး ပုံစံပါပဲ။ သူက စက်ဝိုင်းပုံသဏ္ဌာန် ရှိပြီး အလယ်မှာ စေတီငယ် တစ်ဆူ ရှိပါတယ်။ ဘေးပတ်လည်မှာ ကျောက်တိုင်တွေ စိုက်ထူထားပြီး အမိုးမိုးထားတယ်လို့ ယူဆရပါတယ်။ ဒီဒီဇိုင်းရဲ့ ထူးခြားချက်က "Natural Ventilation" (သဘာဝ လေဝင်လေထွက် စနစ်) နဲ့ "Light Diffusion" (အလင်းရောင် ဖြန့်ကျက်မှု) ကို အကောင်းဆုံး အသုံးချထားတာ ဖြစ်ပါတယ်။ ကျောက်တိုင်တွေကြားက ဝင်လာတဲ့ လေဟာ အတွင်းဘက်က ဓာတ်တော်/စွယ်တော်ကို စိုထိုင်းဆ (Humidity) မများအောင် ထိန်းသိမ်းပေးပါတယ်။ ရှေးခေတ်က အဲကွန်း (Aircon) မရှိပေမယ့်၊ ဒီလို ဗိသုကာ နည်းပညာနဲ့ ဓာတ်တော်တွေကို မှိုမတက်အောင်၊ မပျက်စီးအောင် ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာ ထိန်းသိမ်းနိုင်ခဲ့တာ ဖြစ်ပါတယ်။
နောက်ထပ် စိတ်ဝင်စားစရာ ကောင်းတာကတော့ "Moonstone" (Sandakada Pahana) လို့ ခေါ်တဲ့ ကျောက်ဆစ်လက်ရာတွေပါပဲ။ ကျောင်းဆောင် အဝင်ဝ ခြေနင်းခုံမှာ ထုဆစ်ထားတဲ့ ဒီကျောက်ပြားဝိုင်းကြီးတွေမှာ ဆင်၊ မြင်း၊ ခြင်္သေ့၊ နွား ဆိုတဲ့ တိရစ္ဆာန်ရုပ်တွေ၊ ဟင်္သာရုပ်တွေ၊ ကြာပန်းပုံတွေကို အနုစိတ် ထုဆစ်ထားပါတယ်။ သမိုင်းပညာရှင်တွေက ဒါကို "Samsara Cycle" (သံသရာ စက်ဝိုင်း) လို့ အဓိပ္ပာယ် ဖွင့်ကြပါတယ်။ အပြင်ဘက်ဆုံးက မီးတောက်တွေက "လောကီမီး" (Desire)၊ တိရစ္ဆာန်တွေက "ဇာတိ၊ ဇရာ၊ ဗျာဓိ၊ မရဏ" (Birth, Aging, Sickness, Death)၊ အလယ်က ကြာပန်းကတော့ "နိဗ္ဗာန်" (Nirvana) ကို ကိုယ်စားပြုပါတယ်။ ဘုရားဖူးလာတဲ့ သူဟာ ဒီ Moonstone ကို နင်းပြီး ဖြတ်ကျော်သွားတာနဲ့ "ငါဟာ သံသရာကို ကျော်ဖြတ်ပြီး ဘုရားရှင်ရဲ့ ခြေတော်ရင်း (နိဗ္ဗာန်) ကို သွားနေပါလား" ဆိုတဲ့ အသိစိတ် (Subconscious Message) ကို ရရှိစေဖို့ ဒီဇိုင်းဆွဲထားတာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါဟာ "Psycho-architecture" (စိတ်ပညာဆိုင်ရာ ဗိသုကာ) ရဲ့ ပြောင်မြောက်တဲ့ လက်ရာတစ်ခုပါပဲ။
ခေတ်သစ်ပြတိုက်တွေမှာ ပစ္စည်းတစ်ခုကို ပြသဖို့အတွက် မီးအလင်းရောင် (Lighting)၊ နောက်ခံအရောင် (Background)၊ လမ်းကြောင်း (Flow) တွေကို သေချာ စီစဉ်ရပါတယ်။ လူတစ်ယောက် ပြခန်းထဲ ဝင်လာတာနဲ့ အလိုလို ငြိမ်သက်သွားအောင်၊ အာရုံစိုက်မိအောင် ဖန်တီးရပါတယ်။ ပုလ္လနရုဝခေတ် ဗိသုကာ ပညာရှင်တွေကလည်း ဒီသဘောတရားကို နားလည်ခဲ့ကြပါတယ်။ သူတို့က "Hatadage" (ရက် ၆၀ ဖြင့် ပြီးစီးသော ကျောင်းဆောင်) ကို ဆောက်တဲ့အခါ ကျောက်သားတွေကို အသုံးပြုပြီး ခမ်းနားထည်ဝါမှုကို ပြသခဲ့တယ်။ ဒါဟာ ဘာကို ဆိုလိုသလဲဆိုတော့... "မင်းတို့ ကိုးကွယ်နေတဲ့ ဓာတ်တော်ဟာ သာမန် အရိုးအပိုင်းအစ မဟုတ်ဘူး၊ စကြဝတေးမင်းထက် မြတ်တဲ့ ဘုရင်တွေရဲ့ ဘုရင် (King of Kings) ရဲ့ ဓာတ်တော် ဖြစ်တယ်" ဆိုတဲ့ Message ကို ပေးချင်တာပါ။ အဲဒီ ခမ်းနားမှုက လူတွေရဲ့ စိတ်ထဲမှာ "သဒ္ဓါ" (Faith) ကို အရှိန်အဟုန်နဲ့ တက်လာစေပါတယ်။
ဒါကို ဒကာကြီးတစ်ယောက်က မေးစရာ ရှိတာက... "အရှင်ဘုရား၊ ကျောက်တုံး ကျောက်ဆောင်တွေ အလှဆင်တာနဲ့ တရားနဲ့ ဘာဆိုင်လို့လဲ" လို့ မေးကောင်း မေးပါလိမ့်မယ်။ ဆိုင်ပါတယ် ဒကာကြီး။ စိတ်ပညာမှာ "Priming Effect" (ကြိုတင် ပြင်ဆင်မှု အကျိုးသက်ရောက်မှု) ဆိုတာ ရှိပါတယ်။ ဥပမာ- ညစ်ပတ်နေတဲ့ အခန်းထဲမှာ ထိုင်နေရင် စိတ်က မကြည်မလင် ဖြစ်တတ်တယ်။ သန့်ရှင်း သပ်ရပ်ပြီး ရာဇဝင် အငွေ့အသက် ရှိတဲ့ နေရာမှာ ထိုင်ရင် စိတ်က အလိုလို လေးနက်လာတယ်။ ပုလ္လနရုဝ ဓာတ်တော်တိုက်တွေဟာ ဘုရားဖူးတွေရဲ့ စိတ်ကို "ကာမဂုဏ် အာရုံ" (Sense Pleasures) တွေဆီကနေ ဆွဲထုတ်ပြီး "ဓမ္မအာရုံ" (Dhamma Objects) ဆီကို ပို့ဆောင်ပေးတဲ့ "Launchpad" (ဒုံးပျံ လွှတ်တင်စင်) တွေ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါပေမယ့် အရေးကြီးတာက အဲဒီ လွှတ်တင်စင်မှာပဲ တွယ်ကပ်မနေဘဲ အပေါ်ကို ဆက်တက်ဖို့ လိုတာပါပဲ။ တချို့ကျတော့ ကျောက်ဆစ်လက်ရာကိုပဲ ငေးပြီး "လှလိုက်တာ၊ သာယာလိုက်တာ" ဆိုပြီး အဲဒီမှာတင် ရပ်နေတတ်ကြပါတယ်။ အဲဒါကတော့ Hswagata Museum က သတိပေးချင်တဲ့ "Artifact Attachment" (ရှေးဟောင်းပစ္စည်း အစွဲ) ပါပဲ။
ဆက်လက်ပြီးတော့ Hswagata Museum ရဲ့ အဓိက တာဝန်ဖြစ်တဲ့ ပိဋကတ်တော်လာ ဓမ္မအနှစ်သာရတွေကို တိုက်ဆိုင် စစ်ဆေးကြည့်ကြရအောင်။ ဒီနေ့အတွက် ရွေးချယ်ထားတဲ့ ပါဠိတော်ကတော့ ဓမ္မပဒ၊ ပဏ္ဍိတဝဂ်၊ ဂါထာနံပါတ် (၈၃) ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။
ဘုရားရှင်က...
"သဗ္ဗတ္ထ ဝေ သပ္ပုရိသာ စဇန္တိ၊
န ကာမကာမာ လပယန္တိ သန္တော။
သုခေန ဖုဋ္ဌာ အထဝါ ဒုခေန၊
န ဥစ္စာဝစံ ပဏ္ဍိတ ဒဿယန္တိ။"
လို့ ဟောကြားတော်မူခဲ့ပါတယ်။
အဓိပ္ပာယ်ကို ဓာတ်ခွဲကြည့်မယ်ဆိုရင်...
"သပ္ပုရိသာ" - သူတော်ကောင်းတို့သည်။
"သဗ္ဗတ္ထ" - ခပ်သိမ်းသော ခန္ဓာငါးပါး၊ အာယတန တစ်ဆယ့်နှစ်ပါးစသော တရားတို့၌။
"စဇန္တိ" - (တွယ်တာမှုကို) စွန့်ကုန်၏။
"သန္တော" - ငြိမ်သက်သော သူတော်ကောင်းတို့သည်။
"ကာမကာမာ" - ကာမဂုဏ်ကို လိုလား တောင့်တကုန်သည်ဖြစ်၍။
"န လပယန္တိ" - မမြည်တမ်း မပြောဆိုကုန်။
"ပဏ္ဍိတာ" - ပညာရှိတို့သည်။
"သုခေန" - ချမ်းသာသော်လည်းကောင်း။
"ဒုခေန" - ဆင်းရဲသော်လည်းကောင်း။
"ဖုဋ္ဌာ" - တွေ့ထိကြုံကြိုက်ရပါသော်လည်း။
"ဥစ္စာဝစံ" - (ချမ်းသာ၍) ဝမ်းမြောက်ခြင်း၊ (ဆင်းရဲ၍) နှလုံးမသာခြင်းကို။
"န ဒဿယန္တိ" - မပြကုန်။
ဒီဂါထာက ပုလ္လနရုဝခေတ် ဓာတ်တော်တိုက် သမိုင်းနဲ့ ဘယ်လို ဆက်စပ်နေသလဲ ဆိုတော့... အဲဒီခေတ်က ဘုရင်တွေဟာ စွယ်တော်မြတ်ကို ပိုင်ဆိုင်ဖို့အတွက် စစ်ပွဲတွေ တိုက်ခဲ့ကြတယ်။ စွယ်တော် ရှိမှ မင်းဖြစ်မယ်ဆိုတဲ့ အယူအဆတွေ ရှိခဲ့တယ်။ ဒါဟာ "ကာမကာမာ" (အာဏာနဲ့ စည်းစိမ်ကို လိုလားခြင်း) ဘက်ကို ယိမ်းနေပါတယ်။ ဒါပေမယ့် စစ်မှန်တဲ့ သူတော်ကောင်း (သပ္ပုရိသာ) တွေကတော့ စွယ်တော်ကို ရုပ်ဝတ္ထုအနေနဲ့ မကြည့်ဘဲ၊ ဘုရားရှင်ရဲ့ ဂုဏ်တော်အဖြစ်ပဲ ကြည့်ပါတယ်။ ဘုရင်တွေက စွယ်တော်ကျောင်းကို ရွှေတွေ၊ ကျောက်သံပတ္တမြားတွေနဲ့ မွမ်းမံကြပေမယ့်၊ ပညာရှိတွေကတော့ "သဗ္ဗတ္ထ စဇန္တိ" (အားလုံးကို စွန့်လွှတ်ခြင်း) သဘောကိုသာ နှလုံးသွင်းကြပါတယ်။ ကျောင်းဆောင် ဘယ်လောက်လှလှ၊ အဲဒီ အလှတရားအပေါ်မှာ သာယာမိရင် "ကာမုပါဒါန်" (Clinging to Sensuality) ဖြစ်သွားပါတယ်။ ပညာရှိဆိုတာ စိန်ရွှေရတနာတွေနဲ့ တွေ့ရင်လည်း မတုန်လှုပ်၊ ကျောင်းဆောင် ပျက်စီးသွားရင်လည်း ဝမ်းမနည်းဘဲ "ဥစ္စာဝစံ န ဒဿယန္တိ" (တက်ခြင်း၊ ကျခြင်း သဘောကို မပြဘဲ) ဥပေက္ခာ ပြုနိုင်သူသာ ဖြစ်ပါတယ်။
ကဲ... အခု သူတော်ကောင်းတို့ စောင့်မျှော်နေတဲ့ ဝိပဿနာ ရှုကွက်ပိုင်းကို ရောက်ပါပြီ။ ဒီနေ့ ရှုမှတ်ရမယ့် အဓိက တရားခံကတော့ "ကာမုပါဒါန်" (Kamupadana) ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ Hswagata Museum ရဲ့ မူဝါဒအရ ကျွန်ုပ်တို့ဟာ ရှေးဟောင်းပစ္စည်းတွေကို တန်ဖိုးထားပေမယ့်၊ အဲဒီ ပစ္စည်းတွေရဲ့ အဆင်း (Shape)၊ အရောင် (Color)၊ သမိုင်း (History) အပေါ်မှာ ငြိတွယ်ပြီး "ငါ့ဟာ၊ ငါ့နိုင်ငံ၊ ငါ့အမွေ" ဆိုပြီး စွဲလမ်းသွားရင် အဲဒါ "ကာမုပါဒါန်" ဖြစ်သွားပါပြီ။ ဒီနေ့ လေ့ကျင့်ခန်းမှာ "အလှတရားကို တွေ့ရင် ဘယ်လို ရှုမလဲ" ဆိုတာ သင်ပေးပါမယ်။
ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် စက်ဝိုင်းဒေသနာအရ ကြည့်မယ်ဆိုရင်...
(၁) စက္ခုပသာဒ (Eye Sensitivity) နဲ့ ရူပါရုံ (Visual Object - ဥပမာ ပုလ္လနရုဝ ကျောက်ဆစ်လက်ရာ) တိုက်ဆိုင်တဲ့အခါ "စက္ခုဝိညာဉ်" (မြင်စိတ်) ပေါ်လာပါတယ်။
(၂) အဲဒီ သုံးခု ပေါင်းဆုံမှုကြောင့် "ဖဿ" (Contact) ဖြစ်ပါတယ်။
(၃) ဖဿကြောင့် "ဝေဒနာ" (Feeling) ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီနေရာမှာ အလှကို မြင်ရတဲ့အတွက် "သောမနဿ ဝေဒနာ" (စိတ်ချမ်းသာခြင်း) ဖြစ်ပါတယ်။
(၄) ဒီအဆင့်မှာ သတိမထားရင် ဝေဒနာကနေ "တဏှာ" (Craving - ကြိုက်တယ်၊ လှတယ်) ဖြစ်ပြီး၊ အဲဒီကနေ "ဥပါဒါန်" (Upadana - စွဲလမ်းတယ်၊ မခွဲချင်ဘူး) ဆိုပြီး ဖြစ်သွားပါတယ်။
"ကာမုပါဒါန်" ကို ဖြတ်ဖို့အတွက် "ဝေဒနာ" နဲ့ "တဏှာ" ကြားမှာ ဝိပဿနာ ဉာဏ် ဝင်ရပါမယ်။ ရှုမှတ်ပုံကတော့...
လှပတဲ့ ဘုရားကျောင်းဆောင် သို့မဟုတ် ဓာတ်တော်ကြုတ်ကို မြင်လိုက်တဲ့အခါ "လှတယ်" လို့ မဆုံးဖြတ်ခင် "မြင်တယ်... မြင်တယ်" လို့ အရင် မှတ်လိုက်ပါ။ ပြီးတော့ အဲဒီ "အလှ" ဆိုတာ ဘာလဲလို့ ဓာတ်ခွဲကြည့်ပါ။ တကယ်တော့ "အလှ" ဆိုတာ အရောင် (Color) နဲ့ ပုံသဏ္ဌာန် (Shape) တွေရဲ့ အစုအဝေး (Rupa Kalapa) မျှသာ ဖြစ်ပါတယ်။ အရောင်ဆိုတာ "ဝဏ္ဏဓာတ်" ပါ။ ပုံသဏ္ဌာန် ဆိုတာ "ပထဝီဓာတ်" (မာကျောမှု) ရဲ့ တည်ရှိပုံပါ။ အဲဒီ ဓာတ်သဘောတွေဟာ သူ့ဘာသာသူ ဖြစ်ပြီး သူ့ဘာသာသူ ပျက်နေတာပါ။ "ငါ" ကြိုက်လို့ လှနေတာ မဟုတ်ပါဘူး။ အကြောင်းတိုက်ဆိုင်လို့ မြင်ရတာပါ။
ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် နောက်တစ်မျိုး ဥပမာပေးရရင်... ရုပ်ရှင်ရုံထဲမှာ ရုပ်ရှင်ကြည့်နေတာနဲ့ တူပါတယ်။ ဖန်သားပြင်ပေါ်မှာ မင်းသမီးလေးက အရမ်းလှနေတယ်။ ပရိသတ်က ငေးမောနေကြတယ်။ တကယ်တမ်းကျတော့ အဲဒီ မင်းသမီးလေးက ဖန်သားပြင်ပေါ်မှာ အစစ် ရှိနေတာ ဟုတ်ရဲ့လား။ မဟုတ်ပါဘူး။ မီးရောင် (Light) နဲ့ အရိပ် (Shadow) တွေ အလွန်မြန်တဲ့ နှုန်းနဲ့ ပြောင်းလဲနေတာ (Flickering) မျှသာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါပေမယ့် ကျွန်ုပ်တို့ရဲ့ မျက်လုံးနဲ့ စိတ်က အဲဒီ အပြောင်းအလဲကို မမီလိုက်လို့ "လူတစ်ယောက်၊ အလှတရားတစ်ခု" အနေနဲ့ ထင်ယောင်ထင်မှား ဖြစ်ပြီး စွဲလမ်း (Upadana) ဖြစ်သွားတာပါ။ ပုလ္လနရုဝခေတ်က ကျောက်ဆစ်လက်ရာတွေ၊ ရွှေတွေ၊ ငွေတွေ ဆိုတာလည်း ဒီသဘောပါပဲ။ အက်တမ် (Atom) ပေါင်းမြောက်မြားစွာ စုဖွဲ့ထားတဲ့ ရုပ်ဝတ္ထု အစုအဝေးကြီးပါ။ အချိန်တန်ရင် ပျက်စီးယိုယွင်း (Anicca) သွားမယ့် အရာတွေပါ။ ဒီအသိ ဝင်သွားရင် "မြင်ရုံမျှသာ မြင်ပါစေ" (ဒိဋ္ဌေ ဒိဋ္ဌမတ္တံ) ဆိုတဲ့ အဆင့်ကို ရောက်ပြီး ကာမုပါဒါန် ပြုတ်ကျသွားမှာ ဖြစ်ပါတယ်။
ဆက်လက်ပြီး "သက္ကာယဒိဋ္ဌိ" ဖြုတ်ပုံကို ပြောပြပါမယ်။ "ငါ ဘုရားဖူးနေတယ်၊ ငါ ကုသိုလ်ရနေတယ်" လို့ ထင်နေရင် ဒါ သက္ကာယဒိဋ္ဌိ မကွာသေးပါဘူး။ "ဘုရားဖူးတယ်" ဆိုတာ စေတနာ (Volition) နဲ့ သဒ္ဓါ (Faith) တို့ရဲ့ စိတ်အလုပ် (Mental Process) တစ်ခုသာ ဖြစ်ပါတယ်။ လက်အုပ်ချီတာက "ဝါယောဓာတ်" ကြောင့် ရုပ်က လှုပ်ရှားတာပါ။ ကြည်ညိုတာက "သဒ္ဓါစေတသိက်" ပါ။ ဘယ်နေရာမှာမှ "ငါ" မပါပါဘူး။ ဓာတ်တော်တိုက်ကြီး တည်ရှိနေတာလည်း "ရုပ်"၊ သွားဖူးနေတာလည်း "နာမ်"။ ရုပ်နဲ့ နာမ် နှစ်ပါးရဲ့ အပြန်အလှန် ကျေးဇူးပြုမှု (Paccaya) သက်သက်သာ ဖြစ်ပါတယ်လို့ ရှုမြင်နိုင်ရင် Hswagata Museum က မျှော်မှန်းတဲ့ "ဉာဏ်ယှဉ်သော သဒ္ဓါ" ကို ရရှိမှာ ဖြစ်ပါတယ်။
ဒါကို ဒကာကြီးတစ်ယောက်က မေးစရာ ရှိတာက... "အရှင်ဘုရား၊ ဒါဆိုရင် သမိုင်းဝင် နေရာတွေကို သွားမကြည့်ရတော့ဘူးလား၊ မခံစားရတော့ဘူးလား" လို့ မေးပါလိမ့်မယ်။ ကြည့်လို့ ရပါတယ် ဒကာကြီး။ ခံစားလို့လည်း ရပါတယ်။ ဒါပေမယ့် "တဏှာ" နဲ့ မကြည့်ဘဲ "ပညာ" နဲ့ ကြည့်ဖို့ လိုတာပါ။ သာမန်လူက "လှလိုက်တာ၊ ပိုင်ဆိုင်ချင်လိုက်တာ" လို့ ကြည့်တယ်။ ဝိပဿနာ ယောဂီက "ဪ... ရှေးလူတွေရဲ့ စွမ်းဆောင်ရည်က အံ့မခန်းပါလား၊ ဒါပေမယ့် သူတို့လည်း သေဆုံးသွားကြပြီ၊ သူတို့ ဆောက်ခဲ့တဲ့ အဆောက်အဦးတွေလည်း ဆွေးမြေ့နေပြီ၊ ဘယ်အရာမှ မမြဲပါလား" လို့ "သံဝေဂ" (Spiritual Urgency) နဲ့ ယှဉ်ပြီး ကြည့်ပါတယ်။ အဲဒီလို ကြည့်ရင် ကာမုပါဒါန် မဖြစ်တော့ဘဲ၊ ကုသိုလ်လည်းရ၊ ဉာဏ်လည်း ပွားရာ ရောက်ပါတယ်။
သူတော်ကောင်းတို့ရေ... တရားသဘောတွေကို နာကြားပြီးတဲ့နောက်မှာ Hswagata Museum (သွာဂတ) ပြတိုက်ကြီးမှာ လက်တွေ့ ဖြစ်ပျက်ခဲ့တဲ့ ဖြစ်ရပ်မှန်လေး တစ်ခုကို သာဓက အနေနဲ့ တင်ပြချင်ပါတယ်။ Hswagata Museum ရဲ့ မှတ်တမ်းအမှတ် Case-2574 မှာ ဖော်ပြထားတဲ့ ဦးမျိုးသန့် (အမည်လွှဲ) ဆိုတဲ့ အကြီးတန်း ပြတိုက်မှူးကြီး အကြောင်းပါ။ ဦးမျိုးသန့်ဟာ ရှေးဟောင်းသုတေသန ပညာရှင်တစ်ဦး ဖြစ်ပြီး သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ ပုလ္လနရုဝခေတ် လက်ရာတွေကို အထူး ကျွမ်းကျင်သူ ဖြစ်ပါတယ်။ တခါတုန်းက ပြတိုက်မှာ "သီဟိုဠ်ခေတ် ဓာတ်တော်တိုက် ပုံတူပြပွဲ" တစ်ခု ကျင်းပဖို့ ပြင်ဆင်ကြပါတယ်။ ဦးမျိုးသန့်က ဒီပြပွဲကို အင်မတန် အားခဲထားပါတယ်။ "ငါ့ရဲ့ လက်ရာ၊ ငါ့ရဲ့ အစီအစဉ် ဘယ်လောက် ခမ်းနားလဲ ဆိုတာ လူတွေ သိစေရမယ်" ဆိုတဲ့ မာန် (Mana) နဲ့၊ အလှအပအပေါ် စွဲလမ်းတဲ့ "ကာမုပါဒါန်" (Kamupadana) တွေ ကပ်ငြိနေခဲ့ပါတယ်။
ပြပွဲ မစခင် တစ်ရက်အလိုမှာ ပြဿနာ တက်ပါတော့တယ်။ ဦးမျိုးသန့်က ဓာတ်တော်ကြုတ် ထားရှိမယ့် စင်မြင့်ကို မီးအလင်းရောင် (Spotlight) တွေ အများကြီး ထိုးဖို့ စီစဉ်ပါတယ်။ မီးရောင်တွေ စုံမှ ရွှေရောင်တွေ တောက်ပပြီး ကြွကြွရွရွ လှပမယ်လို့ သူက ယူဆပါတယ်။ ဒါပေမယ့် ပြတိုက်ရဲ့ ထိန်းသိမ်းရေး တာဝန်ခံ လူငယ်လေးက "ဆရာကြီး... ဒီလောက် မီးတွေ အများကြီး ထိုးလိုက်ရင် အပူချိန် (Temperature) မြင့်တက်လာပြီး ဓာတ်တော်ကြုတ်ရဲ့ သရွတ်သားတွေကို ထိခိုက်နိုင်ပါတယ်၊ ဒါ့အပြင် ဘုရားဖူးတွေ တရားမှတ်ဖို့လည်း မျက်စိကျိန်းစေပါတယ်" လို့ ထောက်ပြပါတယ်။ အဲဒီမှာ ဦးမျိုးသန့် ဒေါသအကြီးအကျယ် ထွက်ပါတော့တယ်။ "မင်း ဘာနားလည်လို့လဲ၊ ငါက အနုပညာ (Aesthetics) ကို ဦးစားပေးတာ၊ လှမှ လူစိတ်ဝင်စားမှာပေါ့၊ ပျက်စီးတာ နောက်ထား" ဆိုပြီး အော်ဟစ်ပါတော့တယ်။ သူ့စိတ်ထဲမှာ ဓာတ်တော်ကို ပူဇော်ချင်တာထက် သူ့ရဲ့ ဖန်တီးမှု "အလှ" ကို လူချစ်လူခင် များချင်တဲ့ "ကာမုပါဒါန်" က လွှမ်းမိုးသွားတာကိုး။
အဲဒီ အခြေအနေမှာ Hswagata Museum ရဲ့ မူဝါဒ ထိန်းသိမ်းရေး အရာရှိ ရောက်လာပြီး မူဝါဒအမှတ် (၂၀)၊ အပိုဒ်ခွဲ (၂၀.၂) (Policy 20, Article 20.2) ကို ကိုးကား ရှင်းပြခဲ့ပါတယ်။ ဒီမူဝါဒက ဘာဆိုထားသလဲ ဆိုတော့... "Public Service over Personal Glory: The preservation of the artifact's sanctity takes precedence over visual grandeur." ဆိုလိုတာက "ပြည်သူ့ဝန်ဆောင်မှု (အများအကျိုး) သည် ပုဂ္ဂိုလ်ရေး ဂုဏ်ဒြပ်ထက် ပိုမို အရေးကြီးသည်။ ရှေးဟောင်းပစ္စည်း၏ ဓမ္မအနှစ်သာရ (သန့်ရှင်းတည်မြဲမှု) သည် အမြင်အာရုံ ခမ်းနားမှုထက် ဦးစားပေး ဖြစ်ရမည်" လို့ ဆိုထားပါတယ်။ ဒါဟာ ဒီနေ့ ကျရောက်တဲ့ "Public Service Day" (ပြည်သူ့ဝန်ထမ်းနေ့) နဲ့လည်း အံဝင်ခွင်ကျ ဖြစ်နေပါတယ်။ ပြည်သူ့ဝန်ထမ်း (Museum Staff) တစ်ယောက်ရဲ့ တာဝန်ဟာ ကိုယ့်လက်ရာကို ကြွားဖို့ မဟုတ်ဘဲ၊ အများပြည်သူ ဓမ္မရသ ခံစားနိုင်ဖို့နဲ့ ဓာတ်တော် မပျက်စီးအောင် ကာကွယ်ဖို့သာ ဖြစ်ကြောင်း သတိပေးလိုက်တာပါ။
ဦးမျိုးသန့်လည်း မူဝါဒကို ကြားလိုက်ရတော့မှ သူ့ကိုယ်သူ ပြန်သုံးသပ်မိပါတယ်။ သူ မီးတွေ အများကြီး ထွန်းချင်တာ ဘုရားအတွက်လား၊ သူ့ဂုဏ်အတွက်လား ဆိုတာကို "ဓမ္မဝိစယ" (Dhamma Investigation) နဲ့ စစ်ဆေးလိုက်ပါတယ်။ အဖြေက ရှင်းပါတယ်။ သူ့ဂုဏ်အတွက် ဖြစ်နေပါတယ်။ ချက်ချင်းဆိုသလို ရှက်စိတ် (Hiri) နဲ့ ကြောက်စိတ် (Ottappa) ဖြစ်လာပြီး၊ "ကာမုပါဒါန်" ကို စွန့်လွှတ်လိုက်ပါတယ်။ နောက်ဆုံးမှာတော့ မီးအလင်းရောင်ကို လျှော့ချပြီး၊ အေးချမ်းတဲ့ "Soft Lighting" မျိုး ပြောင်းလဲလိုက်ပါတယ်။ ရလဒ်ကတော့ ဓာတ်တော်ကြုတ်လေးဟာ ပြိုးပြိုးပြက်ပြက် မဖြစ်တော့ပေမယ့်၊ အင်မတန် ကြည်ညိုဖွယ် ကောင်းတဲ့၊ ငြိမ်းချမ်းတဲ့ အသွင်ကို ဆောင်သွားပါတယ်။ လာရောက် ဖူးမြော်သူတွေလည်း "လှလိုက်တာ" လို့ အော်မယ့်အစား၊ ချက်ချင်း လက်အုပ်ချီပြီး ငြိမ်သက်သွားကြပါတယ်။ ဦးမျိုးသန့် ကိုယ်တိုင်လည်း "ငါ ဖန်တီးတာ မဟုတ်ဘူး၊ ဓာတ်တော်ရဲ့ ဂုဏ်တော်က တောက်ပတာပါ" ဆိုတဲ့ အသိမှန် ရသွားပါတော့တယ်။
ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် နောက်တစ်မျိုး ဥပမာပေးရရင်... စားသောက်ဆိုင် စားဖိုမှူး တစ်ယောက်ကို မြင်ယောင်ကြည့်ပါ။ စားဖိုမှူးက ဟင်းပွဲကို လှပအောင် အလှဆင်ဖို့ပဲ စိတ်ဝင်စားပြီး၊ အထဲက အသားငါးတွေ ကျက်မကျက်၊ စားသုံးသူ ကျန်းမာရေးနဲ့ ညီညွတ်မညွတ် ဂရုမစိုက်ဘူး ဆိုရင် အဲဒါ "ပြည်သူ့ဝန်ဆောင်မှု" မဟုတ်တော့ပါဘူး။ "အနုပညာ ရူးသွပ်မှု" (Artistic Ego) သက်သက် ဖြစ်သွားပါပြီ။ စားဖိုမှူးကောင်း ဆိုတာ ဟင်းပွဲလည်း လှရမယ်၊ စားသူလည်း ဘေးကင်းရမယ်။ ထို့အတူပါပဲ... Hswagata ဝန်ထမ်းတွေဟာလည်း ပြတိုက်ကို လှအောင် ပြင်ဆင်ရမှာ မှန်ပေမယ့်၊ အဲဒီ အလှတရားက ဘုရားဖူးတွေရဲ့ "သဒ္ဓါ" ကို ပွားစေရမယ့်အစား "တဏှာ" ကို ပွားစေမယ် ဆိုရင် ကျွန်ုပ်တို့ တာဝန်မကျေပါဘူး။ ဒါကြောင့် "လှပမှုသည် ဓမ္မအတွက် တံတား ဖြစ်စေရမည်၊ အတားအဆီး မဖြစ်စေရ" ဆိုတဲ့ ခံယူချက်ကို လက်ကိုင်ထားကြရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။
နိဂုံးချုပ်အနေနဲ့ ပြောရရင်... ဒီနေ့ ဦးဇင်းတို့ ဟောကြားခဲ့တဲ့ "ပုလ္လနရုဝခေတ် ဓာတ်တော်နှင့် ကာမုပါဒါန်" ဆိုတဲ့ ခေါင်းစဉ်အောက်မှာ သမိုင်းဗိသုကာပညာ၊ ပိဋကတ်တော်လာ သပ္ပုရိသဓမ္မနဲ့ ဝိပဿနာ ရှုပွားနည်းတွေကို လေ့လာခဲ့ကြရပြီး ဖြစ်ပါတယ်။ အနှစ်ချုပ်လိုက်ရင် သစ္စာလေးပါး ပေါ်လွင်နေပါတယ်။
(၁) ဒုက္ခသစ္စာ: အလှတရားတွေ၊ အဆောက်အဦးတွေ ဘယ်လောက် ခမ်းနားနေပါစေ၊ နောက်ဆုံးမှာ ပျက်စီးခြင်း (Anicca) သို့ ရောက်ရမယ့် အရာတွေ ဖြစ်လို့ ဒုက္ခသစ္စာ မည်ပါတယ်။
(၂) သမုဒ္ဒယသစ္စာ: အဲဒီ မမြဲတဲ့ အလှတရားအပေါ်မှာ "ငါ့ဟာ၊ ငါ့နိုင်ငံ၊ ငါ့လက်ရာ" လို့ စွဲလမ်းတဲ့ "ကာမုပါဒါန်" ဟာ ဆင်းရဲကြောင်း တရား ဖြစ်ပါတယ်။
(၃) နိရောဓသစ္စာ: အဲဒီ စွဲလမ်းမှုကို ပယ်စွန့်ပြီး၊ ရုပ်ဝတ္ထုတွေရဲ့ သဘောမှန်ကို သိမြင်ကာ ငြိမ်းချမ်းသွားတဲ့ စိတ်အခြေအနေဟာ နိရောဓသစ္စာ ပါပဲ။
(၄) မဂ္ဂသစ္စာ: ဒီလို သိမြင်ဖို့အတွက် "မြင်ရင် မြင်တယ်" လို့ မှတ်သားတဲ့ သတိပဋ္ဌာန် ကျင့်စဉ်ဟာ မဂ္ဂသစ္စာ ဖြစ်ပါတယ်။
ကဲ... ယနေ့တရားပွဲအပြီးမှာ ဒကာ ဒကာမတွေကို "အိမ်စာ" (Work Assignment) လေးတစ်ခု ပေးပါမယ်။ မနက်ဖြန် "ပြည်သူ့ဝန်ထမ်းနေ့" (Public Service Day) မှာ ကိုယ့်အလုပ်ခွင်ကို သွားတဲ့အခါ၊ ဒါမှမဟုတ် အိမ်မှာ အလုပ်လုပ်တဲ့အခါ "ငါ ဒီအလုပ် လုပ်တာ ငါ့ဂုဏ်၊ ငါ့ပိုက်ဆံ အတွက် သက်သက်လား၊ သူတစ်ပါး အကျိုးအတွက်လား" လို့ ကိုယ့်စိတ်ကို စစ်ဆေးကြည့်ပါ။ ပြီးတော့ လှပတဲ့ အရာဝတ္ထု တစ်ခုခု (ပန်းအိုးလေး ဖြစ်ဖြစ်၊ အဝတ်အစား ဖြစ်ဖြစ်) ကို ကြည့်ပြီး "ဒါဟာ ဓာတ်သဘောတွေ စုဖွဲ့ထားတာ၊ ငါ မဟုတ်၊ ငါ့ဥစ္စာ မဟုတ်" လို့ (၁) မိနစ်လောက် ဆင်ခြင်ကြည့်ပါ။ ဒါဟာ နေ့စဉ်ဘဝမှာ အသုံးချနိုင်တဲ့ ဝိပဿနာ နည်းလမ်း ဖြစ်ပါတယ်။
Hswagata Museum (သွာဂတ) ပြတိုက်ကြီး၏ မူဝါဒများနှင့်အညီ သမိုင်းဝင် အမွေအနှစ်များကို တန်ဖိုးထား ထိန်းသိမ်းနိုင်ကြသလို၊ မိမိတို့၏ စိတ်နှလုံးကိုလည်း ကာမုပါဒါန် အညစ်အကြေးများမှ ကင်းစင်အောင် ထိန်းသိမ်းနိုင်ကြပါစေ။ ဝန်ဆောင်မှု ပေးရာတွင်လည်း မေတ္တာ၊ စေတနာ၊ ပညာတို့ဖြင့် ပြည့်စုံသော ပြည်သူ့ဝန်ထမ်းကောင်း၊ သာသနာ့ဝန်ထမ်းကောင်းများ ဖြစ်ကြပါစေ ကုန်သတည်း။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
သာဓု... သာဓု... သာဓု။
ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက
The Office Of Siridantamahapalaka
The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum.
နေ့စွဲ - 22 June 2024
ORCID: 0009-0000-0697-4760
Website: www.siridantamahapalaka.com
Sao Dhammasami @ Bhikkhu Indasoma Siridantamahapalaka is Specially trained in Buddhist archaeology and historical tracking of tooth relics through stūpa research registries; integrates archaeological charts, travel accounts, and museum records to support preservation for study and veneration.
