Day: 176 | June 24 | Women Diplomacy | Jataka (Duta) | Neuroscience of Empathy
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
ခရစ်နှစ် ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ (၂၄) ရက် ဒီနေ့ဟာ ကမ္ဘာ့ကုလသမဂ္ဂက သတ်မှတ်ထားတဲ့ "နိုင်ငံတကာ သံတမန်အမျိုးသမီးများနေ့ (International Day of Women in Diplomacy)" ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီနေ့မှာ Hswagata Museum Founder တစ်ဦးအနေနဲ့ ဦးပဉ္ဇင်း ဟောကြားချင်တဲ့ တရားဓမ္မကတော့ "သံတမန်စိတ်ဓာတ်နှင့် နှုတ်မှုစွမ်းရည်" ဆိုတဲ့ အကြောင်းအရာလေးပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ Hswagata သွားဓာတ်တော်ပြတိုက်ကြီးမှာလည်း နေ့စဉ်နဲ့အမျှ လာရောက်ဖူးမြော်ကြတဲ့ နိုင်ငံခြားသား ဧည့်သည်တွေ၊ ဘုရားဖူးတွေနဲ့ ဆက်ဆံတဲ့အခါမှာ ဒီ "သံတမန်" ဆိုတဲ့ အရည်အချင်းဟာ မရှိမဖြစ် လိုအပ်လှပါတယ်။ အထူးသဖြင့် အမျိုးသမီး ဝန်ထမ်းလေးတွေရဲ့ သိမ်မွေ့တဲ့ ပြောဆိုဆက်ဆံမှု၊ ဧည့်ဝတ်ပြုမှုတွေဟာ သာသနာပြုလုပ်ငန်းမှာ အင်မတန် အရေးကြီးတဲ့ အခန်းကဏ္ဍက ပါဝင်နေပါတယ်။ ဒီနေ့အတွက် ဆုတောင်းမေတ္တာ ပို့သရာမှာတော့ "သင်္ဘောသားများ ဘေးကင်းပါစေ" လို့ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ အာရုံပြုကြရအောင်။ ဘာကြောင့်လဲဆိုတော့ သံသရာဆိုတာ ဝဲဂယက်တွေ ထူပြောလှတဲ့ မဟာသမုဒ္ဒရာကြီးနဲ့ တူပါတယ်။ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ဒကာ၊ ဒကာမတွေ အားလုံးဟာ ဒီသံသရာ ဒီရေတောထဲမှာ ခရီးသွားနေကြတဲ့ သင်္ဘောသားတွေပါပဲ။ ဒီသင်္ဘောသားတွေ ခရီးလမ်းမှာ မုန်တိုင်းကင်းစင်ပြီး လိုရာခရီး ပန်းတိုင်ကို ရောက်ရှိနိုင်ဖို့ဆိုတာ "သတိ" ဆိုတဲ့ ပဲ့ကိုင်ရှင်နဲ့ "ပညာ" ဆိုတဲ့ မြေပုံညွှန်းတမ်း လိုအပ်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် ဒီနေ့ ဇွန်လ (၂၄) ရက်နေ့မှာ သံသရာခရီးသည် သင်္ဘောသားများအားလုံး ဘေးအန္တရာယ်ကင်းရှင်းပြီး နိဗ္ဗာန်ဆိပ်ကမ်းကို ဆိုက်ရောက်နိုင်ကြပါစေလို့ ဦးစွာပထမ မေတ္တာပို့သလိုက်ရပါတယ်။
ကဲ... တရားမဟောမီမှာ စိတ်ကို အရင်ဆုံး ငြိမ်သက်သွားအောင် သမထဘာဝနာလေးနဲ့ အစပျိုးကြရအောင်။ ဒီနေ့ ခေါင်းစဉ်က "သံတမန်" ဖြစ်တဲ့အတွက် ဦးပဉ္ဇင်းတို့ရဲ့ ခန္ဓာကိုယ်ထဲမှာ အရေးကြီးဆုံး သံတမန်ဖြစ်တဲ့ "ထွက်သက် ဝင်သက်" လေးကို အာရုံပြုကြမယ်။ သံတမန်ဆိုတာ နိုင်ငံနှစ်ခုကြားမှာ ဆက်သွယ်ပေးရတဲ့ ပုဂ္ဂိုလ်မျိုးပါ။ ဒီမှာလည်း "ရုပ်" ဆိုတဲ့ ကိုယ်ခန္ဓာကြီးနဲ့ "နာမ်" ဆိုတဲ့ စိတ်အစဉ်ကို ဆက်သွယ်ပေးထားတာဟာ ဒီ လေရှူရှိုက်မှုပါပဲ။ လေရှိနေသမျှ ဒီနှစ်ခု ဆက်စပ်နေတယ်။ လေပြတ်သွားရင် ဒီနှစ်ခု ကွဲသွားပြီ။ ဒါကြောင့် မျက်လုံးလေးတွေကို မှိတ်ထားလိုက်ပါ။ ခါးကို ဖြောင့်ဖြောင့်ထားပါ။ ဝင်လေလေး ဝင်လာရင် "ဝင်မှန်း" သိလိုက်ပါ။ ထွက်လေလေး ထွက်သွားရင် "ထွက်မှန်း" သိလိုက်ပါ။ နှာသီးဖျားလေးမှာ စိတ်ကလေးကို တံခါးစောင့်တစ်ယောက်လို၊ သံတမန်တစ်ယောက်လို စောင့်ကြည့်နေပါ။ သံတမန်ကောင်းတစ်ယောက်ဟာ ဝင်လာတဲ့ ဧည့်သည်၊ ထွက်သွားတဲ့ ဧည့်သည်ကို မျက်ခြေမပြတ် စောင့်ကြည့်သလိုပဲ၊ ကိုယ့်နှာခေါင်းဝမှာ တိုးထိသွားတဲ့ လေကြောင်းလေးကို သတိကပ်ထားပါ။ လေက ရှည်ရင် ရှည်မှန်းသိ၊ တိုရင် တိုမှန်းသိ၊ ကြမ်းရင် ကြမ်းမှန်းသိ၊ နုရင် နုမှန်းသိပါ။ ဘာကိုမှ ဝင်ပြီး ဝင်ရောက်စွက်ဖက် ပြုပြင်ဖို့ မလိုပါဘူး။ ရှိတာကို ရှိတဲ့အတိုင်း သိနေရုံပါပဲ။ စိတ်က ဟိုရောက် ဒီရောက် ပြေးနေရင်လည်း "ဪ... စိတ်ပြေးသွားပါလား" လို့ အသာလေး အသိအမှတ်ပြုပြီး မူလနေရာ နှာသီးဖျားလေးဆီကို ပြန်ခေါ်လာပါ။ ဒီလို သတိလေးနဲ့ နေခြင်းအားဖြင့် ဦးပဉ္ဇင်းတို့ရဲ့ စိတ်အစဉ်ဟာ ကြည်လင်လာပြီး တရားတော်ကို နာကြားဖို့ အဆင်သင့် ဖြစ်လာပါလိမ့်မယ်။
ဒီနေ့ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ဆွေးနွေးမယ့် ခေါင်းစဉ်က "Women Diplomacy" ခေါ်တဲ့ အမျိုးသမီးများနှင့် သံတမန်ရေးရာ စွမ်းရည်အကြောင်း ဖြစ်ပါတယ်။ သိပ္ပံပညာရှင်တွေနဲ့ ဦးနှောက်အာရုံကြော ပညာရှင်တွေ (Neuroscientists) လေ့လာတွေ့ရှိချက်အရ အမျိုးသမီးတွေဟာ သံတမန်ရေးရာ၊ စေ့စပ်ညှိနှိုင်းရေးရာနဲ့ စကားပြောစွမ်းရည် (Linguistic Intelligence) မှာ အမျိုးသားတွေထက် ဇီဝဗေဒအရ အားသာချက်တချို့ ရှိနေတတ်တယ်လို့ ဆိုကြပါတယ်။ ဒါကို University Level အနေနဲ့ နက်နက်ရှိုင်းရှိုင်း ရှင်းပြရရင် ဦးနှောက်ရဲ့ တည်ဆောက်ပုံ "Hardware" ကစပြီး ကွာခြားမှု ရှိနေတာကို တွေ့ရပါတယ်။ လူသားတွေရဲ့ ဦးနှောက်မှာ ဘယ်ဘက်ခြမ်း (Left Hemisphere) နဲ့ ညာဘက်ခြမ်း (Right Hemisphere) ဆိုပြီး နှစ်ခြမ်းရှိပါတယ်။ ယေဘုယျအားဖြင့် ဘယ်ဘက်ခြမ်းက ယုတ္တိဗေဒ (Logic)၊ ဘာသာစကား (Language) နဲ့ အချက်အလက် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာခြင်း (Analysis) ကို တာဝန်ယူပြီး၊ ညာဘက်ခြမ်းကတော့ စိတ်ခံစားမှု (Emotion)၊ တီထွင်ဖန်တီးမှု (Creativity) နဲ့ ပုံရိပ်တွေကို မြင်ယောင်ခြင်း (Visualization) ကို တာဝန်ယူပါတယ်။ ဒီ ဦးနှောက်နှစ်ခြမ်းကို ဆက်သွယ်ပေးထားတဲ့ တံတားသဖွယ် အာရုံကြောအစုအဝေးကြီး တစ်ခုရှိတယ်။ အဲဒါကို "Corpus Callosum" လို့ ခေါ်ပါတယ်။ သိပ္ပံပညာ လေ့လာမှုတွေအရ အမျိုးသမီးတွေမှာ ဒီ Corpus Callosum ဟာ အမျိုးသားတွေထက် ပိုပြီး ထူထဲတာ၊ ပိုပြီး အာရုံကြောမျှင် (Nerve Fibers) တွေ ပိုများတာကို တွေ့ရတတ်ပါတယ်။ ဆိုလိုတာက အမျိုးသမီးတွေရဲ့ ဦးနှောက်ဟာ ဘယ်ဘက်ခြမ်းက "စကားလုံး" နဲ့ ညာဘက်ခြမ်းက "စိတ်ခံစားမှု" ကို တပြိုင်နက်တည်း လျင်လျင်မြန်မြန် ချိတ်ဆက်နိုင်စွမ်း ပိုမြင့်မားနေခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။
ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်သာအောင် ဥပမာတစ်ခုနဲ့ ထပ်ပြီး ရှင်းပြပါရစေ။ ဒကာကြီးတို့ မြို့ကြီးနှစ်မြို့ ရှိတယ် ဆိုပါစို့။ မြို့ (က) က "ဘာသာစကားမြို့"၊ မြို့ (ခ) က "စိတ်ခံစားချက်မြို့"။ အမျိုးသားတွေရဲ့ ဦးနှောက်မှာ ဒီမြို့နှစ်မြို့ကို ဆက်ထားတဲ့ လမ်းက လေးလမ်းသွား (4-Lane Highway) လောက်ပဲ ရှိတယ်ဆိုရင်၊ အမျိုးသမီးတွေရဲ့ ဦးနှောက်မှာတော့ ဒီမြို့နှစ်မြို့ကို ဆက်ထားတဲ့ လမ်းက ရှစ်လမ်းသွား (8-Lane Superhighway) ကြီး ဖြစ်နေသလိုပါပဲ။ ဒါကြောင့် အမျိုးသားတစ်ယောက်က စကားပြောတဲ့အခါ "အချက်အလက်" (Facts) ကိုပဲ အဓိကထားပြီး ပြောလေ့ရှိပေမယ့်၊ အမျိုးသမီးတစ်ယောက်ကတော့ အချက်အလက်အပြင် တစ်ဖက်သားရဲ့ မျက်နှာရိပ်မျက်နှာကဲ၊ လေသံ (Tone)၊ ခံစားချက် (Emotion) တွေကိုပါ တပြိုင်နက်တည်း ဖမ်းယူပြီး ပြန်လည်တုံ့ပြန်နိုင်စွမ်း ရှိပါတယ်။ ဒါဟာ သံတမန်ရေးရာ (Diplomacy) မှာ အင်မတန် အရေးပါတဲ့ စွမ်းရည်ပါပဲ။ သံတမန်တစ်ယောက်ဟာ စာချုပ်ထဲက စာသားကို ဖတ်ရုံနဲ့ မပြီးပါဘူး။ တစ်ဖက်နိုင်ငံ ကိုယ်စားလှယ်ရဲ့ မပြောပြတဲ့ သဘောထား၊ စိုးရိမ်ပူပန်မှုနဲ့ လိုအင်ဆန္ဒတွေကိုပါ "ဖတ်" တတ်ဖို့ လိုပါတယ်။ ဒီလို ဖတ်တတ်ဖို့အတွက် ဘယ်ဦးနှောက်ခြမ်းနဲ့ ညာဦးနှောက်ခြမ်း အမြန်ဆုံး သတင်းပို့နိုင်တဲ့ Corpus Callosum တည်ဆောက်ပုံက အမျိုးသမီးတွေကို သဘာဝက ပေးထားတဲ့ လက်ဆောင်တစ်ခုလို့ ပြောလို့ရပါတယ်။
ဆက်လက်ပြီးတော့ နောက်ထပ် သိပ္ပံနည်းကျ အချက်တစ်ချက်ကတော့ "Mirror Neurons" လို့ခေါ်တဲ့ ကြေးမုံအာရုံကြောတွေအကြောင်း ဖြစ်ပါတယ်။ Mirror Neurons ဆိုတာက ကိုယ့်ရှေ့က လူတစ်ယောက် ငိုနေရင် ကိုယ်ပါ လိုက်ပြီး ဝမ်းနည်းလာတာ၊ တစ်ယောက်ယောက်က သံပုရာသီး စားနေတာ မြင်ရင် ကိုယ်ပါ သွားကျိလာတာမျိုး ဖြစ်စေတဲ့ ဦးနှောက်ဆဲလ်တွေ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါကို "Empathy" (စာနာနားလည်နိုင်စွမ်း) ရဲ့ အခြေခံအုတ်မြစ်လို့ သိပ္ပံပညာရှင်တွေက သတ်မှတ်ကြပါတယ်။ သုတေသနတွေအရ အမျိုးသမီးတွေဟာ တစ်ဖက်သားရဲ့ ခံစားချက်ကို နားလည်နိုင်တဲ့ Emotional Intelligence (EQ) မှာ ဒီ Mirror Neuron System က ပိုပြီး Active ဖြစ်လေ့ရှိတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ သံတမန်ရေးရာမှာ ဒါက ဘာကြောင့် အရေးကြီးသလဲဆိုတော့ စစ်မှန်တဲ့ သံတမန်ဆိုတာ ကိုယ့်ဘက်က အနိုင်ယူဖို့ချည်းပဲ စဉ်းစားလို့ မရပါဘူး။ "Win-Win Situation" ဖြစ်အောင် တစ်ဖက်လူရဲ့ အခက်အခဲကို ကိုယ့်အခက်အခဲလို ခံစားနားလည်ပေးနိုင်မှသာ ရေရှည်တည်တံ့တဲ့ ငြိမ်းချမ်းရေးကို တည်ဆောက်နိုင်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် အမျိုးသမီး သံတမန်တွေဟာ ပဋိပက္ခတွေကို ဖြေရှင်းတဲ့နေရာမှာ အကြမ်းဖက်နည်းထက် ဆွေးနွေးညှိနှိုင်းခြင်း (Negotiation) နဲ့ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ခြင်း (Collaboration) ဘက်ကို ပိုပြီး ယိမ်းလေ့ရှိတာ တွေ့ရပါတယ်။
ဒါကို နောက်တစ်မျိုး ဥပမာပေးရရင်... "WiFi Signal" နဲ့ တူပါတယ်။ လူနှစ်ယောက် စကားပြောနေကြတဲ့အခါမှာ အမျိုးသားတွေက များသောအားဖြင့် "Cable Connection" နဲ့ တူပါတယ်။ ကြိုးတပ်ထားမှ (စကားနဲ့ တိတိလင်းလင်း ပြောမှ) အချက်အလက်က စီးဆင်းတာ များပါတယ်။ အမျိုးသမီးတွေကျတော့ "WiFi" နဲ့ တူပါတယ်။ ကြိုးတပ်မထားလည်း လေထဲကနေ တစ်ဖက်လူရဲ့ "Wave" ကို ဖမ်းမိနေပါတယ်။ မျက်နှာလေး တစ်ချက်ပျက်သွားတာ၊ အသံလေး နည်းနည်း တုန်သွားတာကိုကအစ သူတို့ရဲ့ Mirror Neurons တွေက ဖမ်းမိပြီး "ဪ... ဒီလူ စိတ်မလုံခြုံ ဖြစ်နေပါလား"၊ "ဒီလူ ငါပြောတာကို မကျေနပ်ဘူးလား" ဆိုတာကို ချက်ချင်း သိရှိနိုင်ပါတယ်။ Hswagata Museum မှာ ဧည့်သည်တွေ လာတဲ့အခါမှာလည်း ဒီလိုပါပဲ။ တချို့ ဧည့်သည်တွေက ဘာမှ ထုတ်မပြောပေမယ့် မျက်နှာကြည့်လိုက်တာနဲ့ သူတို့ ဘာလိုအပ်နေလဲ၊ ရေဆာနေတာလား၊ နားချင်နေတာလား ဆိုတာကို ဝန်ထမ်းအမျိုးသမီးလေးတွေက အကဲခတ်မိပြီး ဝန်ဆောင်မှု ပေးနိုင်တာဟာ ဒီသဘာဝစွမ်းရည်ကြောင့် ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါဟာ သိပ္ပံပညာက ပြောပြတဲ့ "Physical Basis of Diplomacy" (သံတမန်ရေးရာရဲ့ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အခြေခံ) ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ သူတော်ကောင်းတို့ရေ... ဒီ စွမ်းရည်တွေ ရှိရုံနဲ့ လုံလောက်ပြီလား။ မလုံလောက်သေးပါဘူး။ ဒီစွမ်းရည်တွေကို "သတိ" "ပညာ" နဲ့ မထိန်းကျောင်းနိုင်ရင်၊ အဲဒီ စကားပြောကောင်းမှု၊ စိတ်ခံစားလွယ်မှုတွေကပဲ "မာန" တွေ၊ "အတ္တ" တွေ၊ "စွဲလမ်းမှု" (ဥပါဒါန်) တွေ ဖြစ်လာနိုင်ပါတယ်။ အဲဒီအကြောင်းကိုတော့ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ပါဠိတော်နဲ့ ဓမ္မရှုထောင့်ကနေ ဆက်လက် လေ့လာကြည့်ကြပါမယ်။
ဆက်လက်ပြီးတော့ ဓမ္မနယ်ပယ်ထဲကို ဝင်ရောက်ပြီး ပါဠိတော်တွေ၊ အဘိဓမ္မာ သဘောတရားတွေနဲ့ ဒီ "သံတမန်စိတ်ဓာတ်" ကို ဘယ်လို ပုံဖော်ထားသလဲ ဆိုတာကို လေ့လာကြည့်ကြရအောင်။ ဒီနေရာမှာ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ဒီနေ့အတွက် သတ်မှတ်ထားတဲ့ ဓမ္မပဒ ပါဠိတော်၊ ဂါထာနံပါတ် (၈၅) ကို အရင်ဆုံး ပင့်ဖိတ်ပြီး နာကြားကြည့်ကြပါစို့။ မြတ်စွာဘုရားရှင် ကိုယ်တော်မြတ်ကြီးက ဒီလို ဟောကြားထားပါတယ်။
"အပ္ပကာ တေ မနုဿေသု၊ ယေ ဇနာ ပါရဂါမိနော။
အထာယံ ဣတရာ ပဇာ၊ တီရမေဝါနုဓာဝတိ။"
ဒီဂါထာလေးရဲ့ အဓိပ္ပာယ်ကတော့ - "လူတို့တွင် တစ်ဖက်ကမ်း (နိဗ္ဗာန် သို့မဟုတ် ဘေးကင်းရာ) သို့ ရောက်ကုန်သော သူတို့သည် အနည်းငယ်သာ ရှိကုန်၏။ ဤမှတစ်ပါးသော လူအများစုသည်ကား (သံသရာ) ဤမှာဘက်ကမ်း၌သာလျှင် ပြေးသွားနေကြရကုန်၏" တဲ့။ ဒီဂါထာက ဒီနေ့ ခေါင်းစဉ်ဖြစ်တဲ့ "သံတမန်" နဲ့ ဘယ်လို ဆက်စပ်နေသလဲလို့ မေးစရာ ရှိပါတယ်။ သံတမန် (Diplomat) ဆိုတဲ့ ပုဂ္ဂိုလ်ဟာ ပဋိပက္ခဆိုတဲ့ "ဒီဘက်ကမ်း" နဲ့ ငြိမ်းချမ်းရေးဆိုတဲ့ "ဟိုဘက်ကမ်း" ကို ကူးတို့သမားသဖွယ် ဆက်သွယ်ပေးရသူ ဖြစ်ပါတယ်။ လူအများစုက ပြဿနာတွေ၊ အငြင်းပွားမှုတွေ၊ စိတ်ခံစားချက်တွေဆိုတဲ့ ဒီဘက်ကမ်းမှာပဲ လှည့်ပတ်ပြေးလွှားပြီး ပူလောင်နေကြချိန်မှာ၊ ပါရမီပြည့်ဝတဲ့ သံတမန်ကောင်းတွေကတော့ သူတစ်ပါးကိုပါ ငြိမ်းချမ်းရာ ဟိုဘက်ကမ်းကို ပို့ဆောင်ပေးနိုင်ပါတယ်။ အထူးသဖြင့် အမျိုးသမီး သံတမန်တွေရဲ့ သဘာဝအလျောက် ပါလာတဲ့ မေတ္တာ၊ ကရုဏာနဲ့ ညှိနှိုင်းဆောင်ရွက်နိုင်မှုဟာ ဒီ "ပါရဂါမိနော" (ဟိုဘက်ကမ်းကို သွားခြင်း) ဆိုတဲ့ ကိစ္စမှာ အင်မတန် ထိရောက်တဲ့ လက်နက်ကောင်း တစ်ခုပါပဲ။
ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်သာအောင် ဥပမာတစ်ခုနဲ့ ထပ်ပြီး ရှင်းပြပါရစေ။ မြစ်ကြီးတစ်စင်း ရှိတယ် ဆိုပါစို့။ မြစ်ရဲ့ ဒီဘက်ကမ်းမှာက "ဒေါသမြစ်"၊ "မာနတော" တွေနဲ့ ပြည့်နှက်နေတယ်။ ဟိုဘက်ကမ်းမှာက "မေတ္တာဥယျာဉ်" ရှိတယ်။ လူအများစုက ဒီဘက်ကမ်းက ဒေါသမြစ်ထဲမှာပဲ ကူးခတ်ပြီး ရန်ဖြစ်နေကြတယ်။ သံတမန်ကောင်း တစ်ယောက်ဆိုတာ အဲဒီ ဒေါသမြစ်ထဲမှာ နစ်မသွားဘဲ၊ ခိုင်ခံ့တဲ့ လှေတစ်စင်းနဲ့ ကိုယ်တိုင်လည်း ကူးတယ်၊ တစ်ဖက်သားကိုလည်း တင်ခေါ်သွားနိုင်သူ ဖြစ်ပါတယ်။ ဇာတကပါဠိတော်ထဲမှာ "ဒူတ" (တမန်) နဲ့ ပတ်သက်လို့ ပြည့်စုံရမယ့် အင်္ဂါရပ် (၈) မျိုးကို ဟောထားတာ ရှိပါတယ်။ အဲဒီထဲမှာ "သုတာ စ" (သူတစ်ပါး ပြောစကားကို ကောင်းစွာ ကြားနာခြင်း)၊ "သာဝေတာ စ" (ကိုယ့်စကားကိုလည်း သူတစ်ပါး နားဝင်အောင် ပြောနိုင်ခြင်း) ဆိုတဲ့ အချက်တွေ ပါဝင်ပါတယ်။ ဒါဟာ စောစောက သိပ္ပံပညာမှာ ပြောခဲ့တဲ့ Mirror Neurons (သူတစ်ပါးကို စာနာခြင်း) နဲ့ Corpus Callosum (အချက်အလက်နဲ့ ခံစားချက်ကို ချိတ်ဆက်ခြင်း) ဆိုတဲ့ သဘောတရားတွေနဲ့ တစ်ထပ်တည်း ကျနေတာကို အံ့သြဖွယ် တွေ့ရပါတယ်။
ပါဠိစကားလုံး "ဒူတ" (Duta) ဆိုတာကို ဝေါဟာရ သဘောအရ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာကြည့်ရင် "ဒူ" (သွားခြင်း၊ ရောက်ခြင်း) ဆိုတဲ့ အဓိပ္ပာယ် ရပါတယ်။ တစ်နေရာနဲ့ တစ်နေရာကို ဆက်သွယ်ပေးသူပေါ့။ အဘိဓမ္မာ သဘောအရ ကြည့်မယ်ဆိုရင်တော့ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ရဲ့ စိတ်ထဲမှာလည်း "ဒူတ" တွေ ရှိပါတယ်။ အဲဒါကတော့ "စေတနာ" နဲ့ "ဝိတက်" ပါပဲ။ အာရုံတစ်ခုနဲ့ စိတ်ကို ဆက်သွယ်ပေးတာ၊ စိတ်ကို အာရုံဆီ ရောက်အောင် ပို့ဆောင်ပေးတာတွေဟာ အတွင်းစိတ်ရဲ့ သံတမန်တွေပါပဲ။ အမျိုးသမီးတွေမှာ ဒီ "အတွင်းသံတမန်" တွေက ပိုပြီး သိမ်မွေ့နက်နဲတတ်ပါတယ်။ ဘာကြောင့်လဲဆိုတော့ သူတို့ရဲ့ စိတ်အစဉ်ဟာ အသေးစိတ်ကျတဲ့ အာရုံ (Detail-oriented objects) တွေကို ပိုပြီး ဖမ်းယူနိုင်စွမ်း ရှိလို့ပါပဲ။ မင်္ဂလာတရားတော်မှာ "သုဘာသိတာ စ ယာ ဝါစာ" (ကောင်းစွာ ပြောဆိုအပ်သော စကားရှိခြင်း) ဆိုတာ မင်္ဂလာတစ်ပါးလို့ ဆိုပါတယ်။ သံတမန် အမျိုးသမီးတွေအတွက်တော့ ဒါဟာ အသက်တမျှ အရေးကြီးပါတယ်။ စကားတစ်ခွန်း မှားတာနဲ့ စစ်ဖြစ်သွားနိုင်သလို၊ စကားတစ်ခွန်း လှတာနဲ့ ရန်သူက မိတ်ဆွေ ဖြစ်သွားနိုင်ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ဒီနေရာမှာ သတိထားရမှာက အဲဒီ စကားပြောကောင်းမှု၊ ဆက်ဆံရေး ပြေပြစ်မှုတွေကို "ငါ့အရည်အချင်း"၊ "ငါ့စွမ်းရည်" လို့ စွဲလမ်းလိုက်တာနဲ့ တစ်ပြိုင်နက် အဲဒါဟာ "သက္ကာယဒိဋ္ဌိ" (Self-View) ဖြစ်သွားပါတော့တယ်။
ဒါကို နောက်ထပ် ဥပမာတစ်ခုနဲ့ ထပ်ရှင်းပြရရင်... တယောထိုးကောင်းတဲ့ ဂီတပညာရှင် တစ်ယောက်လိုပါပဲ။ တယောထိုးတဲ့အခါ ထွက်လာတဲ့ အသံဟာ သာယာငြိမ့်ညောင်းပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ အဲဒီ အသံဟာ တယောကြိုးရယ်၊ လေးတံရယ်၊ လက်ရဲ့ ပွတ်တိုက်မှုရယ်၊ လေထုရယ် ပေါင်းစပ်လိုက်မှ ပေါ်လာတဲ့ "အကျိုးတရား" သက်သက်သာ ဖြစ်ပါတယ်။ အဲဒီ အသံထဲမှာ "ပုဂ္ဂိုလ်" မရှိပါဘူး။ "သတ္တဝါ" မရှိပါဘူး။ ဒါပေမဲ့ နားထောင်တဲ့လူက "ဪ... ဒီအမျိုးသမီးက တယောထိုး ကောင်းလိုက်တာ" လို့ ပုဂ္ဂိုလ်စွဲနဲ့ မြင်တယ်။ တီးတဲ့သူ ကိုယ်တိုင်ကလည်း "ငါ တီးတာ ကောင်းတယ်" လို့ စွဲလမ်းတယ်။ ဒီလိုပါပဲ။ သံတမန်တစ်ယောက် စကားပြောလိုက်တဲ့အခါ ထွက်လာတဲ့ အသံလှိုင်းတွေ၊ အဓိပ္ပာယ်တွေဟာ လျှာ၊ ပါးစပ်၊ လေ၊ စိတ်စေတနာ ဆိုတဲ့ အကြောင်းတရားတွေ တိုက်ဆိုင်လို့ ဖြစ်ပေါ်လာတဲ့ ရုပ်နာမ်ဖြစ်စဉ် (Process) မျှသာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါကို မသိဘဲ "ငါ စကားပြောကောင်းတယ်"၊ "ငါ့ရဲ့ သံတမန်စွမ်းရည်" လို့ စွဲလမ်းနေရင် အဲဒါဟာ ဓမ္မနယ်ပယ်က ထွက်ပြီး ကိလေသာနယ်ပယ်ထဲ ရောက်သွားတာ ဖြစ်ပါတယ်။
အဲဒီလို "ငါ" လို့ စွဲလမ်းမှု၊ ဒါမှမဟုတ် "ငါ့ရဲ့ ပုံစံခွက်" (My Style) လို့ စွဲလမ်းမှုကို ပါဠိလို "သီလဗ္ဗတုပါဒါန်" (Silabbatupadana) နဲ့လည်း ဆက်စပ်ကြည့်လို့ ရပါတယ်။ များသောအားဖြင့် သီလဗ္ဗတုပါဒါန်ကို နွားအကျင့်၊ ခွေးအကျင့် ကျင့်ခြင်းလို့ ဘာသာပြန်ကြပေမယ့်၊ အနုစိတ် အဘိဓမ္မာ သဘောအရတော့ "ပုံစံခွက်တစ်ခု၊ အလေ့အထတစ်ခုကိုပဲ မြဲမြံစွာ ဆုပ်ကိုင်ပြီး ဒါမှသာလျှင် လွတ်မြောက်မှု၊ ဒါမှသာလျှင် အမှန်တရားလို့ စွဲလမ်းခြင်း" ကို ဆိုလိုပါတယ်။ သံတမန်လောကမှာလည်း "ငါ ဒီလို ပြုံးပြလိုက်ရင် အဆင်ပြေသွားမှာပဲ"၊ "ငါ ဒီလို လက်ဆောင်ပေးလိုက်ရင် ပြီးသွားမှာပဲ" ဆိုတဲ့ ပုံသေနည်း (Rituals) တွေကိုပဲ အားကိုးပြီး၊ အမှန်တကယ် ပြဿနာရဲ့ အရင်းအမြစ်ကို မဖြေရှင်းဘဲ နေတာမျိုးဟာ သိမ်မွေ့တဲ့ သီလဗ္ဗတုပါဒါန် တစ်မျိုးပါပဲ။ အပေါ်ယံ အမူအရာ (Form) ကိုပဲ ဖက်တွယ်ပြီး အတွင်းအနှစ်သာရ (Essence) ကို မေ့လျော့နေခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။ Hswagata Museum မှာ ဝန်ထမ်းတွေအနေနဲ့လည်း ဧည့်သည်လာရင် "မင်္ဂလာပါရှင်" လို့ နှုတ်ဆက်ရမယ်ဆိုတဲ့ စည်းကမ်း (Policy) ရှိပါတယ်။ အဲဒါကို စက်ရုပ်လို နှုတ်ကသာ ရွတ်နေပြီး စိတ်ထဲမှာ မေတ္တာမပါဘူး၊ သတိမပါဘူး ဆိုရင် အဲဒါဟာ အကျင့်သီလကို "သီလဗ္ဗတုပါဒါန်" အနေနဲ့ မှားယွင်းစွာ ဆုပ်ကိုင်မိတာ ဖြစ်သွားနိုင်ပါတယ်။
ဒါကို နောက်တစ်မျိုး ဥပမာပေးရရင်... ဆေးရုံက သူနာပြုဆရာမလေး တစ်ယောက်လိုပါပဲ။ လူနာကို ဆေးထိုးပေးတဲ့အခါ ဆေးထိုးနည်း အဆင့်ဆင့် (Procedure) ကိုတော့ ကျွမ်းကျင်စွာ လုပ်ဆောင်ပါရဲ့။ ဒါပေမဲ့ လူနာ နာမနာ၊ ကြောက်မကြောက် ဆိုတာကို ထည့်မတွက်ဘဲ "ငါ့တာဝန် ငါလုပ်ရင် ပြီးတာပဲ" ဆိုပြီး စက်ရုပ်လို လုပ်ဆောင်သွားမယ်ဆိုရင် အဲဒီ အပြုအမူဟာ ပြီးပြည့်စုံတဲ့ ကုသမှု မဖြစ်နိုင်ပါဘူး။ သံတမန်ရေးရာမှာလည်း ဒီလိုပါပဲ။ Protocol တွေ၊ Etiquette တွေ၊ ဝတ်စားဆင်ယင်မှုတွေဆိုတဲ့ "အခွံ" တွေကိုပဲ အသေအချာ ဂရုစိုက်ပြီး၊ တစ်ဖက်သားရဲ့ နှလုံးသားကို နားလည်မှုဆိုတဲ့ "အနှစ်" မပါရင် အဲဒီ သံတမန်လုပ်ငန်းဟာ မအောင်မြင်နိုင်သလို၊ ကိုယ့်အတွက်လည်း ကုသိုလ်မဖြစ်၊ ဝဋ်ကြွေးသာ တိုးစေနိုင်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် ဦးပဉ္ဇင်းတို့ဟာ ဒီနေ့ရဲ့ ဝိပဿနာ ရှုကွက်မှာ ဒီ "ပုံစံခွက်တွေကို စွဲလမ်းမှု" (ဥပါဒါန်) ကို ဖြိုခွင်းပြီး ရုပ်နာမ်အစစ်ကို မြင်အောင် ကြည့်ကြရပါမယ်။
ဒီနေ့အတွက် ဦးပဉ္ဇင်းတို့ အဓိကထားပြီး ရှုမှတ်ရမယ့် ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် ကွင်းဆက် (Link) ကတော့ "ဥပါဒါန်" (Upadana - Clinging) ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ အထူးသဖြင့် စောစောက ပြောခဲ့တဲ့ "သီလဗ္ဗတုပါဒါန်" (ပုံစံခွက်ကို စွဲလမ်းခြင်း) နဲ့ "အတ္တဝါဒုပါဒါန်" (ငါလို့ စွဲလမ်းခြင်း) ကို အဓိက ဖြိုခွင်းရပါမယ်။ သံတမန်တစ်ယောက်၊ ဒါမှမဟုတ် Hswagata Museum က ဧည့်ကြို ဝန်ထမ်းတစ်ယောက် စကားပြောတော့မယ် ဆိုပါစို့။ ပထမဆုံး ဘာဖြစ်သလဲ။ ဧည့်သည်ကို မြင်လိုက်တယ်။ ဒါ "စက္ခုဒွါရ" မှာ "ရူပါရုံ" လာတိုက်တာ။ အဲဒီမှာ "ဖဿ" ဖြစ်တယ်။ မြင်လိုက်တာနဲ့ "ဪ... နိုင်ငံခြားသားပဲ"၊ "ဪ... ဒကာကြီးတစ်ယောက်ပဲ" ဆိုပြီး မှတ်သားမှု "သညာ" ဝင်လာတယ်။ ချက်ချင်းပဲ "ငါ ကောင်းကောင်း ပြောမှ တော်မယ်"၊ "သူ သဘောကျအောင် ပြောရမယ်" ဆိုတဲ့ "တဏှာ" (လိုချင်မှု) ကပ်ပါလာတယ်။ အဲဒီ တဏှာကနေတဆင့် "ငါ့ရဲ့ အပြောအဆို၊ ငါ့ရဲ့ အပြုံး၊ ငါ့ရဲ့ စွမ်းရည်" ဆိုတဲ့ "ဥပါဒါန်" (စွဲလမ်းမှု) ကြီး ထကြွလာပါတော့တယ်။
ဒီဖြစ်စဉ်ကို အဘိဓမ္မာ မျက်လုံးနဲ့ အနုစိတ် ဖြာကြည့်ရအောင်။ သူတော်ကောင်းတို့ စကားတစ်ခွန်း ပြောလိုက်တိုင်းမှာ တကယ်တမ်း ဘာတွေ ဖြစ်ပျက်သွားသလဲ။ ပထမဆုံး "စကားပြောချင်တဲ့ စိတ်" (ဝစီဘေဒ စိတ်) ဖြစ်ပေါ်ပါတယ်။ အဲဒီ စိတ်ကြောင့် ဝမ်းဗိုက်ထဲက "ဝါယောဓာတ်" (လေ) တွေ လှုပ်ရှားလာပါတယ်။ အဲဒီ လေက လည်ချောင်း၊ အသံအိုး၊ လျှာ၊ ပါးစပ် ဆိုတဲ့ "ရုပ်" အစိတ်အပိုင်းတွေကို လာရောက် ရိုက်ခတ်ပါတယ်။ အဲဒီ ရိုက်ခတ်မှု (Friction) ကြောင့် "သဒ္ဒရုံ" ဆိုတဲ့ အသံ လှိုင်းကလေးတွေ ထွက်ပေါ်လာပါတယ်။ အဲဒီ အသံကို တစ်ဖက်လူရဲ့ နားက ကြားပြီး အဓိပ္ပာယ် ပြန်ကောက်ပါတယ်။ ပြီးတော့ ပျောက်သွားပါတယ်။ ဒါပါပဲ။ ဒီဖြစ်စဉ် တစ်ခုလုံးမှာ "ငါ" ဘယ်နားမှာ ပါသလဲ။ "ငါ့စကား" ဘယ်နားမှာ ပါသလဲ။ စကားပြောချင်တဲ့ "နာမ်" နဲ့ လှုပ်ရှားသွားတဲ့ "ရုပ်"၊ ထွက်ပေါ်လာတဲ့ "အသံရုပ်" ပဲ ရှိပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ဥပါဒါန်က ဘာလုပ်သလဲဆိုတော့ အဲဒီ ဖြစ်စဉ်ကြီး တစ်ခုလုံးကို သိမ်းကျုံးပြီး "ငါ ပြောလိုက်တာ၊ ငါ့အသံက ချိုတယ်၊ ငါ့စကားက ညက်တယ်" ဆိုပြီး "ပိုင်ဆိုင်မှု" တံဆိပ် ကပ်လိုက်ပါတယ်။ အဲဒါဟာ ဒုက္ခရဲ့ အစပါပဲ။
ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်သာအောင် ဥပမာတစ်ခု ပေးပါမယ်။ လေတိုက်လို့ သစ်ရွက်ကလေးတွေ လှုပ်ပြီး "ရွှီ... ရွှီ..." နဲ့ မြည်သံ ထွက်လာတယ် ဆိုပါစို့။ အဲဒီ အသံကို ဘယ်သူကမှ "ငါ့အသံ" လို့ မပြောကြဘူး။ "လေတိုက်သံ" လို့ပဲ သိကြတယ်။ ဘာကြောင့်လဲဆိုတော့ အဲဒီ သစ်ရွက်နဲ့ လေကို "ငါ" လို့ မစွဲလမ်းကြလို့ပဲ။ ဒါပေမဲ့ ကိုယ့်လည်ချောင်းထဲက လေတိုက်ပြီး ထွက်လာတဲ့ အသံကျတော့ "ငါ့အသံ" ဖြစ်သွားတယ်။ တကယ်တော့ သဘာဝချင်း အတူတူပါပဲ။ လေ (ဝါယော)၊ အသံအိုး (ပထဝီ)၊ ရိုက်ခတ်မှု (တေဇော/ဝါယော) ကြောင့် ဖြစ်လာတဲ့ ရုပ်သက်သက်ပါပဲ။ ဝိပဿနာ ရှုတယ်ဆိုတာ စကားပြောနေရင်းနဲ့ ကိုယ့်အသံကို ကိုယ်ပြန်နားထောင်ပြီး "ဪ... ရုပ်တွေ အလုပ်လုပ်နေပါလား"၊ "အသံလှိုင်းတွေ ဖြစ်ပြီး ပျက်နေပါလား" လို့ မြင်အောင် ကြည့်တာ ဖြစ်ပါတယ်။ အဲဒီလို မြင်ရင် "ငါ ပြောတာ" ဆိုတဲ့ မာန လျော့သွားမယ်။ "သူတို့ ငါ့ကို ဘယ်လို ထင်မလဲ" ဆိုတဲ့ သီလဗ္ဗတုပါဒါန် (ပုံစံခွက်စွဲလမ်းမှု) လျော့သွားမယ်။ စိတ်က ပေါ့ပါးသွားမယ်။ သံတမန် လုပ်ငန်းကို လုပ်ဆောင်ရာမှာလည်း စိုးရိမ်စိတ် ကင်းကင်းနဲ့ ပိုပြီး ထိရောက်အောင် လုပ်ဆောင်လာနိုင်ပါလိမ့်မယ်။
ဒီနေရာမှာ သူတော်ကောင်းတို့ ဖြိုခွင်းရမယ့် ဒိဋ္ဌိကတော့ "သက္ကာယဒိဋ္ဌိ" (ခန္ဓာကို ငါထင်ခြင်း) ဖြစ်ပါတယ်။ အထူးသဖြင့် အမျိုးသမီးတွေ အနေနဲ့ ကိုယ့်ရဲ့ ရုပ်ဆင်းအင်္ဂါ၊ ကိုယ့်ရဲ့ အသံနေအသံထားကို အလွန်အမင်း တန်ဖိုးထား စွဲလမ်းတတ်ကြပါတယ်။ "ငါ လှမှ၊ ငါ အသံကောင်းမှ နေရာရမယ်" ဆိုတဲ့ အယူအဆဟာ သက္ကာယဒိဋ္ဌိ အပေါ်မှာ အခြေခံထားတဲ့ ဥပါဒါန် ဖြစ်ပါတယ်။ တကယ်တော့ ဒီ ခန္ဓာကိုယ်ကြီးဟာ ပထဝီ၊ အာပေါ၊ တေဇော၊ ဝါယော ဆိုတဲ့ ဓာတ်ကြီးလေးပါး အစုအဝေးသာ ဖြစ်ပါတယ်။ နှုတ်ခမ်းနီ ဆိုးထားတဲ့ နှုတ်ခမ်းဆိုတာလည်း ပထဝီဓာတ် (ပျော့တာ/မာတာ)၊ တေဇောဓာတ် (ပူတာ/အေးတာ)၊ ဝဏ္ဏ (အရောင်) တို့ ပေါင်းစပ်ထားတဲ့ ရုပ်ကလာပ်စည်း အစုအဝေးမျှသာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါကို မိုက်ခရိုစကုပ်နဲ့ ချဲ့ကြည့်သလို ဉာဏ်မျက်လုံးနဲ့ ဖြာကြည့်လိုက်ရင် ဆဲလ်တွေ၊ အက်တမ်တွေ၊ ဓာတ်သဘောတွေပဲ တွေ့ရပါမယ်။ "လှပတဲ့ အမျိုးသမီး" ဆိုတာ မရှိတော့ပါဘူး။ ဒီလို မြင်မှသာ "ငါ့ပုံစံ"၊ "ငါ့အလှ" ဆိုတဲ့ ဝန်ထုတ်ဝန်ပိုးကြီး လျော့ကျသွားပြီး စစ်မှန်တဲ့ လွတ်လပ်မှု (Liberation) ကို ရရှိမှာ ဖြစ်ပါတယ်။
သူတော်ကောင်းတို့... အခု ချက်ချင်းပဲ စကားတစ်ခွန်းလောက် စိတ်ထဲကနေ ပြောကြည့်လိုက်ပါ။ "ဗုဒ္ဓံ သရဏံ ဂစ္ဆာမိ" လို့ ရွတ်လိုက်ပါ။ ရွတ်လိုက်တဲ့အချိန်မှာ ဘာဖြစ်သွားသလဲ သတိထားကြည့်ပါ။ ပထမဆုံး ရွတ်ချင်တဲ့ "စေတနာ" ပေါ်လာတယ်။ ပြီးတော့ နှုတ်ခမ်းတွေ လှုပ်သွားတယ်။ အသံ ထွက်လာတယ်။ အသံ ပျောက်သွားတယ်။ ဒီဖြစ်စဉ်မှာ "ရွတ်တဲ့သူ" ဘယ်မှာလဲ။ "ရွတ်ချင်တဲ့ စိတ်" ပဲ ရှိတယ်။ "ရွတ်လိုက်တဲ့ ရုပ်" ပဲ ရှိတယ်။ အဲဒီ စိတ်နဲ့ ရုပ်ဟာလည်း ဖြစ်ပြီးတာနဲ့ ချက်ချင်း ပျက်သွားတယ်။ နောက်တစ်လုံး ရွတ်ရင် နောက်ထပ် စိတ်သစ် ရုပ်သစ် ထပ်ဖြစ်တာ။ အရင် စိတ်မဟုတ်တော့ဘူး။ ဒါကို မြင်အောင်ကြည့်တာကို "ခဏိက နိရောဓ" (ခဏချင်း ဖြစ်ပြီး ပျက်မှုကို မြင်ခြင်း) လို့ ခေါ်ပါတယ်။ ဒီလို မြင်ရင် "ငါ ရွတ်နေတာ အကြာကြီးပဲ" ဆိုတဲ့ "သဿတဒိဋ္ဌိ" (မြဲတယ်လို့ ထင်တဲ့ အယူ) ပြုတ်သွားပါမယ်။
ဒါကို နောက်တစ်မျိုး ဥပမာပေးရရင်... ရုပ်ရှင်ကား တစ်ကား ကြည့်နေသလိုပါပဲ။ ရုပ်ရှင်ထဲမှာ မင်းသမီးက စကားပြောနေတယ်၊ လှုပ်ရှားနေတယ်။ တကယ်တော့ အဲဒါဟာ ဖလင်ကော်ပြားပေါ်က အရုပ်ငြိမ် (Still Images) ပေါင်းများစွာကို တစ်စက္ကန့်မှာ ပုံ ၂၄ ပုံနှုန်းနဲ့ ပြေးလွှားပြသနေတာ ဖြစ်ပါတယ်။ ပုံတစ်ပုံချင်းစီက သက်သက်စီပါပဲ။ ဒါပေမဲ့ အစားထိုးတာ မြန်လွန်းတော့ တစ်ဆက်တည်းလို ထင်ရပြီး "မင်းသမီး လှုပ်ရှားနေတယ်" လို့ ထင်သွားရတယ်။ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ရဲ့ ဘဝ၊ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ရဲ့ သံတမန် လုပ်ငန်းစဉ်တွေဟာလည်း ဒီလိုပါပဲ။ စိတ်အစဉ်တွေ၊ ရုပ်အစဉ်တွေ တရစပ် ဖြစ်ပျက်နေတာကို ဉာဏ်နဲ့ မမီလိုက်တော့ "ငါ" ဆိုတဲ့ အကောင်အထည်ကြီး ရှိနေတယ်လို့ ထင်ယောင်ထင်မှား ဖြစ်နေတာပါ။ Hswagata Museum မှာ ဧည့်သည်နဲ့ စကားပြောနေတဲ့အချိန်မှာပဲဖြစ်ဖြစ်၊ အိမ်မှာ မိသားစုနဲ့ စကားပြောနေတဲ့အချိန်မှာပဲဖြစ်ဖြစ် ဒီ ရှုထောင့်ကနေ ကြည့်ကြည့်ပါ။ "ငါ ပြောနေတာ မဟုတ်ဘူး။ အကြောင်းအကျိုး ဆက်စပ်မှု (Cause and Effect) တွေ အလုပ်လုပ်နေတာပါလား" လို့ နှလုံးသွင်းလိုက်ပါ။ အဲဒီအခါ ကိုယ်ပြောလိုက်တဲ့ စကားကြောင့် တစ်ဖက်လူ စိတ်ဆိုးသွားရင်လည်း "ငါ့ကို မုန်းသွားပြီ" လို့ ခံစားမနေတော့ဘဲ၊ "ဪ... အကြောင်းအကျိုး မညီညွတ်သေးပါလား" လို့ ဥပေက္ခာ ပြုနိုင်လာပါလိမ့်မယ်။
နောက်ဆုံးအနေနဲ့ ဒီရှုကွက်အတွက် သစ္စာအဓိဋ္ဌာန် (Resolution Integration) ကို ပြုလုပ်ကြမယ်။ "တပည့်တော်/တပည့်တော်မသည် ယနေ့မှစ၍ သံတမန်ကောင်း ပီသစွာ ပြောဆိုဆက်ဆံရာ၌ 'ငါ့စကား'၊ 'ငါ့အသံ' ဟု စွဲလမ်းနေသော ဥပါဒါန်ကို သတိဖြင့် ခွာရှုပါမည်။ စကားပြောတိုင်း ပြောတိုင်း ထွက်ပေါ်လာသော အသံသည် ဓာတ်သဘောမျှသာ ဖြစ်ကြောင်း၊ ပြောချင်သော စိတ်သည်လည်း ဖြစ်ပြီးပျက်သော နာမ်တရားမျှသာ ဖြစ်ကြောင်း ဆင်ခြင်ပါမည်။ ဤမှန်ကန်သော အသိဉာဏ်ဖြင့် Hswagata သွားဓာတ်တော် ပြတိုက်ကြီးသို့ လာရောက်ကြသော ဘုရားဖူး ဧည့်သည်များအား မေတ္တာရှေ့ထားကာ အကောင်းဆုံး ဝန်ဆောင်မှု ပေးနိုင်သော ဓမ္မသံတမန်ကောင်းများ ဖြစ်ကြပါစေသား" လို့ အဓိဋ္ဌာန် ပြုလိုက်ကြပါစို့။
ဒီအပိုင်းမှာတော့ စောစောက ဦးပဉ္ဇင်းတို့ လေ့လာခဲ့တဲ့ "သံတမန် နှုတ်မှုစွမ်းရည်" နဲ့ "ဒိဋ္ဌိဖြုတ်ပြီး ပြောဆိုခြင်း" ဆိုတဲ့ တရားသဘောတွေကို လက်တွေ့လုပ်ငန်းခွင်ထဲမှာ ဘယ်လို အသက်သွင်းမလဲ ဆိုတာကို ဇာတ်လမ်းလေး တစ်ပုဒ်အနေနဲ့ နာကြားကြရပါမယ်။
ဒီဇာတ်လမ်းလေးကတော့ Hswagata သွားဓာတ်တော် ပြတိုက်ကြီးရဲ့ နိုင်ငံတကာ ဆက်ဆံရေးဌာနမှာ တာဝန်ထမ်းဆောင်နေတဲ့ "ဒေါ်သီတာ" (အမည်လွှဲ) ဆိုတဲ့ အမျိုးသမီး ဌာနမှူးတစ်ယောက်အကြောင်း ဖြစ်ပါတယ်။ Case ID-2576 အရ မှတ်တမ်းတင်ထားတဲ့ ဒီဖြစ်စဉ်ဟာ လွန်ခဲ့တဲ့ ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ ဧပြီလတုန်းက ဖြစ်ပွားခဲ့တာပါ။ အဲဒီနေ့က ပြတိုက်ကို နိုင်ငံခြား သံတမန်အဖွဲ့တစ်ဖွဲ့ လာရောက် လေ့လာကြပါတယ်။ ပြဿနာက ဘယ်က စသလဲဆိုတော့ အဲဒီ သံတမန်အဖွဲ့ထဲမှာ ပါလာတဲ့ ဧည့်သည်အမျိုးသမီးကြီး တစ်ဦးက ပြတိုက်ရဲ့ စည်းကမ်းချက်တချို့ကို နားမလည်ဘဲ စိတ်ဆိုးဒေါသထွက်ရာက စပါတယ်။ Hswagata ပြတိုက်ရဲ့ မူဝါဒအရ ဓာတ်တော်တိုက် အတွင်းခန်းကို ဝင်ရောက်တဲ့အခါ ဖိနပ်ချွတ်ရုံသာမက ခြေအိတ်ပါ ချွတ်ရမယ်ဆိုတဲ့ စည်းကမ်း ရှိပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ အဲဒီ ဧည့်သည်က သူ့ရဲ့ ယဉ်ကျေးမှုအရရော၊ ကျန်းမာရေး အကြောင်းပြချက်နဲ့ပါ ခြေအိတ်မချွတ်နိုင်ဘူးလို့ အော်ဟစ် ငြင်းဆန်ပါတော့တယ်။ အောက်ခြေဝန်ထမ်း ကလေးမလေးတွေက ရှင်းပြပေမယ့် သူက နားမဝင်ဘဲ "This is ridiculous! I am a diplomat!" (ဒါ ရယ်စရာကောင်းတယ်၊ ငါက သံတမန်တစ်ယောက်ပဲ) ဆိုပြီး အသံကုန် အော်ဟစ်နေပါတယ်။ အခြေအနေက တော်တော်လေး တင်းမာနေတဲ့ အချိန်ပေါ့။
အဲဒီအချိန်မှာ ဒေါ်သီတာ ရောက်လာပါတယ်။ ပုံမှန်ဆိုရင်တော့ ကိုယ့်ဝန်ထမ်းတွေကို အော်ငေါက်နေတဲ့ ဧည့်သည်ကို မြင်ရင် ဒေါသထွက်မိမှာ အမှန်ပါပဲ။ "ငါ့ဝန်ထမ်းကို လာအော်ရမလား"၊ "ငါ့ပြတိုက် စည်းကမ်းကို မလေးစားရမလား" ဆိုတဲ့ "ငါ" စွဲ (သက္ကာယဒိဋ္ဌိ) တွေ တက်လာနိုင်ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ဒေါ်သီတာက Hswagata ရဲ့ ဝန်ထမ်းပီပီ တရားနဲ့ နေသားကျနေသူ ဖြစ်ပါတယ်။ သူ ချက်ချင်း ဘာလုပ်သလဲဆိုတော့ အရင်ဆုံး သူ့ရဲ့ နှာသီးဖျားကို စိတ်ရောက်လိုက်ပါတယ်။ ဝင်လေ ထွက်လေကို ရှုမှတ်လိုက်ပြီး သူ့ရင်ထဲမှာ ဖြစ်ပေါ်လာတဲ့ "မကျေနပ်စိတ်" (ဒေါသ) ကို အရင်ဆုံး ငြိမ်းသတ်လိုက်ပါတယ်။ "ဪ... ဒီဒေါသစိတ်ဟာ ငါ မဟုတ်ပါလား၊ အကြောင်းအကျိုးကြောင့် ဖြစ်လာတဲ့ နာမ်တရားပါလား" လို့ ဆင်ခြင်လိုက်ပါတယ်။ ပြီးတော့မှ စောစောက ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ပြောခဲ့တဲ့ "Women Diplomacy" (အမျိုးသမီး သံတမန်စွမ်းရည်) ကို ထုတ်သုံးပါတယ်။ သူ့ရဲ့ Mirror Neurons (စာနာမှု အာရုံကြော) တွေကို ဖွင့်ပြီး ဧည့်သည်ရဲ့ ဒေါသနောက်ကွယ်က အကြောင်းရင်းကို "WiFi" ဖမ်းသလို ဖမ်းကြည့်လိုက်ပါတယ်။ အဲဒီမှာ သူ ဘာတွေ့ရသလဲဆိုတော့ ဒီအမျိုးသမီးကြီးဟာ ဒေါသထွက်နေတာထက် "ကြောက်" နေတာကို တွေ့လိုက်ရပါတယ်။ ပြတိုက်ရဲ့ အဲကွန်း အအေးဒဏ်ကြောင့် ခြေထောက်အေးမှာ ကြောက်နေတာရယ်၊ လူအများကြီးရှေ့မှာ ဖိနပ်ချွတ်ရတာကို "လုံခြုံမှု မရှိဘူး" (Insecure) လို့ ခံစားနေရတာကိုပါ ဒေါ်သီတာက အကဲခတ်မိလိုက်ပါတယ်။
ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် နောက်တစ်မျိုး ဥပမာပေးရရင်... မီးလောင်နေတဲ့ အိမ်တစ်လုံးကို မြင်ရသလိုပါပဲ။ သာမန်လူက "မီးခိုးတွေ ထွက်နေတယ်၊ ပူတယ်" လို့ပဲ မြင်ပေမယ့်၊ မီးသတ်သမား ကျွမ်းကျင်သူကတော့ "မီးလောင်စာက ဘာလဲ၊ ဘယ်နေရာက စလောင်တာလဲ" ဆိုတဲ့ အရင်းအမြစ်ကို ရှာပါတယ်။ ဒေါ်သီတာကလည်း ဧည့်သည်ရဲ့ "အော်ဟစ်သံ" (မီးခိုး) ကို မကြည့်ဘဲ၊ အတွင်းထဲက "စိုးရိမ်စိတ်" (လောင်စာ) ကို မြင်အောင် ကြည့်လိုက်တာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် သူဟာ ချက်ချင်းပဲ Policy No. 22, Article 22.2 ကို လက်တွေ့ အသုံးချလိုက်ပါတယ်။ Hswagata Museum Policy 22.2 မှာ ဘာရေးထားသလဲဆိုတော့ - "In handling cultural conflicts, staff must prioritize 'Non-Confrontational Engagement' utilizing Dhamma-based empathy over rigid enforcement." (ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ ပဋိပက္ခများကို ကိုင်တွယ်ရာတွင် ဝန်ထမ်းများသည် တင်းကျပ်စွာ အမိန့်ပေးခြင်းထက် ဓမ္မအခြေခံသော စာနာမှုကို အသုံးပြု၍ ထိပ်တိုက်ရင်ဆိုင်ခြင်း မပြုဘဲ ဖြေရှင်းရမည်) ဆိုတဲ့ အချက် ဖြစ်ပါတယ်။
ဒါနဲ့ ဒေါ်သီတာဟာ အဲဒီ ဧည့်သည်နားကို တည်ငြိမ်စွာ လျှောက်သွားပြီး အင်္ဂလိပ်လို ယဉ်ကျေးစွာ ပြောလိုက်ပါတယ်။ "Madam, I understand your concern. The floor can be cold." (မေဒမ်၊ မေဒမ်ရဲ့ စိုးရိမ်မှုကို ကျွန်မ နားလည်ပါတယ်။ ကြမ်းပြင်က အေးကောင်း အေးနိုင်ပါတယ်) လို့ အစချီလိုက်ပါတယ်။ ပြီးတော့မှ "But in our tradition, touching the ground with bare feet is a way of receiving energy from the Relics. It is a grounding practice." (ဒါပေမဲ့ ကျွန်မတို့ရဲ့ ယဉ်ကျေးမှုမှာ ခြေဗလာနဲ့ မြေနင်းတာဟာ ဓာတ်တော်တွေဆီက စွမ်းအင်ကို လက်ခံယူတဲ့ နည်းလမ်းတစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါဟာ မြေကြီးနဲ့ တစ်သားတည်း ဖြစ်စေတဲ့ အလေ့အကျင့်ပါ) လို့ ဓမ္မသဘောလေး နှောပြီး ရှင်းပြလိုက်ပါတယ်။ ပြီးတော့ အရေးကြီးဆုံးက သူ့ရဲ့ မျက်လုံးနဲ့ လေသံပါ။ ဒေါ်သီတာရဲ့ မျက်လုံးထဲမှာ "ငါက မန်နေဂျာပဲ၊ ငါပြောတာ နားထောင်" ဆိုတဲ့ မာန မပါဘဲ၊ "သင့်ကို ကူညီချင်ပါတယ်" ဆိုတဲ့ မေတ္တာဓာတ် (Metta Wave) တွေ အပြည့်ပါနေပါတယ်။ အဲဒီ မေတ္တာလှိုင်းက ဧည့်သည်ရဲ့ ကြမ်းတမ်းနေတဲ့ စိတ်ကို ချက်ချင်းပဲ အရည်ပျော်သွားစေပါတယ်။ ဧည့်သည်အမျိုးသမီးကြီးဟာ ချက်ချင်းပဲ လေသံတွေ ပျော့သွားပြီး "Oh, I didn't know that spiritual meaning" (ဪ... ဒီလို ဝိညာဉ်ရေးရာ အဓိပ္ပာယ် ရှိမှန်း ကျွန်မ မသိခဲ့ဘူး) ဆိုပြီး ခြေအိတ်ကို ကြည်ကြည်ဖြူဖြူ ချွတ်လိုက်ပါတော့တယ်။
ဒီဖြစ်ရပ်မှာ ဒေါ်သီတာ အောင်မြင်သွားတာဟာ အင်္ဂလိပ်စကား ကျွမ်းကျင်လို့ တစ်ခုတည်း မဟုတ်ပါဘူး။ "ငါ" ကို ဖြုတ်ပြီး ပြောနိုင်ခဲ့လို့ ဖြစ်ပါတယ်။ သူ စကားပြောနေချိန်မှာ "ငါ ရှင်းပြလိုက်မယ်" ဆိုတဲ့ အတ္တနဲ့ ပြောတာ မဟုတ်ဘဲ၊ "သူ့စိတ်ထဲက ဒေါသ မီးတောက်ကို ငြိမ်းစေချင်တဲ့ စေတနာ" သက်သက်နဲ့ ပြောခဲ့တာပါ။ သူ့ရဲ့ နှုတ်က ထွက်သွားတဲ့ စကားလုံးတွေဟာ တိုက်ခိုက်ဖို့ (Weapon) မဟုတ်ဘဲ၊ ကုသဖို့ (Medicine) ဖြစ်သွားပါတယ်။ ဒါဟာ ပေါ်လစီ ၂၂.၂ ရဲ့ အနှစ်သာရ ဖြစ်သလို၊ ဒီနေ့ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ဟောကြားနေတဲ့ "သံတမန် နှုတ်မှုစွမ်းရည်" ရဲ့ လက်တွေ့ အသုံးချပုံလည်း ဖြစ်ပါတယ်။ ပြဿနာ ပြီးသွားတဲ့အခါ ဒေါ်သီတာဟာ "ငါ တော်လိုက်တာ၊ ငါ ဖြေရှင်းလိုက်နိုင်တယ်" လို့ မတွေးပါဘူး။ "အကြောင်းအကျိုး ညီညွတ်သွားလို့ ပြေလည်သွားတာပါ" လို့သာ နှလုံးသွင်းပြီး သူ့ရဲ့ တာဝန်ကို ဆက်လက် ထမ်းဆောင်ပါတယ်။ ဒါဟာ "သီလဗ္ဗတုပါဒါန်" (လုပ်ရိုးလုပ်စဉ်ကို စွဲလမ်းခြင်း) နဲ့ "အတ္တဝါဒုပါဒါန်" (ငါစွဲ) ကို ဖြိုခွင်းလိုက်တဲ့ နေထိုင်နည်းပါပဲ။
ဒါကို နောက်တစ်မျိုး ဥပမာပေးရရင်... လှိုင်းလေထန်နေတဲ့ ပင်လယ်ပြင်မှာ သင်္ဘောကပ္ပတိန် တစ်ယောက် သင်္ဘောမောင်းသလိုပါပဲ။ လှိုင်းတွေ ကြီးနေတဲ့အချိန်မှာ လှိုင်းကို အော်ဟစ် ဆဲဆိုနေလို့ ဘာမှ မထူးပါဘူး။ လှိုင်းရဲ့ သဘော (Nature of Wave) ကို နားလည်ပြီး လှိုင်းအလိုက် လှေကို ထိန်းကျောင်း မောင်းနှင်သွားမှသာ ဘေးကင်းရာကို ရောက်မှာပါ။ ဧည့်သည်ရဲ့ ဒေါသဟာ လှိုင်းလုံး ဖြစ်ပြီး၊ ဒေါ်သီတာရဲ့ သတိနဲ့ ပညာဟာ ပဲ့ကိုင်စွမ်းရည် ဖြစ်ပါတယ်။ လှိုင်းကို ရန်မဖြစ်ဘဲ လှိုင်းစီးသွားတဲ့ သဘောပါပဲ။ Hswagata Museum မှာ တာဝန်ထမ်းဆောင်နေကြတဲ့ ဝန်ထမ်းများ၊ အထူးသဖြင့် အမျိုးသမီး ဝန်ထမ်းများ အနေနဲ့ ဒီလို "Emotional Aikido" (စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ တိုက်ကွက်လွှဲနည်း) ကို ကျွမ်းကျင်ဖို့ လိုပါတယ်။ ဧည့်သည်ရဲ့ အား (Force) ကို ကိုယ့်ရဲ့ မေတ္တာ (Softness) နဲ့ ပေါင်းစပ်ပြီး လမ်းကြောင်း ပြောင်းပေးလိုက်ခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။
ဒီဖြစ်ရပ်ကို ကြည့်ခြင်းအားဖြင့် "သံတမန်" ဆိုတာ နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီးဌာနမှာ အလုပ်လုပ်မှ သံတမန် ဖြစ်တာ မဟုတ်ပါဘူး။ ကိုယ့်အိမ်မှာ၊ ကိုယ့်လုပ်ငန်းခွင်မှာ၊ ကိုယ့်ပတ်ဝန်းကျင်မှာ ပြဿနာ တစ်စုံတစ်ရာ ပေါ်လာတိုင်း၊ ဒေါသကို ဒေါသနဲ့ မတုံ့ပြန်ဘဲ၊ မေတ္တာနဲ့ ပညာ ဦးစီးပြီး ဖြေရှင်းနိုင်ရင် အဲဒီပုဂ္ဂိုလ်ဟာ "အရိယာ သံတမန်" စစ်စစ် ဖြစ်ပါတယ်။ Hswagata Policy တွေဟာ စာရွက်ပေါ်မှာ ရေးထားတဲ့ စည်းကမ်းသက်သက် မဟုတ်ပါဘူး။ ဓမ္မကို လက်တွေ့ဘဝထဲ ဆွဲခေါ်လာတဲ့ လမ်းညွှန်ချက်တွေ ဖြစ်ပါတယ်။ Policy 22.2 ကို လိုက်နာခြင်းဟာ တစ်ဖက်သားကို လေးစားရာ ရောက်သလို၊ ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ်လည်း ဒေါသဘေး၊ မာနဘေးကနေ ကာကွယ်ရာ ရောက်ပါတယ်။ ဒါဟာ "Win-Win" လို့ခေါ်တဲ့ နှစ်ဦးနှစ်ဖက် အကျိုးရှိစေတဲ့ မင်္ဂလာတရားပါပဲ။
ဒီနေ့ ဟောကြားခဲ့တဲ့ တရားတော်ကို သစ္စာလေးပါး ရှုထောင့်ကနေ ပြန်လည် သုံးသပ်ကြည့်ကြပါစို့။
(၁) ဒုက္ခသစ္စာ: "ငါ ပြောလိုက်မယ်"၊ "ငါ့စကား အရာရောက်ရမယ်"၊ "သူ ငါ့ကို မလေးစားဘူး" လို့ နှလုံးသွင်းလိုက်တဲ့အခါ ဖြစ်ပေါ်လာတဲ့ ပူလောင်မှု၊ မကျေနပ်မှု၊ စိုးရိမ်ပူပန်မှုတွေဟာ ဆင်းရဲခြင်း ဒုက္ခသစ္စာ ဖြစ်ပါတယ်။ သံတမန် လုပ်ငန်းစဉ်မှာ ကြုံတွေ့ရတဲ့ ဖိအားတွေဟာလည်း ဒုက္ခသစ္စာရဲ့ ပြယုဂ်တွေပါပဲ။
(၂) သမုဒ္ဒယသစ္စာ: အဲဒီ ဒုက္ခတွေ ဘာကြောင့် ဖြစ်ရသလဲ။ "ငါ" ဆိုတဲ့ အစွဲ (အတ္တ)၊ "ငါ့ပုံစံအတိုင်း ဖြစ်ရမယ်" ဆိုတဲ့ တပ်မက်မှု (တဏှာ)၊ "ငါ့ဂုဏ်သိက္ခာ" ဆိုတဲ့ စွဲလမ်းမှု (ဥပါဒါန်) တွေကြောင့် ဖြစ်ပါတယ်။ အထူးသဖြင့် "သီလဗ္ဗတုပါဒါန်" ဆိုတဲ့ ပုံစံခွက် စွဲလမ်းမှုဟာ သံတမန်ရေးရာမှာ အကြီးမားဆုံး သမုဒ္ဒယ အကြောင်းတရား ဖြစ်တတ်ပါတယ်။
(၃) နိရောဓသစ္စာ: အဲဒီ "ငါ" စွဲ၊ "ငါ့စကား" စွဲတွေကို ဝိပဿနာဉာဏ်နဲ့ ဖောက်ခွဲပြီး "ရုပ်နာမ်မျှသာ ဖြစ်တယ်"၊ "အကြောင်းအကျိုးမျှသာ ဖြစ်တယ်" လို့ သိမြင်လိုက်တဲ့ ခဏမှာ စိတ်ရဲ့ ငြိမ်းအေးသွားမှု၊ ပေါ့ပါးသွားမှုဟာ ဒုက္ခငြိမ်းရာ နိရောဓသစ္စာ ဖြစ်ပါတယ်။
(၄) မဂ္ဂသစ္စာ: ဒီလို ငြိမ်းအေးမှု ရဖို့အတွက် ကျင့်သုံးရမယ့် နည်းလမ်းကတော့ သတိပဋ္ဌာန် တရားပါပဲ။ စကားပြောတိုင်း သတိကပ်ခြင်း (သမ္မာသတိ)၊ အကြောင်းအကျိုးကို မှန်ကန်စွာ သိမြင်ခြင်း (သမ္မာဒိဋ္ဌိ)၊ အကျိုးရှိပြီး ယဉ်ကျေးသော စကားကို ပြောခြင်း (သမ္မာဝါစာ) စတဲ့ မဂ္ဂင်လမ်းစဉ်တွေကို Hswagata Museum ရဲ့ နေ့စဉ် လုပ်ငန်းခွင်ထဲမှာ လက်တွေ့ ကျင့်သုံးခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။
ဒီနေ့ တရားတော်ရဲ့ လက်တွေ့ လိုက်နာရမယ့် အိမ်စာ (Work Assignment) အနေနဲ့ ဦးပဉ္ဇင်း တစ်ခု မှာကြားလိုပါတယ်။ ဒီနေ့ကစပြီး နောက်တစ်ပတ်တိတိ၊ သူတော်ကောင်းတို့ စကားပြောတော့မယ် ကြံတိုင်း ကြံတိုင်း စက္ကန့်ဝက်လောက် အချိန်ယူပြီး ကိုယ့်စိတ်ကို ပြန်ကြည့်ပါ။ "ငါ ဘယ်လို စိတ်နဲ့ ပြောမှာလဲ"။ "ငါ" ဆိုတဲ့ မာနနဲ့ ပြောမှာလား၊ "သူ့အကျိုး လိုလားတဲ့" မေတ္တာနဲ့ ပြောမှာလား။ ပြီးတော့ ကိုယ့်ပါးစပ်က ထွက်သွားတဲ့ အသံကို "ငါ့အသံ" လို့ မမှတ်ဘဲ၊ "လေနဲ့ အသံအိုး တိုက်ခတ်တဲ့ သဘာဝတရား" (Wind Element Friction) လို့ ရှုမြင်ကြည့်ပါ။ အထူးသဖြင့် အိမ်မှာ၊ ရုံးမှာ ကိုယ်နဲ့ သဘောထား မတိုက်ဆိုင်သူတွေနဲ့ ပြောရတဲ့အခါ ဒီနည်းလမ်းကို သုံးကြည့်ပါ။ အံ့သြဖွယ်ကောင်းလောက်အောင် စိတ်တွေ ငြိမ်းချမ်းပြီး ပြဿနာတွေ ပြေလည်သွားတာကို ကိုယ်တိုင် တွေ့ကြုံရပါလိမ့်မယ်။
ကဲ... ယနေ့ နိုင်ငံတကာ သံတမန်အမျိုးသမီးများနေ့ (International Day of Women in Diplomacy) မှာ ဟောကြားခဲ့တဲ့ "သံတမန်စိတ်ဓာတ်နှင့် နှုတ်မှုစွမ်းရည်" တရားတော်ကို နာကြားကြရတဲ့ ကုသိုလ်ကောင်းမှုကြောင့် သူတော်ကောင်း အပေါင်းတို့သည် သံသရာ ခရီးလမ်းတစ်လျှောက်လုံး ဘေးအန္တရာယ် ကင်းရှင်းကြပြီး၊ ပြောဆိုသမျှ စကားတိုင်းသည် သူတစ်ပါးအတွက် အေးမြသော၊ အကျိုးရှိသော၊ နိဗ္ဗာန်ရောက်ကြောင်း အထောက်အပံ့ ဖြစ်စေသော သစ္စာစကားများသာ ဖြစ်ကြပါစေကုန် သတည်း။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
သာဓု... သာဓု... သာဓု။
ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက
The Office Of Siridantamahapalaka
The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum.
နေ့စွဲ - Day 176 | June 24
ORCID: 0009-0000-0697-4760
Website: www.siridantamahapalaka.com
Sao Dhammasami @ Bhikkhu Indasoma Siridantamahapalaka is Specially trained in Buddhist archaeology and historical tracking of tooth relics through stūpa research registries; integrates archaeological charts, travel accounts, and museum records to support preservation for study and veneration.
