Day: 177 | June 25 | Seafarer Day | Jataka (Nawa) | Maritime History & Psychology
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
ခရစ်နှစ် ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ (၂၅) ရက်၊ ကြာသပတေးနေ့။ ဒီနေ့ဟာ ကမ္ဘာ့ကုလသမဂ္ဂက သတ်မှတ်ထားတဲ့ "နိုင်ငံတကာ သင်္ဘောသားများနေ့ (Day of the Seafarer)" ဖြစ်ပါတယ်။ Hswagata Museum Founder တစ်ဦးအနေနဲ့ ဒီနေ့မှာ အထူးပြု ဟောကြားချင်တဲ့ တရားဓမ္မကတော့ "သံသရာခရီးသည်နှင့် အတ္တလှိုင်းတံပိုးများ" ဆိုတဲ့ ခေါင်းစဉ်လေးပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ Hswagata သွားဓာတ်တော်ပြတိုက်ကြီးမှာလည်း သမိုင်းကြောင်းအရ ပင်လယ်ခရီးဖြင့် ကြွချီတော်မူလာတဲ့ ဓာတ်တော်တွေကို ထိန်းသိမ်းထားတာ ဖြစ်တဲ့အတွက် ဒီနေ့ဟာ ပြတိုက်အတွက်လည်း အင်မတန် အဓိပ္ပာယ်ရှိတဲ့ နေ့တစ်နေ့ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီနေ့အတွက် အထူးပြု ဆုတောင်းမေတ္တာ ပို့သရာမှာတော့ "မူးယစ်ဆေးဝါး အန္တရာယ် ကင်းဝေးကြပါစေ" လို့ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ အာရုံပြုကြရအောင်။ ဘာကြောင့်လဲဆိုတော့ ပင်လယ်ပြင်မှာ ခရီးသွားနေတဲ့ သင်္ဘောသားတွေအတွက် အကြီးမားဆုံး ရန်သူဟာ မုန်တိုင်းတစ်ခုတည်း မဟုတ်ပါဘူး။ အထီးကျန်မှု၊ စိတ်ဖိစီးမှုတွေကြောင့် မူးယစ်ဆေးဝါးနဲ့ အရက်သေစာရဲ့ ကျေးကျွန်ဖြစ်သွားတတ်တဲ့ အန္တရာယ်ကလည်း ရှိနေပါတယ်။ ဒါကြောင့် ကမ္ဘာ့ပင်လယ်ပြင် အနှံ့အပြားမှာ တာဝန်ထမ်းဆောင်နေကြတဲ့ သင်္ဘောသားများအားလုံး စိတ်သတိ လွတ်ကင်းစေတတ်တဲ့ မူးယစ်ဆေးဝါး ဘေးအန္တရာယ်မှ ကင်းဝေးကြပြီး၊ မိမိတို့၏ မိသားစုများထံသို့ ဘေးကင်းစွာ ပြန်လည် ဆိုက်ရောက်နိုင်ကြပါစေလို့ ဦးစွာပထမ မေတ္တာပို့သလိုက်ရပါတယ်။
ကဲ... တရားမဟောမီမှာ စိတ်ကို အရင်ဆုံး ငြိမ်သက်သွားအောင် သမထဘာဝနာလေးနဲ့ အစပျိုးကြရအောင်။ ဒီနေ့ ခေါင်းစဉ်က "သင်္ဘောသား" ဖြစ်တဲ့အတွက် ဦးပဉ္ဇင်းတို့ရဲ့ ခန္ဓာကိုယ်ကို သင်္ဘောတစ်စင်း၊ စိတ်ကို ပင်လယ်ပြင်လို့ သဘောထားပြီး "အာနာပါန" လှိုင်းစီးကြမယ်။ ပင်လယ်ပြင်မှာ လှိုင်းတွေက အမြဲတမ်း တက်လိုက် ကျလိုက် ဖြစ်နေသလိုပဲ၊ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ရဲ့ နှာသီးဖျားမှာလည်း လေအရှိန်လေးက ဝင်လိုက် ထွက်လိုက်နဲ့ ဖြစ်နေပါတယ်။ မျက်လုံးလေးတွေကို မှိတ်ထားလိုက်ပါ။ ခါးကို ဖြောင့်ဖြောင့်ထားပါ။ ဘေးပတ်ဝန်းကျင်က အသံတွေ၊ အတွေးတွေကို ကမ်းခြေမှာ ထားခဲ့လိုက်ပါ။ အခု သင်ဟာ ပင်လယ်ပြင်ကျယ်ကြီးထဲမှာ တစ်ယောက်တည်း ရှိနေတယ်လို့ အာရုံပြုပါ။ ဝင်လေလေး ဝင်လာရင် လှိုင်းလေး တက်လာတယ်လို့ သိလိုက်ပါ။ ထွက်လေလေး ထွက်သွားရင် လှိုင်းလေး ပြန်ကျသွားတယ်လို့ သိလိုက်ပါ။ လှိုင်းကြမ်းရင် ကြမ်းမှန်းသိ၊ လှိုင်းနုရင် နုမှန်းသိပါ။ ပင်လယ်ပြင်ကြီးက ဘယ်လောက်ပဲ ကျယ်ပြောနေပါစေ၊ သင်္ဘောသားကောင်း တစ်ယောက်ဟာ သူ့ရဲ့ "ပဲ့ကိုင်" (Steering Wheel) ကို လက်ကမလွှတ်ပါဘူး။ ဒီမှာလည်း "သတိ" ဆိုတဲ့ ပဲ့ကိုင်ကို လက်ကမလွှတ်ဘဲ ဝင်လေ ထွက်လေလေးအပေါ်မှာပဲ စိတ်ကို ငြိမ်ငြိမ်လေး တင်ထားလိုက်ပါ။ စိတ်က ဟိုရောက် ဒီရောက် လွင့်ပါးနေရင် "ဪ... လှေမျောနေပါလား" လို့ အသာလေး သိပြီး ကျောက်ဆူးချသလို နှာသီးဖျားလေးဆီကို ပြန်ဆွဲယူလာပါ။ ဒီလို သတိလေးနဲ့ နေခြင်းအားဖြင့် ဦးပဉ္ဇင်းတို့ရဲ့ စိတ်အစဉ်ဟာ မုန်တိုင်းကင်းစင်တဲ့ ပင်လယ်ပြင်လို ကြည်လင်လာပြီး တရားတော်ကို နာကြားဖို့ အဆင်သင့် ဖြစ်လာပါလိမ့်မယ်။
ဒီနေ့ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ဆွေးနွေးမယ့် ခေါင်းစဉ်က "Maritime History & Psychology" ခေါ်တဲ့ ရေကြောင်းသွားလာမှု သမိုင်းနှင့် သင်္ဘောသားများ၏ စိတ်ပညာအကြောင်း ဖြစ်ပါတယ်။ University Level အနေနဲ့ နက်နက်ရှိုင်းရှိုင်း ရှင်းပြရရင် ရေကြောင်းသွားလာမှု သမိုင်း (Maritime History) ဆိုတာ လူသားတွေရဲ့ ယဉ်ကျေးမှုကို ချိတ်ဆက်ပေးတဲ့ အဓိက သွေးကြောကြီး ဖြစ်ပါတယ်။ ရှေးခေတ် ပိုလီနီးရှီးယား လူမျိုးတွေက ကြယ်တွေကို ကြည့်ပြီး လမ်းကြောင်းရှာတဲ့ "Celestial Navigation" စနစ်ကနေ၊ ဒီနေ့ခေတ် GPS (Global Positioning System) စနစ်အထိ တိုးတက်လာခဲ့ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ပြောင်းလဲမသွားတဲ့ အရာတစ်ခုကတော့ "Archimedes' Principle" (အာခီမီဒီးစ် နိယာမ) လို့ခေါ်တဲ့ ရေပေါ် ပေါလောပေါ်ခြင်း နိယာမပါပဲ။ သင်္ဘောတစ်စင်း ရေပေါ်မှာ ပေါ်နေနိုင်တာဟာ အဲဒီသင်္ဘောက ဖယ်ရှားလိုက်တဲ့ ရေရဲ့ အလေးချိန်နဲ့ သင်္ဘောရဲ့ အလေးချိန် ညီမျှနေလို့ (Buoyancy Force) ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါဟာ ရူပဗေဒ သဘောတရားပါ။ ဒါပေမဲ့ စိတ်ပညာ ရှုထောင့်က ကြည့်မယ်ဆိုရင် သင်္ဘောသားတွေ ကြုံတွေ့ရတဲ့ "Isolation" (အထီးကျန်ဆန်မှု) နဲ့ "Sensory Deprivation" (အာရုံခံစားမှု နည်းပါးခြင်း) ဟာ အင်မတန် စိတ်ဝင်စားဖို့ ကောင်းပါတယ်။ ပင်လယ်ပြင်ကြီးထဲမှာ ရက်ပေါင်းများစွာ ကောင်းကင်နဲ့ ရေပြင်ကိုပဲ မြင်နေရတဲ့အခါ ဦးနှောက်ရဲ့ "Hippocampus" လို့ခေါ်တဲ့ မှတ်ဉာဏ်နဲ့ နေရာဒေသ အာရုံခံနိုင်တဲ့ အစိတ်အပိုင်းဟာ ပုံမှန်ထက် ပိုပြီး အလုပ်လုပ်ရပါတယ်။ ဒါကို "Blue Mind" လို့လည်း တချို့ ပညာရှင်တွေက တင်စားကြပါတယ်။ ရေပြာပြာကို မြင်ရတဲ့အခါ ဦးနှောက်က Dopamine, Serotonin နဲ့ Oxytocin လို့ခေါ်တဲ့ "Feel-good hormones" တွေကို ထုတ်ပေးတတ်ပေမယ့်၊ တစ်ဖက်မှာလည်း အဆုံးအစမရှိတဲ့ ရေပြင်ကြီးက လူကို "သေးငယ်သွားတယ်" (Sense of Insignificance) လို့ ခံစားရစေပြီး၊ အတ္တ (Ego) ကို သဘာဝအလျောက် လျော့ပါးစေတတ်တဲ့ သဘော ရှိပါတယ်။
ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်သာအောင် ဥပမာတစ်ခုနဲ့ ထပ်ပြီး ရှင်းပြပါရစေ။ ဒကာကြီးတို့ ကုန်းပေါ်မှာ လမ်းလျှောက်နေတဲ့အခါ ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် "ငါက အရေးကြီးတဲ့လူ"၊ "ငါက ပိုင်ရှင်" လို့ ထင်မှတ်ရ လွယ်ပါတယ်။ အိမ်တွေ၊ တိုက်တွေ၊ လမ်းတွေက ကိုယ့်ရဲ့ နယ်မြေအမှတ်အသား (Territory) တွေ ဖြစ်နေလို့ပါ။ ဒါပေမဲ့ ပင်လယ်ပြင် အလယ်ခေါင်ကို ရောက်သွားတဲ့အခါကျတော့ ပတ်ပတ်လည် ၃၆၀ ဒီဂရီလုံးမှာ ဘာအမှတ်အသားမှ မရှိတော့ပါဘူး။ ကိုယ်စီးထားတဲ့ သင်္ဘောကြီးက သမုဒ္ဒရာကြီးနဲ့ ယှဉ်လိုက်ရင် မုန်ညင်းစေ့လေးလောက်ပဲ ရှိပါတော့တယ်။ အဲဒီအချိန်မှာ သင်္ဘောသားတစ်ယောက်ရဲ့ စိတ်ထဲမှာ "ငါ" ဆိုတဲ့ အကောင်အထည်ဟာ အလိုလို ပျောက်ကွယ်ပြီး သဘာဝတရားကြီးရဲ့ ကြီးမားမှုကို အရှုံးပေးလိုက်ရသလို ဖြစ်သွားတတ်ပါတယ်။ ဒါဟာ ဝိပဿနာဉာဏ်ရဲ့ အစပျိုးမှုနဲ့ ဆင်တူပါတယ်။ ဝိပဿနာ ရှုတဲ့အခါမှာလည်း ဒီ ခန္ဓာကိုယ်ကြီးကို အဏုမြူ (Kalapas) တွေအထိ ဖြာချလိုက်တဲ့အခါ "ငါ" ဆိုတာ ရှာမတွေ့တော့ဘဲ ဖြစ်ပျက်နေတဲ့ ရုပ်သဘော၊ နာမ်သဘော သက်သက်ကိုပဲ တွေ့ရသလိုမျိုးပါပဲ။ ပင်လယ်ပြင်က သင်္ဘောသားကို "Physical Ego Dissolution" (ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အတ္တပျောက်ဆုံးမှု) ပေးသလို၊ တရားဓမ္မက "Mental Ego Dissolution" (စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အတ္တဖြိုခွင်းမှု) ကို ပေးပါတယ်။
ဆက်လက်ပြီးတော့ နောက်ထပ် သိပ္ပံနည်းကျ အချက်တစ်ချက်ကတော့ "Vestibular System" လို့ခေါ်တဲ့ ဟန်ချက်ထိန်းစနစ် အကြောင်း ဖြစ်ပါတယ်။ သင်္ဘောသားတွေဟာ လှိုင်းဒဏ်ကြောင့် အမြဲတမ်း ယိမ်းထိုးနေတဲ့ ကြမ်းပြင်ပေါ်မှာ လမ်းလျှောက်ရပါတယ်။ သူတို့ရဲ့ နားအတွင်းပိုင်း (Inner Ear) မှာ ရှိတဲ့ Vestibular System က ဒီလှုပ်ရှားမှုတွေကို အမြဲတမ်း တွက်ချက်ပြီး ဦးနှောက်ကို သတင်းပို့နေရပါတယ်။ ဒါကြောင့် ကုန်းပေါ်ပြန်တက်တဲ့အခါမှာတောင် ကုန်းမြေကြီးက လှုပ်နေသလို ခံစားရတဲ့ "Mal de Debarquement Syndrome" (MDDS) ဆိုတဲ့ ရောဂါမျိုး ဖြစ်တတ်ပါတယ်။ ဒါက ဘာကို ပြသလဲဆိုတော့ ဦးနှောက်ဟာ "အခြေအနေသစ်" (New Normal) ကို အသားကျဖို့ ကြိုးစားရင်း၊ အဲဒီ အခြေအနေကို "အမှန်တရား" (Reality) လို့ မှတ်ယူလိုက်တာပါပဲ။ သင်္ဘောပေါ်မှာ လှုပ်နေတာက သူ့အတွက် ပုံမှန် ဖြစ်သွားတော့၊ ငြိမ်နေတဲ့ ကုန်းမြေကို ရောက်တဲ့အခါ "မှားနေတယ်" လို့ ထင်သွားတာပါ။ ဒါဟာ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ သံသရာမှာ ဖြစ်နေတဲ့ "ဝိပ္ပလ္လာသ" (Vipallasa - Perception Distortion) နဲ့ အင်မတန် တူပါတယ်။ ဦးပဉ္ဇင်းတို့က မမြဲတာကို မြဲတယ်လို့ ထင်နေတာ၊ ဆင်းရဲတာကို ချမ်းသာတယ်လို့ ထင်နေတာ၊ အတ္တမရှိတာကို အတ္တရှိတယ်လို့ ထင်နေတာတွေဟာ သင်္ဘောမူးနေတဲ့ လူတစ်ယောက် ကုန်းမြေကို လှုပ်တယ်လို့ ထင်နေတာနဲ့ အတူတူပါပဲ။
ဒါကို နောက်တစ်မျိုး ဥပမာပေးရရင်... မျက်မှန်စိမ်း တပ်ထားတဲ့ လူတစ်ယောက်လိုပါပဲ။ သူကြည့်လိုက်တဲ့ အရာမှန်သမျှဟာ အစိမ်းရောင်တွေချည်း ဖြစ်နေပါတယ်။ အဖြူရောင် နံရံကို ကြည့်လည်း အစိမ်း၊ အနီရောင် ပန်းပွင့်ကို ကြည့်လည်း အညိုရောင်သမ်းတဲ့ အစိမ်း ဖြစ်နေမှာပါပဲ။ သူက "လောကကြီးက စိမ်းတယ်" လို့ ယုံကြည်နေပေမယ့် တကယ်တမ်းက သူ့မျက်မှန် (Dassana) က အရောင်ဆိုးထားတာပါ။ သင်္ဘောသားတွေရဲ့ Vestibular System က လှုပ်ရှားမှုကို ပုံမှန်လို့ မှတ်သားထားသလို၊ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ရဲ့ စိတ်ကလည်း "ငါ" ဆိုတဲ့ မျက်မှန်ကို တပ်ထားတဲ့အတွက် မြင်မြင်သမျှ အရာရာကို "ငါ့ဟာ"၊ "ငါ့ဥစ္စာ"၊ "ငါ့ကောင်" လို့ လိုက်ပြီး အရောင်ဆိုးနေခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။ ပင်လယ်ပြင် ခရီးသွား သမိုင်း (Maritime History) မှာ သင်္ဘောသားတွေဟာ သံလိုက်အိမ်မြှောင် (Compass) ကို သုံးပြီး မြောက်အရပ်ကို ရှာဖွေကြပါတယ်။ သံလိုက်အိမ်မြှောင်ဟာ ဘယ်လောက်ပဲ လှိုင်းပုတ်ပုတ် မြောက်ဘက်ကိုပဲ အမြဲ ညွှန်ပြနေသလို၊ သူတော်ကောင်းတို့ရဲ့ စိတ်ဟာလည်း လောကဓံ လှိုင်းတံပိုးတွေ ဘယ်လောက်ပဲ ရိုက်ခတ်ပါစေ၊ "နိဗ္ဗာန်" ဆိုတဲ့ True North ကိုပဲ အမြဲတမ်း ဦးတည်နေဖို့ လိုအပ်ပါတယ်။ သိပ္ပံပညာမှာ "Gyroscope" ဆိုတဲ့ ကိရိယာ ရှိပါတယ်။ သင်္ဘောတွေ ယိမ်းထိုးတဲ့အခါ တည်ငြိမ်အောင် ထိန်းပေးတဲ့ ကိရိယာပါ။ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ရဲ့ ဘဝသင်္ဘောကြီး တည်ငြိမ်ဖို့အတွက်လည်း "မဂ္ဂင်ရှစ်ပါး" ဆိုတဲ့ Gyroscope ကို တပ်ဆင်ထားမှသာ ဝဋ်ဒုက္ခ လှိုင်းတံပိုးတွေကြားမှာ နစ်မသွားဘဲ ခရီးဆက်နိုင်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။
ဆက်လက်ပြီးတော့ ဓမ္မနယ်ပယ်ထဲကို ဝင်ရောက်ပြီး ပါဠိတော်တွေ၊ အဘိဓမ္မာ သဘောတရားတွေနဲ့ ဒီ "သင်္ဘောသား ဘဝခရီး" ကို ဘယ်လို ပုံဖော်ထားသလဲ ဆိုတာကို လေ့လာကြည့်ကြရအောင်။ ဒီနေ့အတွက် ဦးပဉ္ဇင်းတို့ အဓိကထားပြီး နာကြားရမယ့် ဓမ္မပဒ ပါဠိတော်၊ ဂါထာနံပါတ် (၈၆) ကို အရင်ဆုံး ပင့်ဖိတ်ပြီး နာကြားကြည့်ကြပါစို့။ မြတ်စွာဘုရားရှင် ကိုယ်တော်မြတ်ကြီးက ဒီလို ဟောကြားထားပါတယ်။
"ယေ စ ခေါ သမ္မဒက္ခာတေ၊ ဓမ္မေ ဓမ္မာနုဝတ္တိနော။
တေ ဇနာ ပါရမေဿန္တိ၊ မစ္စုဓေယျံ သုဒုတ္တရံ။"
ဒီဂါထာလေးရဲ့ အဓိပ္ပာယ်ကတော့ - "ကောင်းစွာ ဟောကြားထားအပ်သော တရားတော်၌ လိုက်နာကျင့်သုံးသော သူတို့သည်သာလျှင် ကူးမြောက်နိုင်ခဲသော သေမင်း၏ နေရာ (သံသရာဝဋ်) ဟူသော ဤဘက်ကမ်းမှ နိဗ္ဗာန်ဟူသော ဟိုဘက်ကမ်းသို့ ရောက်ကုန်လတ္တံ့" တဲ့။ ဒီဂါထာက ဒီနေ့ ခေါင်းစဉ်ဖြစ်တဲ့ "Seafarer" (သင်္ဘောသား) နဲ့ ဘယ်လို ဆက်စပ်နေသလဲဆိုရင်၊ ရေကြောင်းခရီးသွား သင်္ဘောသားတွေဟာ သမုဒ္ဒရာကို ဖြတ်သန်းဖို့အတွက် ခိုင်ခံ့တဲ့ သင်္ဘောလိုသလို၊ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ သံသရာ ခရီးသည်တွေလည်း "မစ္စုဓေယျ" လို့ခေါ်တဲ့ သေမင်းစိုးမိုးရာ ဒီဘက်ကမ်းကနေ လွတ်မြောက်ဖို့ "ဓမ္မ" ဆိုတဲ့ သင်္ဘောကြီး လိုအပ်ပါတယ်။ ပင်လယ်ပြင်မှာ မုန်တိုင်းကျရင် သင်္ဘောသားတွေက အသက်ကယ်လှေ (Lifeboat) ကို အားကိုးကြရတယ်။ ဒီဘဝ ပင်လယ်ပြင်မှာ လောကဓံ မုန်တိုင်းကျရင်တော့ "သတိပဋ္ဌာန်" ဆိုတဲ့ အသက်ကယ်လှေကို အားကိုးကြရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။
ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်သာအောင် ဥပမာတစ်ခုနဲ့ ထပ်ပြီး ရှင်းပြပါရစေ။ ပင်လယ်ကူး သင်္ဘောကြီးတစ်စင်းမှာ "Ballast Water" (ဟန်ချက်ထိန်း ရေကန်) ဆိုတာ ပါပါတယ်။ သင်္ဘော ဝမ်းဗိုက်ထဲမှာ ရေတွေ ဖြည့်ထားမှ သင်္ဘောက လေးလံပြီး လှိုင်းဒဏ်ကို ခံနိုင်တာပါ။ အပေါ်ပိုင်းမှာ ကုန်တွေ ဘယ်လောက်ပဲ တင်ထား တင်ထား၊ အောက်ပိုင်းမှာ Ballast Water မရှိရင် သင်္ဘောက မှောက်သွားနိုင်ပါတယ်။ ဒီလိုပါပဲ။ လူသားတွေရဲ့ ဘဝမှာလည်း "ပညာရေး၊ စီးပွားရေး၊ ရာထူး" ဆိုတဲ့ အပေါ်ယံ ဝန်တွေ ဘယ်လောက်ပဲ များများ၊ စိတ်နှလုံးရဲ့ အောက်ခြေမှာ "သတိ၊ သမာဓိ" ဆိုတဲ့ Ballast Water မရှိရင် လောကဓံ လှိုင်းပုတ်လိုက်တာနဲ့ ဘဝသင်္ဘော မှောက်သွားတတ်ပါတယ်။ ဂါထာတော်ထဲက "ဓမ္မာနုဝတ္တိနော" (တရားနှင့်အညီ ကျင့်သူ) ဆိုတာ အဲဒီ စိတ်ဓာတ်ကြံ့ခိုင်မှု Ballast Water ကို ဖြည့်တင်းထားသူကို ဆိုလိုတာ ဖြစ်ပါတယ်။
ဇာတကပါဠိတော်လာ "နာဝါ" (လှေ/သင်္ဘော) နဲ့ ပတ်သက်တဲ့ ဇာတ်တော်တွေမှာ ဘုရားလောင်းက မကြာခဏ ဆိုသလို ပဲ့ကိုင်ကောင်း (Captain) တစ်ယောက် အဖြစ် ပါဝင်ခဲ့ဖူးပါတယ်။ အဲဒီမှာ အရေးကြီးဆုံး သင်ခန်းစာကတော့ "ပညာရှင်သည်သာလျှင် လှိုင်းလေကြားမှ လွတ်မြောက်စေနိုင်၏" ဆိုတဲ့ အချက်ပါပဲ။ အဘိဓမ္မာ သဘောအရ ကြည့်မယ်ဆိုရင် ဦးပဉ္ဇင်းတို့ရဲ့ ခန္ဓာကိုယ်ကြီးက လှေကြီးနဲ့ တူပါတယ်။ "ဝိညာဉ်" (Consciousness) က ရေစီးကြောင်းနဲ့ တူပါတယ်။ "တဏှာ" (Craving) က လှေကို ဆွဲယူသွားတဲ့ လေတိုက်ခတ်မှုနဲ့ တူပါတယ်။ ဒီနေရာမှာ အန္တရာယ်အကြီးဆုံးကတော့ "အတ္တဝါဒုပါဒါန်" (Attavadupadana) ဆိုတဲ့ "ငါ စွဲ" ပါပဲ။ သင်္ဘောသားတစ်ယောက်က "ဒီလှိုင်းကို ငါ ပိုင်တယ်၊ ဒီပင်လယ်ကို ငါ အမိန့်ပေးလို့ ရတယ်" လို့ ထင်ရင် ရူးသွပ်သူ ဖြစ်သလိုပါပဲ၊ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ကလည်း "ဒီခန္ဓာကိုယ်ကို ငါ ပိုင်တယ်၊ မအိုအောင် မနာအောင် ငါ တားဆီးလို့ ရတယ်" လို့ ထင်နေကြပါတယ်။ တကယ်တော့ သင်္ဘောသားဟာ ပင်လယ်ကို အမိန့်ပေးလို့ မရပါဘူး။ လှိုင်းရဲ့ သဘောကို နားလည်ပြီး လိုက်ပါ စီးမျော (Navigate) ရုံသာ တတ်နိုင်ပါတယ်။ ဒီသဘောကို နားမလည်ဘဲ "ငါ့သဘောအတိုင်း ဖြစ်ရမယ်" လို့ ဇွတ်ငြင်းဆန်နေတာကမှ ဒုက္ခအစစ် ဖြစ်ပါတယ်။
ဒါကို နောက်ထပ် ဥပမာတစ်ခုနဲ့ ထပ်ရှင်းပြရရင်... ကျောက်ဆူး (Anchor) ချထားတဲ့ သင်္ဘောတစ်စင်းလိုပါပဲ။ သင်္ဘောက ခရီးဆက်ချင်ပေမယ့် အောက်က ကျောက်ဆူးက မြေကြီးနဲ့ ချိတ်နေတော့ ရှေ့ဆက်လို့ မရဘူး။ အင်ဂျင် ဘယ်လောက် အရှိန်တင်တင် ကြိုးပြတ်မသွားသရွေ့တော့ ဒီနေရာမှာပဲ ဝဲလည်နေမှာပါ။ "ဥပါဒါန်" (Upadana) ဆိုတာ အဲဒီ ကျောက်ဆူးပါပဲ။ အာရုံတစ်ခုခု၊ ပုဂ္ဂိုလ်တစ်ယောက်ယောက်၊ ဒါမှမဟုတ် "ငါ" ဆိုတဲ့ အစွဲတစ်ခုခုအပေါ်မှာ စိတ်က သွားပြီး "ငြိ" နေတာပါ။ သံသရာ ပင်လယ်ထဲမှာ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ဘဝပေါင်းများစွာ ဝဲလည်နေကြတာဟာ သင်္ဘောမကောင်းလို့ မဟုတ်ပါဘူး။ "အတ္တ" ဆိုတဲ့ ကျောက်ဆူးကို မဖြတ်နိုင်ကြသေးလို့ ဖြစ်ပါတယ်။ Hswagata Museum မှာ ဓာတ်တော်တွေကို ဖူးမြော်တဲ့အခါမှာလည်း တချို့ ဒကာ၊ ဒကာမတွေက "ဆုတောင်းပြည့်မှ ယုံမယ်"၊ "ငါ့ဘဝ အဆင်ပြေမှ ကိုးကွယ်မယ်" ဆိုတဲ့ အစွဲ (Condition) တွေနဲ့ လာကြတယ်။ အဲဒါဟာ ဓမ္မသင်္ဘောကြီးပေါ် တက်ပါလျက်နဲ့ အတ္တကျောက်ဆူးကို မဖြတ်ဘဲ မောင်းနှင်ဖို့ ကြိုးစားနေတာနဲ့ တူပါတယ်။
ဆက်လက်ပြီးတော့ အရေးကြီးဆုံးဖြစ်တဲ့ ဝိပဿနာ ရှုကွက် (Vipassana Mechanism) အပိုင်းကို ကူးပြောင်းကြပါစို့။ ဒီနေ့အတွက် ဦးပဉ္ဇင်းတို့ အဓိကထားပြီး ရှုမှတ်ရမယ့် ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် ကွင်းဆက် (Link) ကတော့ "အတ္တဝါဒုပါဒါန်" (Attavadupadana - Clinging to Self) ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ သင်္ဘောသားတစ်ယောက်ရဲ့ ဘဝနဲ့ ယှဉ်ပြီး ရှုမှတ်ကြည့်ကြမယ်။ ပင်လယ်ပြင်မှာ လှိုင်းကြီးတစ်ခု ပုတ်လိုက်လို့ သင်္ဘော ယိမ်းခါသွားတယ် ဆိုပါစို့။
(၁) ဖဿ (Contact): လှိုင်းက သင်္ဘောကို လာရိုက်တယ်။ ကိုယ်ခန္ဓာက လှုပ်ရှားမှုကို ခံစားလိုက်ရတယ်။ ဒါ "ကာယဖဿ"။
(၂) ဝေဒနာ (Feeling): အဲဒီ လှုပ်ရှားမှုကြောင့် "မူးဝေတဲ့ ခံစားမှု"၊ "ကြောက်လန့်တဲ့ ခံစားမှု" ပေါ်လာတယ်။ ဒါ ဒုက္ခဝေဒနာ သို့မဟုတ် ဒေါမနဿ ဝေဒနာ။
(၃) တဏှာ (Craving): "ငြိမ်ချင်တယ်"၊ "မမူးချင်ဘူး"၊ "ကြောက်တာ ပျောက်ချင်တယ်" ဆိုတဲ့ လိုချင်မှု ဖြစ်လာတယ်။
(၄) ဥပါဒါန် (Clinging): ဒီအဆင့်က အရေးကြီးဆုံးပါပဲ။ "ငါ မူးနေပြီ"၊ "ငါ့ကို လာဒုက္ခပေးနေတယ်"၊ "ငါ ထိန်းမှ ရမယ်" ဆိုပြီး အဲဒီ ဖြစ်စဉ်ကြီး တစ်ခုလုံးကို "ငါ" လို့ သိမ်းပိုက်လိုက်တာဟာ အတ္တဝါဒုပါဒါန် ဖြစ်ပါတယ်။
အဘိဓမ္မာ မျက်လုံးနဲ့ ကြည့်ရင် တကယ်တမ်း ဘာဖြစ်နေသလဲ။ နားထဲက Vestibular System (ရုပ်) လှုပ်ရှားသွားတယ်။ အဲဒါကို မှီပြီး "မူးတယ်" ဆိုတဲ့ စိတ် (နာမ်) ပေါ်လာတယ်။ ရုပ်နဲ့ နာမ်ပဲ ရှိပါတယ်။ "မူးနေတဲ့ ကောင်" မရှိပါဘူး။ ဒါပေမဲ့ ဥပါဒါန် ဝင်လာတဲ့အခါ "ငါ မူးတယ်" ဖြစ်သွားတယ်။ ဝိပဿနာ ရှုတယ်ဆိုတာ အဲဒီ "ငါ" ကို ဖယ်ပြီး "အမူးသဘော" (Dizziness Phenomenon) ကိုပဲ သီးသန့် ခွဲထုတ်ကြည့်တာ ဖြစ်ပါတယ်။ "ဪ... လေဓာတ်တွေ ဖောက်ပြန်နေပါလား"၊ "စိတ်တွေ လှုပ်ရှားနေပါလား" လို့ ဓာတ်သဘော သက်သက် မြင်အောင် ကြည့်ရပါမယ်။ သင်္ဘောကပ္ပတိန် ကောင်းတစ်ယောက်ဟာ မုန်တိုင်းကျတဲ့အခါ "ငါ့သင်္ဘော ဒုက္ခရောက်ပြီ" လို့ ငိုမနေပါဘူး။ "လေတိုက်နှုန်း ဘယ်လောက်၊ လှိုင်းအမြင့် ဘယ်လောက်၊ တက်မ ဘယ်လောက် လှည့်ရမလဲ" ဆိုတဲ့ Data (အချက်အလက်) တွေကိုပဲ ကြည့်ပြီး ဖြေရှင်းပါတယ်။ သူတော်ကောင်းတို့လည်း လောကဓံ လှိုင်းတံပိုး ကြုံလာတဲ့အခါ "ငါ့ဘဝတော့ သွားပြီ" လို့ ငိုမနေဘဲ၊ "ဒါ ဝဋ်ကြွေး၊ ဒါ ကံ၊ ဒါ စိတ်" ဆိုပြီး ဓမ္မ Data တွေနဲ့ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာ ဖြေရှင်းနိုင်ရပါမယ်။
ဒီနေရာမှာ သူတော်ကောင်းတို့ ဖြိုခွင်းရမယ့် ဒိဋ္ဌိကတော့ "သက္ကာယဒိဋ္ဌိ" (Personality View) ဖြစ်ပါတယ်။ သင်္ဘောတစ်စင်းကို ဖြိုခွဲကြည့်လိုက်ပါ။ သင်္ဘောဆိုတာ သစ်သားတွေ၊ သံတွေ၊ ကြိုးတွေ၊ ရွက်တွေ ပေါင်းစပ်ထားတာပါ။ အဲဒီ အစိတ်အပိုင်းတွေကို တစ်ခုစီ ဖယ်ထုတ်လိုက်ရင် "သင်္ဘော" ဆိုတာ မရှိတော့ပါဘူး။ ဒီလိုပါပဲ။ "ငါ" ဆိုတာလည်း ရူပက္ခန္ဓာ (ရုပ်)၊ ဝေဒနက္ခန္ဓာ (ခံစားမှု)၊ သညက္ခန္ဓာ (မှတ်သားမှု)၊ သင်္ခါရက္ခန္ဓာ (ပြုပြင်မှု)၊ ဝိညာဏက္ခန္ဓာ (သိမှု) ဆိုတဲ့ ခန္ဓာငါးပါး ပေါင်းစပ်ထားတာပါ။ ပင်လယ်ပြင်မှာ သင်္ဘောသားတွေ မြင်နေရတဲ့ "မိုးကုတ်စက်ဝိုင်း" (Horizon) လိုပါပဲ။ မိုးကုတ်စက်ဝိုင်း ဆိုတာ တကယ်ရှိတဲ့ အရာဝတ္ထု မဟုတ်ပါဘူး။ ရေပြင်နဲ့ ကောင်းကင် ထိစပ်သယောင် ထင်ရတဲ့ "မြင်ကွင်းလှည့်စားမှု" (Optical Illusion) သက်သက်သာ ဖြစ်ပါတယ်။ အနားသွားလေ ဝေးလေပါပဲ။ "အတ္တ" ဆိုတာလည်း ခန္ဓာငါးပါး ပေါင်းစပ်လှုပ်ရှားမှုကို ထင်ယောင်ထင်မှား ဖြစ်နေတဲ့ Illusion တစ်ခုသာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါကို သတိပဋ္ဌာန် မှန်ပြောင်းနဲ့ ကြည့်လိုက်မှသာ အမှန်ကို မြင်ရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။
သူတော်ကောင်းတို့... အခုပဲ ကိုယ့်စိတ်ကို ပင်လယ်ပြင်ထဲက လှေတစ်စင်းလို သဘောထားလိုက်ပါ။ အသက်ပြင်းပြင်း ရှူသွင်းလိုက်ပါ။ ရင်ဘတ်ကြီး ဖောင်းလာတယ်။ ဒါ "လှိုင်းတက်" တာ။ ရှူထုတ်လိုက်ပါ။ ရင်ဘတ်ကြီး ပိန်သွားတယ်။ ဒါ "လှိုင်းကျ" တာ။ အဲဒီ လှိုင်းအတက်အကျကို ဘယ်သူ လုပ်နေတာလဲ။ "ငါ" လုပ်နေတာလား။ မဟုတ်ပါဘူး။ ဝါယောဓာတ် (Wind Element) ရဲ့ သဘောသဘာဝ အတိုင်း ဝင်လိုက် ထွက်လိုက် ဖြစ်နေတာပါ။ အိပ်ပျော်နေလည်း သူ့အလိုလို ရှူနေတာပဲ။ "ငါ" က ဝင်ပြီး "ရှူစမ်း" လို့ ခိုင်းနေတာ မဟုတ်ပါဘူး။ ဒါကို မြင်အောင်ကြည့်ပါ။ "ရုပ်လှေကြီး သူ့အလိုလို လှုပ်ရှားနေပါလား" လို့ သိလိုက်ပါ။
ဒါကို နောက်တစ်မျိုး ဥပမာပေးရရင်... မောင်းသူမဲ့ လေယာဉ် (Drone) တစ်စင်းလိုပါပဲ။ Drone က ပျံသန်းနေတယ်၊ ကွေ့တယ်၊ ဝဲတယ်။ ဒါပေမဲ့ သူ့ထဲမှာ "Pilot" (လေယာဉ်မှူး) ထိုင်မနေပါဘူး။ Software နဲ့ Sensor တွေက အလုပ်လုပ်နေတာပါ။ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ခန္ဓာကိုယ်ဟာလည်း Karma (ကံ) ဆိုတဲ့ Software နဲ့၊ Indriya (ဣန္ဒြေ) ဆိုတဲ့ Sensor တွေ တပ်ဆင်ထားတဲ့ "Bio-Drone" ကြီး တစ်စင်းပါပဲ။ အတ္တဝါဒုပါဒါန် ဆိုတာက အဲဒီ Drone ထဲမှာ "ငါ ရှိတယ်" လို့ ဝင်ပြီး စွဲလမ်းနေတဲ့ Virus တစ်မျိုးပါပဲ။ ဒီနေ့ သင်္ဘောသားများနေ့မှာ သူတော်ကောင်းတို့ အနေနဲ့ ကိုယ့်ခန္ဓာကိုယ်ကို "သံသရာဖြတ်ကူးတဲ့ ယာဉ်" (Vehicle) တစ်ခု အနေနဲ့သာ သဘောထားပြီး၊ "ငါ" ဆိုတဲ့ ပိုင်ရှင်အစွဲကို လျှော့ချနိုင်ကြပါစေ။
နောက်ဆုံးအနေနဲ့ ဒီရှုကွက်အတွက် သစ္စာအဓိဋ္ဌာန် (Resolution Integration) ကို ပြုလုပ်ကြမယ်။ "တပည့်တော်/တပည့်တော်မသည် ယနေ့မှစ၍ ဘဝသံသရာ ခရီးလမ်းကို ဖြတ်သန်းရာ၌ ကြုံတွေ့ရသော လောကဓံ လှိုင်းတံပိုးများကို 'ငါ့ဒုက္ခ' ဟု စွဲလမ်းခြင်း (အတ္တဝါဒုပါဒါန်) ကင်းစွာဖြင့် ရင်ဆိုင်ပါမည်။ ခန္ဓာငါးပါးတည်းဟူသော ဤသင်္ဘော၌ 'ငါ' ဟူသော ကပ္ပတိန် မရှိ၊ အကြောင်းအကျိုး တရားတို့၏ မောင်းနှင်မှုသာ ရှိသည်ဟု ဆင်ခြင်လျက် Hswagata သွားဓာတ်တော် ပြတိုက်ကြီး၏ မွန်မြတ်သော ရည်မှန်းချက် ပန်းတိုင်သို့ မမှိတ်မသုန် လျှောက်လှမ်းပါမည် ဘုရား" လို့ အဓိဋ္ဌာန် ပြုလိုက်ကြပါစို့။
ဒီအပိုင်းမှာတော့ စောစောက ဦးပဉ္ဇင်းတို့ လေ့လာခဲ့တဲ့ "သင်္ဘောသားတစ်ယောက်ရဲ့ အတ္တဖြိုခွင်းနည်း" နဲ့ "မုန်တိုင်းကို ရင်ဆိုင်တဲ့ စိတ်ထား" ဆိုတဲ့ တရားသဘောတွေကို လက်တွေ့လုပ်ငန်းခွင်ထဲမှာ ဘယ်လို အသက်သွင်းမလဲ ဆိုတာကို ဇာတ်လမ်းလေး တစ်ပုဒ်အနေနဲ့ နာကြားကြရပါမယ်။
ဒီဇာတ်လမ်းလေးကတော့ Hswagata သွားဓာတ်တော် ပြတိုက်ကြီးရဲ့ ပြုပြင်ထိန်းသိမ်းရေးဌာန (Maintenance Department) မှာ တာဝန်ထမ်းဆောင်နေတဲ့ ဦးလှမောင် (အမည်လွှဲ) ဆိုတဲ့ အငြိမ်းစား သင်္ဘောကပ္ပတိန်ကြီး တစ်ယောက်အကြောင်း ဖြစ်ပါတယ်။ Case ID-2577 အရ မှတ်တမ်းတင်ထားတဲ့ ဒီဖြစ်စဉ်ဟာ လွန်ခဲ့တဲ့ ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ မိုးရာသီကာလတုန်းက ဖြစ်ပွားခဲ့တာပါ။ ဦးလှမောင်ဟာ ပင်လယ်ပြင်မှာ နှစ်ပေါင်း (၃၀) လောက် ကျင်လည်ခဲ့တဲ့ ဝါရင့် ကပ္ပတိန်ကြီး ဖြစ်တဲ့အတွက် သူ့မှာ "Command & Control" (အမိန့်ပေး ကွပ်ကဲခြင်း) စရိုက်က အင်မတန် အားကောင်းပါတယ်။ "ငါ အမိန့်ပေးရင် ဖြစ်ရမယ်"၊ "ငါ စီစဉ်ရင် အမှားမရှိစေရဘူး" ဆိုတဲ့ အတ္တမာန (Attavadupadana) လေးကလည်း မသိမသာ ကပ်ပါနေတတ်ပါတယ်။ ပြတိုက်မှာ ရေပိုက်လိုင်း ပြဿနာ၊ မီးကြိုး ပြဿနာ ဖြစ်တိုင်း သူက စစ်ဗိုလ်ချုပ်ကြီး တစ်ယောက်လို အော်ဟစ် ညွှန်ကြားပြီး ဖြေရှင်းလေ့ရှိပါတယ်။
ပြဿနာက တစ်နေ့မှာ မိုးသည်းထန်စွာ ရွာသွန်းပြီး ပြတိုက်ရဲ့ မြေအောက်ထပ် (Basement) မှာ ရှိတဲ့ ရှေးဟောင်းပစ္စည်း သိုလှောင်ခန်းထဲကို ရေတွေ စိမ့်ဝင်လာတဲ့အခါ စတင်ပါတယ်။ ရေက မြန်မြန် တက်လာတယ်။ ဦးလှမောင် ရောက်လာပြီး ဝန်ထမ်းတွေကို အော်ဟစ် အမိန့်ပေးပါတယ်။ "ဒီရေကို တားကြ၊ သဲအိတ်တွေ ပိတ်ကြ၊ မရ ရအောင် လုပ်ကြ" ဆိုပြီး ဒေါသတကြီး ခိုင်းစေပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ရေအားက ကြီးတော့ သဲအိတ်တွေကြားကနေ ရေတွေက ပန်းထွက်လာတယ်။ အဲဒီအခါ ဦးလှမောင်က ပိုဒေါသထွက်ပြီး "မင်းတို့ ဘာကောင်တွေလဲ၊ ငါပြောသလို ဘာလို့ မဖြစ်တာလဲ" ဆိုပြီး သဘာဝတရားကိုပါ စိန်ခေါ်သလို ဖြစ်လာပါတယ်။ သူ့စိတ်ထဲမှာ "ငါ့ရဲ့ စီမံခန့်ခွဲမှု အောက်မှာ အမှားမရှိစေရဘူး" ဆိုတဲ့ အတ္တက ရေကြီးတာထက် ပိုပြီး သူ့ကို ပူလောင်စေပါတယ်။ ဝန်ထမ်းတွေကလည်း ကြောက်ပြီး ကတုန်ကယင် ဖြစ်ကုန်ကြတယ်။ အခြေအနေက ရေလွတ်ရာ ရွှေ့မလား၊ ရေကို တားမလား မဆုံးဖြတ်နိုင်ဘဲ ပရမ်းပတာ ဖြစ်နေပါတယ်။
အဲဒီ အချိန်မှာပဲ ဦးလှမောင်ရဲ့ စိတ်ထဲမှာ "ဒေါက်... ဒေါက်..." ဆိုတဲ့ အသံတစ်ခုကို ကြားယောင်လာတယ်။ အဲဒါက တခြားမဟုတ်ပါဘူး။ Hswagata Museum ရဲ့ မနက်ခင်း တရားအစီအစဉ်မှာ ဖွင့်လေ့ရှိတဲ့ သတိပေး ခေါင်းလောင်းသံပါပဲ။ သူ သတိ ဝင်လာတယ်။ ချက်ချင်းပဲ အသက်ပြင်းပြင်း ရှူသွင်းလိုက်ပြီး သူ့ရဲ့ ရင်ဘတ်ထဲက မီးဟုန်းဟုန်း တောက်နေတဲ့ "ဒေါသ" နဲ့ "မာန" ကို ကြည့်လိုက်တယ်။ "ဪ... ငါက ရေကို အမိန့်ပေးလို့မှ မရတာ။ ရေဆိုတာ နိမ့်ရာ စီးတာပဲ။ ငါ့အမိန့်ကို သူက ဘယ်နားလည်မလဲ" ဆိုတဲ့ အသိ (Panna) ဝင်လာတယ်။ သင်္ဘောသား ဘဝတုန်းက မုန်တိုင်းကျရင် လှိုင်းကို တားလို့မရဘဲ လှိုင်းအလိုက် လှေကို ထိန်းခဲ့ရတာတွေကို ပြန်သတိရသွားတယ်။ ဒါနဲ့ သူဟာ ချက်ချင်းပဲ Policy No. 4, Article 4.2 ကို လက်တွေ့ အသုံးချဖို့ ဆုံးဖြတ်လိုက်ပါတယ်။ Hswagata Museum Policy 4.2 မှာ ဘာရေးထားသလဲဆိုတော့ - "In events of uncontrollable environmental hazards, personnel must shift from 'Resistance Mode' to 'Adaptive Mitigation', prioritizing artifact relocation over structural defiance." (ထိန်းချုပ်မရသော သဘာဝဘေးအန္တရာယ်များ ကြုံတွေ့ရပါက ဝန်ထမ်းများသည် 'ဆန့်ကျင်တွန်းလှန်ခြင်း' ပုံစံမှ 'လိုက်လျောညီထွေ လျှော့ချခြင်း' ပုံစံသို့ ပြောင်းလဲပြီး၊ အဆောက်အဦကို အတင်းအဓမ္မ ကာကွယ်ခြင်းထက် ပစ္စည်းများ ရွှေ့ပြောင်းခြင်းကို ဦးစားပေးရမည်) ဆိုတဲ့ အချက် ဖြစ်ပါတယ်။
ဒါနဲ့ ဦးလှမောင်ဟာ ချက်ချင်း လေသံပြောင်းသွားပါတယ်။ "ကဲ... သားတို့၊ ရေကို တားမနေနဲ့တော့။ သဘာဝကို မလွန်ဆန်နဲ့။ အရေးကြီးတဲ့ ပုံးတွေကို အပေါ်ထပ် ဆွဲတင်ကြမယ်။ ဘေးကင်းကင်းနဲ့ ညီညီညာညာ လုပ်ကြ" ဆိုပြီး တည်ငြိမ်စွာ ညွှန်ကြားလိုက်ပါတယ်။ သူ့ရဲ့ "ငါ့အလိုကျ ဖြစ်ရမယ်" ဆိုတဲ့ အတ္တကျောက်ဆူးကို ဖြတ်ချလိုက်တာနဲ့ တပြိုင်နက်၊ စိတ်က ပေါ့ပါးသွားပြီး အခြေအနေမှန်ကို ရှင်းရှင်းလင်းလင်း မြင်လာပါတယ်။ ဝန်ထမ်းတွေလည်း ခေါင်းဆောင်ရဲ့ တည်ငြိမ်မှုကို မြင်တော့ အားတက်သွားပြီး ပစ္စည်းတွေကို စနစ်တကျ ရွှေ့ပြောင်းနိုင်ခဲ့ကြပါတယ်။ ရေကတော့ ဝင်လာတာပါပဲ။ ဒါပေမဲ့ ပျက်စီးဆုံးရှုံးမှု မရှိသလောက် နည်းပါးသွားပါတယ်။
ဒီဖြစ်ရပ်မှာ ဦးလှမောင် အောင်မြင်သွားတာဟာ ရေကို တားနိုင်လိုက်လို့ မဟုတ်ပါဘူး။ သူ့ရဲ့ "အတ္တ" ကို တားနိုင်လိုက်လို့ ဖြစ်ပါတယ်။ အစတုန်းက သူဟာ "ငါ" ဆိုတဲ့ တံတိုင်းနဲ့ ရေကို ကာဖို့ ကြိုးစားခဲ့တယ်။ ဒါက "အတ္တဝါဒုပါဒါန်" ပါ။ နောက်ပိုင်းမှာတော့ သူဟာ "ရေသဘော" နဲ့ "ကံသဘော" ကို လက်ခံလိုက်ပြီး၊ လုပ်သင့်တာကို လုပ်တဲ့ "မဂ္ဂင်" လမ်းကြောင်းပေါ် တက်လိုက်နိုင်ပါတယ်။ ပြဿနာ ပြီးသွားတဲ့အခါ သူက ဝန်ထမ်းတွေကို ပြောပါတယ်။ "ငါတို့က သင်္ဘောသားတွေ ကွ။ ပင်လယ်ကို နိုင်ချင်လို့ မရဘူး။ ပင်လယ်နဲ့ ညှိပြီး နေရတာ" တဲ့။ ဒါဟာ Hswagata Policy 4.2 ရဲ့ အနှစ်သာရ ဖြစ်သလို၊ ဇာတကထဲက "ပညာရှိ သင်္ဘောသား" ရဲ့ စိတ်ဓာတ်လည်း ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီဖြစ်စဉ်ကို ကြည့်ရင် Hswagata Policy တွေဟာ လုပ်ငန်းခွင် စည်းကမ်း သက်သက် မဟုတ်ဘဲ၊ လောကဓံကို ရင်ဆိုင်တဲ့ "Life Manual" (ဘဝလက်စွဲ) တွေ ဖြစ်နေတာကို တွေ့ရပါလိမ့်မယ်။
(၁) ဒုက္ခသစ္စာ: ဘဝပင်လယ်ခရီးမှာ ကြုံတွေ့ရတဲ့ မုန်တိုင်းများ၊ ရေဘေးများ၊ စီးပွားရေး အဆင်မပြေမှု၊ ကျန်းမာရေး ဖောက်ပြန်မှုတွေဟာ ရှောင်လွှဲမရတဲ့ ဒုက္ခသစ္စာ ဖြစ်ပါတယ်။ သင်္ဘောသားတွေရဲ့ အထီးကျန်မှု၊ မူးဝေမှုတွေဟာလည်း ဒုက္ခသစ္စာရဲ့ ပြယုဂ်တွေပါပဲ။
(၂) သမုဒ္ဒယသစ္စာ: အဲဒီ ဒုက္ခတွေကို ပိုကြီးထွားအောင် လုပ်နေတာကတော့ "ငါ ထိန်းချုပ်နိုင်တယ်"၊ "ငါ့အလိုကျ ဖြစ်ရမယ်" ဆိုတဲ့ အတ္တဝါဒုပါဒါန် (ငါစွဲ) နဲ့ တဏှာ (လိုချင်မှု) တွေ ဖြစ်ပါတယ်။ လှိုင်းကို မကျေနပ်တဲ့ စိတ်က လှိုင်းထက် ပိုပင်ပန်းစေပါတယ်။
(၃) နိရောဓသစ္စာ: "ငါ" ဆိုတဲ့ အစွဲကို ဖြုတ်ချပြီး၊ "ဖြစ်ပျက်သမျှဟာ အကြောင်းအကျိုးသာ ဖြစ်တယ်" လို့ လက်ခံလိုက်တဲ့အခါ စိတ်ရဲ့ ငြိမ်းချမ်းသွားမှု၊ မုန်တိုင်းထဲမှာ တည်ငြိမ်နေနိုင်မှုဟာ ဒုက္ခငြိမ်းရာ နိရောဓသစ္စာ ဖြစ်ပါတယ်။
(၄) မဂ္ဂသစ္စာ: ဒီလို တည်ငြိမ်မှု ရဖို့အတွက် ကျင့်သုံးရမယ့် နည်းလမ်းကတော့ "သတိ" ဆိုတဲ့ ပဲ့ကိုင်ကို မြဲမြဲကိုင်ခြင်း၊ "ပညာ" ဆိုတဲ့ မြေပုံကို ကြည့်ခြင်း၊ "ဝီရိယ" ဆိုတဲ့ စက်အားကို မလျော့ခြင်း ဆိုတဲ့ မဂ္ဂင်ရှစ်ပါး လမ်းစဉ်ကို Hswagata Museum ရဲ့ နေ့စဉ်ဘဝမှာ လက်တွေ့ ကျင့်သုံးခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။
ဒီနေ့ တရားတော်ရဲ့ လက်တွေ့ လိုက်နာရမယ့် အိမ်စာ (Work Assignment) အနေနဲ့ ဦးပဉ္ဇင်း တစ်ခု မှာကြားလိုပါတယ်။ ဒီနေ့ကစပြီး တစ်ပတ်တိတိ၊ သူတော်ကောင်းတို့ စိတ်တိုင်းမကျစရာ ကိစ္စတစ်ခုခု (ဥပမာ - မီးပျက်တာ၊ ကားပိတ်တာ၊ လူတစ်ယောက်က ကိုယ်မကြိုက်တာ ပြောတာ) ကြုံလာတိုင်း ကိုယ့်စိတ်ကို "သင်္ဘောသား" တစ်ယောက်လို သဘောထားပါ။ "ဟော... လှိုင်းလာပြန်ပြီ" လို့ မှတ်ပါ။ "ငါ လှိုင်းကို သွားတိုက်ခိုက်ရင် သင်္ဘောမှောက်မယ်၊ လှိုင်းစီးလိုက်မယ်" လို့ နှလုံးသွင်းပြီး၊ ဒေါသထွက်မယ့်အစား "ဘယ်လို အကောင်းဆုံး ဖြေရှင်းမလဲ" (How to navigate?) ဆိုတာကိုပဲ စဉ်းစားပါ။ "ငါ့ကို လုပ်ရက်လေခြင်း" ဆိုတဲ့ အတွေးကို ဖြတ်ပြီး "ဒါ သဘာဝပဲ" လို့ တွေးကြည့်ပါ။ စိတ်ထဲမှာ Gyroscope တပ်ထားသလို ငြိမ်သက်သွားပါလိမ့်မယ်။
ကဲ... ယနေ့ နိုင်ငံတကာ သင်္ဘောသားများနေ့ (Day of the Seafarer) မှာ ဟောကြားခဲ့တဲ့ "သံသရာခရီးသည်နှင့် အတ္တလှိုင်းတံပိုးများ" တရားတော်ကို နာကြားကြရတဲ့ ကုသိုလ်ကောင်းမှုကြောင့် သူတော်ကောင်း အပေါင်းတို့သည် ဘဝသံသရာ မဟာသမုဒ္ဒရာကြီး အတွင်း၌ လောကဓံ လှိုင်းတံပိုး ဘယ်လောက်ပင် ကြီးမားပါစေ၊ မဂ္ဂင်သင်္ဘောကြီးကို စီးနင်းလျက် ဘေးအန္တရာယ် ကင်းရှင်းစွာဖြင့် နိဗ္ဗာန်ရွှေပြည်ကြီးဆီသို့ ချောမောစွာ ဆိုက်ရောက်နိုင်ကြပါစေကုန် သတည်း။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
သာဓု... သာဓု... သာဓု။
ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက
The Office Of Siridantamahapalaka
The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum.
နေ့စွဲ - Day 177 | June 25
ORCID: 0009-0000-0697-4760
Website: www.siridantamahapalaka.com
Sao Dhammasami @ Bhikkhu Indasoma Siridantamahapalaka is Specially trained in Buddhist archaeology and historical tracking of tooth relics through stūpa research registries; integrates archaeological charts, travel accounts, and museum records to support preservation for study and veneration.
