Day: 178 | June 26 | Drug Abuse & Addiction | Anguttara Nikaya | Neuroscience of Addiction
Day: 178 | June 26 | Drug Abuse & Addiction | Anguttara Nikaya | Neuroscience of Addiction
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
သာသနာတော်နှစ် ၂၅၆၈၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၆၊ ခရစ်နှစ် ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ (၂၆) ရက်၊ ဗုဒ္ဓဟူးနေ့။ ဒီနေ့ဟာ ကမ္ဘာ့ကုလသမဂ္ဂက သတ်မှတ်ထားတဲ့ "မူးယစ်ဆေးဝါး အလွဲသုံးမှုနှင့် တရားမဝင် ရောင်းဝယ်မှု တိုက်ဖျက်ရေးနေ့ (International Day against Drug Abuse and Illicit Trafficking)" ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီနေ့မှာ Hswagata Museum Founder တစ်ဦးအနေနဲ့ ဦးပဉ္ဇင်း ဟောကြားချင်တဲ့ တရားဓမ္မကတော့ "ဦးနှောက်ကို ပြန်ပေးဆွဲခြင်းနှင့် တဏှာ၏ ကျေးကျွန်များ" ဆိုတဲ့ ခေါင်းစဉ်လေးပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ Hswagata သွားဓာတ်တော်ပြတိုက်ကြီးမှာလည်း "သတိ" (Mindfulness) ဆိုတဲ့ လက်နက်နဲ့ စိတ်ကို အမြဲတမ်း စောင့်ကြပ်နေရတဲ့ နေရာဖြစ်တဲ့အတွက်၊ စိတ်ကို ဖျက်ဆီးတတ်တဲ့ မူးယစ်ဆေးဝါး အန္တရာယ်ဟာ ဦးပဉ္ဇင်းတို့နဲ့ တိုက်ရိုက် သက်ဆိုင်နေပါတယ်။ ဒီနေ့အတွက် ဆုတောင်းမေတ္တာ ပို့သရာမှာတော့ "အသေးစား စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများ တိုးတက်အောင်မြင်ပါစေ" လို့ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ အာရုံပြုကြရအောင်။ ဘာကြောင့် ဒီနေ့မှာ စီးပွားရေးအတွက် ဆုတောင်းပေးရသလဲဆိုတော့ စီးပွားရေး ကျပ်တည်းမှုနဲ့ ဆင်းရဲမွဲတေမှုဟာ မူးယစ်ဆေးဝါးရဲ့ သားကောင်ဖြစ်ရခြင်းရဲ့ အဓိက အကြောင်းရင်း တစ်ချက် ဖြစ်နေလို့ပါပဲ။ မိသားစု စားဝတ်နေရေး အဆင်ပြေမှသာ လူမှုဘဝ လုံခြုံပြီး မူးယစ်နွံထဲ မရောက်အောင် တားဆီးနိုင်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် ဒီနေ့ ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ (၂၆) ရက်နေ့မှာ မြန်မာနိုင်ငံအနှံ့က အသေးစား၊ အလတ်စား စီးပွားရေး လုပ်ကိုင်ကြသူများ အားလုံး အဆင်ပြေ ချောမွေ့ကြပြီး၊ မိမိတို့၏ မိသားစု၊ မိမိတို့၏ ဝန်ထမ်းများကို မူးယစ်ဘေးမှ ကာကွယ်စောင့်ရှောက်နိုင်တဲ့ စီးပွားရေး ခံတပ်ကြီးများ ဖြစ်လာကြပါစေလို့ ဦးစွာပထမ မေတ္တာပို့သလိုက်ရပါတယ်။
ကဲ... တရားမဟောမီမှာ စိတ်ကို အရင်ဆုံး သန့်စင်သွားအောင် သမထဘာဝနာလေးနဲ့ အစပျိုးကြရအောင်။ ဒီနေ့ ခေါင်းစဉ်က "ဆေးဝါး" နဲ့ "အဆိပ်" ဖြစ်တဲ့အတွက် ဦးပဉ္ဇင်းတို့ရဲ့ ခန္ဓာကိုယ်ထဲက အဆိပ်အတောက်တွေကို ထွက်သက်နဲ့အတူ မှုတ်ထုတ်တဲ့ "Detox Meditation" လေးကို လုပ်ကြမယ်။ ခန္ဓာကိုယ်ကို သက်တောင့်သက်သာ ထားပါ။ ခါးကို ဖြောင့်ဖြောင့်ထားပါ။ မျက်လုံးလေးတွေကို မှိတ်ထားလိုက်ပါ။ ဝင်လေကို ရှူသွင်းလိုက်တဲ့အခါ "ကြည်လင်တဲ့ ဓမ္မဓာတ်တွေ ဝင်လာတယ်" လို့ အာရုံပြုပါ။ ထွက်လေကို ရှူထုတ်လိုက်တဲ့အခါ ကိုယ့်စိတ်ထဲမှာ ရှိနေတဲ့ စွဲလမ်းမှုတွေ၊ ပူလောင်မှုတွေ၊ မကျေနပ်မှုတွေက "အခိုးအငွေ့မည်းမည်း" တွေအနေနဲ့ နှာခေါင်းကနေ ထွက်သွားတယ်လို့ မြင်ယောင်လိုက်ပါ။ အသက်ကို မှန်မှန်လေး ရှူပါ။ ဝင်လေက အေးမြတယ်၊ ထွက်လေက နွေးထွေးတယ်။ စိတ်ထဲမှာ တစ်စုံတစ်ခုကို တောင့်တနေတဲ့ "Craving" (တဏှာ) ရှိနေရင် အဲဒါကို တင်းမထားဘဲ ထွက်သက်နဲ့အတူ လျှော့ချ (Relax) လိုက်ပါ။ ကြိုးတစ်ချောင်းကို တင်းနေရာကနေ လျှော့လိုက်သလိုမျိုး၊ စိတ်ရဲ့ ဆုပ်ကိုင်ထားမှုတွေကို ဖြေလျှော့လိုက်ပါ။ ဒီလို သတိလေးနဲ့ စိတ်ကို ဆေးကြောခြင်းအားဖြင့် ဦးပဉ္ဇင်းတို့ရဲ့ စိတ်အစဉ်ဟာ အာရုံခံစားမှုရဲ့ ကျွန်ဘဝကနေ ခေတ္တ လွတ်မြောက်ပြီး တရားတော်ကို နာကြားဖို့ အဆင်သင့် ဖြစ်လာပါလိမ့်မယ်။
ဒီနေ့ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ဆွေးနွေးမယ့် ခေါင်းစဉ်က "Neuroscience of Addiction" ခေါ်တဲ့ စွဲလမ်းမှုဆိုင်ရာ ဦးနှောက်အာရုံကြော သိပ္ပံအကြောင်း ဖြစ်ပါတယ်။ University Level အနေနဲ့ နက်နက်ရှိုင်းရှိုင်း ရှင်းပြရရင် "စွဲလမ်းခြင်း" (Addiction) ဆိုတာ စိတ်ဓာတ်ပျော့ညံ့မှု သက်သက် မဟုတ်ပါဘူး။ ဦးနှောက်ရဲ့ လုပ်ဆောင်ပုံ ယန္တရား (Brain Circuitry) ပြောင်းလဲသွားတဲ့ ရောဂါတစ်မျိုး ဖြစ်ပါတယ်။ လူသားတွေရဲ့ ဦးနှောက်ထဲမှာ "Reward System" (ဆုချီးမြှင့်မှု စနစ်) ဆိုတာ ရှိပါတယ်။ အဲဒီစနစ်ကို အဓိက မောင်းနှင်တာကတော့ "Dopamine" (ဒိုပါမင်း) ဆိုတဲ့ ဓာတုပစ္စည်းပါပဲ။ ပုံမှန် အခြေအနေမှာ ရေဆာလို့ ရေသောက်လိုက်ရင်၊ စာမေးပွဲ အောင်ရင်၊ ကုသိုလ်ကောင်းမှု လုပ်ရင် Dopamine ထွက်ပါတယ်။ "ကောင်းတယ်၊ နောက်တစ်ခါ ထပ်လုပ်" ဆိုပြီး ဦးနှောက်က မှတ်တမ်းတင်ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ မူးယစ်ဆေးဝါး၊ အရက်၊ ဒါမှမဟုတ် လောင်းကစား စတာတွေကို သုံးစွဲလိုက်တဲ့အခါမှာတော့ Dopamine က ပုံမှန်ထက် အဆပေါင်းများစွာ (Flood) ပန်းထွက်လာပါတယ်။ အဲဒီအခါ ဦးနှောက်က "ဒါ အကောင်းဆုံးပဲ၊ ဒါ မရှိရင် မဖြစ်တော့ဘူး" လို့ မှားယွင်းစွာ မှတ်ယူလိုက်ပါတယ်။
ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်သာအောင် ဥပမာတစ်ခုနဲ့ ရှင်းပြပါရစေ။ ဦးနှောက်ကို "ဘတ်စ်ကား" တစ်စီးလို့ သဘောထားပါ။ ဘတ်စ်ကားကို မောင်းနေတဲ့ ဒရိုင်ဘာက "Prefrontal Cortex" (နဖူးရှေ့ ဦးနှောက်ပိုင်း) ဖြစ်ပါတယ်။ သူက ဆင်ခြင်တုံတရား၊ ထိန်းချုပ်မှု (Self-control) ကို လုပ်ဆောင်ပါတယ်။ ကားပေါ်က ခရီးသည်တွေကတော့ စိတ်ခံစားချက်တွေ၊ လိုအင်ဆန္ဒတွေပေါ့။ မူးယစ်ဆေးဝါး သုံးစွဲလိုက်တာဟာ "အကြမ်းဖက်သမား" (Hijacker) တစ်ယောက် ကားပေါ် တက်လာတာနဲ့ တူပါတယ်။ အဲဒီ အကြမ်းဖက်သမား (Addiction) က ဒရိုင်ဘာကို ထိုင်ခုံကနေ ကန်ချပြီး စတီယာရင်ကို ဝင်လုပါတယ်။ ဒရိုင်ဘာ (ဆင်ခြင်တုံတရား) ရှိနေသေးပေမယ့် ကားကို မထိန်းနိုင်တော့ပါဘူး။ ကားက ချောက်ထဲ ကျမလား၊ တိုက်မလား ဆိုတာ အကြမ်းဖက်သမားရဲ့ သဘောအတိုင်း ဖြစ်သွားပါပြီ။ ဒါကြောင့် စွဲလမ်းသူတွေဟာ သိလျက်နဲ့ မဖြတ်နိုင်တာ၊ ကတိတွေ ပေးပြီး ဖျက်မိတာတွေ ဖြစ်ရတာပါ။ သူတို့ရဲ့ "ဒရိုင်ဘာ" နေရာ ပျောက်ဆုံးနေလို့ ဖြစ်ပါတယ်။ သိပ္ပံပညာအရဆိုရင် Prefrontal Cortex နဲ့ Nucleus Accumbens (မက်မောမှု ဗဟိုချက်) ကြားက ဆက်သွယ်ရေး လမ်းကြောင်း ပြတ်တောက်သွားခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။
နောက်ထပ် အရေးကြီးတဲ့ အချက်ကတော့ "Tolerance" (ယဉ်ပါးသွားခြင်း) ဆိုတဲ့ သဘောတရားပါ။ ဦးနှောက်က ပါးပါတယ်။ Dopamine တွေ ခဏခဏ များလွန်းရင် သူက ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် ကာကွယ်တဲ့ အနေနဲ့ Dopamine လက်ခံတဲ့ receptors အရေအတွက်ကို လျှော့ချလိုက်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် မူးယစ်ဆေး သုံးစွဲသူတွေဟာ အစပိုင်းမှာ ရတဲ့ အရသာကို နောက်ပိုင်းမှာ မရတော့ပါဘူး။ ပမာဏကို တိုးပြီး သုံးမှ အရင်က ခံစားမှုကို ရနိုင်တော့တယ်။ ဒါကို "Chasing the Dragon" (နဂါးနောက် လိုက်ခြင်း) လို့ တင်စားကြပါတယ်။ ဘယ်တော့မှ မမိနိုင်တဲ့ ပျော်ရွှင်မှု အတုနောက်ကို တကောက်ကောက် လိုက်ရင်း ဘဝဆုံးသွားကြရတာပါ။ ဒါဟာ ဗုဒ္ဓဟောကြားတဲ့ "တဏှာ" (Craving) ရဲ့ သဘောသဘာဝနဲ့ အတိအကျ တူညီနေပါတယ်။ တဏှာဆိုတာ ငန်တဲ့ရေကို သောက်ရသလိုပါပဲ။ သောက်လေ ငတ်လေ၊ ငတ်လေ သောက်လေနဲ့ အဆုံးမရှိတဲ့ သံသရာ လည်စေပါတယ်။
ဒါကို နောက်တစ်မျိုး ဥပမာပေးရရင်... အသံချဲ့စက် (Amplifier) တစ်လုံးနဲ့ တူပါတယ်။ သီချင်းသံ တိုးနေလို့ အသံချဲ့စက်ကို အဆုံးထိ တင်လိုက်ရင် စပီကာ ပေါက်သွားတတ်ပါတယ်။ စပီကာ ပေါက်သွားရင် သီချင်းသံ ကောင်းကောင်း မကြားရတော့ပါဘူး။ "အသံတိုးတိုး၊ အက်ကွဲကွဲ" ပဲ ကြားရတော့မယ်။ အဲဒီတော့ အသံချဲ့စက်ကို ထပ်တင်မယ်။ ပိုဆိုးမယ်။ မူးယစ်ဆေး သုံးသူရဲ့ ဦးနှောက်ဟာလည်း "Dopamine Speaker" ပေါက်သွားတဲ့ အသံချဲ့စက်လို ဖြစ်နေပါတယ်။ သာမန် ပျော်ရွှင်မှုတွေ (ဥပမာ - နေထွက်တာ ကြည့်တာ၊ ကလေးလေး ပြုံးတာ၊ ထမင်းကောင်းကောင်း စားတာ) ကို သူတို့ မခံစားနိုင်တော့ပါဘူး။ သူတို့ ဦးနှောက်က "High Stimulation" (ပြင်းထန်တဲ့ လှုံ့ဆော်မှု) ကိုပဲ တောင်းဆိုနေတော့တာပါ။ ဒါကြောင့် သူတို့ဟာ လူမှုဘဝမှာ ပျော်ရွှင်မှု မရှိတော့ဘဲ စိတ်ဓာတ်ကျခြင်း (Depression) နဲ့ အဆုံးသတ်သွားရတာ ဖြစ်ပါတယ်။
ဆက်လက်ပြီးတော့ ဓမ္မနယ်ပယ်ထဲကို ဝင်ရောက်ပြီး ပါဠိတော်တွေ၊ အဘိဓမ္မာ သဘောတရားတွေနဲ့ ဒီ "မူးယစ်ဆေးဝါးနှင့် စိတ်၏ ကျေးကျွန်ဖြစ်မှု" ကို ဘယ်လို ပုံဖော်ထားသလဲ ဆိုတာကို လေ့လာကြည့်ကြရအောင်။ ဒီနေ့အတွက် ဦးပဉ္ဇင်းတို့ အဓိကထားပြီး နာကြားရမယ့် ဓမ္မပဒ ပါဠိတော်၊ ဂါထာနံပါတ် (၈၇) ကို အရင်ဆုံး ပင့်ဖိတ်ပြီး နာကြားကြည့်ကြပါစို့။ မြတ်စွာဘုရားရှင် ကိုယ်တော်မြတ်ကြီးက ဒီလို ဟောကြားထားပါတယ်။
"ကဏှံ ဓမ္မံ ဝိပ္ပဟာယ၊ သုက္ကံ ဘာဝေထ ပဏ္ဍိတော။
ဩကာ အနောကမာဂမ္မ၊ ဝိဝေကေ ယတ္ထ ဒူရမံ။"
ဒီဂါထာလေးရဲ့ အဓိပ္ပာယ်ကတော့ - "ပညာရှိသည် မည်းညစ်သော (အကုသိုလ်) တရားကို ပယ်စွန့်၍၊ ဖြူစင်သော (ကုသိုလ်) တရားကို ပွားများရာ၏။ တည်ရာ (ကာမဂုဏ်) မှ မတည်ရာ (နိဗ္ဗာန်) သို့ သွား၍၊ မွေ့လျော်နိုင်ခဲသော ဝိဝေက (ဆိတ်ငြိမ်မှု) ၌ မွေ့လျော်ရာ၏" တဲ့။ ဒီဂါထာက ဒီနေ့ ခေါင်းစဉ်ဖြစ်တဲ့ "Addiction" (စွဲလမ်းမှု) နဲ့ ဘယ်လို ဆက်စပ်နေသလဲဆိုရင်၊ "ကဏှံ ဓမ္မံ" (မည်းညစ်သောတရား) ဆိုတာ မူးယစ်ဆေးဝါး၊ အရက်သေစာနဲ့ အာရုံခံစားမှု နောက်ကို လိုက်နေတဲ့ လမ်းကြောင်းပါပဲ။ ဘာကြောင့် "မည်းညစ်" တယ်လို့ ခေါ်သလဲဆိုရင် အဲဒီလမ်းက စိတ်ကို အမှောင်ချလိုက်လို့ပါပဲ။ စောစောက သိပ္ပံပညာမှာ ပြောခဲ့တဲ့ "Prefrontal Cortex" (ဆင်ခြင်တုံတရား ဦးနှောက်) ပိတ်သွားတာဟာ ဓမ္မသဘောအရ "မောဟ" (အမှောင်) ဖုံးသွားတာနဲ့ အတူတူပါပဲ။ "သုက္ကံ ဓမ္မံ" (ဖြူစင်သောတရား) ဆိုတာကတော့ အဲဒီ အာရုံတွေကို စွန့်လွှတ်ပြီး၊ "သတိ" ဆိုတဲ့ အလင်းရောင်နဲ့ နေထိုင်တာကို ဆိုလိုပါတယ်။
ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်သာအောင် ဥပမာတစ်ခုနဲ့ ထပ်ပြီး ရှင်းပြပါရစေ။ အခန်းမည်းမည်း တစ်ခုထဲမှာ နေသားကျနေတဲ့ လူတစ်ယောက်လိုပါပဲ။ မှောင်နေတော့ ဘာမှ မမြင်ရဘူး။ ကြမ်းပြင်မှာ မြွေရှိလား၊ ကင်းရှိလား မသိဘူး။ ဒါပေမဲ့ သူက အလင်းရောင်ကို ကြောက်တယ်။ မီးဖွင့်လိုက်ရင် သူ့ရဲ့ ညစ်ပတ်နေတဲ့ အခန်းကို မြင်ရမှာ စိုးလို့ မီးမဖွင့်ရဲဘူး။ မူးယစ်ဆေး စွဲသူတွေဟာလည်း ဒီလိုပါပဲ။ သူတို့ရဲ့ လက်ရှိဘဝ (Dark State) က ဆင်းရဲပေမယ့်၊ ဆေးဖြတ်လိုက်ရင် ကြုံတွေ့ရမယ့် အမှန်တရား (Withdrawal Pain) ကို ကြောက်ပြီး ဆေးထဲမှာပဲ ပြန်ပုန်းအောင်းနေကြတာ ဖြစ်ပါတယ်။ ပညာရှိ (ပဏ္ဍိတ) ဆိုတာကတော့ အဲဒီ အမှောင်ခန်းထဲကနေ ရဲရဲဝံ့ဝံ့ ထွက်ပြီး၊ နေရောင်ခြည် (သတိတရား) အောက်ကို လျှောက်လှမ်းရဲသူ ဖြစ်ပါတယ်။ ဂါထာထဲက "ဝိဝေကေ" (ဆိတ်ငြိမ်မှု) ဆိုတာ ဆေးမရှိတဲ့အခါ ဖြစ်ပေါ်လာတဲ့ စိတ်ရဲ့ ငြိမ်သက်မှုကို ဆိုလိုတာပါ။ ဆေးသမားတွေက "High" ဖြစ်မှ (ဆေးရှိမှ) ပျော်တာ။ ပညာရှိကတော့ "Sober" ဖြစ်မှ (ဆေးကင်းမှ) စစ်မှန်တဲ့ ငြိမ်းချမ်းမှုကို ရတာပါ။
အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်၊ သုရာမေရယ သုတ်တော်မှာ မြတ်စွာဘုရားက အရက်သေစာနဲ့ မူးယစ်ဆေးဝါးကို "မဇ္ဇ" (Majjha) လို့ သုံးနှုန်းပြီး၊ အဲဒီရဲ့ အကျိုးဆက်ကို "ပမာဒ" (Pamada - မေ့လျော့ခြင်း) လို့ ဟောပါတယ်။ အဘိဓမ္မာ သဘောအရ ဓာတ်ခွဲကြည့်ရင် မူးယစ်ဆေး သုံးလိုက်တဲ့ စိတ်မှာ "လောဘ" (တွယ်တာမှု) နဲ့ "မောဟ" (တွေဝေမှု) ယှဉ်တွဲနေပါတယ်။ အထူးသဖြင့် "အဟိရိက" (မရှက်ခြင်း) နဲ့ "အနောတ္တပ္ပ" (မကြောက်ခြင်း) ဆိုတဲ့ အကုသိုလ် စေတသိတ်တွေ ဝင်လာပါတယ်။ ပုံမှန်ဆိုရင် လူတစ်ယောက်က မိဘကို ပြန်မပြောရဲဘူး၊ သူများပစ္စည်း မခိုးရဲဘူး။ ဒါပေမဲ့ ဆေးသုံးလိုက်တာနဲ့ ဦးနှောက်ထဲက "Inhibition Center" (ထိန်းချုပ်မှု ဗဟိုချက်) ပြိုကျသွားပြီး၊ "အနောတ္တပ္ပ" (အရှက်အကြောက် ကင်းမဲ့ခြင်း) က နေရာယူလိုက်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် သူတို့ဟာ ဘာမဆို လုပ်ရဲသွားတာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါဟာ ဆေးရဲ့ တန်ခိုးမဟုတ်ပါဘူး။ စိတ်ကို စောင့်ရှောက်တဲ့ "လောကပါလ တရား" တွေ ကွယ်ပျောက်သွားခြင်းသာ ဖြစ်ပါတယ်။
ဒါကို နောက်တစ်မျိုး ဥပမာပေးရရင်... ကားဘရိတ်ပေါက်တာနဲ့ တူပါတယ်။ ကားတစ်စီးမှာ အင်ဂျင် (လောဘ) ကတော့ ကောင်းနေတယ်။ ဒါပေမဲ့ ဘရိတ် (ဟိရီ ဩတ္တပ္ပ) က ပေါက်သွားပြီ။ အရှိန်တင်လိုက်တာနဲ့ တိုက်ဖို့ပဲ ရှိတော့တယ်။ မူးယစ်ဆေးဝါးက ဦးနှောက်ရဲ့ ဘရိတ်ကြိုးကို ဖြတ်တောက်လိုက်တာပါ။ ဘရိတ်မပါတဲ့ ကားကို မောင်းရတာ အစပိုင်းမှာတော့ လေဟုန်စီးသလို အရသာ ရှိကောင်း ရှိမယ်။ ဒါပေမဲ့ အကွေ့တစ်ခုခု ရောက်ရင်တော့ သေချာပေါက် ချောက်ထဲ ကျမှာပါပဲ။ ဓမ္မပဒ ဂါထာ (၈၇) က "ဩကာ အနောကမာဂမ္မ" (အိမ်ရာတည်ထောင် လူ့ဘောင်မှ အိမ်ရာမထောင် ရဟန်းဘောင်သို့) လို့ ဆိုထားပေမယ့်၊ လူဝတ်ကြောင်တွေအတွက် အဓိပ္ပာယ်ကတော့ "ကာမဂုဏ် အာရုံတွေနဲ့ ရှုပ်ထွေးနေတဲ့ စိတ်နေအိမ် (Home of Sensuality) ကနေ၊ အာရုံကင်းစင်တဲ့ သတိပဋ္ဌာန် နယ်မြေ (Homelessness of Detachment) ကို ကူးပြောင်းခြင်း" လို့ နားလည်ရပါမယ်။
ဆက်လက်ပြီးတော့ အရေးကြီးဆုံးဖြစ်တဲ့ ဝိပဿနာ ရှုကွက် (Vipassana Mechanism) အပိုင်းကို ကူးပြောင်းကြပါစို့။ ဒီနေ့အတွက် ဦးပဉ္ဇင်းတို့ အဓိကထားပြီး ရှုမှတ်ရမယ့် တရားသဘောကတော့ "ကာမယောဂ" (Kama-Yoga: The Yoke of Sensuality) လို့ခေါ်တဲ့ "ကာမထမ်းပိုး" ကြီးကို ဖြုတ်ချနည်း ဖြစ်ပါတယ်။ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် ကွင်းဆက်မှာဆိုရင် "တဏှာ" (Craving) ကနေ "ဥပါဒါန်" (Clinging) ကို ကူးပြောင်းသွားတဲ့ အဆင့်ကို ဖြတ်တောက်ရပါမယ်။ မူးယစ်ဆေး စွဲသူတစ်ယောက် (သို့မဟုတ်) အာရုံတစ်ခုခုကို စွဲလမ်းနေသူ တစ်ယောက်ရဲ့ စိတ်ဖြစ်စဉ်ကို ကြည့်ပါ။
(၁) ဖဿ (Contact): ဆေးသုံးချင်စိတ်ကို လှုံ့ဆော်တဲ့ အာရုံ (ဥပမာ - သူငယ်ချင်း၊ နေရာ၊ စိတ်ဖိစီးမှု) နဲ့ တွေ့ထိလိုက်တယ်။
(၂) ဝေဒနာ (Feeling): "ငါ မနေနိုင်တော့ဘူး" ဆိုတဲ့ ပြင်းပြတဲ့ ဒုက္ခဝေဒနာ၊ သို့မဟုတ် "သုံးလိုက်ရင် ကောင်းသွားမယ်" ဆိုတဲ့ သုခဝေဒနာ အတုအယောင် ပေါ်လာတယ်။
(၃) တဏှာ (Craving): "လိုချင်တယ်၊ ရမှဖြစ်မယ်" ဆိုတဲ့ စိတ်အဟုန် ပြင်းထန်လာတယ်။
(၄) ဥပါဒါန် (Clinging): ဒီအဆင့်က "ကာမယောဂ" (ထမ်းပိုး) တင်လိုက်တဲ့ အဆင့်ပါပဲ။ "ငါ့ဘဝက ဒါမှ မရှိရင် မပြည့်စုံဘူး"၊ "ဒါက ငါ့ရဲ့ ထွက်ပေါက်ပဲ" ဆိုပြီး အဲဒီ ဆေးဝါးကို ကိုယ့်ရဲ့ "အားကိုးရာ" (Refuge) အဖြစ် မှားယွင်းစွာ ဆုပ်ကိုင်လိုက်ပါတယ်။
အဘိဓမ္မာ မျက်လုံးနဲ့ ကြည့်ရင် "စွဲလမ်းမှု" ဆိုတာ သံကြိုးနဲ့ တူပါတယ်။ နွားတစ်ကောင်ကို လှည်းနဲ့ တွဲချည်ထားတဲ့ ထမ်းပိုး (Yoga) လိုပါပဲ။ နွားက ရုန်းချင်ပေမယ့် ထမ်းပိုးက လေးလွန်းတော့ မရုန်းနိုင်ဘူး။ ဒီလိုပါပဲ။ စိတ်က လွတ်လပ်ချင်ပေမယ့် "ကာမယောဂ" (လိုချင်တပ်မက်မှု ထမ်းပိုး) က ဖိထားတော့ မလွတ်မြောက်နိုင်ဘူး။ ဝိပဿနာ ရှုတယ်ဆိုတာ အဲဒီ ထမ်းပိုးကို "ငါ့ထမ်းပိုး" လို့ မမြင်ဘဲ၊ "အလေးချိန် တစ်ခု" (Just a heavy load) အနေနဲ့ မြင်အောင် ကြည့်တာပါ။ "ဟော... ရင်ဘတ်ထဲမှာ လေးလာပြီ။ ခေါင်းထဲမှာ တင်းကျပ်လာပြီ။ ဒါ ထမ်းပိုးရဲ့ သဘောပဲ" လို့ ရုပ်သဘော သက်သက် (Rupa Dhamma) ခွဲခြား ရှုမြင်ရပါမယ်။
ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်သာအောင် ဥပမာတစ်ခု ပေးပါမယ်။ ကျောပိုးအိတ် အလေးကြီး လွယ်ထားရတဲ့ လူတစ်ယောက်လိုပါပဲ။ သူက အဲဒီ အိတ်ကို "ငါ့ခန္ဓာကိုယ်ရဲ့ အစိတ်အပိုင်း" လို့ ထင်နေသရွေ့တော့ ဘယ်တော့မှ ချမှာ မဟုတ်ပါဘူး။ "ဒါ ငါ့အသားပဲ" ဆိုပြီး ဆက်လွယ်ထားမှာပါ။ တကယ်လို့ သူက "ဟင်... ဒါ ငါ့အသား မဟုတ်ပါလား။ ပြင်ပက ဝန်ထုတ်ဝန်ပိုးကြီးပါလား" လို့ သတိထားမိလိုက်တာနဲ့ ချက်ချင်း ဖြုတ်ချချင်စိတ် ပေါက်လာပါမယ်။ စွဲလမ်းသူတွေဟာ သူတို့ရဲ့ "Urge" (တောင့်တမှု) ကို "ငါ" လို့ ထင်နေကြတယ်။ "ငါ ဆေးချတာ"၊ "ငါ သောက်ချင်တာ" တဲ့။ တကယ်တော့ အဲဒါ "ငါ" မဟုတ်ပါဘူး။ ဦးနှောက်ဓာတုဗေဒ ဖောက်ပြန်မှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာတဲ့ "ဝန်ထုတ်ဝန်ပိုး" ( Burden) သက်သက်ပါ။ ဝိပဿနာဉာဏ်နဲ့ "ဒါ ငါမဟုတ်ဘူး၊ ဒါ ရောဂါလက္ခဏာပဲ" လို့ ခွဲမြင်လိုက်ရင် အဲဒီ ထမ်းပိုးကြီး လျော့ကျသွားပါလိမ့်မယ်။
ဒီနေရာမှာ သူတော်ကောင်းတို့ ဖြိုခွင်းရမယ့် ဒိဋ္ဌိကတော့ "သက္ကာယဒိဋ္ဌိ" (Self-View) နဲ့ တွဲနေတဲ့ "သုခသည" (ချမ်းသာတယ်လို့ ထင်တဲ့ အမှတ်မှား) ဖြစ်ပါတယ်။ ဆေးသမားတွေက ဆေးသုံးရတာကို "ချမ်းသာတယ်" (သုခ) လို့ ထင်တယ်။ တကယ်တော့ အဲဒါဟာ "ယားလို့ ကုတ်လိုက်ရတဲ့ သက်သာမှု" (Relief of Itch) သက်သက်ပါပဲ။ အနာရောဂါ ပျောက်ကင်းတဲ့ ချမ်းသာမှု မဟုတ်ပါဘူး။ ဝိပဿနာ ရှုတဲ့အခါ အဲဒီ "အရသာ" (Assada) ကို သေသေချာချာ ဖြာကြည့်ပါ။ ဆေးရှိန်တက်လာတဲ့ အချိန်မှာ တကယ် ဘာဖြစ်သလဲ။ ခေါင်းမူးတယ်၊ အာရုံတွေ ဝေဝါးတယ်၊ သတိလွတ်တယ်။ အဲဒါကို "ကောင်းတယ်" လို့ ထင်နေတာက စိတ်ရဲ့ လှည့်စားမှု (Distortion) ပါ။ တကယ့် အနှစ်သာရကို ကြည့်ရင် "ဒုက္ခ" (Suffering) သက်သက်ပါပဲ။
သူတော်ကောင်းတို့... အခုပဲ ကိုယ့်စိတ်ထဲမှာ တစ်စုံတစ်ခုကို အရမ်းလိုချင်နေတဲ့ "တဏှာ" ဝင်လာရင် ဒီနည်းကို သုံးပါ။ အဲဒီ လိုချင်စိတ်ကို "အကောင်" လို့ မမြင်ပါနဲ့။ "စွမ်းအင်လှိုင်း" (Energy Wave) တစ်ခုလို့ မြင်ကြည့်ပါ။ မျက်လုံးမှိတ်ပြီး ရှုပါ။ "ဒီလှိုင်းက ဘယ်ကလာလဲ။ ရင်ဘတ်ထဲကလား။ ဝမ်းဗိုက်ထဲကလား"။ အဲဒီ လှိုင်းကို နာမည် မပေးပါနဲ့ (Don't label it "Drug craving"). Just feel the sensation. ပူနေလား၊ တုန်နေလား။ အဲဒီလို ကြည့်နေရင်းနဲ့ "ငါ ဒီလှိုင်းကို ကြည့်နေတဲ့သူပဲ။ ဒီလှိုင်းနဲ့ ငါနဲ့ မဆိုင်ဘူး" လို့ စိတ်ကို ခွဲထုတ်လိုက်ပါ။
ဒါကို နောက်တစ်မျိုး ဥပမာပေးရရင်... တီဗီ ဖန်သားပြင်ပေါ်က မီးလောင်နေတဲ့ ပုံကို ကြည့်နေရသလိုပါပဲ။ တီဗီထဲမှာ မီးလောင်နေပေမယ့် ကြည့်နေတဲ့ ကိုယ့်ကို မီးမဟပ်ပါဘူး။ ဘာလို့လဲဆိုတော့ ကိုယ်က ဖန်သားပြင်ရဲ့ အပြင်ဘက်မှာ ရှိနေလို့ပါ။ "သတိ" (Mindfulness) ဆိုတာ အဲဒီလို ဖန်သားပြင် အပြင်ဘက်ကို ထွက်လိုက်တာပါ။ ကိုယ့်ခန္ဓာကိုယ်ထဲမှာ "တပ်မက်မှု မီး" (Fire of Craving) တွေ လောင်ကျွမ်းနေပါစေ၊ "သတိ" နဲ့ ကြည့်နေတဲ့ စိတ်ကတော့ အေးမြနေပါတယ်။ "လောင်ပါစေ၊ လောင်စာကုန်ရင် ငြိမ်းသွားလိမ့်မယ်" လို့ ဥပေက္ခာ ပြုထားလိုက်ပါ။ မူးယစ်ဆေး ဖြတ်ချင်သူတွေအတွက် ဒါဟာ အကောင်းဆုံး "Mental Detox" (စိတ်ဓာတ် ဆေးကုထုံး) ပါပဲ။
"တပည့်တော်/တပည့်တော်မသည် ယနေ့မှစ၍ မိမိ၏ ဘဝနှင့် စိတ်ကို လေးလံစေသော ကာမဂုဏ် ထမ်းပိုး (ကာမယောဂ) ကို သတိပညာဖြင့် ဖြုတ်ချပါမည်။ ဖြစ်ပေါ်လာသမျှသော တပ်မက်မှု (တဏှာ) တို့သည် ငါမဟုတ်၊ ငါ့ဥစ္စာ မဟုတ်၊ ခဏတာ ဖြတ်သန်းသွားသော ဧည့်သည်ဆိုးများသာ ဖြစ်သည်ဟု သိမြင်လျက်၊ သုရာမေရယ အစရှိသော မေ့လျော့ကြောင်း တရားတို့မှ အစဉ် ထာဝရ ကင်းဝေးသော လူသားစင်စစ် ဖြစ်ရပါလို၏" လို့ အဓိဋ္ဌာန် ပြုလိုက်ကြပါစို့။
ဒီအပိုင်းမှာတော့ စောစောက ဦးပဉ္ဇင်းတို့ လေ့လာခဲ့တဲ့ "စွဲလမ်းမှုထမ်းပိုးကို ဖြုတ်ချနည်း" နဲ့ "မူးယစ်ဆေးဝါး သားကောင်များအပေါ် ထားရှိရမယ့် မေတ္တာစိတ်" ဆိုတဲ့ တရားသဘောတွေကို လက်တွေ့လုပ်ငန်းခွင်ထဲမှာ ဘယ်လို အသက်သွင်းမလဲ ဆိုတာကို ဇာတ်လမ်းလေး တစ်ပုဒ်အနေနဲ့ နာကြားကြရပါမယ်။
ဒီဇာတ်လမ်းလေးကတော့ Hswagata သွားဓာတ်တော် ပြတိုက်ကြီးရဲ့ လုံခြုံရေးနှင့် စည်းကမ်းထိန်းသိမ်းရေး ဌာနမှာ တာဝန်ထမ်းဆောင်နေတဲ့ "ကိုသက်" (အမည်လွှဲ) ဆိုတဲ့ လူငယ် ဝန်ထမ်းလေးတစ်ယောက်အကြောင်း ဖြစ်ပါတယ်။ Case ID-2578 အရ မှတ်တမ်းတင်ထားတဲ့ ဒီဖြစ်စဉ်ဟာ ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလတုန်းက ဖြစ်ပွားခဲ့တာပါ။ ကိုသက်ဟာ အရင်တုန်းက လမ်းမှားရောက်ဖူးတဲ့ လူငယ်တစ်ယောက် ဖြစ်ခဲ့ပြီး၊ Hswagata Museum ရဲ့ လူမှုကူညီရေး အစီအစဉ်နဲ့ ဘဝသစ် ပြန်စနေသူ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် သူဟာ မူးယစ်ဆေးဝါးရဲ့ ဒုက္ခကို ကိုယ်ချင်းစာစိတ် (Empathy) အပြည့်အဝ ရှိသူတစ်ယောက်ပါ။
ဖြစ်စဉ်က ဒီလိုပါ။ တစ်နေ့သော ညနေခင်း ပြတိုက်ပိတ်ခါနီးအချိန်မှာ အသက် (၂၀) ဝန်းကျင် လူငယ်တစ်ယောက် ရောက်လာပါတယ်။ သူ့ပုံစံက ဂနာမငြိမ်ဖြစ်နေပြီး မျက်လုံးတွေက ကြောင်တောင်တောင် ဖြစ်နေပါတယ်။ သူက ဓာတ်တော်ခန်းမရှေ့မှာ ထိုင်ပြီး "ငါ့ကို ကယ်ကြပါ... ငါ့ခေါင်းထဲမှာ မီးတွေ လောင်နေပြီ" ဆိုပြီး ကယောင်ကတမ်း အော်ဟစ်လာပါတယ်။ ဘုရားဖူး ဧည့်သည်တွေက လန့်ပြီး ရှောင်သွားကြတယ်။ တချို့ကလည်း "အရက်မူးလာတာ၊ ရဲတိုင်လိုက်" ဆိုပြီး ဝိုင်းပြောကြပါတယ်။ သာမန် လုံခြုံရေး ဝန်ထမ်းဆိုရင်တော့ ဒီလို လူမျိုးကို အင်အားသုံးပြီး ဆွဲထုတ်မိမှာ အမှန်ပါပဲ။ "ငါ့ပြတိုက်မှာ လာရစ်နေတယ်" ဆိုတဲ့ ဒေါသစိတ် (Patigha) က အရင် ဝင်လာတတ်လို့ပါ။
ဒါပေမဲ့ ကိုသက်ကတော့ အဲဒီလူငယ်ကို မြင်လိုက်တာနဲ့ သူ့ရဲ့ အတိတ်ကို ပြန်မြင်ယောင်သွားပါတယ်။ "ဪ... ဒီကောင်လေး ဆိုးနေတာ မဟုတ်ဘူး။ ဒုက္ခရောက်နေတာ (Suffering)" ဆိုတာကို ချက်ချင်း သဘောပေါက်လိုက်ပါတယ်။ သူ့ရဲ့ ဦးနှောက်ထဲက Mirror Neurons တွေက အဲဒီလူငယ်ရဲ့ ခံစားချက်ကို ဖမ်းမိလိုက်သလို၊ သူ့ရဲ့ သတိ (Sati) ကလည်း ကိုယ့်စိတ်ထဲက ဒေါသကို ထိန်းချုပ်လိုက်ပါတယ်။ ကိုသက်ဟာ ချက်ချင်းပဲ Policy No. 8, Article 8.5 ကို လက်တွေ့ အသုံးချလိုက်ပါတယ်။ Hswagata Museum Policy 8.5 မှာ ဘာရေးထားသလဲဆိုတော့ - "When encountering individuals under substance influence, staff must adopt a 'Patient-First Protocol', treating them as medical emergencies requiring dignity and care, rather than criminal disturbances." (မူးယစ်ဆေးဝါး သက်ရောက်မှု ခံနေရသူများနှင့် ကြုံတွေ့ရပါက ဝန်ထမ်းများသည် ရာဇဝတ်မှု ကျူးလွန်သူများအဖြစ် မဆက်ဆံဘဲ၊ ဂုဏ်သိက္ခာနှင့် စောင့်ရှောက်မှု လိုအပ်နေသော 'အရေးပေါ် လူနာများ' အဖြစ် ဦးစားပေး ဆက်ဆံရမည်) ဆိုတဲ့ အချက် ဖြစ်ပါတယ်။
ကိုသက်ဟာ လူငယ်လေးနားကို ဖြည်းဖြည်းချင်း တိုးသွားပြီး အသံကို နှိမ့်ချကာ ပြောလိုက်ပါတယ်။ "ညီလေး... စိတ်ကို လျှော့လိုက်နော်။ အစ်ကို ရှိတယ်။ ဒီနေရာက ဘေးကင်းတယ်။ မင်း ဘာမှ မဖြစ်စေရဘူး" လို့ ပြောပြီး သူ့ပခုံးကို ညင်ညင်သာသာ ကိုင်လိုက်ပါတယ်။ အဲဒီ အထိအတွေ့နဲ့ မေတ္တာပါတဲ့ လေသံက လူငယ်လေးရဲ့ ကြောက်စိတ် (Paranoia) ကို အနည်းငယ် ငြိမ်သွားစေပါတယ်။ ကိုသက်က သူ့ကို လူအများရှေ့ကနေ ပြတိုက်ရဲ့ "Quiet Room" (ဆိတ်ငြိမ်ခန်း - ကျန်းမာရေး စောင့်ရှောက်မှု အခန်း) ကို တွဲခေါ်သွားပါတယ်။ အဲဒီမှာ ရေအေးအေးလေး တိုက်၊ မျက်နှာသစ်ပေးပြီး၊ ဆေးရုံကား မလာခင်အထိ သူ့ဘေးမှာ ထိုင်ပြီး "အာနာပါန" ရှုနည်းလေးကို လက်တွေ့ သင်ပေးပါတယ်။ "ညီလေး... ခေါင်းထဲက အသံတွေကို နားမထောင်နဲ့။ နှာခေါင်းဝက လေလေးကိုပဲ ကြည့်နေ" ဆိုပြီး လမ်းညွှန်ပေးပါတယ်။ ၁၅ မိနစ်လောက် ကြာတဲ့အခါ လူငယ်လေးဟာ ငြိမ်သက်သွားပြီး ငိုကြွေးကာ "ကျွန်တော် ဆေးဖြတ်ချင်တယ် အစ်ကိုရာ" လို့ ရင်ဖွင့်လာပါတော့တယ်။
ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်သာအောင် ဥပမာတစ်ခုနဲ့ ရှင်းပြပါရစေ။ ဓာတုဗေဒ ဓာတ်ခွဲခန်းထဲမှာ အက်ဆစ်ပုလင်း ကွဲသွားတာနဲ့ တူပါတယ်။ အက်ဆစ်တွေ ဖိတ်ကျနေတဲ့အခါ အဝတ်နဲ့ အတင်း သွားသုတ်ရင် အဝတ်ပါ ပေါက်ပြီး လက်ပါ လောင်သွားတတ်ပါတယ်။ အဲဒီအစား သဲတို့၊ ပြာတို့နဲ့ ဖြည်းဖြည်းချင်း ဝိုင်းပြီး ထိန်းသိမ်း (Containment) ရပါတယ်။ မူးယစ်ဆေး ကြောင်နေသူ တစ်ယောက်ဟာလည်း "အက်ဆစ်ဖိတ်နေတဲ့ ပုလင်း" လိုပါပဲ။ ဒေါသနဲ့ သွားတိုက်ခိုက်ရင် ပိုဆိုးသွားမယ်။ ကိုသက်ကတော့ မေတ္တာဆိုတဲ့ "သဲ" နဲ့ ဝိုင်းပြီး၊ ပေါ်လစီဆိုတဲ့ "လက်အိတ်" ကို စွပ်ကာ အန္တရာယ်ကင်းကင်း ရှင်းလင်းလိုက်တာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါဟာ သိပ္ပံနည်းကျလည်း မှန်ကန်သလို၊ ဓမ္မနည်းကျလည်း ကုသိုလ်ရတဲ့ လုပ်ရပ် ဖြစ်ပါတယ်။
နောက်ပိုင်းမှာ Hswagata Museum ကနေတဆင့် အဲဒီလူငယ်လေးကို မူးယစ်ဆေးဖြတ် စခန်း (Rehabilitation Center) သို့ ပို့ဆောင်ပေးခဲ့ပြီး၊ ကိုသက်ကိုယ်တိုင်လည်း သူ့ရဲ့ "Mentor" (လမ်းပြအစ်ကို) အဖြစ် ကူညီပေးခဲ့ပါတယ်။ ဒီဖြစ်ရပ်ဟာ Hswagata Museum ရဲ့ "လူမှုအကျိုးပြု လုပ်ငန်း" (CSR) တစ်ခုအနေနဲ့သာမက၊ ဝန်ထမ်းတွေရဲ့ စိတ်နှလုံးမှာ "ကရုဏာ" (Compassion) ကို လက်တွေ့ ကျင့်သုံးခွင့် ရလိုက်တဲ့ သင်ခန်းစာ တစ်ခုလည်း ဖြစ်ခဲ့ပါတယ်။ ကိုသက်ကတော့ ပြောပါတယ် - "ကျွန်တော် သူ့ကို ကူညီလိုက်တာ မဟုတ်ပါဘူး။ အတိတ်က ကျွန်တော့်ကိုယ်ကျွန်တော် ပြန်ကူညီလိုက်တာပါ" တဲ့။ ဒါဟာ "အတ္တ" နဲ့ "သူစိမ်း" ဆိုတဲ့ စည်းကို ကျော်ဖြတ်ပြီး "တစ်သားတည်း" (Oneness) ဖြစ်သွားတဲ့ ပရမတ္ထ သဘောတရားပါပဲ။
နိဂုံးချုပ် အပိုင်း (Stage 6) ကို ကူးပြောင်းပြီး ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ မူးယစ်ဆေးဝါး တိုက်ဖျက်ရေးနေ့မှာ ဟောကြားခဲ့တဲ့ ဒီတရားတော်ကို သစ္စာလေးပါး ရှုထောင့်ကနေ ပြန်လည် သုံးသပ်ကြည့်ကြပါစို့။
(၁) ဒုက္ခသစ္စာ: မူးယစ်ဆေးဝါး သုံးစွဲခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာတဲ့ ကျန်းမာရေး ထိခိုက်မှု၊ စီးပွားရေး ပျက်စီးမှု၊ မိသားစု ဒုက္ခရောက်မှု၊ စိတ်ဖောက်ပြန်မှုများ အားလုံးသည် ဒုက္ခသစ္စာ ဖြစ်ပါတယ်။
(၂) သမုဒ္ဒယသစ္စာ: အဲဒီ ဒုက္ခတွေရဲ့ အကြောင်းရင်းမြစ်ကတော့ "ငါ ခံစားချင်တယ်"၊ "ငါ မေ့ပျောက်ချင်တယ်" ဆိုတဲ့ တဏှာ (Craving) နဲ့၊ အာရုံခံစားမှုကို အားကိုးရာလို့ ထင်မှတ်တဲ့ အဝိဇ္ဇာ (Ignorance) တို့ ဖြစ်ပါတယ်။
(၃) နိရောဓသစ္စာ: တဏှာကို အလိုမလိုက်ဘဲ သတိနဲ့ ရှုမှတ်ပြီး ပယ်သတ်လိုက်တဲ့အခါ၊ ဆေးမရှိဘဲ စိတ်ချမ်းသာနေတဲ့ အခြေအနေ၊ စွဲလမ်းမှု ကင်းစင်သွားတဲ့ လွတ်မြောက်မှု အစစ်အမှန်သည် နိရောဓသစ္စာ ဖြစ်ပါတယ်။
(၄) မဂ္ဂသစ္စာ: ဒီလွတ်မြောက်မှုဆီ သွားတဲ့ လမ်းကြောင်းကတော့ သမ္မာဒိဋ္ဌိ (အမြင်မှန်)၊ သမ္မာသတိ (အသိမှန်)၊ သမ္မာဝါယာမ (ကြိုးစားမှုမှန်) စတဲ့ မဂ္ဂင်ရှစ်ပါး လမ်းစဉ်ကို နေ့စဉ်ဘဝမှာ ကျင့်သုံးခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။
ဒီနေ့ တရားတော်ရဲ့ လက်တွေ့ လိုက်နာရမယ့် အိမ်စာ (Work Assignment) အနေနဲ့ ဦးပဉ္ဇင်း တစ်ခု မှာကြားလိုပါတယ်။ ဒီတစ်ပတ်အတွင်း သူတော်ကောင်းတို့ စိတ်ထဲမှာ "တစ်ခုခုကို မလုပ်ရ မနေနိုင်အောင် ဖြစ်လာတဲ့အခါ" (ဥပမာ - ဖုန်းပွတ်ချင်တာ၊ အချိုစားချင်တာ၊ စိတ်တိုချင်တာ)၊ အဲဒီ စိတ်ကို ချက်ချင်း မလုပ်လိုက်ဘဲ "Stop" လုပ်လိုက်ပါ။ ပြီးရင် ၃ ကြိမ်တိတိ အသက်ရှူပါ။ "ငါ လိုချင်နေတာလား၊ စိတ်က ဖြစ်နေတာလား" လို့ မေးခွန်းထုတ်ပါ။ ပြီးရင် အဲဒီ လိုချင်စိတ် (Urge) လေး ငြိမ်သွားတဲ့အထိ ၅ မိနစ်လောက် စောင့်ကြည့်လိုက်ပါ။ ဒီလို "စိတ်ရဲ့ ဘရိတ်" ကို စမ်းသပ်မောင်းနှင်ခြင်းအားဖြင့် ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် ထိန်းချုပ်နိုင်စွမ်း (Willpower) တွေ တိုးတက်လာပါလိမ့်မယ်။
ကဲ... ယနေ့ ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ နိုင်ငံတကာ မူးယစ်ဆေးဝါး တိုက်ဖျက်ရေးနေ့မှာ ဟောကြားခဲ့တဲ့ "ဦးနှောက်ကို ပြန်ပေးဆွဲခြင်းနှင့် တဏှာ၏ ကျေးကျွန်များ" တရားတော်ကို နာကြားကြရတဲ့ ကုသိုလ်ကောင်းမှုကြောင့် သူတော်ကောင်း အပေါင်းတို့သည် မူးယစ်ဆေးဝါး အပါအဝင် အကုသိုလ် အညစ်အကြေးမှန်သမျှ ကင်းစင်လွတ်မြောက်ကြပြီး၊ သတိ၊ ပညာ၊ ဝီရိယတို့ဖြင့် မိမိတို့၏ ဘဝအိမ်ဂေဟာကို လှပစွာ တည်ဆောက်နိုင်ကြပါစေ။ အဝိဇ္ဇာ အမှောင်ထုကို ခွင်းလျက် နိဗ္ဗာန်အလင်းရောင်ကို မျက်မှောက်ပြုနိုင်ကြပါစေကုန် သတည်း။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
သာဓု... သာဓု... သာဓု။
ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက
The Office Of Siridantamahapalaka
The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum.
နေ့စွဲ - Day 178 | June 26
ORCID: 0009-0000-0697-4760
Website: www.siridantamahapalaka.com
Sao Dhammasami @ Bhikkhu Indasoma Siridantamahapalaka is Specially trained in Buddhist archaeology and historical tracking of tooth relics through stūpa research registries; integrates archaeological charts, travel accounts, and museum records to support preservation for study and veneration.