Day: 180 | June 28 | Rewriting History | Atthakatha | Literary Criticism
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
သာသနာတော်နှစ် ၂၅၆၈ ခု၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၆ ခု၊ ခရစ်နှစ် ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ (၂၈) ရက်၊ သောကြာနေ့။ ဒီနေ့ဟာ ဇွန်လရဲ့ နောက်ဆုံးရက်သတ္တပတ်ကို ရောက်ရှိလာပြီ ဖြစ်တဲ့အတွက် မိမိတို့ရဲ့ ဖြတ်သန်းခဲ့တဲ့ သမိုင်းကြောင်းကို ပြန်လည်သုံးသပ်ဖို့ အကောင်းဆုံး အချိန်အခါ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီနေ့ ဆွေးနွေးဟောကြားမယ့် တရားခေါင်းစဉ်ကတော့ "သမိုင်းကို ပြန်လည်ရေးသားခြင်း" (Rewriting History) ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီခေါင်းစဉ်ဟာ လောကီနယ်ပယ်မှာ ကြည့်ရင် စာပေဝေဖန်ရေး (Literary Criticism) နဲ့ သမိုင်းဆိုင်ရာ ပြန်လည်ဆန်းစစ်ခြင်း (Historical Revisionism) ဖြစ်ပြီး၊ ဓမ္မနယ်ပယ်မှာတော့ "ဒိဋ္ဌိ" လို့ခေါ်တဲ့ အယူအဆအမှားတွေကို ပြုပြင်ခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။ နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံမှာ ပါလီမန်လွှတ်တော်က ဥပဒေတွေကို ခေတ်နဲ့အညီ ပြင်ဆင်သတ်မှတ်ပေးမှ တိုင်းပြည် တည်ငြိမ်သလို၊ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ရဲ့ စိတ်ထဲမှာလည်း အမှန်တရားနဲ့ မညီတဲ့ သမိုင်းအမှားတွေကို ပြင်ဆင်ပေးမှ ဘဝက ငြိမ်းချမ်းမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် ယနေ့ခါသမယမှာ ဥပဒေပြု မဏ္ဍိုင်များ ခိုင်မာအားကောင်းပြီး တရားဥပဒေ စိုးမိုးရေး (Rule of Law) ထွန်းကားပါစေလို့ ဦးစွာပထမ မေတ္တာပို့သ ဆုတောင်းပေးလိုက်ပါတယ်။
ကဲ... တရားမဟောမီ၊ တရားမနာမီမှာ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ရဲ့ စိတ်ကို အတိတ်သမိုင်းကြောင်းတွေရဲ့ လွှမ်းမိုးမှုအောက်ကနေ ခဏတာ ရုန်းထွက်ပြီး "ပစ္စုပ္ပန်" တည့်တည့်မှာ တည်နေအောင် သမထ ဘာဝနာလေး ပွားများကြရအောင်။ ဒီနေ့ ရှုမှတ်ရမယ့် နည်းလမ်းကတော့ "Memory Cleansing" (မှတ်ဉာဏ်ကို သန့်စင်ခြင်း) လို့ ခေါ်ဆိုနိုင်မယ့် သတိပဋ္ဌာန် နည်းလမ်းတစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။ လူတွေက ထင်ကြတယ်၊ အတိတ်ဆိုတာ ကျောက်စာလိုပဲ ပြင်လို့မရဘူးလို့။ ဒါပေမဲ့ ဝိပဿနာ ရှုထောင့်က ကြည့်ရင် အတိတ်ဆိုတာ အခုလက်ရှိ ပေါ်နေတဲ့ "အတွေး" (Thought) မျှသာ ဖြစ်ပါတယ်။ ကဲ... အားလုံးပဲ ခါးလေးကို ဆန့်၊ မျက်လွှာလေးကို ချပြီးတော့ ကိုယ့်ရဲ့ ဝင်သက် ထွက်သက်ကိုပဲ အရင်ဆုံး အာရုံပြုလိုက်ပါ။
ဝင်လေလေး ဝင်လာတယ်... သိလိုက်တယ်။ ထွက်လေလေး ထွက်သွားတယ်... သိလိုက်တယ်။ အဲဒီလို ရှုမှတ်နေရင်းနဲ့ စိတ်ထဲမှာ အတိတ်က အကြောင်းအရာတစ်ခုခု (ဥပမာ- မနက်က စိတ်ညစ်စရာ၊ သို့မဟုတ် လွန်ခဲ့တဲ့ နှစ်တွေက နောင်တရစရာ) ပေါ်လာခဲ့ရင် အဲဒီ အတွေးထဲကို မျောပါမသွားပါနဲ့။ အဲဒီ အတိတ်ပုံရိပ်ကို ရုပ်ရှင်ကား တစ်ကားလို သဘောထားပြီး "ဒါ အတိတ်ပဲ၊ ဒါ ပုံရိပ်ပဲ၊ ဒါ အခု ဖြစ်နေတာ မဟုတ်ဘူး" လို့ ကွဲကွဲပြားပြား သိလိုက်ပါ။ အတိတ်က အဖြစ်အပျက်က "အစစ်" မဟုတ်တော့ပါဘူး။ အခု ပေါ်နေတဲ့ "မှတ်ဉာဏ်" (Sanna) သက်သက်သာ ဖြစ်ပါတယ်။ အဲဒီ မှတ်ဉာဏ်ကို ဆုပ်ကိုင်မထားဘဲ လေထဲက တိမ်တိုက်တွေ လွင့်ပါသွားသလိုမျိုး လွှတ်ပေးလိုက်ပါ။ ရှူသွင်းလိုက်တိုင်း လတ်ဆတ်တဲ့ ပစ္စုပ္ပန်ကို ရယူပြီး၊ ရှူထုတ်လိုက်တိုင်း ဟောင်းနွမ်းနေတဲ့ သမိုင်းတွေကို မှုတ်ထုတ်လိုက်ပါ။
ဒါကို နောက်တစ်မျိုး ဥပမာပေးရရင်... ကွန်ပျူတာတစ်လုံးမှာ Cache File တွေ၊ History တွေ များနေရင် စက်လေးတတ်သလိုပေါ့။ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ရဲ့ ဦးနှောက်ကလည်း မလိုအပ်တဲ့၊ စိတ်ညစ်စရာကောင်းတဲ့ အတိတ်က ဒေတာ (Data) တွေကို ခေါင်းထဲမှာ အမြဲတမ်း ဖွင့်ထားရင် စိတ်က လေးလံထိုင်းမှိုင်းနေမှာပါ။ အခု ဦးပဉ္ဇင်းတို့ လုပ်နေတဲ့ ရှုမှတ်နည်းဟာ Browser History ကို Clear လုပ်လိုက်သလိုပါပဲ။ "Delete" လုပ်တာ မဟုတ်ဘူးနော်။ ရှိနေတာကို သိပြီး "Close" လုပ်လိုက်တာ။ အာရုံမပြုတော့တာ။ ဒီလိုနည်းနဲ့ စိတ်ရဲ့ RAM (Working Memory) ကို ရှင်းလင်းပြီး ပေါ့ပါး လန်းဆန်းသွားအောင် (၅) မိနစ်ခန့် ငြိမ်သက်စွာ ရှုမှတ်ကြပါစို့။
ကဲ... သမထ ဘာဝနာလေး ပွားများပြီးလို့ စိတ်ကလေး ကြည်လင်သွားပြီဆိုရင် ဒီနေ့ရဲ့ အဓိက အကြောင်းအရာဖြစ်တဲ့ "Literary Criticism" (စာပေဝေဖန်ရေး) နဲ့ သမိုင်းကို ပြန်လည်ရေးသားခြင်း အကြောင်းကို သိပ္ပံနဲ့ ဒဿန ရှုထောင့်ကနေ နက်နက်နဲနဲ လေ့လာကြည့်ကြရအောင်။ Hswagata Museum ရဲ့ Founder တစ်ပါးအနေနဲ့ ဦးပဉ္ဇင်း ပြောချင်တာက "သမိုင်း" (History) ဆိုတာ မပြောင်းလဲနိုင်တဲ့ အမှန်တရား (Absolute Truth) မဟုတ်ပါဘူး။ သမိုင်းဆိုတာ အဖြစ်အပျက်တွေ (Events) ကို လူတွေက ပြန်လည် ဇာတ်ကြောင်းပြောပြခြင်း (Narrative) သာ ဖြစ်ပါတယ်။ ခေတ်သစ် စာပေသဘောတရားမှာ "Deconstruction" (တည်ဆောက်ပုံကို ဖြိုခွဲခြင်း) ဆိုတဲ့ နည်းလမ်း ရှိပါတယ်။ စာအုပ်တစ်အုပ်ကို ဖတ်တဲ့အခါ စာရေးသူ ရေးချင်တဲ့ အဓိက ဆိုလိုရင်းကိုပဲ ယူတာ မဟုတ်ဘဲ၊ စာသားတွေရဲ့ နောက်ကွယ်က ဖုံးကွယ်နေတဲ့ အယူအဆတွေ၊ ဘက်လိုက်မှု (Bias) တွေကိုပါ ရှာဖွေ ဖော်ထုတ်တာ ဖြစ်ပါတယ်။
Neuroscience (အာရုံကြော သိပ္ပံပညာ) အရ ပြောရရင် ဦးနှောက်ရဲ့ မှတ်ဉာဏ် (Memory) လုပ်ဆောင်ချက်ဟာ Video Camera တစ်လုံးနဲ့ ရိုက်ကူးထားသလို မဟုတ်ပါဘူး။ "Reconstructive Memory" (ပြန်လည် တည်ဆောက်ထားသော မှတ်ဉာဏ်) လို့ ခေါ်ပါတယ်။ သူတော်ကောင်းတို့ အတိတ်က အကြောင်းအရာ တစ်ခုကို ပြန်စဉ်းစားလိုက်တိုင်း၊ ဦးနှောက်က အဲဒီ အဖြစ်အပျက်ကို အံဆွဲထဲကနေ အတိုင်းသား ပြန်ထုတ်ပေးတာ မဟုတ်ပါဘူး။ အဲဒီ အဖြစ်အပျက်ရဲ့ အပိုင်းအစ (Fragment) လေးတွေကို ယူပြီး၊ လက်ရှိ ခံစားချက်၊ လက်ရှိ အသိဉာဏ်တွေနဲ့ ပေါင်းစပ်ကာ ဇာတ်လမ်းသစ် တစ်ပုဒ်အနေနဲ့ "ပြန်လည် တည်ဆောက်" (Reconstruct) လိုက်တာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် တစ်ခါ ပြန်စဉ်းစားတိုင်း မှတ်ဉာဏ်က နည်းနည်း ပြောင်းသွားတယ်။ အကြိမ်ကြိမ် ပြန်စဉ်းစားလေ၊ မူရင်း အဖြစ်အပျက်နဲ့ ဝေးကွာလေ ဖြစ်တတ်ပါတယ်။ ဒါကို သိပ္ပံပညာရှင်တွေက "The Narrative Fallacy" လို့လည်း ခေါ်ကြတယ်။
ရှေးဟောင်း ပန်းချီကား တစ်ချပ်ကို ပြန်လည် ပြုပြင်မွမ်းမံတဲ့ ပညာရှင် (Restorer) တစ်ယောက်လိုပါပဲ။ ပန်းချီကားက ဟောင်းနွမ်းနေပြီ။ ဆေးသားတွေ ကွာကျနေပြီ။ ပညာရှင်က ပျက်နေတဲ့ နေရာတွေကို ဆေးသစ်နဲ့ ဖြည့်စွက် ရေးဆွဲရတယ်။ အဲဒီလို ဖြည့်စွက်လိုက်တဲ့အခါ မူရင်း လက်ရာနဲ့ တူချင်မှ တူတော့မယ်။ ပညာရှင်ရဲ့ အမြင်၊ ခေတ်ကာလရဲ့ အမြင်တွေ ရောပါသွားနိုင်တယ်။ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ရဲ့ ဘဝသမိုင်းကြောင်း ဆိုတာလည်း ဒီလိုပါပဲ။ "ငါ ငယ်ငယ်က ဒီလို ဖြစ်ခဲ့တယ်" လို့ ပြောနေတာတွေဟာ တကယ်တမ်းကျတော့ ကိုယ့်ရဲ့ ဦးနှောက်က လက်ရှိ အမြင် (Current Perspective) နဲ့ ပြန်လည် ရေးဆွဲထားတဲ့ ပန်းချီကား တစ်ချပ်သာ ဖြစ်နေတတ်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် "သမိုင်းကို ပြန်လည် ရေးသားခြင်း" ဆိုတာ ဖြစ်နိုင်ရုံသာမက၊ နေ့စဉ်နဲ့အမျှ ဦးနှောက်ထဲမှာ ဖြစ်ပျက်နေတဲ့ ဇီဝဖြစ်စဉ် တစ်ခုလည်း ဖြစ်ပါတယ်။
နောက်တစ်ချက်က Cognitive Science (သိမှုဆိုင်ရာ သိပ္ပံ) မှာ "Confirmation Bias" (အတည်ပြု ဘက်လိုက်မှု) ဆိုတာ ရှိပါတယ်။ လူတွေဟာ ကိုယ် ယုံကြည်ထားတဲ့ အယူအဆ (View/Ditthi) နဲ့ ကိုက်ညီတဲ့ အချက်အလက်တွေကိုပဲ ရွေးချယ် မှတ်သားပြီး၊ မကိုက်ညီတာတွေကို ပယ်ဖျက်လေ့ ရှိပါတယ်။ ဥပမာ - လူတစ်ယောက်က "ငါ့ဘဝက ကံဆိုးတယ်" လို့ ယုံကြည်ထားရင် (Self-View)၊ သူဟာ သူ့ဘဝမှာ ကြုံခဲ့ရတဲ့ ဆိုးတာတွေကိုပဲ ရွေးပြီး မှတ်မိနေမယ်။ ကောင်းခဲ့တာတွေကို မေ့ပစ်လိုက်မယ်။ ဒါဟာ သူ့ဘဝ သမိုင်းကို "အဆိုးမြင် ဇာတ်ညွှန်း" (Tragedy Script) နဲ့ ရေးသားနေတာ ဖြစ်ပါတယ်။ တကယ်လို့ သူက ဒီ "View" ကို ပြောင်းလိုက်မယ်၊ "ငါ့ဘဝက သင်ယူစရာတွေနဲ့ ပြည့်နေတယ်" လို့ ပြောင်းလိုက်မယ် ဆိုရင် သူ့ရဲ့ မှတ်ဉာဏ်တွေက အလိုလို ပြောင်းလဲသွားပြီး၊ အခက်အခဲတွေကနေ သင်ခန်းစာ ရခဲ့တာတွေကို ပြန်မြင်ယောင်လာပါလိမ့်မယ်။ ဒါဟာ တကယ့်ကို Powerful ဖြစ်တဲ့ "Cognitive Reframing" (သိမှုဆိုင်ရာ ဘောင်ပြောင်းခြင်း) နည်းပညာ ဖြစ်ပါတယ်။
ဒါကို ဥပမာ ထပ်ပေးရရင်... ဓာတ်ပုံရိုက်တဲ့အခါ သုံးတဲ့ Filter တွေလိုပါပဲ။ အပြာရောင် Filter တပ်ထားတဲ့ ကင်မရာနဲ့ ရိုက်ရင် လောကကြီး တစ်ခုလုံး အပြာရောင် ဖြစ်နေမယ်။ အနီရောင် Filter တပ်ရင် အနီရောင် ဖြစ်နေမယ်။ တကယ်တော့ လောကကြီးက အပြာလည်း မဟုတ်၊ အနီလည်း မဟုတ်ပါဘူး။ ကိုယ်တပ်ထားတဲ့ မှန်ဘီလူး (Ditthi) အရ မြင်နေရတာပါ။ "သမိုင်းကို ပြန်လည်ရေးသားခြင်း" ဆိုတာ အဲဒီ မှန်ဘီလူးကို ဖြုတ်ပြီး အရှိတရားကို အရှိအတိုင်း၊ အဖြူအမည်း (Raw Data) အတိုင်း မြင်အောင် ကြိုးစားတာ ဖြစ်ပါတယ်။ Hswagata Museum မှာ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ကျင့်သုံးတဲ့ မူဝါဒကတော့ Artifact (ရှေးဟောင်းပစ္စည်း) ကို မပြင်ပါဘူး။ ဒါပေမဲ့ အဲဒီ ပစ္စည်းနဲ့ ပတ်သက်တဲ့ ရှင်းလင်းချက် (Interpretation) ကတော့ ခေတ်မီ သုတေသနတွေ ပေါ်လာတိုင်း ပြောင်းလဲ ရေးသားရပါတယ်။ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ရဲ့ ဘဝမှာလည်း ဖြစ်ပြီးခဲ့တဲ့ အတိတ် (Fact) ကို ပြင်လို့ မရပေမဲ့၊ အဲဒီ အတိတ်အပေါ် ထားရှိတဲ့ ကိုယ့်ရဲ့ ခံယူချက် (Interpretation) ကိုတော့ အချိန်မရွေး ပြုပြင် ပြောင်းလဲနိုင်ပါတယ်။
မြတ်စွာဘုရားရှင် ဟောကြားတော်မူခဲ့တဲ့ ပါဠိတော် ဒေသနာတွေနဲ့ ခုနက ပြောခဲ့တဲ့ "သမိုင်းကို ပြန်လည်ရေးသားခြင်း" (Rewriting History) ဆိုတဲ့ သဘောတရားတွေကို ဆက်စပ်ပြီး လေ့လာကြည့်ကြရအောင်။ ဓမ္မပဒပါဠိတော်၊ ပဏ္ဍိတဝဂ်မှာ လာရှိတဲ့ ဂါထာတော် (Verse 89) မှာ မြတ်စွာဘုရားက စိတ်ကို ပြုပြင်ပြောင်းလဲပြီး သမိုင်းသစ် ရေးထိုးနိုင်သူတွေရဲ့ အင်္ဂါရပ်ကို အခုလို ဟောကြားထားပါတယ်။
"ယေသံ သမ္ဗောဓိယင်္ဂေသု၊ သမ္မာ စိတ္တံ သုဘာဝိတံ။ အာဒါနပဋိနိဿဂ္ဂေ၊ အနုပါဒါယ ယေ ရတာ။ ခီဏာသဝါ ဇုတိမန္တော၊ တေ လောကေ ပရိနိဗ္ဗုတာ" တဲ့။
ဒီပါဠိတော်လေးကို တစ်လုံးချင်း အနက်အဓိပ္ပာယ် ဖွင့်ဆိုကြည့်မယ်ဆိုရင် -
"ယေသံ" - အကြင်သူတို့သည်။
"သမ္ဗောဓိယင်္ဂေသု" - သစ္စာလေးပါးကို သိမြင်နိုင်သော ဗောဇ္ဈင် (၇) ပါး တရားတို့၌။
"သမ္မာ" - ကောင်းမွန်မှန်ကန်စွာ။
"စိတ္တံ" - မိမိတို့၏ စိတ်ကို။ "သုဘာဝိတံ" - ကောင်းစွာ ပွားများထားကြကုန်၏။
"အာဒါနပဋိနိဿဂ္ဂေ" - စွဲလမ်းခြင်း 'ဥပါဒါန်' ကို စွန့်လွှတ်ခြင်း၌။ "ရတာ" - မွေ့လျော်ကြကုန်၏။
"ဇုတိမန္တော" - (ဉာဏ်ရောင်) တောက်ပကြကုန်၏။
"တေ" - ထိုသူတို့သည်။ "လောကေ" - ဤလောက၌ပင်။ "ပရိနိဗ္ဗုတာ" - ကိလေသာ ငြိမ်းအေးကြကုန်ပြီ။
ဒီနေရာမှာ အဓိက မီးမောင်းထိုးပြချင်တဲ့ စကားလုံးကတော့ "အာဒါနပဋိနိဿဂ္ဂေ" (စွဲလမ်းမှုကို စွန့်လွှတ်ခြင်း) ဆိုတဲ့ အချက်ပါပဲ။ လူတွေက သမိုင်းကို ပြန်ပြင်လို့ မရဘူးလို့ ထင်ကြတယ်။ မှန်ပါတယ်၊ ဖြစ်ပြီးခဲ့တဲ့ "ရုပ်ဝတ္ထု ဖြစ်စဉ်" (Physical Event) ကို ပြန်ပြင်လို့ မရပါဘူး။ ဒါပေမဲ့ အဲဒီ အဖြစ်အပျက်အပေါ်မှာ စွဲလမ်းထားတဲ့ "အာဒါန" (Grasping) ကိုတော့ ပြန်ပြင်လို့ ရပါတယ်။ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ခံစားနေရတဲ့ ဒုက္ခတွေဆိုတာ အတိတ်က အဖြစ်အပျက်ကြောင့် ဖြစ်တာ မဟုတ်ပါဘူး။ အဲဒီ အဖြစ်အပျက်ကို လက်ရှိအချိန်အထိ ဆုပ်ကိုင်ထားတဲ့ "ဥပါဒါန်" ကြောင့်သာ ဖြစ်တာပါ။ "ပဋိနိဿဂ္ဂ" ဆိုတာ အဲဒီ ဆုပ်ကိုင်ထားမှုကို လက်လွှတ်လိုက်တာ (Letting go) ပါပဲ။ လက်လွှတ်လိုက်တာနဲ့ တစ်ပြိုင်နက် အဲဒီ အတိတ်သမိုင်းရဲ့ လွှမ်းမိုးမှု (Influence) ဟာ ပျက်ပြယ်သွားပါတော့တယ်။ ဒါဟာ ကိုယ့်ရဲ့ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ သမိုင်းကြောင်း (Psychological History) ကို ချက်ချင်း ပြန်လည် ရေးသားလိုက်တာပါပဲ။
ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင်... လက်ထဲမှာ မီးခဲကို ဆုပ်ကိုင်ထားတဲ့ လူတစ်ယောက်လိုပါပဲ။ "ငါ့လက် ပူလိုက်တာ၊ ငါ့ကံ ဘယ်လောက်ဆိုးလဲ" လို့ ညည်းတွားနေမယ့်အစား၊ လက်ထဲက မီးခဲကို လွှတ်ချလိုက်တာနဲ့ တပြိုင်နက် အပူဒဏ် ခံစားရတဲ့ သမိုင်းကြောင်း ရပ်တန့်သွားမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ "အာဒါန" ဆိုတာ အဲဒီ မီးခဲကို ဆုပ်ကိုင်ထားတာ။ "ပဋိနိဿဂ္ဂ" ဆိုတာ လက်ကို ဖြန့်လိုက်တာ။ ဘုရားရှင်က အတိတ်ကို သွားပြင်ခိုင်းတာ မဟုတ်ဘူး။ လက်ရှိ ပူလောင်နေတဲ့ စွဲလမ်းမှုကို ဖြုတ်ချခိုင်းတာ ဖြစ်ပါတယ်။
နောက်တစ်ချက်က "သမ္မာ စိတ္တံ သုဘာဝိတံ" (စိတ်ကို ကောင်းစွာ ပွားများခြင်း) ဆိုတာ ခုနက သိပ္ပံအပိုင်းမှာ ပြောခဲ့တဲ့ "Neuroplasticity" (ဦးနှောက်ကို ပုံသွင်းခြင်း) နဲ့ သဘောတရားချင်း တူပါတယ်။ ပါဠိတော်မှာ "ဘာဝေတိ" ဆိုတာ "ဖြစ်ပွားစေသည်၊ တိုးပွားစေသည်" လို့ အဓိပ္ပာယ်ရပါတယ်။ မွေးရာပါ ပါလာတဲ့ ဗီဇ (Genetics) သမိုင်းကြောင်းကိုတောင် ဒီ "ဘာဝနာ" (Mental Culture) နဲ့ ပြုပြင်နိုင်တယ်လို့ ဆိုလိုတာပါ။ လူတစ်ယောက်က "ငါက ဒေါသကြီးတဲ့ မျိုးရိုးပဲ" လို့ ပြောလေ့ရှိတယ်။ ဒါဟာ သူ့ရဲ့ သမိုင်းဟောင်း (Old Narrative) ပါ။ ဒါပေမဲ့ မေတ္တာဘာဝနာကို "သုဘာဝိတံ" (ကောင်းစွာ ပွားများ) လိုက်တဲ့အခါ သူ့ရဲ့ ဦးနှောက်ဖွဲ့စည်းပုံ (Neural Pathway) ပြောင်းလဲသွားပြီး၊ "ငါဟာ သည်းခံနိုင်စွမ်း ရှိသူ" ဆိုတဲ့ သမိုင်းသစ် (New Narrative) တစ်ခု ပေါ်ထွက်လာပါတယ်။
ဒါကို နောက်တစ်မျိုး ဥပမာပေးရရင်... မြေရိုင်းတစ်ခုကို ဥယျာဉ်အဖြစ် ပြောင်းလဲလိုက်သလိုပါပဲ။ အရင်က ဆူးပင်တွေ၊ ပေါင်းပင်တွေ ပေါက်နေတဲ့ မြေကွက် (သမိုင်းဟောင်း) ကို ရှင်းလင်းပြီး၊ ပန်းပင်တွေ၊ သစ်သီးပင်တွေ စိုက်ပျိုးလိုက်တာ (သုဘာဝိတံ) ပါ။ မြေကြီးကတော့ ဒီမြေကြီးပါပဲ။ ဒါပေမဲ့ ပေါ်ထွက်လာတဲ့ အကျိုးရလဒ်ကတော့ လုံးဝ ကွာခြားသွားပါပြီ။ ဒါကြောင့် "သမိုင်းကို ပြန်လည်ရေးသားခြင်း" ဆိုတာ အတိတ်ကို ဖျက်တာ မဟုတ်ဘဲ၊ အတိတ်က ပေးထားတဲ့ မြေဆီလွှာပေါ်မှာ ပစ္စုပ္ပန် အပင်ကောင်းတွေ စိုက်ပျိုးခြင်းသာ ဖြစ်ကြောင်း ဒေသနာတော်နဲ့အညီ နားလည်ရပါမယ်။
နောက်ဆုံးအနေနဲ့ "ဇုတိမန္တော" (တောက်ပခြင်း) ဆိုတာ ဉာဏ်ပညာရဲ့ အရောင်အဝါကို ပြောတာပါ။ မှားယွင်းတဲ့ အယူအဆ (မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ) တွေနဲ့ သမိုင်းအမှားတွေကို လက်ခံထားသရွေ့ စိတ်က မိုက်မဲနေတယ်။ အမှောင်ကျနေတယ်။ အမှန်တရားကို မြင်ပြီး သမိုင်းအမှန် (သမ္မာဒိဋ္ဌိ) ကို လက်ခံလိုက်တာနဲ့ စိတ်က ရှင်းလင်းသွားပြီး တောက်ပလာတယ်။ ဒါကို သိပ္ပံပညာမှာ "Insight Moment" (ဉာဏ်ပွင့်ချိန်) သို့မဟုတ် "Aha! Moment" လို့ ခေါ်ပါတယ်။ ဦးနှောက်ရဲ့ Gamma Waves တွေ မြင့်တက်လာပြီး အရာရာကို ရှင်းလင်းပြတ်သားစွာ မြင်လိုက်ရတဲ့ အခိုက်အတန့်ပါပဲ။
ကဲ... အခု သူတော်ကောင်းတို့ အမျှော်လင့်ဆုံး ဖြစ်တဲ့ ဝိပဿနာ ရှုကွက် အပိုင်းကို ရောက်ပါပြီ။ ဒီနေ့ ရှုမှတ်ရမယ့် အဓိက အာရုံကတော့ "သညာ" (Perception/Memory) နဲ့ "ဒိဋ္ဌိ" (View) ကို ခွဲခြားသိမြင်ခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။ "သမိုင်း" ဆိုတာ ဝိပဿနာနယ်ပယ်မှာ "သညာ" အစုအဝေး တစ်ခုသာ ဖြစ်ပါတယ်။
အဆင့် (၁) - အတိတ်အာရုံကို ပစ္စုပ္ပန်စိတ်ဖြင့် ရှုပါ။
ထိုင်နေရင်းနဲ့ အတိတ်က အဖြစ်အပျက် တစ်ခု (ဥပမာ- ငယ်ငယ်က ကျောင်းသွားခဲ့တဲ့ ပုံရိပ်) ပေါ်လာတယ် ဆိုပါစို့။ အဲဒီအချိန်မှာ ယောဂီက "ငါ ကျောင်းရောက်နေတာ မဟုတ်ဘူး၊ ကျောင်းရောက်တယ်ဆိုတဲ့ 'စိတ်' ပေါ်နေတာ" လို့ ကွဲကွဲပြားပြား သိရပါမယ်။ အဘိဓမ္မာသဘောအရ ပြောရင် အတိတ်အာရုံ (အတီတာရုံ) ကို ယူပြီး ပစ္စုပ္ပန် မနောဒွါရဝီထိ စိတ် ဖြစ်ပေါ်နေတာပါ။ အဲဒီ "စိတ်" (Consciousness) ဟာ အခု လက်ရှိ ခန္ဓာကိုယ်ထဲမှာပဲ ဖြစ်နေတာပါ။ လွန်ခဲ့တဲ့ နှစ် ၂၀ ဆီကို စိတ်က ပြန်သွားတာ မဟုတ်ပါဘူး။ ဒါကို သေသေချာချာ သဘောပေါက်ဖို့ လိုပါတယ်။
ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင်... ရုပ်ရှင်ရုံထဲမှာ ထိုင်ကြည့်နေတဲ့ လူတစ်ယောက်လိုပါပဲ။ ဖန်သားပြင်ပေါ်မှာ ရှေးခေတ် စစ်ပွဲတွေ ပြနေမယ်။ ဒါပေမဲ့ ပရိသတ်က စစ်ပွဲထဲ ရောက်နေတာ မဟုတ်ဘူး။ အဲဒီ စစ်ပွဲကလည်း အခု ဖြစ်နေတာ မဟုတ်ဘူး။ ပရိုဂျက်တာ မီးရောင် (စိတ်) နဲ့ ဖန်သားပြင် (ဦးနှောက်) ပေါင်းစပ်ပြီး ပေါ်လာတဲ့ အရိပ် (သညာ) သက်သက်ပါပဲ။ ယောဂီက အဲဒီ အရိပ်ကို အရိပ်မှန်း သိရင် ရုပ်ရှင်ထဲက ဇာတ်ကောင်တွေ ငိုလို့ လိုက်ငိုစရာ မလိုတော့ပါဘူး။ အတိတ်အာရုံကို "ဓမ္မ" သက်သက်လို့ ရှုမြင်နိုင်ရပါမယ်။
အဆင့် (၂) - သညာ ကို ဖြိုခွဲပါ (Deconstruct Sanna)။
ပေါ်လာတဲ့ အတိတ်ပုံရိပ်ကို စိုက်ကြည့်လိုက်ပါ။ အဲဒီ ပုံရိပ်က ခိုင်မြဲသလား။ မခိုင်မြဲပါဘူး။ ပြန်စဉ်းစားလိုက်တိုင်း နည်းနည်း ပြောင်းသွားတယ်။ ပြီးတော့ ပေါ်ပြီးတာနဲ့ ပျောက်သွားတယ်။ "သညာ" ဆိုတာ ရေပေါ်မှာ အရုပ်ရေးသလိုပါပဲ။ ရေးလိုက်တဲ့ ခဏပဲ ထင်ရှားပြီး ချက်ချင်း ပျောက်ကွယ်သွားတဲ့ သဘောရှိပါတယ်။ ဒါကို "အနိစ္စ" လို့ မြင်အောင် ကြည့်ပါ။ လူတွေက အတိတ်ကို အစိုင်အခဲကြီး (Solid) လို့ ထင်ပြီး "ငါ့သမိုင်း" ဆိုပြီး ဖက်တွယ်ထားကြတယ်။ ဝိပဿနာဉာဏ်နဲ့ ကြည့်လိုက်တော့ အတိတ်ဆိုတာ မရှိတော့ဘူး။ ချုပ်ပျောက်သွားပြီ။ အခု ပေါ်နေတာက မှတ်ဉာဏ်အသစ် (New Memory Trace) သက်သက်ပဲ။
ဒါကို ဥပမာ ထပ်ပေးရရင်... မိုးတိမ်တိုက်တွေကို ကြည့်သလိုပါပဲ။ တိမ်တိုက်တွေက အရုပ်သဏ္ဍာန် အမျိုးမျိုး (နဂါးပုံ၊ ရုပ်တုပုံ) ပေါ်နေတတ်တယ်။ ဒါပေမဲ့ တကယ်တမ်းကျတော့ ရေငွေ့တွေ စုဝေးနေတာပါ။ လေတိုက်လိုက်တာနဲ့ ပုံပျက်သွားတယ်။ သူတော်ကောင်းတို့ရဲ့ "ဘဝသမိုင်း" ဆိုတာလည်း စိတ်စေတသိက် တိမ်တိုက်တွေ စုဝေးပြီး ပုံဖော်ထားတာပါ။ ဘာမှ အနှစ်သာရ မရှိပါဘူး။ "ငါ လူတော်ကြီး ဖြစ်ခဲ့ဖူးတယ်" (မာန)၊ "ငါ အနိုင်ကျင့်ခံခဲ့ရတယ်" (ဒေါသ) ဆိုတဲ့ ပုံရိပ်တွေဟာ တိမ်တိုက်လိုပဲ ဖမ်းဆုပ်လို့ မရတဲ့ အရာတွေ ဖြစ်ပါတယ်။
အဆင့် (၃) - ဒိဋ္ဌိ ဖြုတ်ပါ (Correct the View)။
"ငါ" ဆိုတဲ့ ကောင်က အတိတ်ကနေ လက်ရှိအချိန်ထိ တစ်ောက်လျှောက် ပါလာတယ်လို့ ထင်နေတာဟာ "သဿတဒိဋ္ဌိ" (Eternalism) ပါ။ "ငါ သေရင် အကုန်ပြတ်ပြီ" လို့ ထင်တာက "ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိ" (Annihilationism) ပါ။ အမှန်တရားကတော့... ငယ်ငယ်က "ငါ" နဲ့ အခု "ငါ" ဟာ မတူပါဘူး။ ငယ်ငယ်က ရုပ်နာမ်တွေ အကုန် ချုပ်ငြိမ်းခဲ့ပါပြီ။ အခု ရုပ်နာမ်က အသစ်ပါ။ ဒါပေမဲ့ အကြောင်းအကျိုး ဆက်စပ်မှု (Causality) တော့ ရှိတယ်။ ငယ်ငယ်က စာကြိုးစားခဲ့လို့ (အကြောင်း)၊ အခု ပညာတတ်ဖြစ်နေတာ (အကျိုး)။ လူမရှိဘူး၊ အကြောင်းအကျိုး ဆက်စပ်မှုပဲ ရှိတယ်။
သမိုင်းကို ပြန်လည်ရေးသားတယ် ဆိုတာ ဒီ "အကြောင်းအကျိုး" (Paticcasamuppada) ကို နားလည်လိုက်တာပါပဲ။ အတိတ်က အမှား (အဝိဇ္ဇာ) ကြောင့် အခု ဒုက္ခရောက်နေတာကို သိလိုက်ရင်၊ အခု လက်ရှိမှာ အမှန် (ဝိဇ္ဇာ) ဖြစ်အောင် လုပ်လိုက်ပါ။ ဒါဆိုရင် အနာဂတ် ရလဒ် (သင်္ခါရ) ပြောင်းလဲသွားပါလိမ့်မယ်။ ဒိဋ္ဌိ ပြုတ်တယ် ဆိုတာ "ငါ့ဘဝ" ဆိုတဲ့ ဇာတ်လမ်း (Story) ထဲကနေ ထွက်ပြီး၊ "ရုပ်နာမ်ဖြစ်စဉ်" (Process) အနေနဲ့ မြင်အောင် ကြည့်တာ ဖြစ်ပါတယ်။
ဒါကို နောက်ဆုံး ဥပမာပေးရရင်... စာအုပ်တစ်အုပ်ကို ဖတ်နေရင်း စာမျက်နှာဟောင်းတွေကို ပြန်ပြန်လှန်ပြီး ဝမ်းနည်းနေမယ့်အစား၊ လက်ရှိ ရောက်နေတဲ့ စာမျက်နှာမှာ အကောင်းဆုံး စာလုံးတွေကို ရေးသားဖို့ ကြိုးစားတဲ့ စာရေးဆရာ တစ်ယောက်လိုပါပဲ။ ပြီးခဲ့တဲ့ စာမျက်နှာတွေက မှားကောင်း မှားခဲ့မယ်။ ဒါပေမဲ့ အခု လက်ရှိ ကိုင်ထားတဲ့ ဘောပင် (စေတနာ) က ကိုယ့်လက်ထဲမှာ ရှိပါတယ်။ အခု ရေးလိုက်တဲ့ စာတစ်လုံး (ကုသိုလ်စိတ် တစ်ခု) ဟာ စာအုပ်ရဲ့ အဆုံးသတ် (Niyana) ကို ပြောင်းလဲပစ်နိုင်စွမ်း ရှိပါတယ်။
ဦးပဉ္ဇင်းတို့ Hswagata Museum ရဲ့ မှတ်တမ်းတွေထဲက ဇာတ်လမ်းလေးတစ်ခု (Case Study) နဲ့ ဆက်စပ်ပြီး လေ့လာကြည့်ကြရအောင်။ ဒီဖြစ်စဉ်ကတော့ Case ID: Case-2580 ဖြစ်ပြီး၊ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ပြတိုက်ရဲ့ သမိုင်းသုတေသနဌာန (Historical Research Dept) မှာ တာဝန်ထမ်းဆောင်နေတဲ့ အကြီးတန်း သုတေသီ ဒေါ်သန္တာ (အမည်လွှဲ) ရဲ့ အကြောင်း ဖြစ်ပါတယ်။
ဒေါ်သန္တာဟာ ပြတိုက်မှာ လုပ်သက်ရင့် ဝန်ထမ်းတစ်ဦး ဖြစ်ပြီး၊ ရှေးဟောင်း စွယ်တော်ပွားများရဲ့ သမိုင်းကြောင်းကို မှတ်တမ်းတင်ရသူ ဖြစ်ပါတယ်။ တစ်နေ့မှာတော့ သူဟာ လွန်ခဲ့တဲ့ (၁၀) နှစ်လောက်က မှတ်တမ်းတင်ခဲ့တဲ့ စွယ်တော်ပွား အမှတ်စဉ် (SR-109) ရဲ့ သမိုင်းမှတ်တမ်းကို ပြန်လည် စိစစ်ကြည့်တဲ့အခါ အမှားအယွင်းကြီး တစ်ခုကို တွေ့ရှိလိုက်ရပါတယ်။ အဲဒီ မှတ်တမ်းကို ရေးသားခဲ့သူကတော့ အခုချိန်မှာ ကွယ်လွန်သွားပြီဖြစ်တဲ့ သူ့ရဲ့ ဆရာရင်း၊ ပြတိုက်ရဲ့ ဂုဏ်ထူးဆောင် နာယကကြီး ကိုယ်တိုင် ဖြစ်နေပါတယ်။ မှတ်တမ်းမှာ "ဒီစွယ်တော်ဟာ ပုဂံခေတ်က ပင့်ဆောင်လာတာ" လို့ ရေးထားပေမဲ့၊ ဒေါ်သန္တာက ခေတ်မီ ကာဗွန်ဒိတ်တင်း (Carbon Dating) နဲ့ အနုပညာလက်ရာကို ပြန်စစ်ဆေးကြည့်တဲ့အခါ "အင်းဝခေတ်" လက်ရာ ဖြစ်နေတာကို အထောက်အထား ခိုင်လုံစွာ တွေ့ရှိလိုက်ရပါတယ်။
ဒီမှာ ဒေါ်သန္တာ တစ်ယောက် အကြီးအကျယ် ဗျာများရပါတော့တယ်။ "ငါ့ဆရာကြီးရဲ့ မှတ်တမ်းကို ငါက ပြင်လိုက်ရင် ဆရာ့ကို စော်ကားရာ ရောက်မလား"၊ "ပြတိုက်ရဲ့ ဂုဏ်သိက္ခာ ကျဆင်းသွားမလား"၊ "ဧည့်သည်တွေက ငါတို့ကို အယုံအကြည် မဲ့သွားမလား" ဆိုတဲ့ အတွေးပေါင်းစုံနဲ့ သောကမီးတွေ တောက်လောင်နေပါတယ်။ သူ့စိတ်ထဲမှာ "ဆရာ့အရှိန်အဝါ" (Authority) နဲ့ "အမှန်တရား" (Truth) ကြားမှာ လွန်ဆွဲပွဲ ဖြစ်နေတာပါ။ အဲဒီ လွန်ဆွဲပွဲက သူ့ကို အိပ်မပျော်၊ စားမဝင် ဖြစ်စေပြီး လုပ်ငန်းခွင်မှာပါ ဂနာမငြိမ် ဖြစ်လာစေပါတယ်။
အဲဒီအချိန်မှာ သူ့ရဲ့ စိတ်အခြေအနေကို သုံးသပ်ကြည့်ရင် - သူ ဆုပ်ကိုင်ထားတာက "သမိုင်းဟောင်း" (Old Narrative) နဲ့ "အတ္တ" (Self-image) ပါ။ "ငါတို့ ပြတိုက်က ဘယ်တော့မှ မမှားဘူး" ဆိုတဲ့ မာန (Mana) နဲ့ "ဆရာ့သိက္ခာကို ကာကွယ်ရမယ်" ဆိုတဲ့ အစွဲ (Upadana) က သူ့ကို ဒုက္ခပေးနေတာ ဖြစ်ပါတယ်။ တကယ်တမ်းကျတော့ စွယ်တော်က ပုဂံခေတ် ဖြစ်ဖြစ်၊ အင်းဝခေတ် ဖြစ်ဖြစ် စွယ်တော်ရဲ့ ဂုဏ်ရည်က မပြောင်းလဲပါဘူး။ ပြောင်းလဲနေတာက လူတွေရဲ့ သတ်မှတ်ချက် "ပညတ်" သက်သက်သာ ဖြစ်ပါတယ်။
ဒီပြဿနာကို ဖြေရှင်းဖို့အတွက် ဒေါ်သန္တာဟာ ဦးပဉ္ဇင်းထံ လာရောက် လျှောက်ထားပါတယ်။ ဦးပဉ္ဇင်းက Hswagata Museum Policy အမှတ် (၂၁)၊ အပိုဒ်ခွဲ (၂၁.၂) ကို ညွှန်ပြလိုက်ပါတယ်။ ဒီမူဝါဒက ဘာပြောထားလဲဆိုတော့ -
"သမိုင်းဆိုင်ရာ အချက်အလက်များ တိကျမှန်ကန်ရေးသည် ပုဂ္ဂိုလ်စွဲ၊ အဖွဲ့အစည်းစွဲများထက် သာလွန်စေရမည်။ (Historical accuracy shall supersede personal or institutional bias.) တွေ့ရှိချက် အသစ်များသည် ယခင် ကောက်ချက်များကို ပြုပြင်ရန် ဖြစ်ပါက၊ ၎င်းပြုပြင်ခြင်းသည် ဂုဏ်သိက္ခာကျဆင်းခြင်း မဟုတ်ဘဲ၊ သစ္စာတရားကို တန်ဖိုးထားခြင်း ဖြစ်သည်" လို့ ပြဋ္ဌာန်းထားပါတယ်။
ဒါကို ဖတ်ပြီးတော့ ဒေါ်သန္တာဟာ သက်ပြင်းချနိုင်သွားတယ်။ ဦးပဉ္ဇင်းက သူ့ကို တရားသဘောနဲ့ ထပ်ဆင့် ရှင်းပြလိုက်ပါတယ်။ "ဒကာမကြီး... ဆရာကြီး ရေးခဲ့တုန်းက သူ့ခေတ် သူ့အမြင်နဲ့ သူ မှန်ခဲ့တာပဲ။ အခု ဒကာမကြီး ခေတ်မှာ နည်းပညာအသစ်နဲ့ တွေ့ရှိတာကို ပြင်လိုက်တာဟာ ဆရာ့ကို စော်ကားတာ မဟုတ်ဘူး။ ဆရာကြီး တန်ဖိုးထားတဲ့ 'အမှန်တရား' ကို ဆက်လက် ထိန်းသိမ်းပေးတာ ဖြစ်တယ်။ ဒါဟာ အမွေဆက်ခံခြင်း စစ်စစ် (True Inheritance) ပဲ" လို့ ပြောလိုက်တော့မှ သူ သဘောပေါက်သွားတယ်။
ဒါနဲ့ သူဟာ မှတ်တမ်းဟောင်းကို "Cancel" လုပ်တာ မဟုတ်ဘဲ၊ "Updated Review" ဆိုတဲ့ ခေါင်းစဉ်နဲ့ မှတ်တမ်းအသစ် တစ်ခုကို ရေးသား ထည့်သွင်းလိုက်ပါတယ်။ "ယခင်က ပုဂံခေတ်ဟု ယူဆခဲ့သော်လည်း၊ ယခု တွေ့ရှိချက်အရ အင်းဝခေတ် ဖြစ်ကြောင်း အတည်ပြုသည်" ဆိုပြီး ပွင့်ပွင့်လင်းလင်း ရေးသားလိုက်တယ်။ ထူးခြားတာက အဲဒီလို ရေးလိုက်တဲ့အတွက် ပြတိုက်ရဲ့ သိက္ခာ ကျမသွားတဲ့အပြင်၊ သုတေသီ အသိုင်းအဝိုင်းက "Hswagata Museum ဟာ အမှန်တရားကို ရဲရဲဝံ့ဝံ့ လက်ခံတဲ့ နေရာပဲ" ဆိုပြီး ပိုလို့တောင် လေးစားလာကြပါတယ်။ ဒေါ်သန္တာရဲ့ စိတ်ထဲမှာလည်း လေးလံနေတဲ့ သမိုင်းအမှားကြီးကို ချလိုက်ရသလို ပေါ့ပါး လွတ်လပ်သွားပါတော့တယ်။
ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင်... အိမ်တစ်အိမ်ရဲ့ အမိုးပေါက်နေတာကို တွေ့တဲ့ သားသမီးက "မိဘတွေ ဆောက်ခဲ့တဲ့ အိမ်ပဲ၊ မပြင်ရဲပါဘူး" ဆိုပြီး ဒီအတိုင်း ထားလိုက်ရင် အိမ်ကြီး တစ်ခုလုံး ပျက်စီးသွားမှာပါ။ "မိဘကျေးဇူး ဆပ်တယ်" ဆိုတာ ပေါက်နေတဲ့ အမိုးကို ဖာထေး ပြုပြင်ပြီး အိမ်ကို ဆက်လက် တည်တံ့အောင် လုပ်တာမျိုးပါ။ သမိုင်းကို ပြန်လည်ရေးသားခြင်း ဆိုတာလည်း ရှေ့လူတွေကို ပြစ်မှားတာ မဟုတ်ဘဲ၊ သူတို့ ချန်ထားခဲ့တဲ့ အမွေအနှစ်ကို ခေတ်နဲ့အညီ သန့်စင် မွမ်းမံခြင်းသာ ဖြစ်ကြောင်း နားလည်ရပါမယ်။
ကဲ... နိဂုံးချုပ်အနေနဲ့ ဒီနေ့ ဟောကြားခဲ့တဲ့ "သမိုင်းကို ပြန်လည်ရေးသားခြင်း" တရားတော်ကို သစ္စာလေးပါး ရှုထောင့်ကနေ ပြန်လည် သုံးသပ်ကြည့်ကြရအောင်။
၁။ ဒုက္ခသစ္စာ - အတိတ်က အမှားတွေ၊ နောင်တတွေ၊ မေ့ပျောက်မရတဲ့ သမိုင်းဆိုးတွေကို ဖက်တွယ်ထားရတာဟာ စိတ်ပင်ပန်းဆင်းရဲခြင်း "ဒုက္ခ" ပါပဲ။
၂။ သမုဒယသစ္စာ - အဲဒီ ဒုက္ခတွေ ဘာလို့ ဖြစ်သလဲ။ "ဒါ ငါ့သမိုင်း"၊ "ဒါ ငါ့ပုံရိပ်" ဆိုပြီး အတိတ်ကို "ငါ" လို့ စွဲလမ်းနေတဲ့ "အတ္တဒိဋ္ဌိ" နဲ့ တပ်မက်မှု "တဏှာ" ကြောင့် ဖြစ်တာပါ။
၃။ နိရောဓသစ္စာ - တကယ်လို့ အတိတ်ဆိုတာ ပြီးဆုံးသွားတဲ့ အရာ၊ ပြန်ပြင်လို့ မရတဲ့ အရာ၊ လက်ရှိမှာ အမှတ်သညာ (Memory) သက်သက်ပဲ ရှိတော့တဲ့ အရာလို့ ပိုင်းခြားသိမြင်ပြီး စွဲလမ်းမှုကို လွှတ်ချလိုက်ရင် စိတ်ရဲ့ ပူလောင်မှုတွေ ငြိမ်းအေးသွားပါလိမ့်မယ်။
၄။ မဂ္ဂသစ္စာ - ဒီလို ငြိမ်းအေးဖို့အတွက် ဘာလုပ်ရမလဲ။ အမှန်တရားကို လက်ခံရဲတဲ့ သတ္တိ (သမ္မာဒိဋ္ဌိ)၊ စိတ်ကို သန့်စင်အောင် ထားတဲ့ ကြိုးစားမှု (သမ္မာဝါယာမ) နဲ့ ပစ္စုပ္ပန်မှာ နေတတ်တဲ့ အလေ့အကျင့် (သမ္မာသတိ) ဆိုတဲ့ မဂ္ဂင်လမ်းစဉ်ကို လျှောက်လှမ်းရပါမယ်။
ဒါကို နောက်ဆုံးအနေနဲ့ ဥပမာပေးရရင်... ခရီးသွားတစ်ယောက်ဟာ လမ်းလျှောက်နေရင်း ဖိနပ်ထဲမှာ ကျောက်ခဲ သေးသေးလေး တစ်လုံး ဝင်နေသလိုပါပဲ။ အဲဒီ ကျောက်ခဲ (အတိတ်က အမှား) က နာကျင်စေတယ်။ ဒါပေမဲ့ "ငါ ခရီးနှောင့်နှေးမှာ စိုးလို့" ဆိုပြီး မထုတ်ဘဲ ဆက်လျှောက်နေရင် ခြေထောက် ပေါက်ပြဲပြီး ခရီးဆုံးထိ မရောက်နိုင်ဘဲ ဖြစ်မယ်။ ခဏရပ်၊ ဖိနပ်ကို ချွတ်၊ ကျောက်ခဲကို ထုတ်ပစ်ပြီးမှ ဆက်လျှောက်တာက ပိုမြန်သလို ပိုလည်း သက်သာပါတယ်။ သူတော်ကောင်းတို့လည်း ကိုယ့်ဘဝ ဖိနပ်ထဲက သမိုင်းအမှား ဆိုတဲ့ ကျောက်ခဲတွေကို ဒီနေ့ပဲ ထုတ်ပစ်လိုက်ကြပါ။
အလုပ်ပေးတရား (Work Assignment):
ဒီနေ့ ညမအိပ်ခင်မှာ ကိုယ့်ဘဝမှာ နောင်တရနေတဲ့၊ ဒါမှမဟုတ် ရှက်ရွံ့နေတဲ့ အတိတ် အဖြစ်အပျက် တစ်ခုကို စဉ်းစားပါ။ ပြီးရင် အဲဒီ အဖြစ်အပျက်ကို ခေါင်းစဉ် ပြောင်းတပ်လိုက်ပါ။ "ငါ့ရဲ့ အရှက်ရဆုံး အချိန်" လို့ ခေါင်းစဉ်မတပ်ဘဲ၊ "ငါ့ကို အကြီးမားဆုံး သင်ခန်းစာ ပေးခဲ့တဲ့ ဆရာ" လို့ ခေါင်းစဉ် ပြောင်းလိုက်ပါ။ ဒီလို "Reframing" လုပ်လိုက်တာနဲ့ တစ်ပြိုင်နက် သင်ဟာ သမိုင်းကို ပြန်လည်ရေးသားသူ (History Rewriter) တစ်ယောက် ဖြစ်သွားပါပြီ။
အားလုံးသော တရားနာ ပရိသတ်အပေါင်းတို့သည် အတိတ်၏ ကျေးကျွန်ဘဝမှ လွတ်မြောက်ကြပြီး၊ ပစ္စုပ္ပန်တည့်တည့်တွင် သမိုင်းသစ်၊ ဘဝသစ်ကို လှပစွာ ရေးခြယ်နိုင်ကြပါစေကုန် သတည်း။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
သာဓု... သာဓု... သာဓု။
ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက
The Office Of Siridantamahapalaka
The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum.
နေ့စွဲ - 180/06-28/2024
ORCID: 0009-0000-0697-4760
Website: www.siridantamahapalaka.com
Sao Dhammasami @ Bhikkhu Indasoma Siridantamahapalaka is Specially trained in Buddhist archaeology and historical tracking of tooth relics through stūpa research registries; integrates archaeological charts, travel accounts, and museum records to support preservation for study and veneration.
