Day: 327 | 23 November 2023 | သွားကျန်းမာရေး (Dentistry & Danta Kammatthana) | ခုဒ္ဒက နိကယ၊ ခုဒ္ဒကပထ | Dentistry
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
ဒီနေ့ သာသနာသက္ကရာဇ် ၂၅၆၇ ခုနှစ်၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၅ ခုနှစ်၊ တန်ဆောင်မုန်းလဆန်း (၁၁) ရက်၊ ခရစ်နှစ် ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ (၂၃) ရက်၊ ကြာသပတေးနေ့ မင်္ဂလာရှိသော နံနက်ခင်းအချိန်အခါသမယမှာ တရားချစ်ခင် သူတော်စင်အပေါင်းတို့... သွားနှင့် ခံတွင်း ကျန်းမာခြင်းသုခနှင့် ပြည့်စုံပြီး စားကောင်းခြင်း၊ အိပ်ပျော်ခြင်း၊ စကားပြောဆိုရာမှာ ယုံကြည်မှုရှိခြင်းတို့ဖြင့် ပြည့်စုံနိုင်ကြပါစေလို့ ဦးပဉ္ဇင်းအနေနဲ့ ရှေးဦးစွာ မေတ္တာပို့သ နှုတ်ခွန်းဆက်သလိုက်ပါတယ်။
ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ... ဒီနေ့ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ပြောကြမယ့် အကြောင်းအရာကတော့ နေ့စဉ်နဲ့အမျှ မိမိတို့ပါးစပ်ထဲမှာ ရှိနေပေမယ့် သတိမထားမိတတ်ကြတဲ့ "သွား" (Danta) ဆိုတဲ့ ခန္ဓာကိုယ်အစိတ်အပိုင်း တစ်ခုအကြောင်း ဖြစ်ပါတယ်။ လောကလူသားတွေဟာ အလှအပကို မက်မောကြတဲ့အခါ "သွားစီပုံလေးက လှလိုက်တာ၊ အပြုံးလေးက ချိုလိုက်တာ" ဆိုပြီး ဒီသွားကို တပ်မက်စရာ၊ သာယာစရာ ရတနာတစ်ခုလို ထင်မှတ်မှားနေတတ်ကြပါတယ်။ တကယ်တမ်း ဉာဏ်မျက်လုံးနဲ့ ကြည့်လိုက်မယ်ဆိုရင်တော့ ဒီသွားဆိုတာဟာ မာကျောတဲ့ အရိုးစု (Bone Structure) တစ်မျိုးသာ ဖြစ်ပြီး ဖောက်ပြန်တတ်တဲ့ သဘော၊ ပျက်စီးတတ်တဲ့ သဘော၊ စက်ဆုပ်ရွံရှာဖွယ် အသုဘသဘောတွေနဲ့ ပြည့်နှက်နေတာကို တွေ့ရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် ဒီနေ့မနက်ပိုင်းမှာ တရားတော်ကို မနာကြားမီ စိတ်ကို တည်ငြိမ်အောင် အရင်ဆုံး "သွား" ဆိုတဲ့ အာရုံကိုပဲ ကမ္မဋ္ဌာန်းအဖြစ် ယူပြီး သမထသဘောလေး သက်ဝင်သွားအောင် ရှုမှတ်ကြည့်ကြရအောင်။
အားလုံးပဲ မိမိတို့ရဲ့ စိတ်အာရုံကို ပါးစပ်အတွင်းခန်းဆီကို ပို့ထားလိုက်ပါ။ အပေါ်သွားနဲ့ အောက်သွားကို ဖြည်းဖြည်းချင်း ထိကပ်လိုက်ပါ။ "ဂွပ်" ဆိုပြီး ထိမိတဲ့ အတွေ့အာရုံကို သတိထားမိပါလိမ့်မယ်။ အဲဒီ ထိမိတဲ့နေရာမှာ ပျော့ပျောင်းမှု ရှိသလား၊ မာကျောမှု ရှိသလားလို့ ဆင်ခြင်ကြည့်ပါ။ မာကျောနေတယ်နော်။ အဲဒီ မာကျောတဲ့သဘော (Hardness) ဟာ ပထဝီဓာတ် (Earth Element) ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ "သွား... သွား..." လို့ ပညတ်နယ်ပယ်ကနေ နာမည်တပ်ပြီး မမှတ်ဘဲ၊ "မာတယ်... မာတယ်..." လို့ မာကျောတဲ့ သဘောတရားသက်သက်ကိုပဲ စိတ်ထဲကနေ စိုက်ကြည့်နေပါ။ ဒီသွားတွေဟာ ဖြူဖွေးလှပနေတဲ့ ရတနာတွေ မဟုတ်ပါဘူး။ ခန္ဓာကိုယ်ထဲမှာ စိုက်ထူထားတဲ့ အရိုးငုတ်တိုလေးတွေပါလားလို့ ဆင်ခြင်ရင်း စိတ်ကို ငြိမ်သက်အောင် ထားလိုက်ကြစို့။ စိတ်ငြိမ်သွားပြီဆိုရင် ဒီသွားရဲ့ သဘာဝအမှန်ကို ခေတ်သစ်သိပ္ပံပညာနဲ့ ယှဉ်ပြီး ဆက်လက် လေ့လာကြည့်ကြမယ်။
ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ... ခေတ်သစ်ဆေးပညာရပ်ဖြစ်တဲ့ သွားဘက်ဆိုင်ရာ ဆေးပညာ (Dentistry) ရှုထောင့်ကနေ ကြည့်မယ်ဆိုရင် ဒီ "သွား" တစ်ချောင်းရဲ့ ဖွဲ့စည်းပုံဟာ အလွန်ပဲ ဆန်းကြယ်နက်နဲတာကို တွေ့ရပါတယ်။ သာမန်မျက်စိနဲ့ ကြည့်လိုက်ရင် အဖြူရောင် အတုံးအခဲလေး တစ်ခုလို့ပဲ ထင်ရပေမယ့်၊ အဏုကြည့်မှန်ပြောင်း (Microscope) နဲ့ ကြည့်လိုက်တဲ့အခါမှာတော့ ရှုပ်ထွေးပွေလီတဲ့ တည်ဆောက်ပုံစနစ်ကြီးတစ်ခု ဖြစ်နေတာကို တွေ့ရပါလိမ့်မယ်။ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ပြတိုက်ရဲ့ သုတေသနဌာနက လေ့လာထားတဲ့ မှတ်တမ်းတွေအရ ပြောရရင် သွားတစ်ချောင်းမှာ အဓိကအားဖြင့် အလွှာ (၃) လွှာ ပါဝင်ဖွဲ့စည်းထားပါတယ်။ အပြင်ဘက်ဆုံးမှာ ရှိတာကတော့ ကြွေလွှာ (Enamel) လို့ ခေါ်ပါတယ်။ ဒီကြွေလွှာဟာ လူ့ခန္ဓာကိုယ်တစ်ခုလုံးမှာ အမာကျောဆုံးသော ပစ္စည်း (Hardest Substance) ဖြစ်ပါတယ်။ ဓာတုဗေဒသဘောအရ ပြောရရင် Hydroxyapatite လို့ခေါ်တဲ့ ကယ်လ်စီယမ် ဖော့စဖိတ် (Calcium Phosphate) ဓာတ်ပေါင်းတွေနဲ့ သိပ်သည်းစွာ တည်ဆောက်ထားတာ ဖြစ်ပါတယ်။
မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင်... ဒီ ကြွေလွှာ (Enamel) ဆိုတာဟာ တကယ့်ကို ခံတပ်မြို့ရိုးကြီး တစ်ခုလိုပါပဲ။ အပြင်ကနေ ကြည့်ရင် တိုက်တာအဆောက်အအုံတွေ တောက်ပြောင်ခိုင်ခံ့နေသလို ထင်ရတယ်။ ဒါပေမဲ့ ဒီခံတပ်မြို့ရိုးကြီးဟာ အက်ဆစ် (Acid) ဆိုတဲ့ ရန်သူနဲ့ တွေ့ရင်တော့ အလွယ်တကူ ပြိုပျက်သွားတတ်ပါတယ်။ သူတော်ကောင်းတို့ စားလိုက်တဲ့ အစားအစာတွေထဲက သကြားဓာတ်ကို ခံတွင်းထဲမှာရှိတဲ့ ဘက်တီးရီးယားပိုးမွှားတွေက စားသုံးပြီး အက်ဆစ်အဖြစ် ပြောင်းလဲပစ်လိုက်ပါတယ်။ အဲဒီ အက်ဆစ်က ခုနက ပြောတဲ့ အမာကျောဆုံးဆိုတဲ့ ကြွေလွှာကို တိုက်စားလိုက်တဲ့အခါ "သွားပိုးစားခြင်း" (Dental Caries) ဆိုတာ စတင်ဖြစ်ပေါ်လာပါတယ်။ ဒါကို ကြည့်ခြင်းအားဖြင့် ဘယ်လောက်ပဲ မာကျောပါတယ်ဆိုတဲ့ အရာဝတ္ထုပဲ ဖြစ်ဖြစ်၊ အကြောင်းတရားတွေ မညီညွတ်တော့ရင် ပျက်စီးယိုယွင်းရတာပါလားဆိုတဲ့ အနိစ္စသဘောကို သိပ္ပံနည်းကျ မြင်သာထင်သာ ရှိလှပါတယ်။
ဒါတင်မကသေးပါဘူး။ ကြွေလွှာရဲ့ အောက်မှာ ဒန်တင်း (Dentin) ဆိုတဲ့ ဒုတိယအလွှာ ရှိပါသေးတယ်။ သူကတော့ အရိုးနဲ့ တူပြီး အနည်းငယ် ပျော့ပါတယ်။ အဲဒီအထဲမှာမှ အရေးအကြီးဆုံးဖြစ်တဲ့ သွားအနှစ် (Pulp) ဆိုတာ ရှိပြန်ပါတယ်။ အဲဒီ သွားအနှစ်ထဲမှာ အာရုံကြောတွေ (Nerves)၊ သွေးကြောတွေ (Blood Vessels) ရှုပ်ထွေးစွာ ယှက်နွယ်နေပါတယ်။ သူတော်ကောင်းတို့ရေ... သွားကိုက်ပြီဆိုရင် ဘာကြောင့် မခံမရပ်နိုင်အောင် နာကျင်ရသလဲဆိုတော့ အပေါ်ယံ ကြွေလွှာ ပျက်စီးသွားတဲ့အခါ အပြင်က အပူအအေး ဓာတ်တွေဟာ ဒီအာရုံကြောတွေကို တိုက်ရိုက် သွားရောက် ထိတွေ့လို့ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါကို ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ပြတိုက်ရဲ့ သုတေသန မှတ်တမ်းများအရ သုံးသပ်ကြည့်မယ်ဆိုရင်... သွားဆိုတာ အပြင်ပန်းကြည့်ရင်တော့ ဖြူဖွေးပြီး လှပသလိုလို ရှိပေမယ့်၊ အတွင်းထဲမှာတော့ သွေးတွေ၊ ပြည်တွေ၊ အာရုံကြောတွေနဲ့ ရှုပ်ထွေးပွေလီနေတဲ့ "အကောင်ပုပ် ပေါ်က ရွှေဆေးသုတ်ထားသလို" လှည့်စားတတ်တဲ့ သဘောရှိကြောင်း တွေ့ရှိရပါတယ်။
ဒီနေရာမှာ မေးစရာရှိလာမယ်။ "အရှင်ဘုရား... သိပ္ပံပညာက သွားကို ဒီလို အလွှာလိုက် ဖွဲ့စည်းထားတယ်လို့ ပြောတာတော့ ဟုတ်ပါပြီ၊ ဒါက တရားဓမ္မနဲ့ ဘယ်လို ဆက်စပ်မှု ရှိလို့လဲဘုရား" လို့ မေးစရာ ရှိပါတယ်။ ရှိတာပေါ့ သူတော်ကောင်းတို့ရေ။ သိပ်ပြီး ဆက်စပ်တာပေါ့။ သိပ္ပံပညာက "Enamel, Dentin, Pulp" လို့ နာမည်အမျိုးမျိုး တပ်ပြီး ခွဲခြားပြနေပေမယ့်၊ မြတ်စွာဘုရားရှင်ရဲ့ အဘိဓမ္မာ ဒေသနာတော်ကြီးအရ ကြည့်လိုက်မယ်ဆိုရင်တော့ ဒီအရာအားလုံးဟာ "ပထဝီ၊ အာပေါ၊ တေဇော၊ ဝါယော" ဆိုတဲ့ ဓာတ်ကြီးလေးပါး အစုအဝေးမျှသာ ဖြစ်ပါတယ်။ မာကျောတဲ့ ကြွေလွှာဟာ ပထဝီဓာတ် လွန်ကဲနေတာ ဖြစ်ပြီး၊ ယိုစီးနေတဲ့ သွေးနဲ့ ပြည်တွေကတော့ အာပေါဓာတ် ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီဓာတ်သဘောတွေကို ပိုင်ပိုင်နိုင်နိုင် မသိဘဲ "ငါ့သွား၊ ငါ့အလှ" လို့ စွဲလမ်းနေသမျှ ကာလပတ်လုံး၊ သွားကိုက်တဲ့အခါ "ငါ နာတယ်" ဆိုပြီး ဒုက္ခရောက်နေကြရဦးမှာ ဖြစ်ပါတယ်။
ဒါကြောင့် ဦးပဉ္ဇင်းအနေနဲ့ ပြောချင်တာကတော့... ခေတ်သစ် ဆရာဝန်တွေက သွားကို ကုသတဲ့အခါ ပျက်စီးနေတဲ့ အပိုင်းကို ဖယ်ရှားပြီး ဖာထေးသလိုမျိုး၊ ယောဂီသူတော်ကောင်းတို့အနေနဲ့လည်း မိမိတို့ရဲ့ ဉာဏ်ထဲမှာ စွဲလမ်းနေတဲ့ "သွား မည်၏" ဆိုတဲ့ ပညတ်အပေါ်ယံ အလွှာကို ဖယ်ရှားပြီး၊ အတွင်းက ပထဝီဓာတ်၊ အသုဘသဘော၊ ဒုက္ခသစ္စာ သဘောတွေကို ထိုးထွင်းမြင်အောင် ကြည့်ဖို့ လိုအပ်ပါလိမ့်မယ်။ အဲဒီလို ကြည့်တတ်မှသာလျှင် သွားကိုက်တဲ့ ဝေဒနာ ပေါ်လာရင်တောင်မှ "ငါ ကိုက်တာ မဟုတ်ဘူး၊ ရုပ်တရားက ဖောက်ပြန်နေတာပါလား" လို့ နှလုံးသွင်း မှန်ကန်နိုင်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။
ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ... သိပ္ပံပညာအရ သွားရဲ့ ဖွဲ့စည်းပုံကို နားလည်ပြီးပြီဆိုတော့၊ အခုတစ်ခါမှာတော့ မြတ်စွာဘုရားရှင်ရဲ့ နှုတ်ကပါဌ်တော်ဖြစ်တဲ့ ပိဋကတ်တော်လာ ဒေသနာတွေနဲ့ တိုက်ဆိုင်စစ်ဆေးကြည့်ကြရအောင်။ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ခုနက ပြောခဲ့သလိုပါပဲ၊ သွားဆိုတာ အပေါ်ယံကြည့်ရင် လှပတယ်လို့ ထင်ရပေမယ့်၊ ဘုရားရှင်ရဲ့ ဉာဏ်တော်အောက်မှာတော့ ဒါဟာ စက်ဆုပ်ဖွယ် အစုအဝေးတစ်ခုသာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီအချက်ကို ခုဒ္ဒကနိကာယ်၊ ခုဒ္ဒကပါဌပါဠိတော်၊ ဒွတ္တိံသာကာရပုဒ်မှာ အတိအလင်း ဟောကြားထားပါတယ်။ ပါဠိတော်မှာ ဘယ်လိုလာသလဲဆိုတော့...
"အတ္ထိ ဣမသ္မိံ ကာယေ ကေသာ လောမာ နခါ ဒန္တာ တစော..."
ဒီလို လာပါတယ်နော်။ အနက်အဓိပ္ပာယ်ကို တစ်လုံးချင်း စေ့ငုကြည့်ရအောင်။ ဣမသ္မိံ ကာယေ - စက်ဆုပ်ရွံရှာဖွယ် အပေါင်းတို့ဖြင့် စုဝေးတည်ဆောက်ထားအပ်သော ဤခန္ဓာကိုယ်ကြီး၌၊ ဒန္တာ - ဖြူဖွေးညီညာ ပုလဲသွယ်ကာဟု တင်စားခေါ်ဝေါ်ကြကုန်သော သွားတို့သည်၊ အတ္ထိ - ထင်ရှားမုချ ရှိနေကြကုန်၏။ ဒီနေရာမှာ ဘုရားရှင်က "ဒန္တာ" ဆိုတဲ့ သွားကို ဆံပင်၊ အမွေး၊ ခြေသည်းလက်သည်း ပြီးရင် စတုတ္ထမြောက် ကမ္မဋ္ဌာန်းအာရုံအဖြစ် ထားရှိခဲ့ပါတယ်။ ဘာကြောင့်လဲ စဉ်းစားကြည့်ပါဦး။ လောကသားတွေဟာ တစ်ယောက်နဲ့တစ်ယောက် တွေ့ဆုံကြရင် အရင်ဆုံး ပြုံးပြကြတယ်။ အဲဒီ အပြုံးမှာ ပေါ်လာတဲ့ သွားလေးတွေကို ကြည့်ပြီး "လှလိုက်တာ၊ ချစ်စရာကောင်းလိုက်တာ" လို့ တပ်မက်မှု (ရာဂ) ဖြစ်လွယ်ဆုံး နေရာတစ်ခု ဖြစ်လို့ပါပဲ။ ဒါကြောင့် ဘုရားရှင်က ဒီသွားကို အလှအပ (သုဘ) အနေနဲ့ မရှုဘဲ၊ အရိုးစု (အသုဘ) အနေနဲ့ ရှုမြင်ဖို့ ညွှန်ကြားခဲ့တာ ဖြစ်ပါတယ်။
ဒီနေရာမှာ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ Hswagata ပြတိုက်ရဲ့ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေနဲ့အညီ ရေးဆွဲထားတဲ့ "အမှန်တရား စိစစ်ရေး လက်စွဲကျမ်း" (Institutional Guidelines on Reality Testing) မှာလည်း ဒီအချက်ကို အလေးအနက် ထားရှိပါတယ်။ လက်စွဲကျမ်းရဲ့ မူဝါဒအမှတ် (Pol 15)၊ ပုဒ်မ (Art 15.2) မှာ "ဖွဲ့စည်းပုံ တည်ဆောက်ပုံများ၏ ပျက်စီးယိုယွင်းမှုကို လက်ခံခြင်း" (Acceptance of Structural Decay) ဆိုပြီး အတိအကျ ပြဋ္ဌာန်းထားပါတယ်။ ဆိုလိုရင်းကတော့... ငါတို့ ပိုင်ဆိုင်ထားတဲ့ ဒီသွားတွေဟာ ဘယ်လောက်ပဲ တိုက်တိုက်၊ ဘယ်လောက်ပဲ ဆေးကောင်းတွေနဲ့ ထိန်းထိန်း တစ်နေ့မှာ ကျိုးမယ်၊ ပဲ့မယ်၊ နဲ့မယ်၊ နောက်ဆုံးမှာ နှုတ်ပစ်ရမယ် ဆိုတဲ့ အချက်ကို ကြိုတင်ပြီး လက်ခံထားရမယ်လို့ ဆိုလိုတာပါ။ ဒါဟာ ဘုရားဟောတဲ့ "အနိစ္စ" သဘောကို အဖွဲ့အစည်းရဲ့ စည်းမျဉ်းတစ်ခုအနေနဲ့ လက်တွေ့ကျင့်သုံးနေခြင်းပဲ ဖြစ်ပါတယ်။
ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင်... သူတော်ကောင်းတို့ တစ်ခါတလေ သွားကိုက်လို့ မှန်ထဲမှာ ပါးစပ်ဟပြီး ကြည့်ဖူးကြတယ် မဟုတ်လား။ အပေါ်က ကြွေလွှာလေး ပဲ့သွားတဲ့အခါ အထဲက မည်းမည်းကြီး ဖြစ်နေတာကို တွေ့ရမယ်။ အဲဒီ အပေါက်ထဲကနေ အနံ့ဆိုးတွေ ထွက်လာတယ်။ အစားအစာတွေ ညပ်ပြီး ပုပ်သိုးလာတယ်။ ကဲ... ဘယ်မှာလဲ ခုနက ပြောတဲ့ အလှတရား။ ဘယ်မှာလဲ "ငါ့ရဲ့ သွားလေး" ဆိုတဲ့ ဂုဏ်ယူစရာ။ တကယ်တမ်းကျတော့ "ဒန္တာ" ဆိုတာ ပါဠိလို ခေါ်တာ၊ မြန်မာလို ပြောရင်တော့ "ပါးစပ်ထဲမှာ စိုက်ထားတဲ့ အရိုးငုတ်တိုလေးတွေ" ပါပဲ။ ခန္ဓာကိုယ်ရဲ့ တခြားနေရာက အရိုးတွေက အသားထဲမှာ မြုပ်နေပေမယ့်၊ ဒီ "သွား" ဆိုတဲ့ အရိုးတွေကတော့ အပြင်ကို ပြူးထွက်နေတာပါ။ ဒါကို မသိဘဲ တပ်မက်နေကြတာဟာ "အရိုးကို အရိုးမှန်း မသိဘဲ ပုလဲရတနာလို့ ထင်နေတဲ့ ခွေးလိမ္မာကြီးတွေ" နဲ့ တူနေပါလိမ့်မယ်။
ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ... ပါဠိတော်နဲ့အညီ သဘောတရားကို နားလည်ပြီဆိုရင် အခုတစ်ခါ လက်တွေ့ ရှုမှတ်ပွားများဖို့အတွက် ဝိပဿနာ ရှုကွက် (Vipassana Mechanism) ကို ဆက်သွားကြစို့။ ဒီနေရာမှာ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ နေ့စဥ်၀တ်ရွတ်စဥ်ပါ ခန္ဓာဖွဲ့နည်း (Aggregates Assembly) အတိုင်း စနစ်တကျ ဓာတ်ခွဲကြည့်ဖို့ လိုပါလိမ့်မယ်။ သွားကိုက်တယ်၊ သွားကျင်တယ်၊ သို့မဟုတ် သွားတိုက်နေတယ် ဆိုတဲ့ ဖြစ်စဉ်တစ်ခုမှာ တကယ်တမ်း ဘာတွေ ဖြစ်ပျက်နေသလဲဆိုတာကို ဉာဏ်နဲ့ ကြည့်ကြရအောင်။
ပထမဆုံး ဖြစ်စဉ် (Mechanism) ကို ကြည့်မယ်ဆိုရင်...
(၁) ဒွါရ (Sense Door) ကတော့ သူတော်ကောင်းတို့ရဲ့ သွားနဲ့ သွားဖုံး၊ တစ်နည်းအားဖြင့် ကာယဒွါရ (Body Door) ဖြစ်ပါတယ်။
(၂) အာရုံ (Object) ကတော့ သွားတိုက်တံရဲ့ အထိအတွေ့၊ ရေအေးအေးရဲ့ အထိအတွေ့၊ ဒါမှမဟုတ် သွားကိုက်တဲ့အခါ ပေါ်လာတဲ့ ဓာတ်ဖောက်ပြန်မှု အာရုံ (Tangible Object) ဖြစ်ပါတယ်။
(၃) ဝိညာဉ် (Consciousness) ကတော့ အဲဒီ အထိအတွေ့ကို သိလိုက်တဲ့ ကာယဝိညာဉ်စိတ် ဖြစ်ပါတယ်။
(၄) ဖဿ (Contact) ကတော့ သွားရယ်၊ အာရုံရယ်၊ သိစိတ်ရယ် သုံးခု ပေါင်းဆုံမိတဲ့ သဘော ဖြစ်ပါတယ်။
(၅) ဝေဒနာ (Feeling) ကတော့ ကောင်းရင် သုခ၊ နာရင် ဒုက္ခ ဆိုပြီး ခံစားမှု ပေါ်လာပါတယ်။
အခု ယောဂီတို့အနေနဲ့ နိရောဓသစ္စာ (ချုပ်ငြိမ်းရာ) ရှုကွက်ကို ဒီနေရာမှာ အသုံးချရပါမယ်။ ရှုမှတ်နည်းကတော့ ဒီလိုပါ။ မနက်မိုးလင်းလို့ သွားတိုက်တဲ့အခါ "ငါ သွားတိုက်နေတယ်" လို့ မမှတ်ပါနဲ့။ "ငါ့သွားလေးတွေ ဖြူအောင် တိုက်နေတယ်" လို့ ပညတ်နယ်ပယ်ထဲမှာ စိတ်ကို မထားပါနဲ့။ ဘယ်လို မှတ်ရမလဲဆိုတော့... လက်က သွားတိုက်တံကို ကိုင်ပြီး လှုပ်ရှားလိုက်တာက "ဝါယောဓာတ်" (Air Element)။ အဲဒီ သွားတိုက်တံက သွားကို သွားပြီး ထိခိုက်တာက "ပထဝီဓာတ်" (Earth Element) နဲ့ ပထဝီဓာတ်ချင်း တိုက်ခိုက်တာ။ "မာတယ်... သိတယ်... လှုပ်တယ်... သိတယ်" လို့ပဲ မှတ်ပါ။
ပိုပြီး သိမ်မွေ့အောင် ထပ်ရှင်းပြရရင်... သွားကိုက်တဲ့ ဝေဒနာ ပေါ်လာတဲ့အခါမှာပေါ့။ "အမယ်လေး... သေပါပြီ... ငါ့သွား ကိုက်လိုက်တာ" လို့ အော်ဟစ်ညည်းညူနေမယ့်အစား၊ ဉာဏ်မျက်လုံးလေး ဖွင့်ပြီး ကြည့်လိုက်ပါ။ "နာကျင်မှု" (Pain) ဆိုတာ သက်သက် ရှိနေတယ်။ အဲဒီ နာကျင်မှုကို "သိနေတဲ့စိတ်" (Awareness) ဆိုတာ သက်သက် ရှိနေတယ်။ သွားဆိုတဲ့ ရုပ်တရားက ဖောက်ပြန်နေတာ (ရူပက္ခန္ဓာ)၊ နာကျင်တာက ခံစားမှု (ဝေဒနာက္ခန္ဓာ)၊ မခံမရပ်နိုင် ဖြစ်တာက ပြုပြင်စီရင်မှု (သင်္ခါရက္ခန္ဓာ)၊ ဒါတွေကို သိနေတာက (ဝိညာဏက္ခန္ဓာ) ပါလားလို့ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာလိုက်ပါ။ အဲဒီလို ခွဲခြားလိုက်နိုင်ရင် "ငါ ကိုက်တယ်" ဆိုတဲ့ "ငါ" (Atta) ပျောက်သွားပြီး၊ "ကိုက်မှု သဘောတရားလေး" သက်သက်သာ ကျန်ပါတော့တယ်။ အဲဒီလို သဘောတရားသက်သက်ကို မြင်အောင်ကြည့်ပြီး "ဩော်... ခန္ဓာရှိလို့ ဝေဒနာရှိတာပါလား၊ ဒီခန္ဓာချုပ်ရင် ဒီဝေဒနာလည်း ချုပ်မှာပါလား" ဆိုတဲ့ နိရောဓသစ္စာဘက်ကို စိတ်ကို ဦးလှည့်ပေးရပါမယ်။
ဒီနေရာမှာ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ Hswagata ဖြစ်တဲ့ "သာဓု ခေါ်ယူစေနည်း" (Sadhu Calling Method) ကို အသုံးပြုပြီး ရှုမှတ်ပုံကို နည်းနည်း ထပ်ချဲ့ချင်ပါတယ်။ သူတော်ကောင်းတို့ရေ... သွားကိုက်လို့ နာကျင်နေတဲ့အချိန်မှာ "သာဓု" ခေါ်ဖို့ဆိုတာ ဖြစ်နိုင်ပါ့မလားလို့ မေးစရာရှိတယ်။ ဒါပေမဲ့ ဝိပဿနာဉာဏ်နဲ့ ယှဉ်ရင် ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။ နာကျင်မှုတစ်ခု ဖြစ်ပေါ်လာတိုင်း "ငါ့ကို ဒုက္ခသစ္စာ စစ်စစ်ကို ပြနေပါလား၊ တရားပြနေတဲ့ ဆရာသမားပါလား" လို့ နှလုံးသွင်းပြီး၊ အဲဒီ နာကျင်မှုကို ကြည့်ရင်း စိတ်ထဲကနေ "သာဓု... သာဓု... သာဓု... (ကောင်းလေစွ... တရားသဘောကို ပြလေစွ)" လို့ နှလုံးသွင်း ဆင်ခြင်လိုက်ပါ။ အဲဒီလို နှလုံးသွင်းလိုက်တာနဲ့ တစ်ပြိုင်နက် ဒေါသစိတ်တွေ ငြိမ်းအေးပြီး၊ ဉာဏ်ပညာ (ပညိန္ဒြေ) ဦးဆောင်တဲ့ ကုသိုလ်စိတ်တွေ ဖြစ်ပေါ်လာပါလိမ့်မယ်။ ဒါဟာ နာကျင်မှုကို ကုသိုလ်အဖြစ် ပြောင်းလဲပစ်တဲ့ နည်းလမ်းကောင်းတစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။
ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ... တရားသဘောအရ ရှုမှတ်နည်းတွေကို နားလည်ပြီဆိုရင်၊ ဒီသဘောတရားတွေက လက်တွေ့ဘဝမှာ တကယ်ရော အသုံးဝင်ရဲ့လား၊ တကယ်ရော ဒုက္ခငြိမ်းရဲ့လား ဆိုတာကို သိရအောင် ဖြစ်ရပ်မှန် ဇာတ်လမ်းလေး တစ်ပုဒ်နဲ့ ယှဉ်ပြီး ပြောပြချင်ပါတယ်။
ဒီအဖြစ်အပျက်ကတော့ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ Hswagata ပြတိုက်ရဲ့ မှတ်တမ်းအမှတ် (Case-2627) မှာ ရှိတဲ့ အဖြစ်အပျက်လေး တစ်ခုပါပဲ။ ဇာတ်လိုက်ကျော်ကြီးရဲ့ နာမည်ကိုတော့ ဦးလှမောင် (အမည်လွှဲ) လို့ပဲ ဆိုပါစို့။ ဦးလှမောင်ဆိုတာက အသက် (၅၀) ကျော် အရွယ်၊ စီးပွားရေးလည်း ပြေလည်တယ်၊ ရုပ်ရည်သန့်ပြန့်ပြီး လူချစ်လူခင်များတဲ့ ဒကာကြီး တစ်ယောက်ပေါ့။ သူက သူ့ရဲ့ ကျန်းမာရေးကို အရမ်းဂရုစိုက်တယ်။ အထူးသဖြင့် သူ့ရဲ့ သွားတွေကိုပေါ့။ မနက်တစ်ခါ ညတစ်ခါ မှန်န်ရှေ့မှာ အကြာကြီးအချိန်ဖြုန်းပြီး သွားတိုက်လေ့ရှိတယ်။ သူ့ရဲ့ အပြုံးက တောက်ပပြီး လှပတယ်ဆိုပြီး မိတ်ဆွေတွေကြားမှာ ဂုဏ်ယူလေ့ရှိပါတယ်။
ဒါပေမဲ့... တစ်နေ့သောအခါမှာတော့ သူ့ရဲ့ အံသွားတစ်ချောင်းက စပြီး ထုံကျင်ကျင် ဖြစ်လာတယ်။ အစပိုင်းမှာတော့ "ဘာမှ မဖြစ်ပါဘူး၊ ရေခဲရေ သောက်မိလို့ နေမှာပါ" ဆိုပြီး (Moh) မောဟ ဖုံးသွားပါတယ်။ သူတော်ကောင်းတို့ရေ... သတိထားကြည့်နော်။ ပြဿနာတစ်ခု စဖြစ်ပြီဆိုရင် လူတွေက အမှန်တရားကို လက်မခံချင်ကြဘူး။ "ငါ့သွားက ကောင်းပါတယ်" ဆိုတဲ့ (Mana) မာနက ရှေ့က ခံနေတာကိုး။ ရက်နည်းနည်း ကြာလာတော့ နာကျင်မှုက ပိုဆိုးလာတယ်။ ညဘက်တွေ အိပ်မရတော့ဘူး။ အကိုက်အခဲပျောက်ဆေးတွေ သောက်ပြီး ထိန်းထားပေမယ့် ဆေးရှိန်ပြယ်တာနဲ့ ဒုက္ခက ပြန်ရောက်လာတာပါပဲ။
နောက်ဆုံး မခံမရပ်နိုင် ဖြစ်လာတော့ ဦးပဉ္ဇင်းဆီ ရောက်လာတယ်။ မျက်နှာတစ်ဖက်ကလည်း ရောင်ကိုင်းနေပြီ။ "အရှင်ဘုရား... တပည့်တော် သွားကိုက်လွန်းလို့ သေပါတော့မယ်ဘုရား၊ တပည့်တော်လောက် သွားကို ဂရုစိုက်တဲ့သူ မရှိပါဘူး၊ ဘာလို့ ဒီလို ဖြစ်ရတာလဲဘုရား" ဆိုပြီး မျက်ရည်လည်ရွဲနဲ့ လျှောက်ပါတယ်။ ဒီနေရာမှာ ဦးပဉ္ဇင်းက သူ့ကို ဆေးမပေးခင်၊ စိတ်ကို အရင်ကုပေးရပါတယ်။ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ပြတိုက်ရဲ့ စီမံခန့်ခွဲမှု မူဝါဒ (Policy Article 15.2) မှာ ပါတဲ့အတိုင်း သူ့ကို ရှင်းပြလိုက်ပါတယ်။
"ဒကာကြီး... ဒကာကြီးက သွားကို 'ငါ့သွား' လို့ ပိုင်ဆိုင်ထားတယ်လို့ ထင်နေတာကိုး။ တကယ်တမ်းကျတော့ ဒီသွားဟာ သဘာဝတရားရဲ့ ပစ္စည်းပါ (Nature's Property)။ သဘာဝတရားက သူ့သဘောအတိုင်း သူ ဖောက်ပြန်နေတာကို ဒကာကြီးက ဝင်ပြီး ခံစားနေလို့ ဒုက္ခရောက်နေတာပေါ့" လို့ မိန့်လိုက်ပါတယ်။ ပြီးတော့ ဦးပဉ္ဇင်းက ခုနက ပြောခဲ့တဲ့ (Template T101) ရှုနည်းအတိုင်း သူ့ကို လက်တွေ့ ကျင့်ခိုင်းလိုက်ပါတယ်။
"ကဲ... ဒကာကြီး... မျက်စိကို မှိတ်လိုက်။ ကိုက်နေတဲ့ နေရာကို စိတ်နဲ့ သွားထိကြည့်။ 'ကိုက်တယ်' လို့ နာမည်မတပ်နဲ့။ 'ပူသလား၊ အေးသလား၊ တိုးသလား၊ ဆုတ်သလား' ဆိုတဲ့ သဘောကိုပဲ ကြည့်။ အဲဒီ သဘောတရားလေးဟာ ရေပေါ်မှာ ပေါ်နေတဲ့ ရေပွက်လေးတွေလိုပဲ... ပေါ်လိုက် ပျောက်လိုက် ဖြစ်မနေဘူးလား" လို့ မေးလိုက်ပါတယ်။
သူတော်ကောင်းတို့ရေ... ဆရာဝန်တွေ ရိုက်ပြတဲ့ X-ray ဓာတ်ပုံတွေကို ကြည့်လိုက်ရင် သွားအမြစ်နားမှာ ပြည်တည်ပြီး ရောင်ရမ်းနေတာ တွေ့ရမယ်။ အဲဒါဟာ "ရုပ်ဖောက်ပြန်မှု" သက်သက်ပါပဲ။ ဦးလှမောင်လည်း တရားနည်းလမ်းကျကျ ရှုမှတ်လိုက်တဲ့အခါ... အံ့သြစရာကောင်းတာက နာကျင်မှု (Physical Pain) က ရှိနေသေးပေမယ့်၊ စိတ်ဆင်းရဲမှု (Mental Suffering) က ချက်ချင်း လျော့ကျသွားပါတယ်။ သူက "ဩော်... မှန်လိုက်တာ ဘုရား။ တပည့်တော်က သွားမကိုက်ချင်ဘူး ဆိုတဲ့ လိုချင်စိတ် (တဏှာ) နဲ့ တွန်းလှန်နေလို့သာ ပိုပင်ပန်းနေတာကိုး။ အခုတော့ ကိုက်တာကို ကိုက်တယ်လို့ပဲ သိလိုက်တော့ စိတ်ထဲမှာ အေးသွားပါတယ်ဘုရား" လို့ လျှောက်ထားရှာပါတယ်။
ဒီနေရာမှာ ဒကာကြီးတစ်ယောက်က ဝင်မေးဦးမယ်။ "အရှင်ဘုရား... အဲဒီလို တရားမှတ်နေရင် ဆရာဝန် သွားပြစရာ မလိုတော့ဘူးလား" တဲ့။ လိုတာပေါ့ ဗျာ။ မြတ်စွာဘုရားရှင် ကိုယ်တော်တိုင်တောင် ဇီဝက ဆရာဝန်ကြီးနဲ့ ဆေးကုသမှု ခံယူခဲ့တာပဲ။ ဒါပေမဲ့ ကွာခြားချက်က ဘာလဲဆိုတော့... သာမန်လူက ဆေးခန်းသွားရင် "ကြောက်စိတ်၊ စိုးရိမ်စိတ်" တွေနဲ့ သွားတယ်။ ဝိပဿနာသမားကတော့ "ဒီခန္ဓာကိုယ်ကြီးရဲ့ ပျက်စီးတတ်တဲ့ သဘောကို ပြုပြင်မယ်" ဆိုတဲ့ "ဉာဏ်" နဲ့ သွားတာပါ။ ဦးလှမောင်လည်း နောက်ဆုံးမှာ ဆရာဝန်နဲ့ ကုသမှု ခံယူပြီး သွားကို နှုတ်လိုက်ရပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ သူ့သွားတစ်ချောင်း ဆုံးရှုံးသွားပေမယ့်၊ "ခန္ဓာငါးပါးဟာ ငါပိုင်တာ မဟုတ်ပါလား" ဆိုတဲ့ အသိဉာဏ်ကိုတော့ အမြတ်ထွက်လိုက်ပါတယ်။
ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ... တရားပွဲလည်း ပြီးဆုံးခါနီးပြီဆိုတော့ ဒီနေ့ ဟောကြားခဲ့တဲ့ "သွားကျန်းမာရေးနှင့် ဓမ္မအမြင်" ဆိုတဲ့ တရားတော်ကို သစ္စာလေးပါးနဲ့ ချိတ်ဆက်ပြီး နိဂုံးချုပ်ကြရအောင်။
ယောဂီသူတော်ကောင်းတို့ ပါးစပ်ထဲမှာ ရှိနေတဲ့ သွားတွေ၊ သွားဖုံးတွေ၊ အဲဒီအထဲမှာ ဖြစ်ပေါ်နေတဲ့ နာကျင်ကိုက်ခဲမှုတွေ၊ ပိုးစားမှုတွေ၊ ရောင်ရမ်းမှုတွေ မှန်သမျှဟာ ဖောက်ပြန်ပျက်စီးတတ်တဲ့အတွက်ကြောင့် "ဒုက္ခသစ္စာ" မည်ပါတယ်။
အဲဒီ သွားတွေကို "ငါ့သွားလေး၊ ဖြူဖွေးနေမှ လှမှာ၊ မကျိုးစေချင်ဘူး၊ မပဲ့စေချင်ဘူး" လို့ စွဲလမ်းတပ်မက်နေတဲ့ စိတ်၊ သွားကိုက်တဲ့အခါ "မကိုက်ပါနဲ့တော့" လို့ တောင့်တနေတဲ့ စိတ်တွေဟာ ဆင်းရဲခြင်းကို ဖြစ်စေတတ်တဲ့ အကြောင်းတရားမို့ "သမုဒယသစ္စာ" မည်ပါတယ်။အဲဒီ တပ်မက်မှု၊ စွဲလမ်းမှု၊ မကျေနပ်မှုတွေ ချုပ်ငြိမ်းသွားပြီး "ဖြစ်လာသမျှကို သဘောတရားအတိုင်း လက်ခံနိုင်တဲ့ စိတ်အခြေအနေ"၊ ကိုက်ခဲမှု ရှိနေလျက်နဲ့ စိတ်မဆင်းရဲတော့တဲ့ ငြိမ်းအေးမှုဟာ "နိရောဓသစ္စာ" မည်ပါတယ်။အဲဒီလို ငြိမ်းအေးမှု ရရှိအောင် သွားကိုက်နေတဲ့ ခဏမှာ "နာတယ်... သိတယ်... ကျင်တယ်... သိတယ်" လို့ သတိကပ်ပြီး ရှုမှတ်နေတဲ့ ဝိပဿနာဉာဏ်စဉ် ကျင့်စဉ်တရားကတော့ "မဂ္ဂသစ္စာ" မည်ပါတယ်။
ဒီနေရာမှာ ဦးပဉ္ဇင်းအနေနဲ့ နိဂုံးချုပ် စကားလက်ဆောင် ပါးချင်တာကတော့.. "သွားနှင့် ခံတွင်း ကျန်းမာခြင်းသည် လာဘ်တစ်ပါး ဖြစ်သလို၊ ထိုသွားများ၏ မမြဲသော သဘောကို သိမြင်ခြင်းသည်လည်း ဉာဏ်ပညာကြီးတစ်ပါး ဖြစ်ပါတယ်"။
ဒါကြောင့် ဒီကနေ့ တရားတော်ကို နာကြားကြရတဲ့ သူတော်ကောင်းများ အားလုံး... သွားနှင့် ခံတွင်း ဝေဒနာ ကင်းရှင်းကြပြီး၊ နေ့စဉ်ဘဝမှာ အပြုံးပန်းများ ဝေဆာကာ "ပြုံးပျော်နိုင်ကြပါစေ" လို့ ဆုတောင်းမေတ္တာ ပို့သလိုက်ပါတယ်။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက
The Office Of Siridantamahapalaka
The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum.
နေ့စွဲ - ၂၃ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၃ (ဗုဒ္ဓဂါယာ)ORCID: 0009-0000-0697-4760 Website: www.siridantamahapalaka.com
Sao Dhammasami @ Bhikkhu Indasoma Siridantamahapalaka is Specially trained in Buddhist archaeology and historical tracking of tooth relics through stūpa research registries; integrates archaeological charts, travel accounts, and museum records to support preservation for study and veneration.
