Day: 329 | ၂၅ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၃ | အရေးပေါ် ကုသမှု | အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်၊ အာစာမိသုတ် | Emergency Medicine
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
ဘုရား၊ တရား၊ သံဃာ ရတနာမြတ်သုံးပါးနှင့်တကွ မိဘဆရာသမားတို့အား ရိုသေမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပူဇော် ဖူးမြော်မာန်လျှော့ ကန်တော့ပါ၏ အရှင်ဘုရား။ ဤသို့ ရှိခိုးပူဇော်ရသော ကုသိုလ်ကံ စေတနာတို့ကြောင့် အလုံးစုံသော ဘေးဥပဒ်အန္တရာယ်တို့မှ ကင်းဝေးကြပါစေ...
ဒီနေ့ ဒီအချိန်အခါဟာ သာသနာတော်နှစ် ၂၅၆၇ ခုနှစ်၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၅ ခုနှစ်၊ ခရစ်နှစ် ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ (၂၅) ရက်၊ စနေနေ့ မင်္ဂလာရှိသော နံနက်ခင်း အချိန်အခါသမယ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီလို နေ့ရက်မြတ်မှာ တရားချစ်ခင် သူတော်စင် သူတော်ကောင်းများအားလုံး အရေးပေါ် ကုသမှုဆိုင်ရာ ဘေးအန္တရာယ်များ၊ ရုတ်တရက် ကျရောက်လာတတ်သော အဆိုးဘေးများမှ ကင်းဝေးလွတ်မြောက်နိုင်ကြပါစေ၊ ကိုယ်စိတ်နှစ်ဖြာ ဘေးကင်းလုံခြုံစွာဖြင့် မိမိတို့၏ ဘဝခရီးလမ်းကို ဆက်လက် လျှောက်လှမ်းနိုင်ကြပါစေလို့ ဦးပဉ္ဇင်းအနေနဲ့ ရှေးဦးစွာ မေတ္တာပို့သ ဆုတောင်းလိုက်ပါတယ်။
ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ... ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ဒီနေ့ ဟောကြားမယ့် တရားတော်ဟာ "အရေးပေါ် ကုသမှု" (Emergency Medicine) ဆိုတဲ့ ခေါင်းစဉ်ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီခေါင်းစဉ်ကို မသွားခင်မှာ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ စိတ်ကလေးကို အရင်ဆုံး တည်ငြိမ်အောင် လုပ်ဖို့ လိုပါတယ်။ ဘာဖြစ်လို့လဲဆိုတော့ "အရေးပေါ်" ဆိုတဲ့ စကားလုံးကိုက လူကို ထိတ်လန့်စေပါတယ်။ ရုတ်တရက် ဖြစ်လာတဲ့ ကိစ္စတွေ၊ မမျှော်လင့်ဘဲ ကြုံတွေ့ရတဲ့ အသက်အန္တရာယ်တွေဆိုတာ တွေးလိုက်တာနဲ့ ရင်ထဲမှာ ဒိန်းခနဲ ဖြစ်သွားတတ်ပါတယ်။
ဒါကြောင့် တရားမနာခင်မှာ ဒီစိတ်ကို အရင်ဆုံး ပြင်ဆင်တဲ့အနေနဲ့ "မရဏနုဿတိ" လို့ခေါ်တဲ့ သေခြင်းတရားကို ဆင်ခြင်တဲ့ ကမ္မဋ္ဌာန်းလေး စီးဖြန်းကြရအောင်။ ဘာကြောင့်လဲဆိုတော့ အရေးပေါ်ခန်း (Emergency Room) ကို ရောက်သွားတဲ့အခါ လူတိုင်း သတိရတာက "ငါ သေရတော့မလား" ဆိုတဲ့ အသိပါပဲ။ အဲဒီအသိကို အခုကတည်းက ကြိုတင်လေ့ကျင့်ထားရင် ကြောက်လန့်မှု သက်သာပါလိမ့်မယ်။
ကဲ... အားလုံးပဲ ခါးလေးတွေကို ဆန့်ထားပါ... မျက်လုံးလေးတွေကို မှိတ်ထားလိုက်ပါ။ ဝင်လေ ထွက်လေလေးကို မှန်မှန်လေး ရှုပါ။ ဘဝဆိုတာ မရေရာဘူး၊ သေခြင်းတရားကသာ ရေရာတယ်ဆိုတာကို နှလုံးသွင်းပါ။ အခု သူတော်ကောင်းတို့ ရှုသွင်းလိုက်တဲ့ လေတစ်ရှိုက်ဟာ ပြန်မထွက်လာရင် ဒီဘဝ ဒီမျှပါပဲ။ ပြန်ထွက်သွားတဲ့ လေတစ်ရှိုက်ဟာ ပြန်မဝင်လာရင်လည်း သေခြင်းတရားပါပဲ။
"ငါသည် မုချ သေရမည်၊ အသက်ရှင်ခြင်းသည် မမြဲ၊ သေခြင်းသည်သာ မြဲ၏"
စိတ်ထဲကနေ လေးလေးနက်နက် နှလုံးသွင်းကြည့်ပါ။ အရေးပေါ်ကား ဥဩသံတွေ၊ ဆေးရုံ အခန်းတွေ၊ ခွဲစိတ်ခန်း မီးရောင်တွေဆိုတာ ငါနဲ့ မဆိုင်ဘူးလို့ မတွေးပါနဲ့။ အချိန်မရွေး ငါ့ဆီကို ရောက်လာနိုင်တဲ့ သဘောတရားတွေပါလားလို့ ဆင်ခြင်ပြီး မာန်မာနတွေကို လျှော့ချ၊ သတိတရားကို ကပ်ထားလိုက်ကြစို့။ သတိဆိုတာ အရေးအကြီးဆုံး လက်နက်ပါပဲ။ အသက်ရှူတိုင်း သတိကပ်ထားပါ။
(ခေတ္တ ငြိမ်သက်၍ ရှုမှတ်စေခြင်း)
ကိုင်း... စိတ်ကလေးတွေ အတော်အတန် ငြိမ်သက်သွားပြီဆိုရင် ဒီနေ့ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ဆွေးနွေးမယ့် "အရေးပေါ် ကုသမှု" (Emergency Medicine) ဆိုတဲ့ ပညာရပ်အကြောင်းကို ခေတ်သစ်သိပ္ပံပညာ ရှုထောင့်ကနေ အရင်ဆုံး လေ့လာကြည့်ကြရအောင်။
သူတော်ကောင်းတို့ရေ... ဆေးပညာမှာ Emergency Medicine ဆိုတာ အင်မတန်မှ အရေးကြီးတဲ့ ရှေ့တန်းစစ်မျက်နှာပြင် တစ်ခုလိုပါပဲ။ သာမန် နေမကောင်းလို့ ဆေးခန်းပြတာနဲ့ မတူပါဘူး။ ဒီပညာရပ်က အချိန်နဲ့ လူ့အသက်ကို လုပြီး ကုသရတဲ့ ပညာရပ် ဖြစ်ပါတယ်။ လူနာတစ်ယောက် ရောက်လာပြီဆိုတာနဲ့ ဆရာဝန်တွေက စက္ကန့်ပိုင်းအတွင်း ဆုံးဖြတ်ချက် ချရပါတယ်။ ဒီလူနာ အသက်ရှင်မလား၊ သေမလား ဆိုတာ အဲဒီ စက္ကန့်ပိုင်း ဆုံးဖြတ်ချက်ပေါ်မှာ မူတည်နေတတ်ပါတယ်။
ဒီနေရာမှာ အရေးအကြီးဆုံး စနစ်တစ်ခုကို ဦးပဉ္ဇင်း ပြောပြချင်ပါတယ်။ အဲဒါကတော့ "Triage" (ထရိုင်ရက်ချ်) လို့ခေါ်တဲ့ လူနာ ခွဲခြားသတ်မှတ်တဲ့ စနစ်ပါပဲ။ ဆေးရုံ အရေးပေါ်ဌာနကို လူနာတွေ အများကြီး ရောက်လာတဲ့အခါ ဘယ်သူ့ကို အရင် ကုမလဲ။ ဒါဟာ အင်မတန် ခက်ခဲတဲ့ မေးခွန်းပါ။ ခြေထောက်ကျိုးတဲ့သူက အော်ဟစ် ငိုယိုနေမယ်၊ ဒါပေမဲ့ ဘေးနားမှာ ရင်ဘတ်အောင့်ပြီး ငြိမ်နေတဲ့ လူနာတစ်ယောက် ရှိနေမယ်။ သာမန်မျက်စိနဲ့ ကြည့်ရင် အော်ဟစ်နေတဲ့သူက ပိုခံစားရတယ် ထင်ရပေမယ့်၊ ဆေးပညာအရ ရင်ဘတ်အောင့်နေတဲ့သူက နှလုံးသွေးကြောပိတ်ပြီး ချက်ချင်း သေသွားနိုင်ပါတယ်။
ဒါကြောင့် Triage စနစ်မှာ အရောင်တွေနဲ့ ခွဲခြားပါတယ်။
၁။ အနီရောင်အဆင့် (Immediate) - ချက်ချင်း ကုရမယ်၊ အသက်အန္တရာယ် ရှိနေပြီ (ဥပမာ- နှလုံးရပ်တာ၊ လေပြွန်ပိတ်တာ)။
၂။ အဝါရောင် (Urgent) - အရေးကြီးတယ်၊ ဒါပေမဲ့ ခဏလေး စောင့်လို့ရသေးတယ် (ဥပမာ- အရိုးကျိုးတာ၊ အူမတက်ရောင်လို့ဗိုက်အောင့်တာ)။
၃။ အစိမ်းရောင် (Minor) - ဒဏ်ရာ သေးငယ်တယ်၊ လမ်းလျှောက်နိုင်တယ် (ဥပမာ- ပွန်းပဲ့ဒဏ်ရာ)။
ဒီပုံကို စိတ်ထဲမှာ မြင်ယောင်ကြည့်ပါ။ Triage စနစ်ဆိုတာ ခံစားချက်နဲ့ ဆုံးဖြတ်တာ မဟုတ်ပါဘူး။ အချက်အလက် (Vital Signs) နဲ့ ဆုံးဖြတ်တာပါ။ သွေးပေါင်ချိန် ဘယ်လောက်လဲ၊ နှလုံးခုန်နှုန်း ဘယ်လောက်လဲ၊ အောက်ဆီဂျင် ပမာဏ ဘယ်လောက်လဲ ဆိုတာကို ကြည့်ပြီး ဆုံးဖြတ်တာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ဘဝမှာလည်း ဒီလိုပါပဲ။ ပြဿနာတွေ အများကြီး တက်လာတဲ့အခါ ဘယ်ဟာက အရေးအကြီးဆုံးလဲဆိုတာ ခွဲခြားနိုင်ဖို့ လိုပါတယ်။ စိတ်လှုပ်ရှားပြီး အော်ဟစ်နေတဲ့ ပြဿနာတိုင်းဟာ အရေးကြီးတာ မဟုတ်ပါဘူး။ တိတ်တိတ်ဆိတ်ဆိတ်နဲ့ အသက်အန္တရာယ် ပေးနိုင်တဲ့ ကိလေသာတွေက ပိုကြောက်စရာ ကောင်းပါတယ်။
နောက်တစ်ခုကတော့ "The Golden Hour" လို့ခေါ်တဲ့ ရွှေရောင်လွှမ်းသော တစ်နာရီ အကြောင်းပါ။ ထိခိုက်ဒဏ်ရာရတဲ့ လူနာတစ်ယောက်အတွက် ပထမဆုံး တစ်နာရီဟာ အသက်ရှင်ဖို့ အခွင့်အလမ်း အများဆုံး အချိန်ပါပဲ။ ဒီအချိန်အတွင်းမှာ သွေးတိတ်အောင် လုပ်နိုင်မလား၊ လေလမ်းကြောင်း ပွင့်အောင် လုပ်နိုင်မလား၊ ဦးနှောက်ကို အောက်ဆီဂျင် ရအောင် ပေးနိုင်မလား။ ဒီ တစ်နာရီ ကျော်သွားရင်တော့ အသက်ရှင်နိုင်ခြေ ရာခိုင်နှုန်း ထိုးကျသွားပါတယ်။ ဒါကို ကြည့်ရင် အချိန်ကာလ (Time) ဆိုတာ ဘယ်လောက် တန်ဖိုးရှိသလဲ၊ ဘယ်လောက် ရက်စက်သလဲဆိုတာ ပေါ်လွင်နေပါတယ်။ ဆရာဝန်တွေ၊ သူနာပြုတွေဟာ ဒီအချိန်တိုလေး အတွင်းမှာ အမှားအယွင်း မရှိအောင်၊ စိတ်လှုပ်ရှားမှုကို ထိန်းချုပ်ပြီး စက်ရုပ်တွေလို တိကျစွာ လုပ်ဆောင်ကြရပါတယ်။
သေချာ စဉ်းစားကြည့်ပါဦး သူတော်ကောင်းတို့ရေ... အရေးပေါ်ခန်း (ER) ထဲမှာ ဆရာဝန်တွေဟာ လူနာရဲ့ သွေးတွေ၊ အော်ဟစ်သံတွေ၊ ပူဆွေးမှုတွေကြားထဲမှာ အလုပ်လုပ်ရပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ သူတို့ကိုယ်တိုင်က ထပ်တူ လိုက်ပြီး ပူဆွေးနေလို့ မရပါဘူး။ သူတို့ စိတ်လှုပ်ရှားလိုက်တာနဲ့ လက်က တုန်မယ်၊ ဆုံးဖြတ်ချက် မှားမယ်။ ဒါကြောင့် သူတို့ဟာ "Urgently Calm" (အရေးကြီးသော်လည်း တည်ငြိမ်နေခြင်း) ဆိုတဲ့ စိတ်အခြေအနေကို မွေးမြူရပါတယ်။ ဒါဟာ သိပ္ပံပညာသက်သက် မဟုတ်ပါဘူး၊ စိတ်ကို ထိန်းချုပ်ခြင်း (Mind Mastery) တစ်မျိုးပါပဲ။ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ရင်ဆိုင်နေရတဲ့ လောကဓံ အရေးပေါ် အခြေအနေတွေမှာလည်း ဒီလို တည်ငြိမ်မှုမျိုး လိုအပ်ပါတယ်။
ဒါကို မျက်စိထဲမြင်အောင် ထပ်ပြောရရင်... ခန္ဓာကိုယ်ထဲမှာလည်း အရေးပေါ် အခြေအနေ ဖြစ်လာရင် "Fight or Flight" (တိုက်မလား၊ ပြေးမလား) ဆိုတဲ့ တုံ့ပြန်မှု ဖြစ်ပေါ်လာပါတယ်။ အဒရီနယ်လင်း (Adrenaline) ဟော်မုန်းတွေ ဒလဟော ထွက်လာပြီး နှလုံးခုန် မြန်လာတယ်၊ မျက်လုံးတွေ ကျယ်လာတယ်၊ ကြွက်သားတွေ တင်းလာတယ်။ ဒါဟာ ခန္ဓာကိုယ်က အသက်ရှင်ဖို့ ရုန်းကန်တာပါ။ ဒါပေမဲ့ ဒီအခြေအနေကို ကြာကြာ ထိန်းထားရင် ခန္ဓာကိုယ် ပျက်စီးတတ်ပါတယ်။ အရေးပေါ် ကုသမှု ပညာရှင်တွေက ဒီလို ခန္ဓာကိုယ်ရဲ့ ဖောက်ပြန်မှုတွေကို ပြင်ပကနေ စက်ကိရိယာတွေ၊ ဆေးဝါးတွေနဲ့ ထိန်းညှိပေးရပါတယ်။ နှလုံးရပ်သွားရင် CPR လုပ်ပြီး ပြန်နှိုးရတယ်၊ သွေးပေါင်ကျသွားရင် ဆေးသွင်းပြီး ပြန်တင်ရတယ်။ စက်ယန္တရားကြီး တစ်ခုကို ပြန်လည် ပြုပြင်မောင်းနှင်ရသလိုပါပဲ။
သူတော်ကောင်းတို့ရေ... ဒီလို ခေတ်မီတဲ့ ဆေးပညာရပ်တွေ၊ စနစ်ကျတဲ့ ကုသမှုတွေ ရှိပေမယ့်လည်း တကယ့် အရေးပေါ် အခြေအနေမှာ လူသားတွေရဲ့ နည်းပညာတွေက အကန့်အသတ် ရှိနေပါသေးတယ်။ တစ်ခါတလေမှာ ဆရာဝန်တွေ ဘယ်လောက်ပဲ ကြိုးစားကြိုးစား၊ ကံတရားရဲ့ စီမံမှုကို လွန်ဆန်လို့ မရတဲ့ အခြေအနေတွေ ရှိတတ်ပါတယ်။ ဒီနေရာမှာပဲ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ဗုဒ္ဓမြတ်စွာဘုရားရဲ့ ဒေသနာတော်တွေနဲ့ ဆက်စပ်ပြီး တွေးခေါ်စရာတွေ ပေါ်လာပါတယ်။
ကိုင်း... သိပ္ပံဘက်က အရေးပေါ် ကုသမှုကို ဒီလောက် နားလည်ပြီဆိုရင်၊ ဗုဒ္ဓမြတ်စွာဘုရားက အရေးပေါ် အခြေအနေ (Spiritual Emergency) ကို ဘယ်လို ကုသသလဲဆိုတာ ကြည့်လိုက်ကြစို့။ ဒီနေ့ ဦးပဉ္ဇင်း ကိုးကားချင်တဲ့ သုတ္တန်ကတော့ အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်မှာ လာရှိတဲ့ "အာစာမိသုတ်" ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီသုတ္တန်မှာ မြတ်စွာဘုရားက "အာစာမိ" ဆိုတဲ့ စကားလုံးကို သုံးထားပါတယ်။ "အာစာမိ" ဆိုတာက "ထမင်းရည်ပူ" သို့မဟုတ် "အညစ်အကြေး၊ အနည်အနှစ်" ကို ဆိုလိုတာပါ။ အိုးထဲမှာ ထမင်းချက်တဲ့အခါ အပေါ်က တက်လာတဲ့ အမြှုပ်တွေ၊ အညစ်အကြေးတွေကို ချက်ချင်း ဖယ်ရှားပစ်ရသလိုမျိုးပေါ့။
ပါဠိတော်မှာ လာရှိတာကတော့ -
"ယဿ ကဿစိ ဘိက္ခဝေ ဘိက္ခုနော သုတာ ဝါ ဂေယျာ ဝါ..." စသည်ဖြင့် ဟောကြားထားပါတယ်။
အနက်အဓိပ္ပာယ် ဖွင့်ဆိုရရင် -
"ဘိက္ခဝေ" - ရဟန်းတို့၊ "ယဿ ကဿစိ ဘိက္ခုနော" - အကြင်ရဟန်းတစ်ပါးအား၊ "ပါပကာ အကုသလာ ဓမ္မာ" - ယုတ်ညံ့ကုန်သော အကုသိုလ်တရားတို့သည်၊ "ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ" - ဖြစ်ပေါ်လာကုန်၏။ ထိုဖြစ်ပေါ်လာသော အကုသိုလ်တရားတို့ကို "အာစာမိ" - အိုးထဲမှ အညစ်အကြေး၊ အမြှုပ်၊ ထမင်းရည်ပူကဲ့သို့၊ "ခိပ္ပမေဝ" - လျင်မြန်စွာသာလျှင်၊ "ပဋိဝိနောဒေတိ" - ပယ်ဖျောက်အံ့၊ ဖယ်ရှားအံ့။
ဒီနေရာမှာ "ခိပ္ပမေဝ" (လျင်မြန်စွာသာလျှင်) ဆိုတဲ့ စကားလုံးက အရေးကြီးပါတယ်။ အင်္ဂလိပ်လိုဆိုရင် "Immediately" သို့မဟုတ် "Urgently" ပေါ့။ အရေးပေါ်ခန်းထဲမှာ လူနာတစ်ယောက် အဆိပ်သောက်ပြီး ရောက်လာရင် ဆရာဝန်က "မနက်ဖြန်မှ ကုမယ်" လို့ ပြောလို့ မရပါဘူး။ ချက်ချင်း အစာအိမ် ဆေးရတယ်။ (Gastric Lavage) လုပ်ရတယ်။ ထို့အတူပါပဲ... ဦးပဉ္ဇင်းတို့ စိတ်ထဲမှာ လောဘ၊ ဒေါသ၊ မောဟ ဆိုတဲ့ အဆိပ်တွေ ဝင်လာပြီဆိုရင် "နောက်မှ ရှုမှတ်မယ်" လို့ ပြောလို့ မရပါဘူး။ ချက်ချင်း ကုသရမယ်။ ချက်ချင်း ရှုမှတ်ရမယ်။ အဲဒါကို မြတ်စွာဘုရားက "အာစာမိ" (အညစ်အကြေး) ကို ဖယ်ရှားသလို ဖယ်ရှားရမယ်လို့ ဟောတာပါ။
ဒါကို ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ပြတိုက်ရဲ့ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေနဲ့ ချိန်ထိုးကြည့်ရင်လည်း ဒီသဘောတရားအတိုင်းပါပဲ။ အရေးပေါ် အခြေအနေမှာ လုပ်ထုံးလုပ်နည်းတွေ အများကြီး စဉ်းစားမနေဘဲ၊ အန္တရာယ်ကို အရင်ရှင်းရမယ်ဆိုတဲ့ သဘောပါပဲ။ သိပ္ပံပညာမှာ "Golden Hour" လို့ ပြောသလို၊ ဓမ္မမှာလည်း "ခဏ" (Moment) ဆိုတာ ရှိပါတယ်။ အကုသိုလ် စိတ်တစ်ခု ဖြစ်ပေါ်လာတဲ့ အခိုက်အတန့်လေးမှာ ချက်ချင်း သတိနဲ့ ပယ်သတ်နိုင်မှသာ အပါယ်တံခါး ပိတ်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။
အခု ဆက်လက်ပြီးတော့ ဒီသဘောတရားကို ဦးပဉ္ဇင်းတို့ လက်တွေ့ ဝိပဿနာ ရှုမှတ်တဲ့နေရာမှာ ဘယ်လို အသုံးချမလဲဆိုတာ ကြည့်ရအောင်။ ဒီနေ့အတွက် အထူးရွေးချယ်ထားတဲ့ ရှုကွက်ကတော့ မဟာသရဏဂုံတော်ကြီးရဲ့ ပုဒ်ရေ (၂၇) နဲ့ ဆက်စပ်နေပါတယ်။ ပုဒ်ရေ (၂၇) မှာ "နိရောဓသစ္စာ" အကြောင်း ဖွဲ့ဆိုထားပါတယ်။ နိရောဓ ဆိုတာ "ချုပ်ငြိမ်းခြင်း"၊ ဒုက္ခတွေ၊ အပူမီးတွေ ရပ်တန့်သွားခြင်းပါ။ အရေးပေါ်ခန်းထဲမှာ လူနာရဲ့ သွေးထွက်တာ ရပ်သွားသလို၊ နှလုံးခုန် မှန်သွားသလို ငြိမ်းချမ်းတဲ့ အခြေအနေမျိုးပါ။
ကဲ... ယောဂီတို့... ကိုယ့်စိတ်ကို အရေးပေါ်လူနာအဖြစ် သဘောထားပြီး ရှုမှတ်ကြည့်ရအောင်။
(၁) "အရှုခံ" (The Object): ကိုယ့်စိတ်ထဲမှာ ဖြစ်ပေါ်နေတဲ့ "စိုးရိမ်စိတ်" (Anxiety) သို့မဟုတ် "ကြောက်စိတ်" (Fear) ကို ကြည့်ပါ။ အရေးပေါ် အခြေအနေ ကြုံလာရင် လူတွေက "ငါ ဒုက္ခရောက်တော့မယ်" ဆိုပြီး ထိတ်လန့်တတ်တယ်။ အဲဒီ ထိတ်လန့်မှုကို အရှုခံ အာရုံအဖြစ် ထားပါ။
(၂) "အရှုဉာဏ်" (The Wisdom): အဲဒီ ထိတ်လန့်မှုကို "ငါ့စိတ်" လို့ မသိမ်းပိုက်ပါနဲ့။ ဓာတ်ခွဲခန်းထဲက ဆရာဝန်လို ခွဲခြားကြည့်ပါ။
ဘယ်လို ခွဲခြားမလဲ။
"ကြောက်စိတ်" ဆိုတာ ဘာလဲ။ တကယ်တော့ အဲဒါဟာ "ဒေါသ" (Dosa) နဲ့ ယှဉ်တဲ့ စိတ်အခြေအနေ တစ်ခုပါပဲ။ ခန္ဓာကိုယ်မှာ နှလုံးတွေ တုန်လာတာက "ဝါယောဓာတ်" (Wind Element) ထကြွတာပါ။ ရင်ထဲမှာ ပူလောင်လာတာက "တေဇောဓာတ်" (Fire Element) ပါ။
"ဪ... ဒါဟာ ငါ ကြောက်နေတာ မဟုတ်ပါလား။ ဝါယောဓာတ်တွေ လှုပ်ရှားနေတာပါလား။ တေဇောဓာတ်တွေ ပူလောင်နေတာပါလား" လို့ ဓာတ်သဘော သက်သက် (Just Elements) အဖြစ် ရှုမြင်လိုက်ပါ။
Triage လုပ်သလို ခွဲခြားလိုက်ပါ။
"ဒါက ရုပ်တရားရဲ့ ဖောက်ပြန်မှု (ရူပက္ခန္ဓာ)"
"ဒါက မကောင်းတဲ့ ခံစားမှု (ဝေဒနာက္ခန္ဓာ)"
"ဒါက ကြောက်စရာလို့ မှတ်သားမှု (သညာက္ခန္ဓာ)"
"ဒါက နှလုံးခုန်အောင် ပြုပြင်စီရင်မှု (သင်္ခါရက္ခန္ဓာ)"
"ဒါက ကြောက်တယ်လို့ သိနေမှု (ဝိညာဏက္ခန္ဓာ)"
ဒီလို ခန္ဓာငါးပါး ဖွဲ့စည်းပုံ (နေ့စဥ်၀တ်ရွတ်စဥ်မှာပါတဲ့ ခန္ဓာဖွဲ့နည်း) အတိုင်း ဉာဏ်နဲ့ ဖြိုခွဲလိုက်တဲ့အခါ "ငါ" ဆိုတဲ့ အကောင်အထည် ပျောက်သွားပါတယ်။ "ငါ သေရတော့မယ်" ဆိုတဲ့ အယူ (ဒိဋ္ဌိ) ပြုတ်သွားပါတယ်။ "သေစရာ ခန္ဓာပဲ ရှိတယ်၊ သေမယ့် ပုဂ္ဂိုလ် မရှိဘူး" လို့ မြင်လာပါလိမ့်မယ်။ အဲဒီအချိန်မှာ မဟာသရဏဂုံတော်ကြီး ပုဒ်ရေ (၂၇) မှာ ဆိုထားတဲ့ "နိရောဓ" (ချုပ်ငြိမ်းမှု) သဘောကို တဒင်္ဂ မျက်မှောက်ပြုနိုင်ပါလိမ့်မယ်။ စိတ်ထဲက အပူမီးတွေ ငြိမ်းပြီး၊ အရေးပေါ်ခန်းထဲမှာ လူနာ အသက်ချမ်းသာရာ ရသွားသလိုမျိုး စိတ်နှလုံး အေးချမ်းသွားပါလိမ့်မယ်။ ဒါဟာ တကယ့် အရေးပေါ် ကုသနည်း အစစ်ပါပဲ။
ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ... စောစောက ဦးပဉ္ဇင်းတို့ သိပ္ပံနည်းကျ Triage စနစ်နဲ့ အရေးပေါ် အခြေအနေကို ဘယ်လို စီမံခန့်ခွဲမလဲဆိုတာ ပြောခဲ့ပြီးပြီ။ အခု ဗုဒ္ဓမြတ်စွာဘုရားရဲ့ ပါဠိတော်တွေကို တစ်လုံးချင်း စိတ်ဖြာပြီး ဒီ "အရေးပေါ်" သဘောတရားကို နက်နက်ရှိုင်းရှိုင်း လေ့လာကြည့်ကြရအောင်။
အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်၊ အာစာမိသုတ်မှာ မြတ်စွာဘုရားက အကုသိုလ်စိတ် ဖြစ်ပေါ်လာတဲ့အခါ ဘယ်လို တုံ့ပြန်ရမလဲဆိုတာကို အတိအကျ လမ်းညွှန်ထားပါတယ်။ ပါဠိလို "န အဓိဝါသေတိ" ဆိုတဲ့ စကားလုံး ပါပါတယ်။ အနက်ဖွင့်ရရင် -
"န အဓိဝါသေတိ" = လက်မခံဘူး၊ သည်းမခံဘူး။
"ပဇဟတိ" = စွန့်ပယ်တယ်။
"ဝိနောဒေတိ" = ဖျောက်ဖျက်ပစ်တယ်။
"ဗျန္တီကရောတိ" = အဆုံးတိုင်အောင် ပြုတယ်။ (လုံးဝ အစအန မကျန်အောင် ရှင်းထုတ်ပစ်တာကို ဆိုလိုပါတယ်)။
ဒါကို မျက်စိထဲမြင်အောင် ထပ်ပြောရရင်... အရေးပေါ်ခန်း (ER) ထဲမှာ လူနာတစ်ယောက် အဆိပ်သောက်ပြီး ရောက်လာတယ် ဆိုပါစို့။ ဆရာဝန်က "ဒီအဆိပ်က ဘာအရောင်လဲ၊ ဘယ်နိုင်ငံထုတ်လဲ" လို့ ထိုင်စဉ်းစားနေမှာ မဟုတ်ပါဘူး။ အဆိပ်ကို ခန္ဓာကိုယ်က လက်မခံနိုင်တဲ့အတွက် "အန်ဆေး" ထိုးပြီး ချက်ချင်း အန်ထုတ်ခိုင်းမယ်၊ သို့မဟုတ် "အစာအိမ်ဆေး" (Stomach Pump) လုပ်ပြီး ချက်ချင်း စွန့်ထုတ်ပစ်ပါလိမ့်မယ်။ ဘာဖြစ်လို့လဲဆိုတော့ ခန္ဓာကိုယ်ထဲမှာ အဆိပ်ရှိနေသမျှ ကာလပတ်လုံး အသက်အန္တရာယ် ရှိနေလို့ပါပဲ။
ထို့အတူပါပဲ... ဦးပဉ္ဇင်းတို့ရဲ့ စိတ်ထဲမှာ "ဒေါသ" ဆိုတဲ့ အဆိပ် ဖြစ်ပေါ်လာပြီဆိုရင် "န အဓိဝါသေတိ" - လုံးဝ လက်မခံပါနဲ့။ "သူက ငါ့ကို ပြောလို့ ငါ စိတ်ဆိုးတာ" ဆိုပြီး အကြောင်းပြချက်တွေ ရှာပြီး ဒေါသကို မွေးမြူမထားပါနဲ့။ မီးလောင်နေတဲ့ အဝတ်ကို ခါချသလို၊ မြွေပွေးကိုက်ခံရတဲ့ လက်ကို ချက်ချင်း ကုသသလို ချက်ချင်း ဖယ်ရှားရပါမယ်။ ဒါဟာ သာမန် စိတ်ထားမျိုး မဟုတ်ပါဘူး။ "အာစာမိ" လို့ခေါ်တဲ့ ထမင်းရည်ပူ အိုးထဲက လျှံကျလာသလိုမျိုး၊ အကုသိုလ်တွေ လျှံမကျလာခင် ဖြတ်တောက်ရမယ့် နည်းလမ်း ဖြစ်ပါတယ်။
ဒီပုံမှာ ပြထားသလိုပါပဲ။ ဦးနှောက်ထဲမှာ အာရုံကြောတွေ ဆက်သွယ်တဲ့အခါ (Synapse) တွေကြားမှာ လျှပ်စီးကြောင်းတွေ စီးဆင်းသွားသလို၊ စိတ်အစဉ်မှာလည်း အာရုံနဲ့ ဒွါရ တိုက်လိုက်တာနဲ့ ကိလေသာတွေက လျှပ်စီးလက်သလို မြန်မြန်ဆန်ဆန် ကူးစက်သွားတတ်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် မြတ်စွာဘုရားက "ခိပ္ပမေဝ" (လျင်မြန်စွာသာလျှင်) လို့ အထူးပြု မိန့်တော်မူခဲ့တာ ဖြစ်ပါတယ်။
ကိုင်း... ဒီလောက်ဆိုရင် ပါဠိတော်ရဲ့ သဘောကို နားလည်ပြီ။ အခု ဦးပဉ္ဇင်းတို့ လက်တွေ့ "ဝိပဿနာ ဓာတ်ခွဲခန်း" (Vipassana Lab) ထဲကို ဝင်ကြည့်ကြရအောင်။
နေ့စဥ်၀တ်ရွတ်စဥ်မှာ ပါတဲ့အတိုင်း "ခန္ဓာဖွဲ့နည်း" (Aggregates Assembly) ကို သုံးပြီး အရေးပေါ် အခြေအနေတစ်ခုကို ဓာတ်ခွဲပြပါမယ်။
ဥပမာ - သူတော်ကောင်းတို့ ကားမောင်းနေတုန်း တစ်ဖက်ယာဉ်မောင်းက ကိုယ့်ကို ရိုင်းရိုင်းစိုင်းစိုင်း ဆဲဆိုပြီး ကျော်တက်သွားတယ် ဆိုပါစို့။ ဒါဟာ "အရေးပေါ် အခြေအနေ" (Emergency Situation) ပါပဲ။
ဒီနေရာမှာ ပုထုဇဉ်တွေရဲ့ စိတ်က ဘယ်လို အလုပ်လုပ်သလဲ။
၁။ နားက အသံကို ကြားလိုက်တယ်။ (သောတဝိညာဉ်)
၂။ "ငါ့ကို ဆဲသွားတာပဲ" လို့ မှတ်လိုက်တယ်။ (သညာ)
၃။ "ဒီကောင် မိုက်ရိုင်းလိုက်တာ" လို့ တုံ့ပြန်တယ်။ (သင်္ခါရ - ဒေါသ)
၄။ ရင်ထဲမှာ ပူလောင်ပြီး တုန်လှုပ်လာတယ်။ (ဝေဒနာ)
ဒါကို တရားသိပ္ပံနည်းကျ (Dhamma Science) အရ ဖြိုခွဲကြည့်မယ်။ မဟာသရဏဂုံတော်ကြီးရဲ့ ပုဒ်ရေ (၂၇) "နိရောဓသစ္စာ" (ချုပ်ငြိမ်းမှု) ကို မျက်မှောက်ပြုဖို့အတွက် ရှုကွက်က ဒီလိုပါ။
အဆင့် (၁) - Contact (ဖဿ):
"ဆဲသံ" (Sound Wave) ဆိုတာ "ရုပ်" (Rupa) ပါ။ "နား" (Ear Drum) ဆိုတာလည်း "ရုပ်" ပါ။ ရုပ်ချင်း လာတိုက်တာပါ။ အဲဒီမှာ "ငါ" မပါပါဘူး။ သိပ္ပံနည်းအရ ပြောရင် လေလှိုင်း (Vibration) က နားစည်ကို လာရိုက်ခတ်ရုံ သက်သက်ပါပဲ။
အဆင့် (၂) - Feeling (ဝေဒနာ):
ကြားလိုက်ရတဲ့အခါ နားထဲမှာ ကြမ်းတမ်းတဲ့ ခံစားမှု ဖြစ်ပေါ်လာတယ်။ ဒါဟာ "ဒုက္ခဝေဒနာ" ပါ။ ဒါပေမဲ့ သတိထားပါ။ "ငါ ခံစားရတယ်" မလုပ်ပါနဲ့။ "ဝေဒနာ သက်သက် ဖြစ်ပေါ်နေတာ" လို့ ရှုပါ။
အဆင့် (၃) - Reaction (သင်္ခါရ):
ဒေါသ ဖြစ်လာပြီ။ ရင်တွေ တုန်လာပြီ။ ဒီနေရာမှာ Triage စနစ်ကို သုံးပါ။ "ဒေါသဟာ အနီရောင် အဆင့် (Red Level) အဆိပ်အတောက် ဖြစ်တယ်။ ဒါကို ဆက်ထားရင် ငါ့နှလုံး ပျက်စီးမယ်၊ ငါ့ကုသိုလ် ပျက်စီးမယ်" လို့ ဆုံးဖြတ်ပြီး "န အဓိဝါသေတိ" (လက်မခံဘူး) လုပ်လိုက်ပါ။
ဒါကို မျက်စိထဲမြင်အောင် ထပ်ပြောရရင်... မျက်လှည့်ဆရာတစ်ယောက်က ရုပ်သေးရုပ်ကို ကြိုးဆွဲပြီး ကပြနေသလိုပါပဲ။ "ဆဲသံ" ဆိုတဲ့ ကြိုးက ဆွဲလိုက်တာနဲ့ "ဒေါသ" ဆိုတဲ့ အရုပ်က ထကတယ်။ ကိုယ်က အဲဒီ အရုပ် ဖြစ်မလား၊ ဒါမှမဟုတ် ပွဲကြည့်ပရိသတ် (The Watcher) လုပ်မလား။ ဝိပဿနာ ရှုတယ်ဆိုတာ ပွဲကြည့်ပရိသတ် နေရာကနေ "ဪ... ဒေါသ အရုပ်လေး ကနေပါလား" လို့ ကြည့်လိုက်တာပါ။ ကြည့်လိုက်တဲ့အချိန်မှာ အဲဒီ ဒေါသက ရှက်ပြီး ရပ်သွားပါလိမ့်မယ်။ အဲဒီ ရပ်သွားတဲ့ ငြိမ်းအေးမှုလေးကို "တဒင်္ဂ နိရောဓ" (Momentary Cessation) လို့ ခေါ်ပါတယ်။
ကိုင်း... ဒီသဘောတရားတွေကို လက်တွေ့ ဘဝမှာ ဘယ်လို အသုံးချမလဲဆိုတာ ပိုပြီး ပေါ်လွင်သွားအောင် ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ပြတိုက်ရဲ့ မှတ်တမ်းတွေထဲက ဖြစ်ရပ်မှန် ဇာတ်လမ်း (Case Study) လေးတစ်ခုကို ပြောပြချင်ပါတယ်။
Case Study: 2629 (The Paramedic's Dilemma)
ဇာတ်ကောင် - ကိုဇေယျ (အရေးပေါ် လူနာတင်ယာဉ်မောင်း - Volunteer)။
ဖြစ်ရပ် - ရန်ကုန်မြို့ရဲ့ ကြပ်တည်းနေတဲ့ ညနေခင်း လမ်းမတစ်ခုမှာပါ။
ကိုဇေယျတို့ ကားပေါ်မှာ နှလုံးရောဂါ ဖောက်နေတဲ့ အဘိုးအိုတစ်ယောက် ပါလာပါတယ်။ အောက်ဆီဂျင် ပိုက်တန်းလန်းနဲ့ပါ။ လူနာရဲ့ အသက်ရှူသံက တရွှီရွှီ မြည်နေပြီး အခြေအနေက စိုးရိမ်ရပါတယ်။ "အနီရောင် အဆင့်" (Red Level) လူနာပါ။ ကိုဇေယျက ဥဩသံ (Siren) ဖွင့်ပြီး ကားကို အမြန်ဆုံး မောင်းနေရပါတယ်။
ဒါပေမဲ့ လမ်းဆုံတစ်ခုအရောက်မှာ Taxi ကားတစ်စီးက လမ်းဖယ်မပေးဘဲ ရှေ့က ပိတ်မောင်းနေပါတယ်။ ကိုဇေယျ ဟွန်းတွေ တီးတယ်၊ မိုက်ကရိုဖုန်းနဲ့ အော်ပြောတယ်။ "ရှေ့က Taxi လမ်းဖယ်ပေးပါ၊ လူနာ ပါပါတယ်"။ ဒါပေမဲ့ Taxi သမားက ဖုန်းပြောနေပုံရပြီး လမ်းမဖယ်ပါဘူး။ တစ်မိနစ်... နှစ်မိနစ်... ကြာလာတဲ့အခါ ကိုဇေယျရဲ့ စိတ်ထဲမှာ "အရေးပေါ် အခြေအနေ" ဖြစ်လာပါပြီ။
သူ့ရဲ့ Triage စနစ်က အချက်ပေးခေါင်းလောင်း ထိုးပါတော့တယ်။
"လူနာ သေတော့မယ်" ဆိုတဲ့ စိုးရိမ်စိတ်နဲ့ "ဒီကောင် မိုက်ရိုင်းလှချည်လား" ဆိုတဲ့ ဒေါသစိတ် နှစ်ခု ပေါင်းပြီး ပေါက်ကွဲလုနီးပါး ဖြစ်လာပါတယ်။ ကိုဇေယျရဲ့ မျက်နှာတွေ နီရဲလာတယ်၊ လက်တွေ တုန်လာတယ်၊ ကားစတီယာရင်ကို ဆုပ်ကိုင်ထားတဲ့ လက်ကြောတွေ တင်းလာပါတယ်။ သူ စဉ်းစားလိုက်မိတာက "ကားချင်း ဝင်တိုက်ပစ်လိုက်ရင် ကောင်းမလား" ဆိုတဲ့ အထိပါပဲ။
အဲဒီ စက္ကန့်ပိုင်းလေးမှာ ကိုဇေယျ သတိဝင်လာပါတယ်။ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ပြတိုက်ရဲ့ သင်တန်းမှာ သင်ထားတဲ့ "Policy 13: Operational Continuity under Stress" (ဖိအားအောက်တွင် လုပ်ငန်းစဉ် မပျက်ယွင်းစေရေး မူဝါဒ) ကို သတိရလိုက်ပါတယ်။ ပြီးတော့ "Template T240" ဖြစ်တဲ့ "Emergency Mindfulness Protocol" ကို ချက်ချင်း အသုံးပြုလိုက်ပါတယ်။
သူ့စိတ်ထဲမှာ သူပြန်မေးလိုက်တယ်။
"အခု ငါ့စိတ်က Red Level (အနီရောင်) ဖြစ်နေပြီ။ ဒီဒေါသနဲ့ ကားမောင်းရင် ငါပါ အက်ဆီးဒင့် ဖြစ်မယ်။ လူနာလည်း သေမယ်။ ငါ ဘာလုပ်မလဲ"
သူ ချက်ချင်း အသက်ပြင်းပြင်း ရှူလိုက်ပါတယ်။ "ဒေါသ" ကို အာရုံမပြုဘဲ "တာဝန်" (Duty) ကို အာရုံပြုလိုက်ပါတယ်။
"ငါ့အလုပ်က ဒေါသထွက်ဖို့ မဟုတ်ဘူး၊ လူနာကို ဆေးရုံပို့ဖို့ပဲ"
သူ့ရဲ့ "အာစာမိ" (အကုသိုလ်အညစ်အကြေး) ကို ချက်ချင်း ဖယ်ရှားလိုက်ပါတယ်။ စိတ်ငြိမ်သွားတာနဲ့ သူ မိုက်ကရိုဖုန်းကို ပြန်ကိုင်ပြီး တည်ငြိမ်ပြတ်သားတဲ့ အသံနဲ့ ထပ်ပြောပါတယ်။
"ရှေ့က Taxi နံပါတ် AA-1234 ယာဉ်မောင်းခင်ဗျာ... ယာဉ်ကြော ပိတ်ဆို့နေလို့ ညာဘက်ကို ကပ်ပေးပါ။ ကျေးဇူးပြု၍ ကူညီပေးပါ"
သူ့ရဲ့ တည်ငြိမ်တဲ့ အသံကြောင့်လား၊ ဒါမှမဟုတ် ကံတရားပဲလား မသိဘူး၊ Taxi သမားက ဖုန်းချပြီး ဘေးကို ကပ်ပေးလိုက်ပါတယ်။ ကားလေး ထွက်သွားနိုင်ခဲ့ပါတယ်။ ဆေးရုံကို အချိန်မီ ရောက်ပြီး အဘိုးအိုရဲ့ အသက်ကို ကယ်နိုင်ခဲ့ပါတယ်။
သေချာ စဉ်းစားကြည့်ပါဦး သူတော်ကောင်းတို့ရေ... အကယ်၍သာ ကိုဇေယျက "န အဓိဝါသေတိ" မလုပ်ဘဲ ဒေါသကို လက်ခံပြီး ကားချင်း ဝင်တိုက်မိခဲ့ရင် ဘာဖြစ်သွားမလဲ။ လူနာလည်း သေမယ်၊ သူလည်း ပြဿနာ တက်မယ်၊ အားလုံး ဒုက္ခရောက်ကုန်ကြမှာပါ။ ဒါကြောင့် "အရေးပေါ် ကုသမှု" ဆိုတာ ဆေးရုံမှာပဲ ရှိတာ မဟုတ်ပါဘူး။ လမ်းမပေါ်မှာ၊ ရုံးခန်းထဲမှာ၊ အိမ်ထဲမှာ နေရာတိုင်းမှာ ရှိနေတာပါ။ ကိုယ့်စိတ်ထဲက အကုသိုလ်မီးကို အရေးပေါ် ငြှိမ်းသတ်နိုင်ခြင်းဟာ အသက်ကယ်ဆေး တစ်မျိုးပါပဲ။
ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ... စောစောက ဦးပဉ္ဇင်း ပြောခဲ့တဲ့ ကိုဇေယျရဲ့ ဖြစ်ရပ်မှန် ဇာတ်လမ်းလေးကို ပြန်ပြီး သုံးသပ်ကြည့်ရအောင်။ ကိုဇေယျဟာ ကားပိတ်နေတဲ့ အကျပ်အတည်းကြားမှာ ဒေါသဖြစ်ပြီး ပြဿနာ ရှာလိုက်လို့ ရပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ သူ မလုပ်ခဲ့ဘူး။ ဘာကြောင့်လဲ။
သူ့မှာ "Triage" (အရေးကြီးမှု ခွဲခြားခြင်း) ဆိုတဲ့ ပညာ ရှိလို့ပါပဲ။ "ငါ့ဒေါသထက် လူနာအသက်က ပိုအရေးကြီးတယ်" ဆိုတာကို ခွဲခြားနိုင်ခဲ့လို့ပါပဲ။ ဒီနေရာမှာ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ပြတိုက်ရဲ့ မူဝါဒ (Policy 13, Art 13.1) မှာ ပါတဲ့ "Operational Continuity under Stress" (ဖိအားအောက်တွင် လုပ်ငန်းစဉ် မပျက်ယွင်းစေရေး) ဆိုတာကို သူ လက်တွေ့ ကျင့်သုံးသွားတာပါ။ ဓမ္မနယ်ပယ်မှာ ပြောရင်တော့ ဒါဟာ "ခန္တီ" (သည်းခံခြင်း) နဲ့ "အဓိဋ္ဌာန်" (ခိုင်မာသော စိတ်ထား) ပါပဲ။ လောကမှာ ပြဿနာ တက်ကြတယ်၊ ရန်ဖြစ်ကြတယ်၊ အမှုအခင်းတွေ ဖြစ်ကြတယ် ဆိုတာဟာ ဒီလို "အရေးပေါ် အချိန်" (Golden Hour) လေးမှာ စိတ်ကို မထိန်းနိုင်ကြလို့ ဖြစ်ရတာပါ။ တစ်စက္ကန့်လေး စိတ်လွတ်လိုက်တာနဲ့ တစ်သက်လုံး နောင်တရစရာတွေ ဖြစ်သွားတတ်ပါတယ်။
ဒီပုံမှာ ကြည့်ပါ။ ဒေါသဖြစ်နေတဲ့ အချိန်မှာ ဦးနှောက်လှိုင်းတွေက (High Beta Waves) တွေအဖြစ် ရှုပ်ထွေးပြီး တုန်ခါနေပါတယ်။ ဒါဟာ "အာစာမိ" (ထမင်းရည်ပူ) အခြေအနေပါပဲ။ ဒါပေမဲ့ သတိကပ်လိုက်တဲ့ အချိန်မှာတော့ (Alpha Waves) အဖြစ် ငြိမ်သက်သွားပါတယ်။ ကိုဇေယျရဲ့ စိတ်ဟာ အဲဒီလို ငြိမ်သက်သွားလို့သာ အန္တရာယ်ကနေ လွတ်မြောက်သွားတာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် "တရားရှိရင် ကိုယ်လွတ်တယ်" ဆိုတာ ဒါကို ပြောတာပါ။
ကိုင်း... ဒီနေ့ ဟောကြားခဲ့တဲ့ "အရေးပေါ် ကုသမှု" တရားတော်ကို သစ္စာလေးပါး မြတ်တရားနဲ့ တိုက်ဆိုင် စစ်ဆေးကြည့်လိုက်ကြစို့။
၁။ ဒုက္ခသစ္စာ (The Truth of Suffering):
အရေးပေါ် လူနာတင်ကား ပေါ်က လူနာကို ကြည့်ပါ။ အသက်ရှူကျပ်နေတယ်၊ နာကျင်နေတယ်။ ဒါဟာ "ဇာတိ၊ ဇရာ၊ မရဏ" ဆိုတဲ့ ဒုက္ခသစ္စာ အစစ်ပါပဲ။ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ခန္ဓာကိုယ်ကြီးဟာ ဘယ်အချိန် ဖောက်ပြန်မလဲ မသိရတဲ့ "အချိန်ဗုံး" (Time Bomb) တစ်လုံးပါပဲ။ ဒါကို လက်ခံရမယ်။
၂။ သမုဒယသစ္စာ (The Truth of the Cause):
အရေးပေါ် အခြေအနေ ကြုံလာတဲ့အခါ "ငါ သေရတော့မလား" ဆိုတဲ့ ကြောက်စိတ်၊ "ငါ့ကို လာတိုက်ရသလား" ဆိုတဲ့ ဒေါသစိတ်၊ "ငါ့ခန္ဓာကိုယ်ကြီး မပျက်စီးချင်ဘူး" ဆိုတဲ့ တပ်မက်စိတ်တွေ ဖြစ်ပေါ်လာပါတယ်။ အဲဒီ လိုချင်မှု၊ တွယ်တာမှု "တဏှာ" ဟာ စိတ်ဆင်းရဲခြင်းရဲ့ အကြောင်းရင်း (သမုဒယသစ္စာ) ဖြစ်ပါတယ်။
၃။ နိရောဓသစ္စာ (The Truth of Cessation):
"နိရောဓ" ဆိုတာ ချုပ်ငြိမ်းခြင်းပါ။ အရေးပေါ်ခန်းထဲမှာ ဆရာဝန်က လူနာရဲ့ သွေးထွက်တာကို တိတ်အောင် လုပ်ပေးလိုက်သလို၊ ယောဂီကလည်း ကိုယ့်စိတ်ထဲက ဒေါသ မီးတောက်ကို "သတိ" ဆိုတဲ့ ရေနဲ့ ချက်ချင်း ငြှိမ်းသတ်လိုက်နိုင်ရင် အဲဒီ ငြိမ်းအေးမှုဟာ နိရောဓသစ္စာရဲ့ အရိပ်အရောင်ပါပဲ။
၄။ မဂ္ဂသစ္စာ (The Truth of the Path):
ဒီလို ငြိမ်းအေးဖို့အတွက် ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ကျင့်သုံးခဲ့တဲ့ နည်းလမ်းတွေ ရှိပါတယ်။
"အာစာမိသုတ်" လာ အတိုင်း အကုသိုလ်ကို ချက်ချင်း ဖယ်ရှားခြင်း (သမ္မာဝါယာမ)။
"Triage" စနစ်နဲ့ အရေးကြီးတာကို ခွဲခြားခြင်း (သမ္မာဒိဋ္ဌိ)။
"မရဏနုဿတိ" ပွားများပြီး သတိကပ်နေခြင်း (သမ္မာသတိ)။
ဒီကျင့်စဉ်တွေဟာ ဒုက္ခချုပ်ရာကို သွားတဲ့ လမ်းကြောင်း (မဂ္ဂသစ္စာ) ပင် ဖြစ်ပါတယ်။ ဟုတ်လား... သူတော်ကောင်းတို့ရေ။
"ကုသိုလ် ယုတ်လျော့၊ အကုသိုလ် တိုးပွားမည့် အရေးပေါ် အခြေအနေများကို သတိဖြင့် ကုစားနိုင်ကြပါစေ"
ကိုင်း... ဒီနေ့ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ဆွေးနွေးခဲ့ကြတာ ပြည့်စုံလုံလောက်ပါပြီ။
နိဂုံးချုပ်အနေနဲ့ ဆုတောင်းမေတ္တာ ပို့သချင်တာကတော့... ယနေ့ တရားနာယူကြသော သူတော်ကောင်းများ အားလုံး၊ မိမိတို့၏ ဘဝခရီးလမ်းတစ်လျှောက်မှာ မမျှော်လင့်ဘဲ ကြုံတွေ့လာရတတ်တဲ့ အန္တရာယ် အခက်အခဲများ၊ ကျန်းမာရေး ဖောက်ပြန်မှုများ၊ စိတ်နှလုံး ပူလောင်မှုများ ရှိခဲ့လျှင်... ထိုဘေးဆိုးများမှ "Triage" စနစ်သဖွယ် ဉာဏ်ဖြင့် ခွဲခြားသိမြင်ကာ... လျင်မြန်စွာ ကုစားနိုင်ကြပြီးလျှင်... ကိုယ်စိတ်နှစ်ဖြာ ဘေးကင်းလွတ်မြောက်နိုင်ကြပါစေ ကုန်သတည်း။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက
The Office Of Siridantamahapalaka
The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum.
နေ့စွဲ - ၂၅ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၃
ORCID: 0009-0000-0697-4760
Website: www.siridantamahapalaka.com
Sao Dhammasami @ Bhikkhu Indasoma Siridantamahapalaka is Specially trained in Buddhist archaeology and historical tracking of tooth relics through stūpa research registries; integrates archaeological charts, travel accounts, and museum records to support preservation for study and veneration.
