Day: 336 | ၂ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၃ | ကျွန်စနစ် ပပျောက်ရေး (ပုဂ္ဂလပညတ်နှင့် လူ့အခွင့်အရေး) | အဘိဓမ္မ၊ ပုဂ္ဂလပညတ်၊ ဒါသပုဂ္ဂိုလ် | Human Rights
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
ဒီနေ့ သာသနာတော်နှစ် ၂၅၆၇ ခုနှစ်၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၅ ခုနှစ်၊ တန်ဆောင်မုန်းလပြည့်ကျော် (၅) ရက်၊ ခရစ်နှစ် ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ (၂) ရက်၊ စနေနေ့၊ နိုင်ငံတကာ ကျွန်စနစ် ပပျောက်ရေးနေ့ (International Day for the Abolition of Slavery) မင်္ဂလာရှိတဲ့ နံနက်ခင်းအချိန်အခါသမယမှာ တရားနာရောက်ရှိလာကြတဲ့ သူတော်ကောင်းများအားလုံး... မိမိတို့ရဲ့ ဘဝမှာ သူတစ်ပါးရဲ့ နှိပ်စက်မှုကို ခံရခြင်း၊ လွတ်လပ်ခွင့် ဆုံးရှုံးခြင်း၊ စိတ်ဆင်းရဲခြင်း ဆိုတဲ့ အနှောင်အဖွဲ့ အောက်မှ ကင်းလွတ်ကြပြီး၊ ကိုယ်ပိုင်ဉာဏ်၊ ကိုယ်ပိုင်ဝီရိယနဲ့ လွတ်လပ်ပေါ့ပါးစွာ ကုသိုလ်ကောင်းမှုများကို ပြုလုပ်နိုင်ကြပါစေလို့ ဦးပဉ္ဇင်းအနေနဲ့ ရှေးဦးစွာ မေတ္တာပို့သ နှုတ်ခွန်းဆက်သလိုက်ပါတယ်။
ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ... ဒီနေ့ဟာ ကမ္ဘာကြီးတစ်ခုလုံးက "ကျွန်စနစ်" (Slavery) ဆိုတဲ့ လူကိုလူချင်း နှိပ်စက်တဲ့ စနစ်ဆိုးကြီး ပပျောက်ဖို့ ဝိုင်းဝန်းကြိုးပမ်းနေကြတဲ့ နေ့ထူးနေ့မြတ် ဖြစ်ပါတယ်။ "ကျွန်" ဆိုတဲ့ စကားလုံးကို ကြားလိုက်တာနဲ့ စိတ်ထဲမှာ လေးလံသွားသလို၊ မွန်းကျပ်သွားသလို ခံစားရတယ် မဟုတ်လား။ ဒါကြောင့် ဒီနေ့ တရားမနာခင်မှာ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ စိတ်ကလေးကို အရင်ဆုံး ပေါ့ပါးသွားအောင်၊ လွတ်လပ်သွားအောင် အလုပ်ပေးလေး တစ်ခုလောက် စမ်းလုပ်ကြည့်ရအောင်။ ဒီနေ့တော့ စိတ်ရဲ့ လွတ်လပ်မှုကို အာရုံပြုတဲ့ "ဝိမုတ္တိ" သဘောလေးပါတဲ့ အာနာပါန ရှုမှတ်နည်းကို သုံးကြမယ်။
ကဲ... အားလုံးပဲ ခန္ဓာကိုယ်ကို ဖြောင့်ဖြောင့်ထား၊ မျက်လုံးလေးတွေကို မှိတ်ထားလိုက်ပါ။ လက်နှစ်ဖက်ကို ပေါင်ပေါ်မှာ အသာအယာ တင်ထားပါ။ စိတ်ကို လျှောက်မသွားစေနဲ့နော်။ အခု ယောဂီတို့ရဲ့ ခန္ဓာကိုယ်မှာ တင်းကျပ်နေတဲ့ ကြွက်သားတွေ၊ ပခုံးတွေ၊ မျက်နှာတွေကို ဖြည်းဖြည်းချင်း လျှော့ချလိုက်ပါ။ ဘာအနှောင်အဖွဲ့မှ မရှိဘူး၊ ဘာဝန်ထုပ်ဝန်ပိုးမှ မရှိဘူးလို့ သဘောထားပါ။
လေလေး တစ်ချက် ရှူသွင်းလိုက်တိုင်း... "ငါ့စိတ်ဟာ လွတ်လပ်တယ်" လို့ နှလုံးသွင်းပါ။
လေလေး ပြန်ထုတ်လိုက်တိုင်း... "ငါ့စိတ်မှာ ရှိတဲ့ ပူပန်မှု သံယောဇဉ် ကြိုးတွေ ပြတ်တောက်သွားပြီ" လို့ အာရုံပြုပါ။
ငှက်ကလေးတစ်ကောင် လှောင်ချိုင့်ထဲကနေ ကောင်းကင်ယံကို ပျံတက်သွားသလိုမျိုး... ကိုယ့်ရဲ့ စိတ်ကလေးဟာ လွတ်လပ်ပေါ့ပါးပြီး ငြိမ်းချမ်းနေတာကို မြင်ယောင်ကြည့်ပါ။
"ဪ... လွတ်လပ်မှုဆိုတာ တခြားဆီမှာ ရှိတာ မဟုတ်ပါလား။ ကိုယ့်ရဲ့ စိတ်ကို အစွဲအလမ်းတွေနဲ့ မချည်နှောင်ထားမှသာ စစ်မှန်တဲ့ လွတ်လပ်မှု ရနိုင်တာပါလား"။
အဲဒီလို လွတ်လပ်အေးချမ်းတဲ့ ခံစားမှုလေးနဲ့ ဝင်လေ ထွက်လေလေးကို ခဏလောက် ရှုမှတ်နေပေးပါ။
(ယောဂီများ ရှုမှတ်ရန် ခေတ္တ တိတ်ဆိတ်ခြင်း)
ကိုင်း... စိတ်ကလေး ငြိမ်သက်ပေါ့ပါးသွားပြီ ဆိုရင် မျက်လုံးလေးတွေ ပြန်ဖွင့်ပြီး ဦးပဉ္ဇင်း ပြောမယ့် ခေတ်သစ် လူ့အခွင့်အရေးနဲ့ ကျွန်စနစ်အကြောင်းကို နားထောင်ကြည့်ကြစို့။ ဒီနေ့ခေတ်မှာ "ကျွန်စနစ်" လို့ ပြောလိုက်ရင် သူတော်ကောင်းတို့ မျက်စိထဲမှာ ရှေးခေတ်ကလို ခြေထောက်မှာ သံခြေချင်း ခတ်ထားတာ၊ ကြိမ်ဒဏ်ပေး ခိုင်းစေတာမျိုးကိုပဲ ပြေးမြင်မိကြမယ် ထင်တယ်။ ဒါပေမဲ့ ဒီနေ့ခေတ် "Modern Slavery" (ခေတ်သစ်ကျွန်စနစ်) ဆိုတာက ပုံစံပြောင်းသွားပြီ။ သံကြိုးတွေအစား "ကြွေးမြီ" (Debt) တွေ၊ "စာချုပ်" (Contract) တွေ၊ "စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ချည်နှောင်မှု" (Psychological Manipulation) တွေနဲ့ လူကို ချည်နှောင်လာကြတယ်။
ကမ္ဘာ့ကုလသမဂ္ဂနဲ့ လူ့အခွင့်အရေး အဖွဲ့အစည်းတွေရဲ့ အဆိုအရ... လူကုန်ကူးခံရတာ၊ အတင်းအဓမ္မ ခိုင်းစေခံရတာ၊ လစာမပေးဘဲ ခိုင်းတာ၊ ဒါမှမဟုတ် သူတစ်ပါးရဲ့ ထိန်းချုပ်မှုအောက်ကနေ ရုန်းမထွက်နိုင်အောင် ဖိအားပေးခံရတာတွေ အားလုံးဟာ ကျွန်စနစ်ပါပဲ။ ဒီနေရာမှာ စိတ်ပညာသဘောအရ ကြည့်ရင် ပိုကြောက်စရာကောင်းတဲ့ အချက်တစ်ခု ရှိတယ်။ အဲဒါကတော့ "Learned Helplessness" (သင်ယူထားသော အားကိုးရာမဲ့စိတ်) ဆိုတဲ့ သဘောတရားပါပဲ။
ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ဥပမာလေးတစ်ခုနဲ့ ပြောပြမယ်။ ဆင်ကြီးတွေကို ထိန်းကျောင်းတဲ့ ဆင်ဦးစီးတွေဟာ ဆင်ကလေး ဘဝတည်းက သေးငယ်တဲ့ ကြိုးလေးတစ်ချောင်းနဲ့ တိုင်မှာ ချည်ထားလေ့ ရှိတယ်။ ဆင်ကလေးက ရုန်းကြည့်တယ်၊ မရဘူး။ ရုန်းလေ နာလေ ဖြစ်လာတယ်။ ကြာလာတော့ ဆင်ကလေးရဲ့ စိတ်ထဲမှာ "ငါ ဘယ်တော့မှ မလွတ်နိုင်တော့ဘူး" ဆိုတဲ့ အသိ ဝင်သွားတယ်။ ဆင်ကြီး ဖြစ်လာတဲ့အခါ သူ့ကို သံကြိုးနဲ့ မဟုတ်ဘဲ ကြိုးသေးသေးလေးနဲ့ ချည်ထားရင်တောင် သူ မရုန်းတော့ဘူး။ ဘာဖြစ်လို့လဲ။ သူ့ရဲ့ ခြေထောက်ကို ချည်ထားတာ မဟုတ်တော့ဘူး၊ သူ့ရဲ့ "စိတ်" ကို အတိတ်က အစွဲအလမ်းတွေနဲ့ ချည်နှောင်ထားလို့ပါပဲ။
အခု ပုံမှာ မြင်ရတဲ့အတိုင်းပဲ၊ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အင်အား ဘယ်လောက်ကြီးကြီး၊ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာမှာ "ငါက သူ့ကျွန်ပဲ၊ ငါ မလုပ်ရင် ဒုက္ခရောက်မယ်" ဆိုတဲ့ အကြောက်တရား ဝင်နေသမျှ ကာလပတ်လုံး အဲဒီလူဟာ ကျွန်ပါပဲ။ ခေတ်သစ် စိတ်ပညာမှာ "Stockholm Syndrome" ဆိုတာလည်း ရှိသေးတယ်။ ကိုယ့်ကို နှိပ်စက်တဲ့လူ၊ ကိုယ့်ကို ဖမ်းဆီးထားတဲ့လူအပေါ်မှာ ပြန်ပြီး သံယောဇဉ်တွယ်တာ၊ အားကိုးမိနေတဲ့ စိတ်ရောဂါတစ်မျိုးပေါ့။ ဒါဟာ ဘာကို ပြနေသလဲဆိုတော့... အပြင်ပန်း လွတ်လပ်ဖို့ဆိုတာထက် အတွင်းစိတ် လွတ်လပ်ဖို့က ပိုခက်ခဲကြောင်း မီးမောင်းထိုးပြနေတာ ဖြစ်ပါတယ်။
သူတော်ကောင်းတို့ရေ... သေချာ စဉ်းစားကြည့်ပါဦး။ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ လူသားတွေရော... တကယ် လွတ်လပ်ရဲ့လား။ အလုပ်ရှင်က ခိုင်းလို့ လုပ်နေရတာ၊ ငွေလိုချင်လို့ လုပ်နေရတာ၊ မိသားစု စားဝတ်နေရေးဆိုတဲ့ သံကြိုးတွေကြောင့် ရုန်းကန်နေရတာတွေဟာ တစ်နည်းအားဖြင့် ပြောရင် "အခြေအနေရဲ့ ကျွန်" ဖြစ်နေတာ မဟုတ်ဘူးလား။ သိပ္ပံပညာနဲ့ လူ့အခွင့်အရေး ရှုထောင့်က ကြည့်ရင်တော့ ဒါတွေဟာ ပြင်ပလောကရဲ့ ဖိစီးမှုတွေပေါ့။ ဒါပေမဲ့ ဓမ္မနယ်ပယ်ထဲကို ဝင်ပြီး ကြည့်လိုက်ရင်တော့ ဒီထက်နက်ရှိုင်းတဲ့ "ကျွန်စနစ်" တစ်ခုကို တွေ့ရပါလိမ့်မယ်။
ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ... ခုနက ဦးပဉ္ဇင်းတို့ "ခေတ်သစ်ကျွန်စနစ်" အကြောင်းကို ပြောခဲ့ကြပြီးပြီ။ အခု ဆက်လက်ပြီးတော့ မြတ်စွာဘုရားရှင်ရဲ့ အဘိဓမ္မာတရားတော်လာ "ပုဂ္ဂလပညတ်" ကျမ်းမှာ "ကျွန်" (ဒါသ) ဆိုတဲ့ ပုဂ္ဂိုလ်ကို ဘယ်လို ဖွင့်ဆိုထားသလဲ ဆိုတာကို လေ့လာကြည့်ကြရအောင်။
အဘိဓမ္မာ ပုဂ္ဂလပညတ်ကျမ်း၊ စာမျက်နှာ (၂၀) မှာ "ဒါသ" (ကျွန်) ဆိုတဲ့ ပုဂ္ဂိုလ်အမျိုးအစားကို ရှင်းပြထားတာ ရှိပါတယ်။ ပါဠိတော်မှာတော့ "ဒါသော နာမ..." စသဖြင့် အကျယ်တဝင့် ဟောထားပေမယ့်၊ အနှစ်ချုပ်လိုက်ရင် ကျွန်ဆိုတာ လွတ်လပ်မှု မရှိသူ၊ သူတစ်ပါးရဲ့ စီမံခန့်ခွဲမှုအောက်မှာ နေရသူ၊ ကိုယ်ပိုင်ဆုံးဖြတ်ခွင့် မရှိသူလို့ အဓိပ္ပာယ်ရပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ဗုဒ္ဓဓမ္မရဲ့ ထူးခြားချက်က အပြင်ပန်း ကျွန်ဖြစ်တာထက်၊ အတွင်းစိတ် ကျွန်ဖြစ်တာကို ပိုပြီး အလေးထား ဟောကြားထားပါတယ်။
ဘုရားရှင်က "တဏှာဒါသော" (တဏှာ၏ ကျွန်) ဆိုတဲ့ စကားလုံးကို သုံးလေ့ရှိတယ်။ လူတစ်ယောက်ဟာ ဘယ်လောက်ပဲ ရာထူးကြီးကြီး၊ ဘယ်လောက်ပဲ ငွေကြေးချမ်းသာပါစေ... သူ့စိတ်က လောဘနောက်ကို လိုက်နေရရင်၊ ဒေါသရဲ့ ခိုင်းစေမှုကို ခံနေရရင်၊ မောဟရဲ့ လှည့်စားမှုကို ခံနေရရင်... အဲဒီလူဟာ "ကျွန်" စစ်စစ်ပါပဲ။ လောဘက "လိုချင်တယ်" လို့ အမိန့်ပေးလိုက်တာနဲ့ မနေနိုင် မထိုင်နိုင် ထပြီး ရှာရတယ်။ ဒေါသက "စိတ်ဆိုးလိုက်" လို့ အမိန့်ပေးလိုက်တာနဲ့ မျက်နှာကြီး နီရဲပြီး အော်ဟစ်ရတယ်။ ဒါဟာ ကိုယ့်စိတ်ကို ကိုယ်မပိုင်ဘဲ ကိလေသာရဲ့ ကြိုးဆွဲရာ ကနေရတဲ့ "ရုပ်သေးရုပ်" ဘဝပါပဲ။
ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင်... သူတော်ကောင်းတို့ မြင်ဖူးကြမှာပါ။ အရက်သမားတစ်ယောက်ဟာ အရက်မသောက်ရရင် မနေနိုင်ဘူး။ လက်တွေ တုန်လာတယ်၊ ချွေးတွေ ပြန်လာတယ်။ အရက်ကလေး တစ်ခွက် သောက်လိုက်ရမှ နေသာထိုင်သာ ရှိသွားတယ်။ ဒါဟာ သူက အရက်ကို သောက်နေတာ မဟုတ်ဘူး၊ "အရက်တဏှာ" က သူ့ကို ခိုင်းနေတာ။ သူဟာ အရက်ပုလင်းရဲ့ ကျွန်ဖြစ်နေရှာတာ။ အဲဒီလိုပဲ... တချို့က ရာထူးဂုဏ်ရှိန်ရဲ့ ကျွန်၊ တချို့က ဖုန်းသုံးစွဲမှုရဲ့ ကျွန်၊ တချို့က အလှအပရဲ့ ကျွန်။ အားလုံးဟာ သံကြိုးမမြင်ရတဲ့ ကျွန်တွေချည်းပါပဲ။
ကဲ... ပါဠိတော်ကို အခြေခံပြီးတော့ ဝိပဿနာ ရှုကွက်ထဲကို ဆက်ဝင်ကြစို့။ ဒီနေရာမှာ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ရဲ့ စိတ်အစဉ်ကို "တဏှာကျွန်" ဘဝကနေ လွတ်မြောက်အောင် ဘယ်လို ရုန်းထွက်မလဲ။ မဟာသရဏဂုံတော်ကြီးထဲက "တဏှာပဟာန" (တဏှာကို ပယ်ခြင်း) ဆိုတဲ့ အချက်နဲ့ ဆက်စပ်ပြီး ကြည့်မယ်။
လူတစ်ယောက်ဟာ သူတစ်ပါးရဲ့ အနိုင်ကျင့်မှုကို ခံနေရတယ်၊ သို့မဟုတ် အလုပ်ရှင်ရဲ့ ဖိနှိပ်မှုကို ခံနေရတယ် ဆိုပါစို့။ အဲဒီအချိန်မှာ သူ့စိတ်ထဲမှာ ဘာဖြစ်နေသလဲ။
ပထမဆုံး "နား" (သောတဒွါရ) က ဆဲဆိုသံ၊ အမိန့်ပေးသံကို ကြားလိုက်တယ်။ ဒါ "ဖဿ" (Contact) ဖြစ်တာ။
အဲဒီ ဖဿ ကြောင့် "ဝေဒနာ" (Feeling) ပေါ်လာတယ်။ စိတ်ဆင်းရဲတယ်၊ နာကြည်းတယ်၊ ဝမ်းနည်းတယ်။
အဲဒီနောက်မှာ "တဏှာ" (Craving) ဝင်လာတယ်။ "ငါ လွတ်ချင်တယ်၊ ငါ ပြန်တိုက်ခိုက်ချင်တယ်၊ ငါ မခံချင်ဘူး" ဆိုတဲ့ "ဝိဘဝတဏှာ" (Craving for non-existence) ဝင်လာတာ။
အဲဒီ တဏှာကြောင့် "ဥပါဒါန်" (Clinging) ဖြစ်ပြီး "ငါ့ဘဝက ဆိုးလိုက်တာ၊ ငါ့ကံက ညံ့လိုက်တာ" ဆိုပြီး "ငါ" စွဲ စွဲလမ်းသွားတော့တာပဲ။
တကယ်တော့ ဝိပဿနာဉာဏ်နဲ့ ဓာတ်ခွဲကြည့်လိုက်ရင်...
ဆဲဆိုသံ ဆိုတာ "သဒ္ဒရုပ်" (Sound) သက်သက်ပါပဲ။ သူ့မှာ "ငါ့ကို နှိပ်စက်မယ်" ဆိုတဲ့ စေတနာ မရှိပါဘူး။ လေတိုက်လို့ သစ်ရွက်လှုပ်သံနဲ့ အတူတူပါပဲ။
ကြားတဲ့ နားအကြည်ဆိုတာလည်း "သောတပသာဒရုပ်" ပါပဲ။ သူက အသံကို လက်ခံရုံ သက်သက်ပဲ။
ကြားသိစိတ် (သောတဝိညာဏ်) ဆိုတာလည်း ဖြစ်ပြီးရင် ပျက်သွားတဲ့ နာမ်တရားပါပဲ။
ဒီဖြစ်စဉ်တစ်ခုလုံးမှာ "နှိပ်စက်ခံရတဲ့ ငါ" လည်း မရှိဘူး၊ "နှိပ်စက်တဲ့ သူ" လည်း မရှိဘူး။ အကြောင်းနဲ့ အကျိုး (Cause and Effect) လည်ပတ်နေတဲ့ စက်ကွင်းတစ်ခုသာ ရှိတယ်။
ဒါကြောင့် သူတော်ကောင်းတို့ရေ... သူတစ်ပါးက ကိုယ့်ကို ကျွန်လို ဆက်ဆံလာရင် စိတ်ထဲကနေ ဒီလို ရှုမှတ်လိုက်ပါ။
"သူ့ရဲ့ စကားသံကို နားနဲ့ပဲ ကြားလိုက်မယ်၊ စိတ်ထဲ အရောက် မခံဘူး"။
"သူ့ရဲ့ အပြုအမူကို မျက်စိနဲ့ပဲ မြင်လိုက်မယ်၊ နှလုံးသားထဲ အရောက် မခံဘူး"။
"ငါ့ရဲ့ ခန္ဓာကိုယ်ကို သူတို့ ချည်နှောင်လို့ ရချင်ရမယ်၊ ဒါပေမဲ့ ငါ့ရဲ့ စိတ်ကိုတော့ ဘယ်သူမှ ချည်နှောင်လို့ မရဘူး" ဆိုတဲ့ လွတ်လပ်သော အသိစိတ်ကို မွေးမြူပါ။
ဒီနေရာမှာ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ပြတိုက်ရဲ့ လက်စွဲကျမ်းဖြစ်တဲ့ "မေးခွန်း ၅ ခု ဖြေရှင်းနည်း" ကို အသုံးပြုပြီး ကိုယ့်ကိုယ်ကို မေးခွန်းထုတ်ကြည့်ပါ။
၁။ "အခု ငါ ဘာဖြစ်နေတာလဲ" (ခံစားချက်ကို သိမှတ်ပါ - ဒေါသဖြစ်နေတာလား၊ ဝမ်းနည်းနေတာလား)။
၂။ "ဒါ ဘာကြောင့် ဖြစ်တာလဲ" (အကြောင်းရင်းကို ရှာပါ - သူပြောလို့လား၊ ငါ့အတ္တကြောင့်လား)။
၃။ "ဒါ ငါ့အပိုင် ဟုတ်ရဲ့လား" (ဒီခံစားချက်က မြဲသလား - မမြဲပါဘူး)။
၄။ "ဒါကို ဆုပ်ကိုင်ထားရင် ဘာဖြစ်မလဲ" (ဆင်းရဲမယ်၊ ပူလောင်မယ်)။
၅။ "ဒါဆိုရင် ဘာလုပ်သင့်သလဲ" (လွှတ်ချလိုက်ပါ၊ ဥပေက္ခာ ပြုလိုက်ပါ)။
သေချာ စဉ်းစားကြည့်ပါဦး... သူတော်ကောင်းတို့။ ဘုရားရှင် လက်ထက်တော်တုန်းက "ပုဏ္ဏ" ဆိုတဲ့ ကျွန်မလေးတစ်ယောက် ရှိခဲ့ဖူးတယ်။ သူဟာ သူဌေးအိမ်မှာ ရေခပ်ရ၊ ထမင်းချက်ရနဲ့ ပင်ပန်းလိုက်တာ လွန်ရော။ ညဉ့်နက်သန်းခေါင်အထိ မနားရဘူး။ ဒါပေမဲ့ သူဟာ သူ့ရဲ့ စိတ်ကိုတော့ တရားနဲ့ မွေ့လျော်အောင် ထားတယ်။ တစ်နေ့တော့ သူ ရေခပ်ဆင်းရင်း မြတ်စွာဘုရားနဲ့ တွေ့ပြီး တရားနာလိုက်ရတာ... သောတာပန် တည်သွားတယ်။ အဲဒီအချိန်ကစပြီး သူဟာ လူတန်းစားအရ "ကျွန်" ဖြစ်ပေမယ့်၊ စိတ်ဓာတ်အရတော့ "အရိယာ" ဖြစ်သွားပါပြီ။ ဘယ်သူဌေးကမှ သူ့ရဲ့ မြင့်မြတ်တဲ့ စိတ်ကို နှိပ်စက်လို့ မရတော့ပါဘူး။
ဒါကြောင့် "ကျွန်" ဆိုတာ အပြင်ပန်း အခေါ်အဝေါ်သာ ဖြစ်ပါတယ်။ စိတ်ထဲမှာ ကိလေသာကျွန် မဖြစ်ဖို့ကသာ အဓိကပါ။ မဟာသရဏဂုံတော်ကြီးထဲမှာ "တဏှာနိရောဓော နိဗ္ဗာနံ" လို့ ဆိုထားတဲ့အတိုင်း... တဏှာကုန်မှ လွတ်လပ်မှုအစစ် (Freedom) ကို ရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ ကိုယ့်ကိုယ်ကို "ငါက သနားစရာကောင်းလိုက်တာ" လို့ တွေးနေသမျှ ကာလပတ်လုံး သံသရာ့ကျွန်ဘဝက လွတ်မှာ မဟုတ်ပါဘူး။ "ငါ့ကံ ငါပိုင်တယ်၊ ငါ့စိတ် ငါပိုင်တယ်" လို့ တွေးပြီး ကုသိုလ်ပြုမှသာ သံသရာ့ကျွန်ဘဝက လွတ်မြောက်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။
ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ... ခုနက ဦးပဉ္ဇင်းတို့ "ကျွန်" ဆိုတာ အပြင်ပန်း သံကြိုးခတ်ခံရတာတင် မဟုတ်ဘူး၊ စိတ်ထဲမှာ တဏှာရဲ့ ခိုင်းစေမှုကို ခံနေရရင်လည်း ကျွန်ပဲဆိုတာကို သဘောပေါက်ခဲ့ကြပြီးပြီ။ အခု ဆက်လက်ပြီးတော့ ဒီ "ကျွန်စိတ်" ကနေ ဘယ်လို လွတ်မြောက်အောင် ရုန်းထွက်မလဲ၊ လက်တွေ့ ဘဝမှာ ကြုံတွေ့ရတဲ့ အခက်အခဲတွေကို ဓမ္မနည်းလမ်းနဲ့ ဘယ်လို ဖြေရှင်းမလဲဆိုတာကို ရှင်းလင်းသွားအောင် ဥပမာသာဓက ဖြစ်ရပ်လေးတစ်ခုနဲ့ ပြောပြချင်တယ်။
ဒီနေရာမှာ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ပြတိုက်မှာ ကြုံတွေ့ခဲ့ရတဲ့ ဖြစ်ရပ်လေးတစ်ခု (Case-2636) ကို ပြောပြပါမယ်။ တကယ်တော့ ဒါဟာ ဒီနေ့ခေတ် လူငယ်တွေကြားမှာ အဖြစ်များနေတဲ့ "ခေတ်သစ်ကျွန်စနစ်" ရဲ့ ပြယုဂ်တစ်ခုပါပဲ။
တစ်ခါတုန်းက ဦးပဉ္ဇင်းတို့ဆီကို လူငယ်ဒကာလေးတစ်ယောက် ရောက်လာတယ်။ သူ့ပုံစံက တော်တော်လေးကို ပင်ပန်းနွမ်းနယ်နေတယ်။ မျက်တွင်းတွေ ဟောက်ပက်နဲ့၊ လူကလည်း အားအင်ကုန်ခမ်းနေတဲ့ ပုံစံပေါ့။ သူက ဦးပဉ္ဇင်းရှေ့မှာ ထိုင်ပြီး သက်ပြင်းကြီး ချလိုက်၊ ခေါင်းငိုက်စိုက် ချလိုက်နဲ့ ဖြစ်နေတယ်။
ဦးပဉ္ဇင်းက "ဒကာလေး... ဘာဖြစ်လို့လဲ၊ ဘာအကြောင်းများ ရှိလို့လဲ" လို့ မေးလိုက်တော့ သူက အသံတုန်တုန်ရီရီနဲ့ လျှောက်တယ်။
"ဆရာတော်... တပည့်တော် ဘဝကတော့ ဆုံးပါပြီဘုရား။ တပည့်တော် အွန်လိုင်းကနေ အလုပ်တစ်ခု လျှောက်မိတာ၊ ဟိုရောက်တော့ သူတို့ ခိုင်းတာ လုပ်ရမယ်၊ ပြန်ထွက်ချင်ရင် လျော်ကြေး သိန်းပေါင်းများစွာ ပေးရမယ်ဆိုပြီး စာချုပ်နဲ့ ချည်ထားတယ်ဘုရား။ တပည့်တော်မှာကလည်း ပိုက်ဆံမရှိတော့ သူတို့ ခိုင်းသမျှ ကျွန်တစ်ယောက်လို လုပ်နေရပါတယ်။ နေ့ရော ညရော မနားရဘူး... စိတ်လည်း ဆင်းရဲ၊ လူလည်း ပန်း... ထွက်ပြေးရင်လည်း မိသားစုကို ဒုက္ခပေးမှာ ကြောက်ရတယ်ဘုရား" ဆိုပြီး ငိုမဲ့မဲ့နဲ့ လျှောက်တယ်။
သူ့ခမျာ "ကြွေးမြီ" ဆိုတဲ့ သံကြိုးနဲ့ "စာချုပ်" ဆိုတဲ့ နှောင်ကြိုးကြားမှာ ရုန်းမထွက်နိုင်ဘဲ ပိတ်မိနေရှာတာ။ သူ့စိတ်ထဲမှာ "ငါ့ဘဝတော့ သွားပြီ၊ ငါက သူတို့လက်ထဲက အရုပ်ပဲ" ဆိုတဲ့ အားငယ်စိတ် (Learned Helplessness) ဝင်နေတာပေါ့။ ဒီနေရာမှာ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ပြတိုက်ရဲ့ မူဝါဒ (Policy 5, Article 5.1) ဖြစ်တဲ့ "လူ့ဂုဏ်သိက္ခာကို လေးစားလိုက်နာခြင်းနှင့် တရားမျှတမှုမရှိသော အမြတ်ထုတ်မှုများကို ဆန့်ကျင်ခြင်း" ဆိုတဲ့ အချက်ကို အခြေခံပြီး သူ့ကို လမ်းပြပေးခဲ့ရတယ်။
ဦးပဉ္ဇင်းက သူ့ကို အရင်ဆုံး စိတ်တည်ငြိမ်အောင် ထားပြီးတော့ ခုနက ပြောခဲ့တဲ့ "ပုဂ္ဂလပညတ်" သဘောတရားနဲ့ ရှင်းပြတယ်။
"ဒကာလေး... သေချာ နားထောင်စမ်း။ သူတို့က မင်းရဲ့ ကိုယ်ခန္ဓာကို စာချုပ်နဲ့ ချည်ထားလို့ ရကောင်း ရလိမ့်မယ်။ ဒါပေမဲ့ မင်းရဲ့ စိတ်ကိုတော့ သူတို့ မပိုင်ဘူးကွ။ မင်း အခု 'ငါ ဒုက္ခရောက်နေပြီ' လို့ တွေးပြီး ထိုင်ငိုနေတာဟာ မင်းရဲ့ စိတ်ကိုပါ သူတို့လက်ထဲ ထိုးအပ်လိုက်တာနဲ့ တူတူပဲ။ မင်းရဲ့ စိတ်ကို အရင် လွတ်မြောက်အောင် လုပ်ပါ" လို့ ပြောပြလိုက်တယ်။
ပြီးတော့ ဦးပဉ္ဇင်းက လက်တွေ့ကျတဲ့ အကြံဉာဏ် ပေးတယ်။ "မင်း ဒီအခြေအနေကို 'ငါ ခံနေရတယ်' လို့ မတွေးနဲ့။ 'ငါ့ရဲ့ အတိတ်က ဝဋ်ကြွေးတစ်ခုကို ဆပ်နေရတာ' လို့ သဘောထားလိုက်။ ပြီးတော့ ဥပဒေအရ ဖြေရှင်းနိုင်မယ့် နည်းလမ်းတွေကို တည်တည်ငြိမ်ငြိမ် ရှာဖွေ။ အခုချိန်မှာ မင်း လုပ်နိုင်တာက မင်းရဲ့ လုပ်အားပဲ ရှိတယ်။ အဲဒီ လုပ်အားကို သူတို့အတွက် လုပ်ပေးနေတယ်လို့ မတွေးဘဲ၊ မင်းရဲ့ လွတ်မြောက်ခွင့်အတွက် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံနေတယ်လို့ သဘောထားပြီး လုပ်။ စိတ်ထဲကနေတော့ 'ငါ့စိတ်ဟာ ဘယ်သူ့ကျွန်မှ မဟုတ်ဘူး' ဆိုတဲ့ မာန်ကို မွေးထား" လို့ လမ်းညွှန်ပေးခဲ့ရတယ်။
ဒါ့အပြင် ဦးပဉ္ဇင်းတို့ဘက်ကလည်း သက်ဆိုင်ရာ ဥပဒေပညာရှင်တွေ၊ လူ့အခွင့်အရေး အဖွဲ့တွေနဲ့ ချိတ်ဆက်ပြီး သူ့ရဲ့ မတရားတဲ့ စာချုပ်ကိစ္စကို ဖြေရှင်းပေးဖို့ ကူညီပေးခဲ့တယ်။ နောက်ဆုံးမှာတော့ အဲဒီ ဒကာလေးဟာ ဥပဒေအကူအညီနဲ့ရော၊ သူ့ရဲ့ ကြံ့ခိုင်တဲ့ စိတ်ဓာတ်နဲ့ပါ အဲဒီ အနှောင်အဖွဲ့ထဲကနေ လွတ်မြောက်လာနိုင်ခဲ့ပါတယ်။ သူ ပြန်ရောက်လာတော့ "ဆရာတော်... တပည့်တော် အခုမှပဲ လူဖြစ်ရကျိုး နပ်တော့တယ်ဘုရား... ကိုယ့်စိတ်ကို ကိုယ်ပိုင်မှ လူ့ဘဝဆိုတာ အဓိပ္ပာယ်ရှိတာကိုး" ဆိုပြီး ဝမ်းသာအားရ လျှောက်ထားတယ်။
တွေ့လိုက်တယ် မဟုတ်လား... သူတော်ကောင်းတို့ရေ။ အခြေအနေ (Situation) က ဘယ်လောက်ပဲ ဆိုးရွားပြီး ကျပ်တည်းနေပါစေ၊ ကိုယ့်ရဲ့ စိတ်ဓာတ် (Mindset) က "ငါ ကျွန်မဟုတ်ဘူး" ဆိုတဲ့ သတိရှိနေသမျှ ကာလပတ်လုံး လွတ်မြောက်လမ်းဆိုတာ ရှိစမြဲပါပဲ။ ဘုရားရှင် ဟောတော်မူခဲ့တဲ့အတိုင်း "အတ္တာ ဟိ အတ္တနော နာထော" (မိမိသာလျှင် မိမိရဲ့ ကိုးကွယ်ရာ) ဆိုတာ ဒါကို ပြောတာပေါ့။ သူတစ်ပါး လာကယ်မှ လွတ်မှာ မဟုတ်ပါဘူး၊ ကိုယ့်စိတ်ကို ကိုယ်တိုင် ရုန်းထွက်မှ လွတ်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။
ကိုင်း... ဒီလောက်ဆိုရင် ဒီနေ့ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ဟောကြားခဲ့တဲ့ "ကျွန်စနစ် ပပျောက်ရေးနှင့် ပုဂ္ဂလပညတ်" အကြောင်းအရာကို သစ္စာလေးပါး မြတ်တရားနဲ့ ချိတ်ဆက်ပြီး နိဂုံးချုပ် ကြည့်လိုက်ကြစို့။
ယနေ့ ဟောကြားခဲ့တဲ့ အထဲမှာ...
သူတစ်ပါးရဲ့ နှိပ်စက်မှုကို ခံရခြင်း၊ မလွတ်လပ်ခြင်း၊ စိတ်ဆင်းရဲခြင်း ဆိုတဲ့ အခြေအနေဆိုးတွေနဲ့ ကြုံတွေ့နေရတာဟာ ဆင်းရဲခြင်း အစစ်ဖြစ်တဲ့ "ဒုက္ခသစ္စာ"။
အဲဒီ အခြေအနေအပေါ်မှာ "ငါ့ဘဝပဲ၊ ငါခံရတာပဲ" လို့ စွဲလမ်းနေတဲ့ ဥပါဒါန်တရားတွေ၊ မလွတ်မြောက်နိုင်တော့ပါဘူးလို့ တွေးနေတဲ့ အားငယ်စိတ်တွေဟာ ဒုက္ခဖြစ်ကြောင်း "သမုဒယသစ္စာ"။
အဲဒီ တဏှာဥပါဒါန်တွေ ချုပ်ငြိမ်းပြီး လွတ်လပ်ပေါ့ပါးတဲ့ စိတ်အခြေအနေ၊ ကိလေသာကျွန်ဘဝမှ လွတ်မြောက်ခြင်း နိဗ္ဗာန်သည်သာ "နိရောဓသစ္စာ"။
အဲဒီ လွတ်မြောက်မှု နိဗ္ဗာန်ကို ရောက်ဖို့အတွက် သတိပဋ္ဌာန်အစရှိတဲ့ မဂ္ဂင်လမ်းစဉ်ကို ကျင့်ကြံပွားများခြင်းသည် "မဂ္ဂသစ္စာ"။
ဆိုပြီး သစ္စာလေးပါး တရားတော်မြတ်ကြီးကို ဆင်ခြင်နှလုံးသွင်းနိုင်ကြပါစေ။
နိဂုံးချုပ်အနေနဲ့ ဦးပဉ္ဇင်း ဆုတောင်းမေတ္တာ ပို့သချင်တာကတော့... ဤသို့ ဟောကြားရသော ဓမ္မကုသိုလ်၊ နာကြားရသော သောတကုသိုလ် အစုစုတို့ကြောင့်... ယနေ့ တရားနာ ကြွရောက်လာကြသော သူတော်ကောင်း အပေါင်းတို့သည် ခေတ်သစ်ကျွန်စနစ် အပါအဝင် နှိပ်စက်ညှဉ်းပန်းမှု အမျိုးမျိုးတို့၏ ဘေးအန္တရာယ်မှ ကင်းဝေးကြပြီးလျှင်... ကျွန်စနစ် ကင်းလွတ်ပါစေ၊ လွတ်လပ်ငြိမ်းချမ်းကြပါစေ၊ ကိုယ်၏ ကျန်းမာခြင်း၊ စိတ်၏ ချမ်းသာခြင်းတို့နှင့် ပြည့်စုံကာ... နောက်ဆုံးတွင် တဏှာကျွန်ဘဝမှ အပြီးတိုင် လွတ်မြောက်ရာဖြစ်သော မြတ်နိဗ္ဗာန်သို့ ဧကန်မုချ ရောက်ရှိနိုင်ကြပါစေ ကုန်သတည်း။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက
The Office Of Siridantamahapalaka
The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum.
နေ့စွဲ - ၂ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၃
ORCID: 0009-0000-0697-4760
Website: www.siridantamahapalaka.com
Sao Dhammasami @ Bhikkhu Indasoma Siridantamahapalaka is Specially trained in Buddhist archaeology and historical tracking of tooth relics through stūpa research registries; integrates archaeological charts, travel accounts, and museum records to support preservation for study and veneration.
