Day: 342 | ၈ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၃ | လူ့အခွင့်အရေး (သာမညဖလသုတ်နှင့် လူသားတန်ဖိုး) | ဒီဃနိကာယ်၊ သီလက္ခန်၊ သာမညဖလသုတ် | Universal Rights
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
ဒီနေ့ သာသနာတော်နှစ် ၂၅၆၇ ခုနှစ်၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၅ ခုနှစ်၊ တန်ဆောင်မုန်းလပြည့်ကျော် (၁၁) ရက်၊ ခရစ်နှစ် ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ (၈) ရက်၊ သောကြာနေ့၊ နိုင်ငံတကာ လူ့အခွင့်အရေးနေ့ (Human Rights Day) အထိမ်းအမှတ် မင်္ဂလာရှိတဲ့ နံနက်ခင်းအချိန်အခါသမယမှာ တရားနာရောက်ရှိလာကြတဲ့ သူတော်ကောင်းများအားလုံး... လူသားအားလုံး တန်းတူညီမျှသော အခွင့်အရေးများကို ရရှိခံစားနိုင်ကြပြီး၊ တစ်ဦးပေါ်တစ်ဦး လေးစားတန်ဖိုးထားသော မေတ္တာစိတ်များဖြင့် ငြိမ်းချမ်းစွာ အတူယှဉ်တွဲ နေထိုင်နိုင်ကြပါစေလို့ ဦးပဉ္ဇင်းအနေနဲ့ ရှေးဦးစွာ မေတ္တာပို့သ နှုတ်ခွန်းဆက်သလိုက်ပါတယ်။
ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ... ဒီနေ့ဟာ ကမ္ဘာကြီးတစ်ခုလုံးက လူသားတိုင်းရဲ့ မွေးရာပါ ဂုဏ်သိက္ခာနဲ့ အခွင့်အရေးတွေကို အလေးထား ပြောဆိုကြတဲ့ နေ့ထူးနေ့မြတ် ဖြစ်ပါတယ်။ "လူ့အခွင့်အရေး" (Human Rights) ဆိုတာ တခြားနေရာက ရတာ မဟုတ်ပါဘူး။ လူဖြစ်လာကတည်းက လူတိုင်းမှာ ပါလာတဲ့ တန်ဖိုးတစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီအကြောင်း မပြောခင်မှာ... ဦးပဉ္ဇင်းတို့ စိတ်ကလေးကို သူတစ်ပါးအပေါ် တန်းတူညီမျှ မြင်တတ်တဲ့ "ဥပေက္ခာ" နဲ့ "မေတ္တာ" ဓာတ်ခံ ရှိလာအောင် အလုပ်ပေးလေး တစ်ခုလောက် အရင် စမ်းလုပ်ကြည့်ရအောင်။
ကဲ... အားလုံးပဲ ခန္ဓာကိုယ်ကို ဖြောင့်ဖြောင့်ထား၊ မျက်လုံးလေးတွေကို မှိတ်ထားလိုက်ပါ။ စိတ်ကို လျှောက်မသွားစေနဲ့နော်။ အခု ယောဂီတို့ရဲ့ စိတ်အာရုံထဲမှာ... ကိုယ် အချစ်ဆုံးပုဂ္ဂိုလ် တစ်ယောက်ကို မြင်ယောင်ကြည့်ပါ။ ပြီးရင် ကိုယ် အမုန်းဆုံး ရန်သူတစ်ယောက်ကို မြင်ယောင်ကြည့်ပါ။ ပြီးရင် ကိုယ်နဲ့ မသိမကျွမ်းတဲ့ သူစိမ်းတစ်ယောက်ကို မြင်ယောင်ကြည့်ပါ။
အဲဒီ သုံးယောက်လုံးကို တန်းတူထားပြီး...
"သူတို့အားလုံးဟာ ငါ့လိုပဲ ချမ်းသာချင်ကြပါလား"။
"သူတို့အားလုံးဟာ ငါ့လိုပဲ ဆင်းရဲဒုက္ခကို ကြောက်ကြပါလား"။
"ငါ့မှာ အသက်ရှင်ခွင့် ရှိသလို၊ သူတို့မှာလည်း အသက်ရှင်ခွင့် ရှိပါလား"။
"လူသားချင်း အတူတူပါပဲ... ခွဲခြားစရာ မလိုပါဘူး" ဆိုတဲ့ "သတ္တဝါတွေအပေါ် ညီမျှတဲ့စိတ်" (Satta-samata) ကို မွေးမြူပြီး... "အားလုံး တန်းတူ ချမ်းသာကြပါစေ" ဆိုတဲ့ စိတ်ထားလေးနဲ့ ဝင်လေ ထွက်လေလေးကို ခဏလောက် ရှုမှတ်နေပေးပါ။
(ယောဂီများ ရှုမှတ်ရန် ခေတ္တ တိတ်ဆိတ်ခြင်း)
ကိုင်း... စိတ်ကလေး ညီမျှငြိမ်းချမ်းသွားပြီ ဆိုရင် မျက်လုံးလေးတွေ ပြန်ဖွင့်ပြီး ဦးပဉ္ဇင်း ပြောမယ့် ခေတ်သစ် လူ့အခွင့်အရေး (Universal Rights) အကြောင်းကို နားထောင်ကြည့်ကြစို့။ ဒီနေ့ခေတ် ကမ္ဘာကြီးမှာ ကုလသမဂ္ဂက ကြေညာထားတဲ့ "လူ့အခွင့်အရေး ကြေညာစာတမ်း" (UDHR) ဆိုတာ ရှိပါတယ်။ အဲဒီမှာ အပိုဒ် (၁) က ဘာပြောလဲဆိုတော့... "လူတိုင်းသည် လွတ်လပ်သူအဖြစ် မွေးဖွားလာပြီး၊ ဂုဏ်သိက္ခာနှင့် အခွင့်အရေးများတွင် တန်းတူညီမျှမှု ရှိသည်" တဲ့။
ဒါကို ဥပဒေပညာရှင်တွေ၊ နိုင်ငံရေးသိပ္ပံပညာရှင်တွေက "Inalienable Rights" (လွှဲပြောင်းယူလို့မရတဲ့ အခွင့်အရေး) လို့ ခေါ်ကြတယ်။ ဆိုလိုတာက... မင်းက ဆင်းရဲလို့၊ မင်းက လူမျိုးကွဲလို့၊ မင်းက ဘာသာခြားလို့ ဆိုပြီး ဒီအခွင့်အရေးကို ဘယ်အစိုးရ၊ ဘယ်အာဏာရှင်ကမှ ရုပ်သိမ်းလို့ မရဘူး။ အသက်ရှင်ခွင့် (Right to Life)၊ လွတ်လပ်စွာ ကိုးကွယ်ခွင့် (Freedom of Religion)၊ ပညာသင်ကြားခွင့် (Right to Education) စတာတွေဟာ လူသားတိုင်းရဲ့ မွေးရာပါ ပိုင်ဆိုင်မှုတွေ ဖြစ်ပါတယ်။
ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင်... နေရောင်ခြည်ဟာ နန်းတော်ကြီးအပေါ်ကိုလည်း ကျရောက်သလို၊ တဲအိုပျက်လေးအပေါ်ကိုလည်း ကျရောက်ပါတယ်။ "နန်းတော်မို့လို့ ပိုပေးမယ်၊ တဲအိုမို့လို့ မပေးဘူး" ဆိုတာ သဘာဝတရားမှာ မရှိပါဘူး။ ထို့အတူပါပဲ... လူ့အခွင့်အရေး ဆိုတာလည်း လူဖြူ၊ လူမည်း၊ ကျား၊ မ မရွေး တန်းတူ ရရှိသင့်တဲ့ "နေရောင်ခြည်" လို သဘာဝတရားတစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ဝမ်းနည်းစရာက... လူတွေက "ငါ့အခွင့်အရေး" ကိုကျတော့ တောင်းဆိုတတ်ကြပြီး၊ "သူတစ်ပါးအခွင့်အရေး" ကိုကျတော့ လေးစားဖို့ မေ့နေတတ်ကြတာပါပဲ။
အခု ပုံမှာ မြင်ရတဲ့အတိုင်းပဲ၊ ကမ္ဘာကြီးကို လက်တွေအများကြီးနဲ့ ဝိုင်းပင့်ထားသလို၊ လူ့ဘောင်လောကကြီး သာယာဖို့ဆိုတာ လူတိုင်းက ကိုယ့်တာဝန် ကိုယ်ယူပြီး၊ သူတစ်ပါးကို လေးစားမှ ဖြစ်တာပါ။ သိပ္ပံနည်းကျ ပြောရရင် "Ecosystem" (ဂေဟစနစ်) တစ်ခုမှာ သက်ရှိတိုင်းက အရေးပါသလို၊ လူ့ဘောင်မှာလည်း လူတိုင်းက အရေးပါပါတယ်။ တစ်ယောက်ကို နှိပ်ကွပ်လိုက်တာနဲ့ တကယ်တော့ လူ့ဘောင်တစ်ခုလုံးရဲ့ ဟန်ချက် (Balance) ပျက်သွားတာပါပဲ။
သူတော်ကောင်းတို့ရေ... သေချာ စဉ်းစားကြည့်ပါဦး။ ခေတ်သစ်ဥပဒေတွေက အခုမှ "လူ့အခွင့်အရေး" လို့ အော်နေကြပေမယ့်၊ မြတ်စွာဘုရားရှင်က လွန်ခဲ့တဲ့ နှစ်ပေါင်း ၂၅၀၀ ကျော်ကတည်းက "ဇာတ်နိမ့် ဇာတ်မြင့် မရှိ၊ လူတိုင်း တန်းတူပဲ" ဆိုပြီး အမျိုးဇာတ် ခွဲခြားမှုကို တော်လှန်ခဲ့တာ အံ့သြစရာ မကောင်းဘူးလား။ အဲဒီခေတ်က အိန္ဒိယမှာ ဗြာഹ്မဏတွေက အမြတ်ဆုံး၊ ကျန်တဲ့လူတွေက အောက်တန်းစားလို့ သတ်မှတ်ထားချိန်မှာ... ဘုရားရှင်က "အမျိုးကြောင့် လူယုတ်မာ မဖြစ်ဘူး၊ အလုပ်ကြောင့်သာ လူယုတ်မာ ဖြစ်တယ်" ဆိုပြီး လူ့တန်ဖိုးကို အလုပ် (ကံ) နဲ့ပဲ တိုင်းတာခဲ့တာ ဖြစ်ပါတယ်။
ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ... ခုနက ဦးပဉ္ဇင်းတို့ "လူ့အခွင့်အရေး" ဆိုတာ လူတိုင်းရဲ့ မွေးရာပါ တန်ဖိုးဖြစ်ကြောင်း သိပ္ပံနဲ့ ဥပဒေရှုထောင့်ကနေ ပြောခဲ့ကြပြီးပြီ။ အခု ဆက်လက်ပြီးတော့ မြတ်စွာဘုရားရှင်ရဲ့ ဒီဃနိကာယ်၊ သီလက္ခန္ဓဝဂ်ပါဠိတော်မှာ လာရှိတဲ့ "သာမညဖလသုတ်" (Samaññaphala Sutta) နဲ့ လူ့အခွင့်အရေး သဘောတရားကို ချိန်ထိုးပြီး လေ့လာကြည့်ကြရအောင်။
"သာမညဖလ" ဆိုတာ "ရဟန်းပြုခြင်း၏ အကျိုး" လို့ အဓိပ္ပာယ်ရပါတယ်။ ဒီသုတ်တော်ကို အဇာတသတ်မင်းကြီးက ဘုရားရှင်ကို လာရောက် လျှောက်ထားရာကနေ ဟောကြားခဲ့တာပါ။ အဇာတသတ်မင်းက မေးတယ်... "အရှင်ဘုရား... လောကမှာ ဆင်စီးသူရဲ၊ မြင်းစီးသူရဲ၊ ထမင်းချက်၊ ဆတ္တာသည် စတဲ့ အတတ်ပညာရှင်တွေဟာ သူတို့ရဲ့ အတတ်ပညာကြောင့် မျက်မှောက်ဘဝမှာတင် စီးပွားဥစ္စာ ရကြ၊ ချမ်းသာကြပါတယ်။ ရဟန်းပြုခြင်းကြောင့်ရော မျက်မှောက်ဘဝမှာ ဘာအကျိုး ရနိုင်ပါသလဲ" တဲ့။
အဲဒီမှာ ဘုရားရှင်က ပြန်မေးတဲ့ မေးခွန်းတစ်ခုက "လူ့အခွင့်အရေး" (Social Mobility) သဘောတရားကို အင်မတန် ပေါ်လွင်စေပါတယ်။
"မင်းကြီး... သင့်အိမ်မှာ အစေခံ ကျွန်တစ်ယောက် ရှိတယ် ဆိုပါစို့။ အဲဒီ ကျွန်က 'ငါ့သခင် မင်းကြီးလည်း လူပဲ၊ ငါလည်း လူပဲ။ သူကျတော့ ကုသိုလ်ကံကြောင့် မင်းဖြစ်နေတယ်။ ငါကတော့ ကျွန်ဖြစ်နေတယ်။ ငါလည်း ကုသိုလ်ကောင်းမှု လုပ်ဦးမှပဲ' ဆိုပြီး ရဟန်းဝတ်သွားမယ် ဆိုပါစို့။ သီလ သမာဓိနဲ့ ပြည့်စုံတဲ့ ရဟန်းဖြစ်လာတဲ့အခါ... မင်းကြီးက သူ့ကို 'ဟေ့... ငါ့ကျွန်... ပြန်လာခဲ့၊ အလုပ်လုပ်' ဆိုပြီး ခိုင်းဦးမလား" လို့ မေးတယ်။
အဇာတသတ်မင်းက ဘာဖြေလဲ။ "မခိုင်းတော့ပါဘူး ဘုရား။ တပည့်တော်ကတောင် သူ့ကို ပြန်ပြီး ရှိခိုးရပါလိမ့်မယ်။ ဆွမ်းသင်္ကန်းတွေ လှူဒါန်းပြီး စောင့်ရှောက်ရပါလိမ့်မယ်" လို့ ဖြေတယ်။
တွေ့လိုက်တယ် မဟုတ်လား။ ဘုရားရှင်က "ကျွန်" ဆိုတဲ့ နိမ့်ကျတဲ့ ဘဝကနေ "ရဟန်း" ဆိုတဲ့ အမြင့်မြတ်ဆုံး ဘဝကို ကူးပြောင်းခွင့် (Right to Change)၊ လွတ်လပ်ခွင့် (Right to Liberty) ကို သာသနာတော်မှာ ဖွင့်ပေးထားတာပါ။ လူတစ်ယောက်ဟာ သူ့ရဲ့ မူလဘဝ (Origin) က ဘာပဲဖြစ်ဖြစ်၊ ကျင့်ကြံအားထုတ်မှု (Effort) ရှိရင် အရိယာ ဖြစ်နိုင်တယ် ဆိုတာကို သက်သေပြလိုက်တာပါပဲ။
ကဲ... ပါဠိတော်ကို အခြေခံပြီးတော့ ဝိပဿနာ ရှုကွက်ထဲကို ဆက်ဝင်ကြစို့။ ဒီနေရာမှာ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ လူ့အခွင့်အရေးကို တောင်းဆိုရုံတင် မဟုတ်ဘဲ၊ ကိုယ်တိုင်လည်း သူတစ်ပါးအပေါ် မေတ္တာထားတတ်အောင် ဘယ်လို ကျင့်မလဲ။ မဟာသရဏဂုံတော်ကြီးထဲမှာ "တဏှာပဟာန" (တဏှာကို ပယ်ခြင်း) ဆိုတဲ့ အချက်နဲ့ ဆက်စပ်ပြီး ကြည့်မယ်။
လူတစ်ယောက်က "ဒါ ငါ့အခွင့်အရေး၊ ငါ့ကို လေးစားရမယ်" ဆိုပြီး အော်နေတယ် ဆိုပါစို့။
ပထမဆုံး "မနော" (စိတ်) ထဲမှာ "ငါ" (Atta) ဆိုတဲ့ အစွဲက ကြီးစိုးနေတယ်။
အဲဒီ "ငါ" ကြောင့် "သူ" (Other) ဆိုတဲ့ အမြင် ကွဲပြားသွားတယ်။
သူတစ်ပါးက ကိုယ့်အလိုအတိုင်း မလုပ်ပေးတဲ့အခါ "ဒေါသ" (Anger) ထွက်တယ်။ "ငါ့ကို မလေးစားဘူး" ဆိုပြီး မာန (Pride) ဖြစ်တယ်။
အဲဒီ မာနနဲ့ ဒေါသ ပေါင်းလိုက်တဲ့အခါ "ငါ့အခွင့်အရေး" ဆိုတဲ့ ခေါင်းစဉ်တပ်ပြီး သူတစ်ပါးကို ပြန်နှိပ်စက်တဲ့ အကုသိုလ်တွေ ဖြစ်ကုန်ရော။
တကယ်တမ်း ဝိပဿနာ ဉာဏ်နဲ့ ဓာတ်ခွဲကြည့်လိုက်ရင်...
"ငါ" ဆိုတာလည်း ဓာတ်လေးပါး (Four Elements) အစုအဝေးပါပဲ။
"သူ" ဆိုတာလည်း ဓာတ်လေးပါး အစုအဝေးပါပဲ။
ဓာတ်ချင်း အတူတူ၊ ခန္ဓာချင်း အတူတူ၊ သေရမယ့် ဘဝချင်း အတူတူပါပဲ။
"ငါ့အခွင့်အရေး" လို့ အော်နေတဲ့ အသံဟာ "ဝါယောဓာတ်" ကြောင့် ဖြစ်တဲ့ "သဒ္ဒရုပ်" သက်သက်ပါပဲ။
ဒီအထဲမှာ "ငါ" လည်း မရှိ၊ "သူ" လည်း မရှိ။ ဒုက္ခသစ္စာတရားတွေသာ ရှိပါတယ်။
ဒါကြောင့် သူတော်ကောင်းတို့ရေ... လူ့အခွင့်အရေးကို ရှုမြင်တဲ့အခါ ဒီလို နှလုံးသွင်းပါ။
"ငါ့မှာ ဆာလောင်တတ်တဲ့ ဝေဒနာ ရှိသလို၊ သူ့မှာလည်း ဆာလောင်တတ်တဲ့ ဝေဒနာ ရှိတယ်"။
"ငါ့မှာ နာကျင်တတ်တဲ့ ကာယပသာဒ ရှိသလို၊ သူ့မှာလည်း နာကျင်တတ်တဲ့ ကာယပသာဒ ရှိတယ်"။
"ငါက ငါ့အခွင့်အရေးကို လိုချင်ရင်၊ သူ့အခွင့်အရေးကိုလည်း ငါ မပိတ်ပင်ရဘူး"။
အဲဒီလို ကိုယ်ချင်းစာစိတ် (Empathy) နဲ့ ယှဉ်ပြီး ကြည့်လိုက်ရင်... "တောင်းဆိုမှု" (Demanding) တွေ လျော့သွားပြီး "ပေးကမ်းမှု၊ နားလည်မှု" (Understanding) တွေ တိုးပွားလာပါလိမ့်မယ်။
ဒီနေရာမှာ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ပြတိုက်ရဲ့ ဟောပြောနည်းစနစ် (Method #35 - ပရိသတ်ကို မေးခွန်း ထုတ်ခိုင်းနည်း) ကို အသုံးပြုပြီး သူတော်ကောင်းတို့ကို ပြန်မေးချင်တယ်။
"ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ... စဉ်းစားကြည့်စမ်းပါ။ ကိုယ့်အိမ်က အိမ်ဖော်ကို၊ ဒါမှမဟုတ် ကိုယ့်လက်အောက်ငယ်သားကို ကိုယ်က အော်ဟစ်ဆဲဆိုနေရင်... အဲဒါ သူ့ရဲ့ လူ့အခွင့်အရေးကို ချိုးဖောက်နေတာ မဟုတ်ဘူးလား။"
(ပရိသတ် ဖြေကြားရန် ခေတ္တရပ်)
"ဟုတ်ပါတယ်နော်။ လူ့အခွင့်အရေး ဆိုတာ ကုလသမဂ္ဂမှာ သွားပြောမှ ရတာ မဟုတ်ပါဘူး။ ကိုယ့်အိမ်၊ ကိုယ့်ရုံး၊ ကိုယ့်ပတ်ဝန်းကျင်မှာ နေ့စဉ် ကျင့်သုံးရမယ့် တရားပါ။ ကိုယ်က သူများကို နှိပ်စက်ပြီးတော့ ကိုယ့်ကျတော့ သူများက လေးစားပါစေလို့ ဆုတောင်းလို့ ရပါ့မလား။ မရဘူးနော်။ အဲဒါ ကံ၊ ကံ၏ အကျိုးပါပဲ။"
သေချာ စဉ်းစားကြည့်ပါဦး... သူတော်ကောင်းတို့။ "မေတ္တာ" ဆိုတာ အကောင်းဆုံး လူ့အခွင့်အရေး ကာကွယ်စောင့်ရှောက်မှုပါပဲ။ မေတ္တာထားရင် မသတ်ဘူး (အသက်ရှင်ခွင့် ရမယ်)။ မေတ္တာထားရင် မခိုးဘူး (ပိုင်ဆိုင်ခွင့် ရမယ်)။ မေတ္တာထားရင် မလိမ်ဘူး (အမှန်တရား သိခွင့် ရမယ်)။ ငါးပါးသီလ လုံခြုံရင် လူ့အခွင့်အရေး ကြေညာစာတမ်း ထုတ်စရာတောင် မလိုတော့ပါဘူး။ ဟုတ်လား...။
ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ... ခုနက ဦးပဉ္ဇင်းတို့ "သာမညဖလသုတ်" အရ ဘုရားရှင်က လူတိုင်းကို တန်းတူညီမျှ အခွင့်အရေး ပေးခဲ့ပုံ၊ ငါးပါးသီလဟာ အကောင်းဆုံး လူ့အခွင့်အရေး ကာကွယ်မှု ဖြစ်ပုံတွေကို သဘောပေါက်ခဲ့ကြပြီးပြီ။ အခု ဆက်လက်ပြီးတော့ လုပ်ငန်းခွင်ထဲမှာ၊ လူ့အဖွဲ့အစည်းထဲမှာ အခွင့်အရေး ချိုးဖောက်ခံရတဲ့အခါ ဓမ္မနည်းလမ်းနဲ့ ဘယ်လို တည်တည်ငြိမ်ငြိမ် ဖြေရှင်းမလဲ ဆိုတာကို ရှင်းလင်းသွားအောင် ဥပမာသာဓက ဖြစ်ရပ်လေးတစ်ခုနဲ့ ပြောပြချင်တယ်။
ဒီနေရာမှာ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ပြတိုက်မှာ ကြုံတွေ့ခဲ့ရတဲ့ ဖြစ်ရပ်လေးတစ်ခု (Case-2642) ကို ပြောပြပါမယ်။ တကယ်တော့ ဒါဟာ အထက်လူကြီးနဲ့ လက်အောက်ငယ်သား ကြားမှာ ဖြစ်လေ့ဖြစ်ထရှိတဲ့ ပဋိပက္ခပါပဲ။
တစ်ခါတုန်းက ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ပြတိုက်ရဲ့ လုံခြုံရေးဌာနမှာ ပြဿနာလေးတစ်ခု ဖြစ်တယ်။ လုံခြုံရေးမှူး အသစ်တစ်ယောက် ရောက်လာတယ်။ သူက စစ်တပ်က အငြိမ်းစားယူလာသူဆိုတော့ စည်းကမ်း အရမ်းကြီးတယ်။ ဒါပေမဲ့ သူ့ရဲ့ ပြဿနာက စကားပြောရင် အော်ကြီးဟစ်ကျယ် ပြောတတ်တာပဲ။ "ဟေ့ကောင်... မင်း ဒါ ဘာလုပ်တာလဲ၊ သွားစမ်း၊ လုပ်စမ်း" ဆိုပြီး လက်အောက်ငယ်သားတွေကို အမြဲတမ်း ငေါက်ငမ်းနေတတ်တယ်။
တစ်နေ့တော့ လုံခြုံရေး ဝန်ထမ်းငယ်လေး တစ်ယောက်က အလုပ်ခွင်မှာ နည်းနည်း အမှားအယွင်း ဖြစ်သွားတယ်။ အဲဒါကို လုံခြုံရေးမှူးကြီးက လူတွေအများကြီးရှေ့မှာ ဆဲဆိုကြိမ်းမောင်းလိုက်တယ်။ ဝန်ထမ်းငယ်လေးခမျာ ရှက်လည်းရှက်၊ နာလည်းနာပေါ့။ သူက ငိုပြီး ဦးပဉ္ဇင်းဆီ ရောက်လာတယ်။ "ဆရာတော်... တပည့်တော် အလုပ်ထွက်ပါရစေတော့။ တပည့်တော်က ဝန်ထမ်းပါ၊ ကျွန် မဟုတ်ပါဘူး။ လူအများကြီးရှေ့မှာ ဒီလို အဆဲခံရတာ တပည့်တော်ရဲ့ ဂုဏ်သိက္ခာ (Dignity) ကို စော်ကားတာပါပဲ" လို့ လျှောက်တယ်။
ဒီနေရာမှာ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ပြတိုက်ရဲ့ မူဝါဒ (Policy 1, Article 1.2) ဖြစ်တဲ့ "လူတိုင်းအား လေးစားမှုရှိစွာ ဆက်ဆံခြင်းနှင့် ဂုဏ်သိက္ခာကို ကာကွယ်ခြင်း" ဆိုတဲ့ အချက်ကို အခြေခံပြီး ဖြေရှင်းခဲ့ရတယ်။ ဦးပဉ္ဇင်းက နှစ်ယောက်စလုံးကို ရုံးခန်းထဲ ခေါ်လိုက်တယ်။
ပထမဆုံး လုံခြုံရေးမှူးကြီးကို မေးတယ်။ "ဒကာကြီး... ဒကာကြီးက စည်းကမ်းထိန်းတာ ကောင်းပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ဒကာကြီးရဲ့ သားသမီးကို သူများက လူအများကြီးရှေ့မှာ ဆဲဆိုရင် ဒကာကြီး ကြိုက်မလား" လို့ မေးလိုက်တယ်။
သူက ချက်ချင်းပဲ "မကြိုက်ပါဘူး ဘုရား" လို့ ဖြေတယ်။
"အေး... ကိုယ်မကြိုက်တာကို သူများလည်း မကြိုက်ဘူးပေါ့။ သူ့မှာလည်း လူ့ဂုဏ်သိက္ခာ ဆိုတာ ရှိတယ်။ အလုပ်အမှားကို ပြင်ပေးတာက စီမံခန့်ခွဲမှု (Management)။ လူကို ဆဲတာက အနိုင်ကျင့်မှု (Harassment)။ အဲဒီ နှစ်ခုကို ကွဲပြားဖို့ လိုတယ်" လို့ သတိပေးလိုက်တယ်။
ပြီးတော့ ဝန်ထမ်းငယ်လေးကိုလည်း လှည့်ပြောတယ်။ "မင်းဘက်ကလည်း ကြည့်ဦး။ သူက စေတနာနဲ့ ပြောတာ ဖြစ်နိုင်တယ်။ ဒါပေမဲ့ ပြောပုံပြောနည်း မှားသွားတာ။ မင်းက 'ငါ့ကို စော်ကားတယ်' လို့ စွဲလမ်းနေတဲ့ မာန (Atta) ကို ခဏလျှော့။ သူပြောတဲ့ အထဲက အလုပ်အတွက် အမှန်တရားကို ယူ၊ အော်တဲ့ အသံကို ပစ်ထားခဲ့" လို့ (Template T241 - Threat/Harassment Report) သဘောတရားနဲ့ ညှိနှိုင်းပေးလိုက်တယ်။
နောက်ဆုံးမှာတော့ လုံခြုံရေးမှူးကြီးကလည်း သူ့အမှားကို ဝန်ခံပြီး တောင်းပန်တယ်။ ဝန်ထမ်းငယ်လေးကလည်း ခွင့်လွှတ်လိုက်တယ်။ ဦးပဉ္ဇင်းက သူတို့နှစ်ယောက်ကို လက်ဆွဲနှုတ်ဆက်ခိုင်းပြီး "တစ်ယောက်နဲ့ တစ်ယောက် တန်းတူညီမျှတဲ့ မိတ်ဆွေတွေ (Kalyana-mitta) အဖြစ် ဆက်ဆံကြပါ" လို့ ဆုံးမလိုက်တယ်။ အဲဒီကစပြီး လုံခြုံရေးအဖွဲ့ထဲမှာ အော်ဟစ်ဆူပူတာတွေ လျော့သွားပြီး၊ အပြန်အလှန် လေးစားမှုတွေ တိုးပွားလာခဲ့ပါတယ်။
တွေ့လိုက်တယ် မဟုတ်လား... သူတော်ကောင်းတို့ရေ။ "လူ့အခွင့်အရေး" ဆိုတာ စာရွက်ပေါ်မှာ လက်မှတ်ထိုးရုံနဲ့ မရပါဘူး။ နေ့စဉ်ဘဝမှာ တကယ့် လက်တွေ့ ကျင့်သုံးမှ ရတာပါ။ ကိုယ်က အထက်လူကြီး ဖြစ်နေလို့ အောက်လူကို နှိပ်စက်ခွင့် မရှိသလို၊ အောက်လူ ဖြစ်နေလို့လည်း ခေါင်းငုံ့ခံနေစရာ မလိုပါဘူး။ "ဓမ္မ" နဲ့အညီ ရဲရဲရင့်ရင့်၊ ယဉ်ယဉ်ကျေးကျေး ဖြေရှင်းတတ်ဖို့ လိုပါတယ်။
ကိုင်း... ဒီလောက်ဆိုရင် ဒီနေ့ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ဟောကြားခဲ့တဲ့ "လူ့အခွင့်အရေးနှင့် သာမညဖလသုတ်" အကြောင်းအရာကို သစ္စာလေးပါး မြတ်တရားနဲ့ ချိတ်ဆက်ပြီး နိဂုံးချုပ် ကြည့်လိုက်ကြစို့။
ယနေ့ ဟောကြားခဲ့တဲ့ အထဲမှာ...
အမျိုးဇာတ်၊ ဂုဏ်ဒြပ်၊ အဆင့်အတန်း ခွဲခြားမှုများကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော စိတ်ဆင်းရဲမှု၊ ကိုယ်ဆင်းရဲမှုတို့သည် ဒုက္ခအစစ်ဖြစ်တဲ့ "ဒုက္ခသစ္စာ"။
အဲဒီ ခွဲခြားဆက်ဆံမှုတွေကို ဖြစ်စေတဲ့ "ငါက မြင့်တယ်၊ သူက နိမ့်တယ်" ဆိုတဲ့ မာန၊ "ငါ့အခွင့်အရေးပဲ လိုချင်တယ်" ဆိုတဲ့ တဏှာလောဘတို့သည် ဒုက္ခဖြစ်ကြောင်း "သမုဒယသစ္စာ"။
အဲဒီ မာနတဏှာတွေ ချုပ်ငြိမ်းပြီး အားလုံးကို တန်းတူညီမျှ မေတ္တာထားနိုင်ခြင်း၊ ငြိမ်းချမ်းသော လူ့ဘောင်ကို တည်ဆောက်နိုင်ခြင်းသည် "နိရောဓသစ္စာ"။
အဲဒီ ငြိမ်းချမ်းမှုကို ရရှိဖို့အတွက် သီလကို စောင့်ထိန်းခြင်း၊ သူတစ်ပါးအပေါ် လေးစားခြင်း၊ မဂ္ဂင်ရှစ်ပါးကို ကျင့်ကြံခြင်းသည် "မဂ္ဂသစ္စာ"။
ဆိုပြီး သစ္စာလေးပါး တရားတော်မြတ်ကြီးကို ဆင်ခြင်နှလုံးသွင်းနိုင်ကြပါစေ။
နိဂုံးချုပ်အနေနဲ့ ဦးပဉ္ဇင်း ဆုတောင်းမေတ္တာ ပို့သချင်တာကတော့... ဤသို့ ဟောကြားရသော ဓမ္မကုသိုလ်၊ နာကြားရသော သောတကုသိုလ် အစုစုတို့ကြောင့်... ယနေ့ တရားနာ ကြွရောက်လာကြသော သူတော်ကောင်း အပေါင်းတို့သည် မတရား ဖိနှိပ်ချုပ်ချယ်မှု အမျိုးမျိုးတို့မှ ကင်းဝေးကြပြီးလျှင်... လူ့အခွင့်အရေးများ ပြည့်ဝကြပါစေ၊ တန်းတူညီမျှ ရှိကြပါစေ၊ ကိုယ်၏ ကျန်းမာခြင်း၊ စိတ်၏ ချမ်းသာခြင်းတို့နှင့် ပြည့်စုံကာ... နောက်ဆုံးတွင် ဘဝခပ်သိမ်း ချုပ်ငြိမ်းရာဖြစ်သော မြတ်နိဗ္ဗာန်သို့ ဧကန်မုချ ရောက်ရှိနိုင်ကြပါစေ ကုန်သတည်း။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက
The Office Of Siridantamahapalaka
The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum.
နေ့စွဲ - ၈ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၃
ORCID: 0009-0000-0697-4760
Website: www.siridantamahapalaka.com
Sao Dhammasami @ Bhikkhu Indasoma Siridantamahapalaka is Specially trained in Buddhist archaeology and historical tracking of tooth relics through stūpa research registries; integrates archaeological charts, travel accounts, and museum records to support preservation for study and veneration.
