Day: 352 | ၁၈ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၃ | အီလက်ထရွန် (Electron) နှင့် ဝါယောဓာတ် | အဘိဓမ္မ၊ ဓမ္မသင်္ဂဏီ၊ ဘူတရုပ် | Particle Physics

Day: 352 | ၁၈ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၃ | အီလက်ထရွန် (Electron) နှင့် ဝါယောဓာတ် | အဘိဓမ္မ၊ ဓမ္မသင်္ဂဏီ၊ ဘူတရုပ် | Particle Physics

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

ဒီနေ့ သာသနာတော်နှစ် ၂၅၆၇ ခုနှစ်၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၅ ခုနှစ်၊ နတ်တော်လဆန်း (၆) ရက်၊ ခရစ်နှစ် ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ (၁၈) ရက်၊ ဗုဒ္ဓဟူးနေ့ မင်္ဂလာရှိတဲ့ နံနက်ခင်းအချိန်အခါသမယမှာ တရားနာရောက်ရှိလာကြတဲ့ သူတော်ကောင်းများအားလုံး... ခန္ဓာကိုယ်နှင့် စကြဝဠာတစ်ခုလုံးကို ဖွဲ့စည်းထားသော အီလက်ထရွန် (Electron) တို့၏ လျင်မြန်စွာ လှုပ်ရှားနေမှု၊ ဝါယောဓာတ်တို့၏ တုန်ခါနေမှုသဘောကို ဉာဏ်ဖြင့် မျက်မှောက်ပြုနိုင်ကြပါစေ၊ မငြိမ်မသက် လှုပ်ရှားနေသော ရုပ်တရားတို့အပေါ်၌ "ငါ" ဟု စွဲလမ်းသော တဏှာအစွဲကို ပယ်သတ်နိုင်ကြပါစေလို့ ဦးပဉ္ဇင်းအနေနဲ့ ရှေးဦးစွာ မေတ္တာပို့သ နှုတ်ခွန်းဆက်သလိုက်ပါတယ်။

ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ... ဒီနေ့တော့ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ခေတ်သစ်သိပ္ပံပညာရဲ့ အခြေခံအကျဆုံး အမှုန်တစ်ခုဖြစ်တဲ့ "အီလက်ထရွန်" (Electron) အကြောင်းနဲ့ မြတ်စွာဘုရားရှင်ရဲ့ အဘိဓမ္မာတရားတော်လာ မဟာဘုတ်ကြီး ၄ ပါး (Great Elements) ထဲက "ဝါယောဓာတ်" (Wind Element) သဘောတရားတို့ကို နှိုင်းယှဉ်ပြီး အကျယ်တဝင့်၊ အသေးစိတ် ဟောကြားသွားပါမယ်။ ဒီတရားတော်ဟာ သိပ္ပံပညာကို အခြေခံပြီး ဓမ္မသဘောကို နက်နက်နဲနဲ ရှာဖွေမယ့် တရားဖြစ်ပါတယ်။

လောကကြီးမှာ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ မြင်နေရတဲ့ အရာဝတ္ထုတွေ၊ အဆောက်အအုံတွေ၊ ဒီခန္ဓာကိုယ်ကြီးတွေဟာ ကြည့်လိုက်ရင် ငြိမ်သက်နေသလို (Static) ထင်ရတယ်။ ဒါပေမဲ့ အတွင်းပိုင်းကို ဉာဏ်မျက်လုံး (သို့မဟုတ်) သိပ္ပံမျက်လုံးနဲ့ ကြည့်လိုက်ရင် ဘယ်အရာမှ ငြိမ်မနေပါဘူး။ အားလုံးဟာ ဂျင်လည်သလို၊ လျှပ်စီးလက်သလို အလွန်လျင်မြန်တဲ့ အရှိန်နဲ့ လည်ပတ်လှုပ်ရှားနေကြတာ ဖြစ်ပါတယ်။ အဲဒီ လှုပ်ရှားမှုကို ဖန်တီးပေးနေတဲ့ အဓိကဇာတ်လိုက်ကတော့ "အီလက်ထရွန်" ပါပဲ။

ဒီအကြောင်း အသေးစိတ် မပြောခင်မှာ... ဦးပဉ္ဇင်းတို့ စိတ်ကလေးကို ငြိမ်သက်နေတဲ့ ပုံသဏ္ဍာန် (Shape) တွေကနေ ခွာပြီး၊ လှုပ်ရှားတုန်ခါနေတဲ့ သဘောတရား (Vibration) ဆီကို ရောက်သွားအောင် "ဝါယောကသိုဏ်း" (Wind Kasina) နဲ့ "ဓာတုမနသိကာရ" (ဓာတ်ကို နှလုံးသွင်းခြင်း) အလုပ်ပေးလေး တစ်ခုလောက် အရင် စမ်းလုပ်ကြည့်ရအောင်။

ကဲ... အားလုံးပဲ ခန္ဓာကိုယ်ကို ဖြောင့်ဖြောင့်ထား၊ မျက်လုံးလေးတွေကို မှိတ်ထားလိုက်ပါ။ စိတ်ကို လျှောက်မသွားစေနဲ့နော်။

ပထမဆုံး... ယောဂီတို့ရဲ့ ခန္ဓာကိုယ်ကြီးကို "အခဲ" (Solid) ကြီး တစ်ခုအနေနဲ့ မကြည့်ပါနဲ့။

ဦးခေါင်းကနေ ခြေဖျားအထိ... အတွင်းထဲမှာ သွေးတွေ စီးဆင်းနေတာ၊ နှလုံးက ဒိန်းဒိန်းနဲ့ ခုန်နေတာ၊ အသက်ရှူလိုက်တိုင်း ရင်ဘတ်ကြီး နိမ့်လိုက် မြင့်လိုက် လှုပ်ရှားနေတာတွေကို သတိထားကြည့်ပါ။

"ငြိမ်နေတာ တစ်ခုမှ မရှိပါလား"။

"တုန်ခါနေတယ်... လှုပ်ရှားနေတယ်... တွန်းကန်နေတယ်"။

အခု စိတ်အာရုံထဲမှာ... ကိုယ့်ခန္ဓာကိုယ်ကြီးကို လျှပ်စစ်မီးလုံးလေးတွေ သန်းပေါင်းများစွာနဲ့ ဖွဲ့စည်းထားတဲ့ "စွမ်းအင်တိမ်တိုက်" (Energy Cloud) ကြီးတစ်ခုလို မြင်ယောင်ကြည့်ပါ။

အဲဒီ မီးလုံးလေးတွေ (အီလက်ထရွန်လေးတွေ) ဟာ တစ်နေရာတည်းမှာ မနေဘဲ တဖျပ်ဖျပ်နဲ့ ပြေးလွှားနေကြတယ်။

"ငါ့လက်ကို ငါ ထိလိုက်တာ... အသားကို ထိတာ မဟုတ်ဘူး... တွန်းကန်မှု (Repulsion) သဘောကို ထိတာပါလား"။

"ငါ့ခန္ဓာကိုယ်ကြီးဟာ အီလက်ထရွန်တွေရဲ့ ကခုန်မှု (Dance of Electrons) သက်သက်ပါလား"။

အဲဒီလို လှုပ်ရှားမှု၊ တုန်ခါမှု၊ တွန်းကန်မှု သဘောတရားတွေကို "ဝါယော... ဝါယော... လှုပ်ရှား... လှုပ်ရှား" လို့ နှလုံးသွင်းပြီး... မငြိမ်သက်သော ရုပ်သဘောကို ဉာဏ်နဲ့ စောင့်ကြည့်ပြီး ခဏလောက် ရှုမှတ်နေပေးပါ။

(ယောဂီများ ရှုမှတ်ရန် ခေတ္တ တိတ်ဆိတ်ခြင်း)

ကိုင်း... စိတ်ကလေး လှုပ်ရှားမှုသဘောကို ဉာဏ်နဲ့ မြင်လာပြီဆိုရင် မျက်လုံးလေးတွေ ပြန်ဖွင့်ပြီး ဦးပဉ္ဇင်း ပြောမယ့် ခေတ်သစ်သိပ္ပံပညာရဲ့ "Electron" (အီလက်ထရွန်) အကြောင်းကို နားထောင်ကြည့်ကြစို့။

ဒီနေ့ခေတ် "Particle Physics" (အမှုန်ရူပဗေဒ) မှာ အီလက်ထရွန်ဆိုတာ အက်တမ် (Atom) တစ်ခုရဲ့ အခြေခံအကျဆုံး အစိတ်အပိုင်း ဖြစ်ပါတယ်။ အက်တမ်တစ်ခုမှာ အလယ်က နျူကလိယ (Nucleus) ရှိတယ်။ အဲဒီ နျူကလိယရဲ့ ဘေးပတ်လည်မှာ အီလက်ထရွန်တွေက လှည့်ပတ်နေကြတယ်။ သူတို့ လည်ပတ်တဲ့နှုန်းက ဘယ်လောက်မြန်သလဲဆိုရင်... တစ်စက္ကန့်ကို ကီလိုမီတာ ထောင်ပေါင်းများစွာ ခရီးပေါက်အောင် ပြေးနေကြတာ။

ဒီနေရာမှာ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ရဲ့ ဟောပြောနည်းစနစ် (Method #1 - စကားလုံး တစ်လုံး နက်နဲစွာ ဖွင့်နည်း) ကို အသုံးပြုပြီး "အီလက်ထရွန်" ဆိုတဲ့ စကားလုံးရဲ့ သဘောသဘာဝကို ဖွင့်ဆိုကြည့်ရအောင်။

သိပ္ပံပညာရှင်တွေက "Electron" ကို ဂရိစကားလုံး "Elektron" (ပယင်းကျောက်) ကနေ ယူထားတာ။ ပယင်းကျောက်ကို ပွတ်လိုက်ရင် လျှပ်စစ်ဓာတ် ထွက်လာလို့ပါ။ ဒါပေမဲ့ အီလက်ထရွန်ရဲ့ တကယ့် အနှစ်သာရက "Negative Charge" (အနှုတ်ဓာတ်) ဆောင်ပြီး "Orbital Motion" (လှည့်ပတ်ရွေ့လျားမှု) ရှိခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။

အီလက်ထရွန်တွေဟာ အလွန်ထူးဆန်းတယ်။ သူတို့က အမှုန် (Particle) လိုလည်း နေတတ်သလို၊ လှိုင်း (Wave) လိုလည်း နေတတ်တယ်။ အရေးကြီးဆုံးကတော့ သူတို့ဟာ "နေရာယူခြင်း" (Occupying Space) ကို ဖန်တီးပေးတာပါပဲ။ ဥပမာ - ပန်ကာရွက် သုံးရွက်က ရပ်နေရင် ကြားထဲမှာ ဟာလာဟင်းလင်းပဲ။ ဒါပေမဲ့ ပန်ကာကို နံပါတ် (၅) နဲ့ ဖွင့်လိုက်ရင် ဘာဖြစ်သွားလဲ။ အဝိုင်းပြားကြီး ဖြစ်သွားတယ်။ အဲဒီ အဝိုင်းပြားထဲကို လက်ထိုးထည့်လို့ ရလား။ မရတော့ဘူး။ "အတားအဆီး" (Resistance) ဖြစ်သွားပြီ။ ထို့အတူပါပဲ... အက်တမ်တွေထဲမှာ အီလက်ထရွန်တွေက အလွန်မြန်မြန် လည်ပတ်နေတဲ့အတွက် "Electron Cloud" (အီလက်ထရွန် တိမ်တိုက်) ဆိုတဲ့ အကာအရံကြီး ဖြစ်ပေါ်လာတယ်။ အဲဒီ အကာအရံကြောင့် ဦးပဉ္ဇင်းတို့က နံရံကို ဖောက်ထွက်လို့ မရတာ၊ ကြမ်းပြင်ပေါ်မှာ ရပ်လို့ရတာ၊ လက်နဲ့ ကိုင်လို့ရတာ ဖြစ်ပါတယ်။

ဆိုလိုတာက... သူတော်ကောင်းတို့ ထင်ထားတဲ့ "မာကျောမှု" (Solidity) ဆိုတာ တကယ်တော့ အီလက်ထရွန်တွေရဲ့ "အမြန်နှုန်း" (Speed) နဲ့ "တွန်းကန်အား" (Repulsion) သက်သက်သာ ဖြစ်ပါတယ်။ အကယ်၍ အီလက်ထရွန်တွေသာ ရပ်လိုက်မယ်ဆိုရင်... ဦးပဉ္ဇင်းတို့ရဲ့ ခန္ဓာကိုယ်ကြီးဟာ ချက်ချင်း ပြိုကျပြီး ဖုန်မှုန့်လောက်ပဲ ကျန်တော့မှာပါ။ ဒါဟာ အီလက်ထရွန်ရဲ့ သဘောတရားပါပဲ။

ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ... ခုနက ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ခေတ်သစ်သိပ္ပံပညာရဲ့ "Electron" (အီလက်ထရွန်) သဘောတရားအရ လောကကြီးမှာ အခိုင်အမာဆိုတာ မရှိဘူး၊ အလွန်လျင်မြန်တဲ့ လှုပ်ရှားမှု (Speed) နဲ့ တွန်းကန်အား (Repulsion) ကြောင့်သာ "အထည်" ရှိသယောင်ယောင် ထင်ရတယ်ဆိုတာကို ဥပမာတွေ၊ နှိုင်းယှဉ်ချက်တွေနဲ့ သဘောပေါက်ခဲ့ကြပြီးပြီ။ အခု ဆက်လက်ပြီးတော့ မြတ်စွာဘုရားရှင်ရဲ့ အဘိဓမ္မာတရားတော်၊ ဓမ္မသင်္ဂဏီကျမ်းမှာ လာရှိတဲ့ "ဝါယောဓာတ်" (Vayo Dhatu) သဘောတရားတွေကို ဒီခေတ်သစ်သိပ္ပံအမြင်နဲ့ ချိန်ထိုးပြီး နက်နက်နဲနဲ လေ့လာကြည့်ကြရအောင်။

အဘိဓမ္မာမှာ "မဟာဘုတ်ကြီး ၄ ပါး" (The Four Great Elements) ကို ဟောတဲ့အခါ "ဝါယောဓာတ်" ကို သာမန် လေတိုက်တာလောက်နဲ့ အဓိပ္ပာယ် မဖွင့်ဆိုပါဘူး။ အင်မတန် ကျယ်ပြန့်နက်နဲတဲ့ သဘောတရားတွေ ပါဝင်နေပါတယ်။

ပါဠိတော်မှာ ဝါယောဓာတ်ရဲ့ လက္ခဏာ၊ ရသ၊ ပစ္စုပဋ္ဌာန်၊ ပဒဋ္ဌာန် ဆိုပြီး လေးမျိုး ဖွင့်ဆိုထားပါတယ်။ ဒါကို အီလက်ထရွန် သဘောတရားနဲ့ တစ်ချက်ချင်း တိုက်ဆိုင် စစ်ဆေးကြည့်ရအောင်။

၁။ ဝိတ္ထမ္ဘန လက္ခဏာ (Vitthambhana Lakkhana):

• အဘိဓမ္မာ အဓိပ္ပာယ်: တွန်းကန်ခြင်း၊ ထောက်ကန်ခြင်း၊ တင်းမာစေခြင်း လက္ခဏာ ရှိတယ်။ လေပူဖောင်းကို လေမှုတ်ထည့်လိုက်ရင် ဖောင်းပြီး တင်းလာတာဟာ ဝါယောဓာတ်ရဲ့ ထောက်ကန်မှုကြောင့် ဖြစ်ပါတယ်။ ရုပ်တစ်ခု ပုံသဏ္ဍာန် မပျက်သွားအောင် အတွင်းကနေ ကန်ထားတဲ့ သဘောပေါ့။

• သိပ္ပံ (Electron) အမြင်: ဒါဟာ အက်တမ် (Atom) တစ်ခုရဲ့ တည်ဆောက်ပုံနဲ့ ကွက်တိပါပဲ။ အက်တမ်တစ်ခုမှာ နျူကလိယ (Nucleus) က အလယ်မှာ သေးသေးလေး ရှိပေမယ့်၊ အက်တမ်တစ်ခုလုံးရဲ့ ပမာဏ (Volume) ကြီးမားနေတာဟာ "Electron Cloud" (အီလက်ထရွန် တိမ်တိုက်) တွေရဲ့ တွန်းကန်အားကြောင့် ဖြစ်ပါတယ်။ အီလက်ထရွန်တွေက အချင်းချင်း မထိဘဲ တွန်းကန်နေကြတဲ့အတွက် (Pauli Exclusion Principle) အရာဝတ္ထုတွေဟာ "ထုထည်" (Volume) ရှိလာပြီး ပုံပျက်မသွားဘဲ တင်းခံနေနိုင်တာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ မြေကြီးပေါ် ရပ်လို့ရတာ၊ နံရံကို ဖောက်ထွက်မသွားတာဟာ ဒီ "ဝိတ္ထမ္ဘန" (အီလက်ထရွန်များ၏ တွန်းကန်မှု) ကြောင့်ပါပဲ။

၂။ သမုဒီရဏ ရသ (Samudirana Rasa):

• အဘိဓမ္မာ အဓိပ္ပာယ်: လှုပ်ရှားစေခြင်း ကိစ္စ ရှိတယ်။ ရုပ်တရားတွေကို တစ်နေရာမှ တစ်နေရာသို့ ရွေ့လျားစေတာ၊ ခန္ဓာကိုယ်ကို ကွေးတာ၊ ဆန့်တာ၊ သွားတာ၊ လာတာတွေ လုပ်နိုင်တာဟာ ဝါယောဓာတ်ရဲ့ လှုပ်ရှားမှုကြောင့် ဖြစ်ပါတယ်။

• သိပ္ပံ (Electron) အမြင်: ဒါဟာ အီလက်ထရွန်တွေရဲ့ "Orbital Motion" (ပတ်လမ်းကြောင်း လှည့်ပတ်မှု) ပါပဲ။ အီလက်ထရွန်တွေဟာ ဘယ်တော့မှ ငြိမ်မနေပါဘူး။ အပူချိန် (Temperature) ရှိနေသမျှ ကာလပတ်လုံး သူတို့ဟာ တုန်ခါနေမယ်၊ လည်ပတ်နေမယ်။ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ရဲ့ ခန္ဓာကိုယ်ထဲမှာ သွေးတွေ စီးဆင်းနေတာ၊ အာရုံကြောတွေကနေ သတင်းပို့တာ (Electrical Signals) အားလုံးဟာ အီလက်ထရွန်တွေရဲ့ စီးဆင်းလှုပ်ရှားမှု (Flow of Electrons) သက်သက်သာ ဖြစ်ပါတယ်။

၃။ အဘိနိဟာရ ပစ္စုပဋ္ဌာန် (Abhinihara Paccupatthana):

• အဘိဓမ္မာ အဓိပ္ပာယ်: ရွေ့လျားခြင်း၊ တွန်းပို့ခြင်း အခြင်းအရာအားဖြင့် ဉာဏ်အား ရှေးရှုထင်လာခြင်း။

• သိပ္ပံ (Electron) အမြင်: လျှပ်စစ်စီးကြောင်း (Electric Current) တစ်ခု ကြိုးထဲမှာ စီးသွားသလိုပါပဲ။ စွမ်းအင် (Energy) ကို တစ်နေရာကနေ တစ်နေရာကို သယ်ဆောင်သွားတဲ့ သဘောပေါ့။

ဒါကို ကြည့်ခြင်းအားဖြင့်... မြတ်စွာဘုရားရှင် ဟောကြားခဲ့တဲ့ "ဝါယောဓာတ်" ဆိုတာ လေတိုက်တာ သက်သက် မဟုတ်ဘဲ၊ ရုပ်ဝတ္ထုပစ္စည်းတွေရဲ့ အတွင်းပိုင်းမှာ ရှိတဲ့ "Energy & Motion" (စွမ်းအင်နှင့် လှုပ်ရှားမှု) သဘောတရားကို ဆိုလိုကြောင်း ထင်ရှားပါတယ်။

သိပ္ပံပညာရှင်တွေက "Everything is vibration" (အရာရာသည် တုန်ခါမှုသာ ဖြစ်သည်) လို့ ပြောကြတယ်။ ဘုရားရှင်ကတော့ "သဗ္ဗေ သင်္ခါရာ အနိစ္စာ" (ပြုပြင်ထားသော အရာမှန်သမျှ မမြဲ၊ လှုပ်ရှား ပြောင်းလဲနေသည်) လို့ ဟောခဲ့ပါတယ်။

အထူးသဖြင့် အဘိဓမ္မာမှာ "ရုပ်ကလာပ်" (Rupa Kalapa) တွေ ဖြစ်ပျက်နေပုံကို ဟောတဲ့အခါ... "သက်တမ်း" (Lifespan) ကို အင်မတန် တိုတောင်းကြောင်း ဟောထားတယ်။ မျက်စိတစ်မှိတ် လျှပ်တစ်ပြက် အတွင်းမှာ ရုပ်ကလာပ်ပေါင်း ကုဋေ ၅၀၀၀ ကျော်လောက် ချုပ်ပျောက်သွားတယ်တဲ့။

ဒါကို ခေတ်သစ်သိပ္ပံနဲ့ တွက်ကြည့်ရင် အီလက်ထရွန်တွေရဲ့ တုန်ခါနှုန်း (Frequency) နဲ့ သွားပြီး ကိုက်ညီနေတယ်။ အီလက်ထရွန် တစ်လုံးဟာ နျူကလိယကို တစ်စက္ကန့်မှာ အကြိမ်ပေါင်း ကုဋေကုဋာမက ပတ်နေတာ။ အဲဒီလောက် မြန်မြန် လည်နေမှသာလျှင် "ရုပ်" ဆိုတဲ့ ပုံရိပ်ယောင် ပေါ်လာနိုင်တာကိုး။

ကဲ... ပါဠိတော်ကို အခြေခံပြီးတော့ ဝိပဿနာ ရှုကွက်ထဲကို ဆက်ဝင်ကြစို့။ ဒီနေရာမှာ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ "ငါ" လို့ ထင်နေတဲ့ ဒီခန္ဓာကိုယ်ကြီးကို "အီလက်ထရွန်အစုအဝေး" သို့မဟုတ် "ဝါယောဓာတ်အစုအဝေး" အနေနဲ့ ဘယ်လို ဖြိုခွဲရှုမှတ်မလဲ။ "တဏှာပဟာန" (တဏှာကို ပယ်ခြင်း) ဆိုတဲ့ အချက်နဲ့ ဆက်စပ်ပြီး ကြည့်မယ်။

လူတစ်ယောက်က "ငါ့ခန္ဓာကိုယ်ကြီးက လေးလံလိုက်တာ၊ နာကျင်လိုက်တာ" ဆိုပြီး ညည်းတွားနေတယ် ဆိုပါစို့။

ပထမဆုံး "ကာယဒွါရ" (Body Sense) မှာ ထိတွေ့မှုတစ်ခု ဖြစ်တယ်။

အဲဒီမှာ "ဖဿ" (Contact) ဖြစ်တယ်။ ဒါဟာ "ပထဝီ" (Hardness) နဲ့ "ဝါယော" (Pressure) တို့ရဲ့ တိုက်ခိုက်မှုပါပဲ။

သာမန်ပုဂ္ဂိုလ်က "ငါ့ခြေထောက်၊ ငါ့အသား" ဆိုပြီး "ဃနသညာ" (အစိုင်အခဲ အမှတ်) နဲ့ စွဲလမ်းလိုက်တယ်။

အဲဒီ အစွဲကြောင့် "မနာချင်ဘူး၊ သက်သာချင်တယ်" ဆိုတဲ့ "တဏှာ" (Craving) ဖြစ်လာပြီး ဒုက္ခရောက်တယ်။

တကယ်တမ်း ဝိပဿနာ ဉာဏ် (သို့မဟုတ်) အီလက်ထရွန်မျက်လုံး နဲ့ ဓာတ်ခွဲကြည့်လိုက်ရင်...

၁။ တုန်ခါမှုကို ရှုပါ (Observe the Vibration):

နာကျင်နေတဲ့ နေရာ၊ သို့မဟုတ် ထိတွေ့နေတဲ့ နေရာလေးကို စိတ်နဲ့ စူးစိုက်ကြည့်ပါ။ "အသား" လို့ မမှတ်ဘဲ... "တုန်ခါနေတာလေး" (Vibrating sensation)၊ "လှုပ်ရှားနေတာလေး" (Moving sensation)၊ "တွန်းကန်နေတာလေး" (Pushing sensation) တွေကိုပဲ တွေ့အောင် ကြည့်ပါ။

"ဪ... ဒါဟာ အီလက်ထရွန်တွေရဲ့ လှုပ်ရှားမှု သက်သက်ပါလား။ ဝါယောဓာတ်ရဲ့ ဖောက်ပြန်မှု သက်သက်ပါလား"။

၂။ အနှစ်မဲ့ကို ရှုပါ (Observe the Void):

အီလက်ထရွန်တွေဟာ အလွန်မြန်မြန် လှုပ်ရှားနေလို့သာ အခဲလို ထင်ရတာ။ တကယ်တော့ သူတို့ကြားမှာ ဟာလာဟင်းလင်းတွေ ရှိတယ်။

"ဒီနာကျင်မှုဟာ အခဲကြီး မဟုတ်ဘူး။ အမှုန်လေးတွေရဲ့ တစီစီ ဖြစ်ပျက်နေမှု (Fizzing sensation) သာ ဖြစ်တယ်"။

ရုပ်ရှင်ရုံက ပိတ်ကားပေါ်မှာ မင်းသားမင်းသမီးတွေ လှုပ်ရှားနေပေမယ့်၊ အနီးကပ်သွားကြည့်ရင် အလင်းစက် (Pixels) လေးတွေ တဖျပ်ဖျပ် ဖြစ်နေတာကို တွေ့ရသလိုမျိုးပေါ့။

၃။ ငါ မဟုတ်ကြောင်း ရှုပါ (Observe the Anatta):

အီလက်ထရွန်တွေ လည်ပတ်နေတာကို "ငါ" က သွားတားလို့ ရလား။ "မလည်နဲ့၊ ရပ်နေ" လို့ အမိန့်ပေးလို့ ရလား။ မရဘူးနော်။

ဝါယောဓာတ် လှုပ်ရှားတာကိုရော တားလို့ ရလား။ မရဘူး။

"သူ့သဘော သူဆောင်ပြီး လည်ပတ်နေတာ။ ငါပိုင်တဲ့အရာ တစ်ခုမှ မရှိပါလား"။

"ဝါယော" ဆိုတာ "Wayati" (သွားတတ်၏) ဆိုတဲ့ ဓာတ်ပစ္စည်းက လာတာ။ "မရပ်မနား သွားနေခြင်း" လို့ အဓိပ္ပာယ်ရတယ်။

သူတော်ကောင်းတို့ရဲ့ ဘဝဟာလည်း "ဝါယော" ပါပဲ။ တစ်စက္ကန့်လေးမှ ရပ်တန့်မနေပါဘူး။ အသက်ရှူလိုက်၊ နှလုံးခုန်လိုက်၊ သွေးသွားလိုက်၊ ဆဲလ်တွေ သေလိုက်၊ အသစ်ဖြစ်လိုက်နဲ့... မွေးကတည်းက သေတဲ့အထိ "Traveler" (ခရီးသည်) ကြီးပါပဲ။

အဲဒီလို မရပ်မနား ပြောင်းလဲနေတဲ့ အရာတစ်ခုကို "ငါ" လို့ စွဲလမ်းပြီး "မြဲပါစေ" လို့ ဆုတောင်းနေတာဟာ... မုန်တိုင်းကြားမှာ ဖယောင်းတိုင်မီးကို မငြိမ်းပါစေနဲ့လို့ ဆုတောင်းတာနဲ့ တူတူပါပဲ။ မဖြစ်နိုင်ပါဘူး။

ဒါကြောင့် (Verse 202) အရ... "တုန်ခါနေတဲ့ သဘော" ကို မြင်အောင်ကြည့်ပြီး၊ အဲဒီ တုန်ခါမှုအပေါ်မှာ တွယ်တာတဲ့ တဏှာကို စွန့်လွှတ်လိုက်ပါ။

"လှုပ်တာက ရုပ် (Matter/Electron)... သိတာက နာမ် (Mind)... ငါက ဘယ်နားမှာလဲ" လို့ မေးခွန်းထုတ်ပြီး ရှုမှတ်ပါ။

အဲဒီလို ရှုမှတ်နိုင်ရင်... "နာတယ်" ဆိုတာ ပျောက်ပြီး "တုန်ခါမှုလေးတွေ ဖြစ်ပျက်နေတယ်" ဆိုတဲ့ အဆင့်ကို ရောက်သွားပါလိမ့်မယ်။ အဲဒီအခါ နာကျင်မှု ဒုက္ခ (Pain) ဟာ ထက်ဝက်မက လျော့ကျသွားတာကို လက်တွေ့ တွေ့ရပါလိမ့်မယ်။

သေချာ စဉ်းစားကြည့်ပါဦး... သူတော်ကောင်းတို့။ သိပ္ပံပညာရှင်တွေက အီလက်ထရွန်ရဲ့ သဘာဝကို သိလို့ "လျှပ်စစ်မီး" (Electricity) ကို သုံးပြီး လောကကို အလင်းပေးနိုင်ခဲ့တယ်။ ဗုဒ္ဓမြတ်စွာကတော့ ဝါယောဓာတ် (ရုပ်) ရဲ့ သဘာဝကို သိလို့ "ဝိပဿနာဉာဏ်" (Insight) ကို သုံးပြီး သံသရာကို အလင်းပေးနိုင်ခဲ့တာ ဖြစ်ပါတယ်။ ကိုယ့်ခန္ဓာထဲက လျှပ်စစ်စီးကြောင်းတွေကို လောဘ၊ ဒေါသ မီးလောင်စာ အဖြစ် မသုံးဘဲ၊ ဉာဏ်အလင်းရောင် အဖြစ် ပြောင်းလဲ အသုံးပြုတတ်ဖို့ လိုပါတယ်။

ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ... ခုနက ဦးပဉ္ဇင်းတို့ "အီလက်ထရွန်" ဆိုတာ ဝါယောဓာတ်ရဲ့ သဘောတရားအတိုင်း မရပ်မနား လှုပ်ရှားတုန်ခါနေတဲ့ အရာဖြစ်ကြောင်း၊ ခန္ဓာကိုယ်ကို ဉာဏ်နဲ့ ဖြိုခွဲရှုမှတ်ရင် အစိုင်အခဲ ပျောက်ပြီး တုန်ခါမှု (Vibration) သက်သက်သာ ကျန်တော့ကြောင်း သဘောပေါက်ခဲ့ကြပြီးပြီ။ အခု ဆက်လက်ပြီးတော့ ဒီ "တုန်ခါမှု" သဘောတရားကို လက်တွေ့ဘဝမှာ အသုံးချပြီး၊ စိတ်ဖိစီးမှုတွေ၊ ဒေါသတွေကို ဘယ်လို ဖြေလျော့မလဲ ဆိုတာကို ရှင်းလင်းသွားအောင် ဥပမာသာဓက ဖြစ်ရပ်လေးတစ်ခုနဲ့ ပြောပြချင်တယ်။

ဒီနေရာမှာ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ပြတိုက်မှာ ကြုံတွေ့ခဲ့ရတဲ့ ဖြစ်ရပ်လေးတစ်ခု (Case-2652) ကို ပြောပြပါမယ်။ တကယ်တော့ ဒါဟာ ခေတ်သစ်လူငယ်တွေ ကြုံတွေ့နေရတဲ့ "Hyperactive" (အလွန်အမင်း လှုပ်ရှားတက်ကြွလွန်းခြင်း) ပြဿနာနဲ့ ဆက်စပ်နေပါတယ်။

တစ်ခါတုန်းက ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ပြတိုက်ကို လျှပ်စစ်အင်ဂျင်နီယာ (Electrical Engineer) လူငယ်လေးတစ်ယောက် ရောက်လာတယ်။ သူက အလုပ် အရမ်းကြိုးစားတယ်။ နေ့ရော ညရော မနားဘူး။ သူ့ရဲ့ ဦးနှောက်ထဲမှာ အကြံအစည်တွေ၊ တွက်ချက်မှုတွေက အီလက်ထရွန်တွေလိုပဲ ပြေးလွှားနေတာ။ သူက ထိုင်နေရင်တောင် ခြေထောက်ကို လှုပ်နေတတ်တယ်။ မျက်လုံးတွေက ဂနာမငြိမ်ဘူး။

သူက ဦးပဉ္ဇင်းကို လာလျှောက်တယ်။ "ဆရာတော်... တပည့်တော် စိတ်ကို ငြိမ်အောင် လုပ်လို့ မရဘူး။ ဘုရားရှိခိုးရင်တောင် စိတ်က ဟိုရောက်ဒီရောက် ဖြစ်နေတယ်။ ညဘက်လည်း အိပ်မပျော်ဘူး။ ခေါင်းထဲမှာ ဝါယာကြိုးတွေ ရှုပ်နေသလိုပဲ ခံစားရတယ်" တဲ့။ သူ ခံစားနေရတာက "Restless Mind" (ဥဒ္ဓစ္စ) ပေါ့။ ဝါယောဓာတ် လွန်ကဲနေတဲ့ သဘောပါပဲ။

ဒီနေရာမှာ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ပြတိုက်ရဲ့ မူဝါဒ (Policy 28, Article 28.1) ဖြစ်တဲ့ "ခေတ်သစ် ရူပဗေဒနှင့် စိတ်စွမ်းအင် စီမံခန့်ခွဲမှု" (Physics & Energy Management) ဆိုတဲ့ အချက်ကို အခြေခံပြီး သူ့ကို လမ်းပြပေးခဲ့ရတယ်။ ဦးပဉ္ဇင်းက သူ့ကို အီလက်ထရွန် သဘောတရားနဲ့ပဲ ပြန်ချေပပြီး ရှင်းပြတယ်။

"ဒကာလေး... မင်းက လျှပ်စစ်အင်ဂျင်နီယာဆိုတော့ သိမှာပါ။ ဝါယာကြိုးတစ်ချောင်းမှာ လျှပ်စီးကြောင်း (Current) တွေ အရမ်းများလာရင်၊ ခုခံမှု (Resistance) များလာရင် ဘာဖြစ်တတ်သလဲ" လို့ မေးလိုက်တယ်။

သူက "ကြိုးပူလာပြီး ဝါယာရှော့ (Short Circuit) ဖြစ်တတ်ပါတယ် ဘုရား" လို့ ဖြေတယ်။

"အေး... ဟုတ်တယ်။ အခု မင်းရဲ့ ခန္ဓာကိုယ်နဲ့ စိတ်မှာလည်း အဲဒီလို ဖြစ်နေတာ။ မင်းရဲ့ စိတ်အီလက်ထရွန်တွေက အရမ်းမြန်လွန်းတော့ 'Heat' (အပူ/ဒေါသ/သောက) တွေ ထွက်လာတာ။ မင်းက အဲဒီ လှုပ်ရှားမှုကို အတင်း ရပ်တန့်ဖို့ (Stop) ကြိုးစားလေ၊ ခုခံမှု (Resistance) များလေ၊ ပိုပူလေ ဖြစ်မှာပဲ" လို့ ရှင်းပြလိုက်တယ်။

ပြီးတော့ ဦးပဉ္ဇင်းက နည်းလမ်းပေးတယ်။ "မင်း အတင်း ငြိမ်အောင် မလုပ်နဲ့။ အစားထိုးတဲ့ နည်း (Grounding) ကို သုံး။ လျှပ်စစ်စီးကြောင်း များရင် မြေဓာတ် (Earth Wire/Ground) ချပေးရတယ် မဟုတ်လား။ အခုလည်း မင်းရဲ့ စိတ်အရှိန်ကို လျှော့ဖို့ 'ပထဝီဓာတ်' (Earth Element) ကို အာရုံပြုရမယ်" လို့ ပြောပြီး...

(၁) လမ်းလျှောက်တဲ့အခါ ခြေဖဝါးနဲ့ မြေကြီး ထိတဲ့နေရာကို သတိထားဖို့ (Grounding Meditation)။

(၂) ထိုင်နေတဲ့အခါ တင်ပါးနဲ့ နေရာ ထိတဲ့နေရာက "မာမှု၊ ခိုင်ခံ့မှု" (Solidity) ကို အာရုံပြုဖို့ သင်ပေးလိုက်တယ်။

"အီလက်ထရွန်တွေ (အတွေးတွေ) ပြေးလွှားနေတာကို သွားမတားနဲ့။ သူတို့ ပြေးပါစေ။ မင်းက နျူကလိယ (Nucleus) လို ဗဟိုချက်မ (Center) မှာပဲ တည်တည်ငြိမ်ငြိမ် နေလိုက်။ အသက်ရှူသွင်း၊ ရှူထွက် လုပ်ပြီး ဝါယောဓာတ်ကို မျှအောင် (Balance) ညှိလိုက်" လို့ လမ်းညွှန်လိုက်တယ်။

အဲဒီလို သူ့ပညာရပ်နဲ့ ချိတ်ဆက်ပြီး "Earthing" လုပ်ခိုင်းလိုက်တော့မှ သူ သဘောပေါက်သွားတယ်။ သူက နေ့တိုင်း မြေကြီးပေါ် ခြေဗလာနဲ့ လမ်းလျှောက်တာ၊ ထိတွေ့မှု (Touch sensation) ကို အာရုံပြုတာတွေ လုပ်တော့... တဖြည်းဖြည်းနဲ့ သူ့ရဲ့ ဂနာမငြိမ်မှုတွေ လျော့ကျသွားတယ်။ "ဆရာတော်... တပည့်တော်ရဲ့ 'High Voltage' စိတ်ကြီး အခုမှပဲ ငြိမ်ကျသွားတော့တယ်" ဆိုပြီး ဝမ်းသာအားရ ပြန်လျှောက်တယ်။

တွေ့လိုက်တယ် မဟုတ်လား... သူတော်ကောင်းတို့ရေ။ "ဝါယောဓာတ်" (လှုပ်ရှားမှု) ဆိုတာ ဘဝအတွက် လိုအပ်ပေမယ့်၊ လွန်ကဲရင် "ဥဒ္ဓစ္စ" (ပျံ့လွင့်မှု) ဖြစ်တတ်တယ်။ "ပထဝီဓာတ်" (တည်ငြိမ်မှု) နဲ့ ပြန်ထိန်းပေးမှ မျှတပါတယ်။ ခန္ဓာကိုယ်ထဲက အီလက်ထရွန်တွေ တုန်ခါနေတာ သဘာဝပါ။ ဒါပေမဲ့ စိတ်ကပါ လိုက်တုန်ခါနေစရာ မလိုပါဘူး။ "လှုပ်ရှားတာက ရုပ်၊ ငြိမ်သက်တာက စိတ်" ဖြစ်အောင် ကျင့်ကြံနိုင်မှသာ စစ်မှန်တဲ့ ငြိမ်းချမ်းမှုကို ရရှိမှာ ဖြစ်ပါတယ်။

ကိုင်း... ဒီလောက်ဆိုရင် ဒီနေ့ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ဟောကြားခဲ့တဲ့ "အီလက်ထရွန်နှင့် ဝါယောဓာတ်" အကြောင်းအရာကို သစ္စာလေးပါး မြတ်တရားနဲ့ ချိတ်ဆက်ပြီး နိဂုံးချုပ် ကြည့်လိုက်ကြစို့။

ယနေ့ ဟောကြားခဲ့တဲ့ အထဲမှာ...

အီလက်ထရွန်တို့၏ မနားမနေ လည်ပတ်လှုပ်ရှားနေခြင်း၊ ဝါယောဓာတ်တို့၏ တွန်းကန် ဖောက်ပြန်နေခြင်း သဘောတရားသည် ငြိမ်သက်မှုမရှိသော "ဒုက္ခသစ္စာ"။

အဲဒီ မငြိမ်မသက် လှုပ်ရှားနေသော ရုပ်တရားများအပေါ် "ငါ၊ ငါ့ဟာ၊ အခိုင်အမာ" ဟု အထင်မှားပြီး စွဲလမ်းတပ်မက်နေသော တဏှာဒိဋ္ဌိတို့သည် ဒုက္ခဖြစ်ကြောင်း "သမုဒယသစ္စာ"။

အဲဒီ တဏှာအစွဲများ ချုပ်ငြိမ်းပြီး လှုပ်ရှားမှု သင်္ခါရတို့၏ ချုပ်ငြိမ်းရာ၊ အီလက်ထရွန်တို့၏ လည်ပတ်မှု ရပ်တန့်ရာ (Santi) ဖြစ်သော ငြိမ်းအေးခြင်း နိဗ္ဗာန်သည်သာ "နိရောဓသစ္စာ"။

အဲဒီ ငြိမ်းအေးမှုကို ရရှိဖို့အတွက် ရုပ်ကို ဝါယောဓာတ် (Vibration) အဖြစ် ရှုမြင်သော ဝိပဿနာဉာဏ်၊ သတိ၊ သမာဓိ၊ ပညာ မဂ္ဂင်တရားများကို ကျင့်ကြံခြင်းသည် "မဂ္ဂသစ္စာ"။

ဆိုပြီး သစ္စာလေးပါး တရားတော်မြတ်ကြီးကို ဆင်ခြင်နှလုံးသွင်းနိုင်ကြပါစေ။

နိဂုံးချုပ်အနေနဲ့ ဦးပဉ္ဇင်း ဆုတောင်းမေတ္တာ ပို့သချင်တာကတော့... ဤသို့ ဟောကြားရသော ဓမ္မကုသိုလ်၊ နာကြားရသော သောတကုသိုလ် အစုစုတို့ကြောင့်... ယနေ့ တရားနာ ကြွရောက်လာကြသော သူတော်ကောင်း အပေါင်းတို့သည် မငြိမ်မသက် ပျံ့လွင့်မှု "ဥဒ္ဓစ္စ" မှ ကင်းဝေးကြပြီးလျှင်... ရုပ်၏ တုန်ခါမှုသဘောကို ပိုင်းခြားသိမြင်နိုင်ကြပါစေ၊ ဝါယောနှင့် ပထဝီ မျှတအောင် ထိန်းညှိနိုင်ကြပါစေ၊ ကိုယ်၏ ကျန်းမာခြင်း၊ စိတ်၏ ချမ်းသာခြင်းတို့နှင့် ပြည့်စုံကာ... နောက်ဆုံးတွင် လှုပ်ရှားမှုကင်း၍ အေးငြိမ်းတည်မြဲသော မြတ်နိဗ္ဗာန်သို့ ဧကန်မုချ ရောက်ရှိနိုင်ကြပါစေ ကုန်သတည်း။

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။

ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက

The Office Of Siridantamahapalaka

The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum.

နေ့စွဲ - ၁၈ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၃

ORCID: 0009-0000-0697-4760

Website: www.siridantamahapalaka.com

Sao Dhammasami @ Bhikkhu Indasoma Siridantamahapalaka is Specially trained in Buddhist archaeology and historical tracking of tooth relics through stūpa research registries; integrates archaeological charts, travel accounts, and museum records to support preservation for study and veneration.