Day 337 Dec 3, 2022 မသန်စွမ်းသူများနှင့် ဘဝစွမ်းရည် (Inclusive Psychology) နိကာယ်: ခုဒ္ဒကနိကာယ် – ဇာတက (စူဠပန္ထက မထေရ်၏ အတိတ်ဇာတ်ကြောင်း) ခေတ်သစ်သိပ္ပံ: Inclusive Psychology & Cognitive Rehabilitation (အားလုံးပါဝင်နိုင်သော စိတ်ပညာနှင့် သိမြင်မှု ပြန်လည်ထူထောင်ရေး)
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ (၃) ကြိမ်။
ဘုရားရှိခိုးရောင်တော်ဖွင့် ဝန္ဒနာဂါထာ
ဗုဒ္ဓဿ ဒန္တဓာတုယော မဟာသရီရဓာတုယော ဝန္ဒနံ ကရောမိ ၊ ဗုဒ္ဓဿ ဒန္တဓာတုယော ဥဘတော ဟတ္ထေ ဓာရေန္တော ပသန္နစိတ္တော၊သက္ကစ္စံ ပူဇံ ကရောမိ၊ ဂရုကရောန္တော နမာမိ။ ဣမာ ဗုဒ္ဓဿ ဒန္တဓာတုယော သဒ္ဓါ-ပသာဒေန ပူဇေမိ၊ အဓိဋ္ဌာန-ပရမိယာ လဒ္ဓါ၊မယာ ရက္ခိတာ သုပ္ပတိဋ္ဌိတာ။ ဣမာ ဓာတုယော ဣဓ ပတိဋ္ဌိတာ သွာဂတ နာမ ဝိဟာရေ၊ တာသံ ရက္ခဏ-ဂေါပန-ပရိဟာရ-ကရဏံ ၊ မယာ ဘိက္ခု ဓမ္မသာမိ သိရိဒန္တမဟပါလက နာမ သက္ကစ္စံ ပဝတ္တတိ။
အနန္တောအနန္တငါးပါးကို အာရုံပြု၍ ညီညာဖြဖြ ကန်တော့ကြပါစို့။
နမော ဗုဒ္ဓဿ၊ နမော ဓမ္မဿ၊ နမော သံဃဿ၊ နမော မာတာပိတုဿ၊ နမော အာစရိယဿ။
မသန်စွမ်းသူများနေ့တွင် အဂါတပုဂ္ဂိုလ်တို့၏ ဘဝစွမ်းရည်ကို အာရုံပြုကာ ကိုယ်ချင်းစာစိတ်နှင့် ကူညီဖေးမမှု တရားတော်ကို နာယူကြည့်ကြရအောင်။
ယနေ့ ဒီဇင်ဘာလ ၃ ရက်နေ့ဟာ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ မသန်စွမ်းသူများနေ့ ဖြစ်ပါတယ်။ ဦးဇင်းတို့ သွာဂတပြတိုက်ကို လာရောက်ကြတဲ့ ဘုရားဖူးတွေထဲမှာ ခြေမသန်သူ၊ လက်မသန်သူ၊ မျက်စိမမြင်သူ စတဲ့ အဂါတပုဂ္ဂိုလ်တွေ များစွာ ပါဝင်ပါတယ်။ ဒီနေရာမှာ ဦးဇင်းတို့ သူတော်ကောင်းတို့ စဉ်းစားကြည့်ဖို့က "မသန်စွမ်းမှု" ဆိုတာ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အင်္ဂါချို့ယွင်းတာတင် မဟုတ်ဘဲ၊ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အားနည်းချက်တွေကိုပါ ထည့်သွင်းစဉ်းစားရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဘုရားရှင်လက်ထက်တော်က စူဠပန္ထက မထေရ်မြတ်ကြီးကို ကြည့်လိုက်ရင်၊ ဂါထာလေးတစ်ပုဒ်ကို လေးလကြာအောင် ကျက်တာတောင် မရတဲ့အထိ သိမြင်မှုစွမ်းရည် (Cognitive Ability) အလွန်အားနည်းခဲ့သူ ဖြစ်ပါတယ်။
ဒါပေမယ့် ဘုရားရှင်က စူဠပန္ထကကို စွန့်ပစ်လိုက်သလားဆိုရင် လုံးဝ (လုံးဝ) မစွန့်ပစ်ခဲ့ပါဘူး။ ဘုရားရှင်ရဲ့ သာသနာတော်မှာ "အားလုံးပါဝင်ခွင့် (Inclusivity)" ဆိုတဲ့ မဟာကရုဏာတော်ဟာ အပြည့်ရှိနေပါတယ်။ ဒီနေ့ခေတ် စိတ်ပညာအရ ပြောရင် Inclusive Psychology လို့ခေါ်တဲ့ အားလုံးပါဝင်နိုင်တဲ့ စိတ်ပညာသဘောတရားကို လွန်ခဲ့တဲ့ နှစ်ပေါင်း ၂၅၀၀ ကျော်ကတည်းက ဘုရားရှင် ကျင့်သုံးခဲ့တာပါ။ စူဠပန္ထကမထေရ်ကို အဝတ်ဖြူလေးတစ်ထည်ပေးပြီး "ရဇောဟရဏံ၊ ရဇောဟရဏံ" လို့ ရွတ်ခိုင်းပြီး ပွတ်ခိုင်းတာဟာ ခေတ်သစ် စိတ်ကျန်းမာရေး ပြန်လည်ထူထောင်ရေး (Occupational Therapy) သဘောတရားနဲ့ အလွန်တူညီပါတယ်။
ဒီနေရာမှာ ပါဠိတော် အကိုးအထောက်လေးတစ်ခုကို ဦးဇင်းတို့ အာရုံပြုကြည့်ရအောင်။ ခုဒ္ဒကနိကာယ်၊ ဇာတက အဋ္ဌကထာတွေမှာ စူဠပန္ထကရဲ့ အတိတ်ကံကို ဖော်ပြတဲ့အခါ... "ပုဗ္ဗေ ကတပုညတာ" လို့ခေါ်တဲ့ အတိတ်က ပြုခဲ့ဖူးတဲ့ ကောင်းမှုကုသိုလ်တွေဟာ အခါအခွင့်သင့်တဲ့အခါ ပွင့်လန်းလာတတ်တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ ဒါပေမယ့် တစ်ဖက်ကလည်း ဘဝဟောင်းက ပညာရှိတစ်ဦးကို "ပညာနုံ့သူ" လို့ ကဲ့ရဲ့လှောင်ပြောင်ခဲ့တဲ့ အကုသိုလ်ကံကြောင့် အခုဘဝမှာ ဉာဏ်ထိုင်းရတာလို့ ဆိုပါတယ်။ ပါဠိအရတော့ "ဝိဟိံသာ" (သူတစ်ပါးကို နှိပ်စက်ညှဉ်းပန်းခြင်း) နဲ့ "ဥပဝါဒ" (ကဲ့ရဲ့ရှုတ်ချခြင်း) အကုသိုလ်တွေရဲ့ အကျိုးဆက်ပါပဲ။
ဒီအချက်ကို နည်းနည်းတိတ်ဆိတ်ပြီး စဉ်းစားကြည့်လိုက်ရင်... ဦးဇင်းတို့ဟာ ကိုယ့်ထက် အစွမ်းအစ နည်းသူတွေကို တွေ့တဲ့အခါ "ငါက ပိုသာတယ်" ဆိုတဲ့ မာနနဲ့ ကြည့်တတ်ကြပါတယ်။ အဲ့ဒီလို ကြည့်တာဟာ သူတော်ကောင်းတို့ရဲ့ စိတ်ထဲမှာ အကုသိုလ်မျိုးစေ့ စိုက်နေတာနဲ့ တူပါတယ်။ ခေတ်သစ် Inclusive Psychology မှာ ပြောတာကတော့ "Disability is not a barrier, but an environment problem" တဲ့။ ဆိုလိုတာက မသန်စွမ်းမှုဆိုတာ အတားအဆီး မဟုတ်ဘဲ၊ ပတ်ဝန်းကျင်က သူတို့ကို အဆင်ပြေအောင် မစီမံပေးထားတာကသာ ပြဿနာ ဖြစ်ပါတယ်။
Conceptual visualization of cognitive rehabilitation through repetitive focused tasks, mirroring the Dhamma practice given to Cūḷapanthaka.
ဒီနေရာမှာ တစ်ချက်လောက် ရပ်ပြီး ကိုယ့်စိတ်ကို ကိုယ် ပြန်ကြည့်ဖို့ လိုလာပါတယ်။ ဦးဇင်းတို့ သွာဂတပြတိုက်မှာလည်း Case-I337 လို့ မှတ်တမ်းတင်ထားတဲ့ ဖြစ်ရပ်တစ်ခု ရှိခဲ့ပါတယ်။ အဲ့ဒါကတော့ ပြတိုက်ကို လာရောက်ဖူးမြော်တဲ့ ဝှီးချဲ (Wheelchair) နဲ့ ဒကာကြီးတစ်ယောက်ဟာ ပြတိုက်ရဲ့ လှေကားထစ်တွေကြောင့် ဓာတ်တော်မြတ်ရှိရာကို မသွားနိုင်ဘဲ အောက်မှာပဲ စိတ်မကောင်းစွာနဲ့ ကျန်ရစ်ခဲ့ရတဲ့ အဖြစ်အပျက်ပါ။ အဲ့ဒီအချိန်မှာ ဝန်ထမ်းအချို့ကလည်း "မတတ်နိုင်ဘူးလေ၊ ဒီလိုပဲ ရှိတာပဲ" လို့ ပေါ့ပေါ့ဆဆ ပြောခဲ့ကြပါတယ်။
ဒီအကြောင်းကို ကြားပြီးနောက် ဦးဇင်းတို့ သွာဂတရဲ့ စီမံခန့်ခွဲမှုအဖွဲ့က ချက်ချင်း အစည်းအဝေးလုပ်ပြီး Policy 9, Article 9.5 (Universal Access Policy) ကို ပြန်လည် သုံးသပ်ခဲ့ပါတယ်။ "ပြတိုက်၏ မည်သည့်နေရာမဆို လူတိုင်း တန်းတူညီမျှ ဖူးမြော်နိုင်ရမည်" ဆိုတဲ့ မူဝါဒကို လက်တွေ့အကောင်အထည်ဖော်ဖို့ Template T158 (Inclusion Audit Checklist) ကို အသုံးပြုပြီး တစ်ပြတိုက်လုံးမှာ Ramp (ပတ်လမ်း) တွေ၊ မသန်စွမ်းသူတွေအတွက် အထူးပြုလုပ်ထားတဲ့ အသုံးအဆောင်တွေကို စစ်ဆေးဖြည့်ဆည်းခဲ့ပါတယ်။
ဒီပါဠိစာကြောင်းလေးကို အနက်ဖွင့်ကြည့်လိုက်ရင်... "သဗ္ဗေ သတ္တာ သုခိတာ ဟောန္တု" ဆိုတဲ့ မေတ္တာပွားတဲ့နေရာမှာ "သဗ္ဗေ" (အားလုံး) ထဲမှာ မသန်စွမ်းသူတွေလည်း ပါဝင်ပါတယ်။ ပါဠိအရတော့ စာကြောင်းလေးက တိုတိုလေးပါပဲ၊ ဒါပေမယ့် အနက်က အလွန်ရှည်ပါတယ်။ လူသားတစ်ယောက်ရဲ့ အခွင့်အရေးနဲ့ ဂုဏ်သိက္ခာကို မသန်စွမ်းလို့ဆိုပြီး လျစ်လျူရှုလိုက်ရင် အဲ့ဒီအဖွဲ့အစည်းဟာ ဗုဒ္ဓရဲ့ မဟာကရုဏာတော်နဲ့ ဝေးကွာသွားပါပြီ။ ဒီနေရာမှာ ဦးဇင်းတို့ ယူသင့်တဲ့ သင်ခန်းစာကတော့... အပြင်ပန်း အင်္ဂါမစုံတာထက်၊ စိတ်ထဲမှာ မေတ္တာ၊ ကရုဏာနဲ့ ကိုယ်ချင်းစာတရား မစုံလင်တာက ပိုပြီး ကြောက်စရာကောင်းတဲ့ "စိတ်မသန်စွမ်းမှု" ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။
ဒီအချက်ကို နားထောင်နေရင်း ကိုယ်တိုင် တွေ့ကြုံခဲ့ဖူးတဲ့ အခါအလားကို သတိရလာပါလိမ့်မယ်။ လမ်းမှာ မျက်စိမမြင်တဲ့သူ တစ်ယောက်ကို လမ်းကူးပေးဖို့ ဝန်လေးနေတာမျိုး၊ စကားထစ်တဲ့သူတစ်ယောက်ကို လှောင်ပြောင်မိတာမျိုးတွေဟာ စူဠပန္ထကကို နှင်ထုတ်ခဲ့တဲ့ သူ့အစ်ကို မဟာပန္ထကလိုမျိုး အမှားမျိုး ကျူးလွန်မိနေတာပါ။ ဘုရားရှင်ကတော့ စူဠပန္ထကရဲ့ လက်ကိုဆွဲပြီး "ချစ်သား... သင့်ကို ဘယ်သူက စွန့်ပစ်စွန့်ပစ်၊ ငါဘုရားကတော့ မစွန့်ပစ်ဘူး" လို့ မိန့်ကြားခဲ့တာဟာ ကမ္ဘာပေါ်မှာ အကြီးမားဆုံးသော Inclusive Psychology ပါပဲ။
လုပ်ငန်းခွင်ထဲက အတွေ့အကြုံတစ်ခုနဲ့ နှိုင်းကြည့်လိုက်တဲ့အခါ ဒီအချက်က ပိုပြီး ထင်ရှားလာပါတယ်။ အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုမှာ စွမ်းဆောင်ရည် နည်းတဲ့ ဝန်ထမ်းတစ်ယောက်ကို အပြစ်တင် မောင်းထုတ်မယ့်အစား၊ သူ့ရဲ့ အားသာချက်က ဘာလဲဆိုတာကို ရှာဖွေပေးတာဟာ စီမံခန့်ခွဲမှု (Management) ရဲ့ အနုပညာဖြစ်သလို၊ ဓမ္မရဲ့ လမ်းစဉ်လည်း ဖြစ်ပါတယ်။ စူဠပန္ထကဟာ ဂါထာမရပေမယ့်၊ စိတ်ရှည်သည်းခံမှုနဲ့ ဘုရားပေးတဲ့ ကမ္မဋ္ဌာန်းကို ကြိုးစားတာကြောင့် နောက်ဆုံးမှာ တန်ခိုးအရာမှာ ဧတဒဂ်ရတဲ့အထိ ဖြစ်သွားပါတယ်။ ဒါဟာ "Hidden Potential" (မြုပ်ကွယ်နေတဲ့ စွမ်းရည်) ကို ဖော်ထုတ်ပေးခြင်းပါပဲ။
ဒီတရားကို နာပြီးတဲ့နောက် ကိုယ့်ဘဝထဲမှာ ဘာတစ်ခု ပြောင်းလဲသွားစေချင်လဲဆိုတာကို စဉ်းစားကြည့်ပါ။ ကိုယ့်ပတ်ဝန်းကျင်မှာရှိတဲ့ မသန်စွမ်းသူတွေကို တွေ့ရင် သနားတဲ့မျက်လုံးနဲ့ မကြည့်ပါနဲ့၊ "လေးစားတဲ့မျက်လုံး" နဲ့ ကြည့်ပေးပါ။ သူတို့ဟာ ဒီလိုခက်ခဲတဲ့ ဘဝအခြေအနေကြားထဲကနေ အသက်ရှင်ရပ်တည်နေရတာ ဖြစ်လို့ ဦးဇင်းတို့ထက်တောင် ပိုပြီး စိတ်ဓာတ်ခိုင်မာသူတွေ ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။ သူတို့ကို ကူညီတဲ့အခါမှာလည်း "လူကြီးမင်း" တစ်ယောက်ကို ဆက်ဆံသလို ဂုဏ်သိက္ခာရှိရှိ ကူညီပေးကြပါ။
ဒီနေရာမှာပဲ ဦးဇင်းတို့ရဲ့ စိတ်ကို တစ်ချက် ပြန်တည်ငြိမ်စေချင်ပါတယ်။ ဒီဇင်ဘာလရဲ့ အေးမြတဲ့ ရာသီဥတုမှာ ကိုယ့်ရဲ့ စိတ်ဓာတ်ကိုလည်း မေတ္တာတရားနဲ့ နွေးထွေးအောင် ထားကြရအောင်။ ဘဝဆိုတာ မမြဲပါဘူး၊ ဒီနေ့ ကိုယ်က ကျန်းမာသန်စွမ်းနေပေမယ့် နောင်တစ်ချိန်မှာ ကိုယ်တိုင်လည်း မသန်စွမ်းသူ ဖြစ်သွားနိုင်ပါတယ်။ အဲ့ဒီအခါမှာ ကိုယ်က သူတစ်ပါးဆီက ဘယ်လိုဆက်ဆံမှုမျိုးကို လိုချင်သလဲဆိုတာကို အခုကတည်းက မျိုးစေ့ချခဲ့ကြပါ။
နိဂုံးချုပ်အနေနဲ့ ပြောရရင်... မသန်စွမ်းသူတွေကို ဖေးမတာဟာ ကုသိုလ်တင်မကဘဲ၊ လူ့အဖွဲ့အစည်းရဲ့ အဆင့်အတန်းကို ဖော်ပြတာလည်း ဖြစ်ပါတယ်။ သွာဂတပြတိုက်အနေနဲ့လည်း နောင်အနာဂတ်မှာ ဘယ်လို အဂါတပုဂ္ဂိုလ်မျိုးမဆို အဆင်ပြေပြေ ဖူးမြော်နိုင်ဖို့ မဟာဗျူဟာမြောက် စီမံကိန်းတွေ (Strategic Planning for 2023) မှာ ထည့်သွင်းဆွဲသားနေပြီ ဖြစ်ပါတယ်။ သူတော်ကောင်းတို့လည်း ကိုယ့်ရဲ့ မိသားစု၊ ကိုယ့်ရဲ့ လူမှုပတ်ဝန်းကျင်မှာ "Disability-Friendly" ဖြစ်တဲ့ နှလုံးသားတွေကို တည်ဆောက်နိုင်ကြပါစေ။
ယနေ့ ဟောကြားအပ်သော 'မသန်စွမ်းသူများနှင့် ဘဝစွမ်းရည်' တရားတော်ကို နာယူကြရသော သင်သူတော်ကောင်း အပေါင်းတို့သည် (CL Inserted): မသန်စွမ်းသူများကို ကူညီပြီး ကုသိုလ်ယူနိုင်ကြပါစေ၊ မိမိတို့၏ စိတ်စွမ်းအားကို မြှင့်တင်ကာ အခက်အခဲမှန်သမျှကို ကျော်လွှားနိုင်ကြပါစေကုန်သတည်း။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု (၃) ကြိမ်။
ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက
The Office Of Siridantamahapalaka
The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum.
နေ့စွဲ - ဒီဇင်ဘာ ၃၊ ၂၀၂၂
ORCID: 0009-0000-0697-4760
Website:
သာသနာတော်၏ လူသားချင်းစာနာမှု ကျင့်ဝတ်များနှင့် သွာဂတပြတိုက်၏ အားလုံးပါဝင်နိုင်သော စီမံခန့်ခွဲမှု အတွေ့အကြုံများကို ပိုမိုသိရှိလိုပါက ဦးဇင်းတို့၏ Facebook Group တွင် လာရောက်ဆွေးနွေး မေးမြန်းနိုင်ပါကြောင်း ဖိတ်ခေါ်အပ်ပါသည်။
