မပြောသေးနဲ့ — ဒေါသပူနေချိန် စကားမထွက်ခင် သတိတစ်ချက်
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
ဗုဒ္ဓဿ ဒန္တဓာတုယော မဟာသရီရဓာတုယော ဝန္ဒနံ ကရောမိ ၊ ဗုဒ္ဓဿ ဒန္တဓာတုယော ဥဘတော ဟတ္ထေ ဓာရေန္တော ပသန္နစိတ္တော၊သက္ကစ္စံ ပူဇံ ကရောမိ၊ ဂရုကရောန္တော နမာမိ။ ဣမာ ဗုဒ္ဓဿ ဒန္တဓာတုယော သဒ္ဓါ-ပသာဒေန ပူဇေမိ၊ အဓိဋ္ဌာန-ပရမိယာ လဒ္ဓါ၊မယာ ရက္ခိတာ သုပ္ပတိဋ္ဌိတာ။ ဣမာ ဓာတုယော ဣဓ ပတိဋ္ဌိတာ သွာဂတ နာမ ဝိဟာရေ၊ တာသံ ရက္ခဏ-ဂေါပန-ပရိဟာရ-ကရဏံ ၊ မယာ ဘိက္ခု ဓမ္မသာမိ သိရိဒန္တမဟပါလက နာမ သက္ကစ္စံ ပဝတ္တတိ။
ယာ ဒိသာ လောကဓာတူသု ၊ ဗုဒ္ဓါနုဘာဝေန ဇောတန္တိ၊ တာဒိသေန အနုဘာဝေန ဣမာ ဓာတုယော သုပ္ပရိဂ္ဂဟိတာ။ ဗုဒ္ဓဿ ဓမ္မဿ သံဃဿ အနုဘာဝေန၊ မာတာပိတု အာစရိယဂုဏေန စ၊ သဗ္ဗေ သတ္တာ သုခိတာ ဟောန္တု၊ သဗ္ဗေ ဘယာ ဝိမုစ္စန္တု၊ သဗ္ဗေ သောကာ တရန္တု စ။
နမော ဗုဒ္ဓဿ၊ နမော ဓမ္မဿ၊ နမော သံဃဿ၊ နမော မာတာပိတုဿ၊ နမော အာစရိယဿ။
မြတ်စွာဘုရားအား ရှိခိုးပါ၏။ တရားတော်မြတ်အား ရှိခိုးပါ၏။ သံဃာတော်မြတ်အား ရှိခိုးပါ၏။ မိဘနှစ်ပါးအား ရှိခိုးပါ၏။ ဆရာသမားတို့အား ရှိခိုးပါ၏။
ကဲ... ဒီကနေ့ ဦးဇင်းတို့ အတူတူ နာယူဆင်ခြင်ကြမယ့် တရားက အလွန်ကြီးကျယ်တဲ့ အကြောင်းကြီး မဟုတ်ပါဘူး။ စာအုပ်အထူကြီးတစ်အုပ်လည်း မလိုဘူး။ အိမ်ထောင်စုတစ်စုရဲ့ ငြိမ်းချမ်းမှုကို ထိန်းထားနိုင်တဲ့အရာက တစ်ခါတလေ စကားတစ်ခွန်း မပြောလိုက်ခြင်း ပဲ ဖြစ်နိုင်တယ်။
စကားမပြောတာဆိုတော့ တိတ်တိတ်ကြီးနေဖို့ ပြောတာလား။
မဟုတ်ဘူးနော်။
မပြောသင့်တဲ့ အချိန်မှာ မပြောခြင်း။
မပြောသင့်တဲ့ အသံနဲ့ မပြောခြင်း။
မပြောသင့်တဲ့ စိတ်နဲ့ မပြောခြင်း။
ပြီးမှ သင့်တော်တဲ့အချိန်၊ သင့်တော်တဲ့စိတ်၊ သင့်တော်တဲ့စကားနဲ့ ပြန်ပြောနိုင်ဖို့ပါ။
ဒီဟာက ဒီနေ့တရားရဲ့ အဓိကအချက်ပါပဲ။
ဒကာ ဒကာမတို့ စဉ်းစားကြည့်ပါ။
အပြင်မှာ သူစိမ်းတစ်ယောက်ကို စိတ်ဆိုးရင် တစ်ခါတလေ ထိန်းနိုင်တယ်။
အလုပ်မှာ အရာရှိကို စိတ်ဆိုးရင် ထိန်းနိုင်တယ်။
ဖုန်းထဲမှာ မသိတဲ့လူက စော်ကားလာရင် block လုပ်ပြီးထားလို့ရတယ်။
ဒါပေမယ့် ကိုယ့်အိမ်ထဲမှာ၊ ကိုယ့်ဇနီး၊ ကိုယ့်ခင်ပွန်း၊ ကိုယ့်အမေ၊ ကိုယ့်အဖေ၊ ကိုယ့်သား၊ ကိုယ့်သမီး၊ ကိုယ့်ညီအစ်ကိုမောင်နှမနဲ့ ဖြစ်လာပြီဆိုရင် ဘာဖြစ်တတ်သလဲ။
“သူက ငါ့လူပဲ” ဆိုတဲ့ အနီးကပ်မှုကြောင့် ထိန်းစရာမလိုတော့ဘူး လို့ မသိမသာယူဆတတ်တယ်။
အပြင်ကလူကို မပြောရဲတဲ့စကားကို အိမ်ကလူကို ပြောလိုက်တတ်တယ်။
“မင်းက အမြဲတမ်းဒီလိုပဲ။”
“နင့်ကို ပြောရတာ အသုံးမကျဘူး။”
“တစ်သက်လုံးမပြောင်းဘူး။”
“သူများသားသမီးတွေကြည့်ဦး။”
“မင်းကြောင့် ငါ့ဘဝပျက်တာ။”
အဲဒီစကားတွေက နှစ်စက္ကန့်နဲ့ ပြောလို့ပြီးသွားတယ်။
ဒါပေမယ့် ကြားတဲ့သူရဲ့စိတ်ထဲမှာ နှစ်နှစ်၊ ဆယ်နှစ် တည်နေနိုင်တယ်။
အဲဒီတော့ ဒီနေ့ ဦးဇင်းတို့ စဉ်းစားရမှာ—
ဒေါသဖြစ်တယ်ဆိုတာနဲ့ စကားပြောခွင့်ရသွားပြီလား။
မရသေးဘူး။
ဒေါသဖြစ်နေချိန်ဟာ တချို့စကားတွေကို ပြောရမယ့်အချိန်မဟုတ်သေးဘူး။
မြတ်စွာဘုရားရဲ့ စကားအတွက် စစ်တံငါးချောင်း
Aṅguttara Nikāya 5.198 မှာ ကောင်းမွန်တဲ့ဝါစာဟာ အချက်ငါးချက်နဲ့ ပြည့်စုံရမယ်လို့ ဟောထားပါတယ်။[1] (Dhamma Talks)
အချိန်တော်လား။
အမှန်လား။
နူးညံ့လား။
အကျိုးရှိလား။
မေတ္တာစိတ်နဲ့ ပြောတာလား။
သူတော်ကောင်းတို့... ဒီငါးချက်ကို မိသားစုဘဝထဲ ထည့်ကြည့်လိုက်ရင် တော်တော်ကို အားကောင်းပါတယ်။
တစ်ခါတလေ ကိုယ်ပြောတာ အမှန် ဖြစ်တယ်။
“မင်းဒီနေ့ ကတိဖျက်တယ်။”
အမှန်ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။
ဒါပေမယ့် ည ၁၂ နာရီ၊ နှစ်ယောက်စလုံးပင်ပန်း၊ စိတ်တိုနေချိန်၊ ကလေးကလည်း ငိုနေချိန်မှာ ထိုးပြောလိုက်တာဆိုရင်—
အမှန်ပေမယ့် အချိန်မမှန် ဘူး။
တစ်ခါတလေ အချိန်လည်း မှန်တယ်၊ အမှန်လည်း ဖြစ်တယ်။
ဒါပေမယ့်
“နင့်လိုလူကို ယုံတာ ငါပဲမိုက်တာ”
လို့ ပြောလိုက်တယ်။
အဲဒီမှာ အမှန်ကို ရှင်းပြတာမဟုတ်တော့ဘူး။ လူကို ထိုးနှက်နေပြီ။
တစ်ခါတလေ နူးညံ့နေတာလည်း ဖြစ်နိုင်တယ်။ ဒါပေမယ့် အကျိုးမရှိတဲ့ အတိတ်အမှားတွေကို ပြန်ဖော်နေတယ်။
ဒီတော့ စကားကောင်းဆိုတာ “မလိမ်ရုံ” မဟုတ်ဘူး။
အမှန်တရားကိုတောင် စိတ်၊ အချိန်၊ နည်းလမ်း မှန်အောင် ပြောရတယ်။
မိသားစုအတွင်း သတိထားခြင်းဆိုတာ စကားကို လုံးဝဖိနှိပ်ခြင်းမဟုတ်ဘူး။
ကောင်းကောင်းပြောဖို့ အချိန်ယူခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။
ဒေါသဖြစ်တဲ့အခါ ဘာကို သတိထားမလဲ
ဒေါသဖြစ်လာတဲ့အခါ လူအများက “သူ့အမှား” ကိုပဲ ကြည့်နေတတ်တယ်။
“သူ ဘာလုပ်လိုက်တာလဲ။”
“သူ ဘာပြောတာလဲ။”
“သူ ဘယ်လောက် မတရားတာလဲ။”
ဒါပေမယ့် တရားလေ့ကျင့်တဲ့သူက နောက်ထပ် မေးခွန်းတစ်ခု ထည့်ရမယ်။
“အခု ငါ့စိတ်ထဲ ဘာဖြစ်နေသလဲ”
လို့။
ဒီတစ်ချက်က အရေးကြီးတယ်။
“ငါ စိတ်ဆိုးနေတယ်” ကိုသိတယ်။
“ရင်ထဲပူနေတယ်” ကိုသိတယ်။
“အခု ပြန်ထိုးပြောချင်နေတယ်” ကိုသိတယ်။
“သူ့ကိုနာအောင်ပြောချင်နေတယ်” ကိုသိတယ်။
အဲဒါ သတိစတင်တဲ့နေရာပါ။
သတိထားတယ်ဆိုတာ ဒေါသကို “မရှိဘူး” လို့ ဟန်ဆောင်တာမဟုတ်ဘူး။
“မဆိုးရဘူး၊ မဆိုးရဘူး” လို့ ကိုယ့်ကိုကိုယ် နှိပ်ကွပ်နေတာလည်း မဟုတ်ဘူး။
ဖြစ်နေတဲ့အရာကို ရှင်းရှင်းသိခြင်း။
ဒေါသကို စိတ်ရဲ့ဧည့်သည်တစ်ယောက် လို မြင်နိုင်ဖို့။
“ဒေါသ ဝင်လာနေပြီ။”
ဒါပဲ။
“ငါဟာ ဒေါသပဲ” မဟုတ်တော့ဘူး။
“ငါ့စိတ်ထဲ ဒေါသ ဖြစ်နေတယ်” ဖြစ်လာတယ်။
အဲဒီနှစ်ခုကြားမှာ တရားလေ့ကျင့်သူအတွက် နေရာလေးတစ်ခု ပေါ်လာတယ်။
အဲဒီနေရာလေးက—
ပြောမလား၊ မပြောသေးဘူးလား ရွေးနိုင်တဲ့ နေရာ ပါ။
Abhidhamma ပိုင်းက ကြည့်ရင်လည်း dosa/paṭigha နှင့်ဆက်စပ်တဲ့ အကုသိုလ်စိတ်အခြေအနေတွေကို ခွဲခြားပြထားပါတယ်။[7] (Sirimangalo)
ဒါကို “ဒေါသဖြစ်တာနဲ့ ကိုယ်မကောင်းတဲ့လူ ဖြစ်သွားတယ်” လို့ မယူရဘူး။
စိတ်တစ်ခုပေါ်လာတယ်။
ပေါ်လာတဲ့စိတ်ကို သိရမယ်။
သိပြီးနောက် ဘာလုပ်မလဲဆိုတာက လေ့ကျင့်မှုပါ။
Kakacūpama Sutta: တစ်ဖက်လူရဲ့စကားကို အရင်မထိန်းနိုင်ရင် ကိုယ့်စကားကို ထိန်း
Majjhima Nikāya 21 မှာ စကားပြောလာတဲ့သူဟာ—
အချိန်တော်၊ မတော်၊
အမှန်၊ မမှန်၊
နူးညံ့၊ ကြမ်းတမ်း၊
အကျိုးရှိ၊ မရှိ၊
မေတ္တာနဲ့ဖြစ်စေ မုန်းတီးစိတ်နဲ့ဖြစ်စေ—
ပြောလာနိုင်တယ်လို့ ဖော်ပြပါတယ်။[2] (Dhamma Talks)
အဲဒီနေရာမှာ မြတ်စွာဘုရားက တစ်ဖက်လူကို အရင်ပြင်ဖို့ မသင်ဘူး။
ကိုယ့်စိတ်ကို လေ့ကျင့်ဖို့ သင်တယ်။
ဒါ အရမ်းအရေးကြီးတယ်။
မိသားစုအတွင်း ပြဿနာတက်တိုင်း—
“သူပဲ ပြောင်းရမယ်”
ဆိုတာက ငြိမ်းချမ်းရေးကို တစ်ဖက်လူရဲ့လက်ထဲ အကုန်အပ်လိုက်တာနဲ့ တူတယ်။
“သူ အေးမှ ငါအေးမယ်။”
“သူ တောင်းပန်မှ ငါပြောကောင်းမယ်။”
“သူ မကြမ်းမှ ငါမကြမ်းဘူး။”
ဒါဆို ကိုယ့်စိတ်အေးချမ်းမှုအတွက် remote control ကို သူ့လက်ထဲပေးထားသလို ဖြစ်တယ်။
သူက button နှိပ်တိုင်း ကိုယ်ပူတယ်။
သူက စကားတစ်ခွန်းပြောတိုင်း ကိုယ်ပြန်ဖောက်တယ်။
အဲဒီဟာ လွတ်လပ်မှုလား။
မဟုတ်ဘူး။
ဓမ္မလေ့ကျင့်မှုက—
“သူ့စကားသူ့ကံ၊ ငါ့စကားငါ့ကံ”
ဆိုတဲ့ တာဝန်ယူမှုဘက်ကို ပြန်ခေါ်လာတယ်။
သူမှားတာကို မှားတယ်လို့ သိနိုင်တယ်။
ဒါပေမယ့် သူမှားတာကြောင့် ကိုယ်လည်း မှားရမယ်ဆိုတဲ့ ဥပဒေ မရှိဘူး။
သူက ကြမ်းတမ်းပြောတာကြောင့် ကိုယ်လည်း ကြမ်းတမ်းပြောရမယ်ဆိုတဲ့ ဓမ္မ မရှိဘူး။
သူက မေတ္တာမပါဘဲ ပြောလာတာကြောင့် ကိုယ့်စိတ်ထဲက မေတ္တာလည်း ချက်ချင်းပစ်ရမယ်ဆိုတာ မရှိဘူး။
ဒီမှာပဲ လေ့ကျင့်ရတာ။
မိသားစုအတွင်း HYPOTHETICAL CASE များ
Case A — HYPOTHETICAL
ဥပမာတစ်ခုအနေနဲ့ စဉ်းစားကြည့်ပါ။
ခင်ပွန်းတစ်ယောက် အိမ်ပြန်နောက်ကျတယ်။
ဇနီးက တစ်ညနေလုံး အလုပ်တွေ၊ ကလေးတွေကြား ပင်ပန်းနေတယ်။
တံခါးဝင်လာတဲ့အခါ—
“ဖုန်းတောင် မဆက်ဘူးလား”
လို့ မေးတယ်။
သူလည်း ပင်ပန်းနေတာ။
ချက်ချင်း—
“တစ်နေ့လုံး အပြစ်ပဲရှာနေမှာလား”
လို့ ပြန်ပြောတယ်။
အဲဒီစကားတစ်ခွန်းကနေ နောက်ထပ်စကားနှစ်ခွန်း။
နှစ်ခွန်းကနေ ဆယ်ခွန်း။
နောက်ဆုံး “မင်းအမေလည်းဒီလိုပဲ” အထိ ရောက်သွားတယ်။
စဖြစ်တဲ့ပြဿနာက ဘာလဲ။
ဖုန်းမဆက်တာ။
နောက်ဆုံးရောက်တဲ့ပြဿနာက ဘာလဲ။
မိဘမျိုးရိုးအထိ ရောက်သွားပြီ။
အဲဒီဟာက ဒေါသရဲ့ သဘောတစ်ခုပဲ။
ပြဿနာကို မဖြေရှင်းတော့ဘဲ လူတစ်ယောက်လုံးကို စီရင်ချက်ချ လာတယ်။
ဒီလိုဖြစ်လာတဲ့အခါ “မှန်တာကိုပြောနေတာ” လို့ ကိုယ့်ကိုယ်ကို အကြောင်းပြနိုင်တယ်။
ဒါပေမယ့် ပထမပြဿနာကို ဖြေရှင်းနေသလား။
မဟုတ်တော့ဘူး။
Case B — HYPOTHETICAL
မိဘတစ်ယောက်က သားကို စာမလုပ်လို့ ဒေါသဖြစ်တယ်။
“မင်း ဒီတစ်ခါ စာမလုပ်ဘူး”
လို့ ပြောရင် လုပ်ရပ်တစ်ခုကို ပြောတာ။
“မင်းက ပျင်းတဲ့ကောင်ပဲ”
ဆိုတာနဲ့ လူတစ်ယောက်ရဲ့ identity ကို တံဆိပ်တပ်လိုက်ပြီ။
“ဒီနေ့အခန်းမရှင်းဘူး”
နဲ့
“နင်က အမြဲညစ်ပတ်တာ”
မတူဘူးနော်။
ပထမစကားက ပြင်နိုင်တဲ့အလုပ်ကို ညွှန်တယ်။
ဒုတိယစကားက လူကို နာကျင်စေတယ်။
ဒီလို အထွေထွေပြောတဲ့ “အမြဲတမ်း၊ ဘယ်တော့မှ၊ မင်းကဒီလိုလူ” စကားတွေ ဒေါသထဲမှာ အလွယ်တကူထွက်လာတတ်တယ်။
အဲဒီတော့ မိဘတို့—
သားသမီးကို ဆုံးမရမယ်။
မဆုံးမဘူးလို့ တရားက မပြောဘူး။
ဒါပေမယ့် ဆုံးမခြင်းနဲ့ နာအောင်ထိုးခြင်း မတူဘူး။
Case C — COMPOSITE TEACHING SCENARIO
မိသားစုအများအပြားမှာ တွေ့ရတတ်တဲ့ pattern တွေကို ပေါင်းထားတဲ့ composite teaching scenario တစ်ခု စဉ်းစားကြည့်ပါ။
အိမ်မှာ ငွေကြေးကိစ္စ အငြင်းပွားတယ်။
အစမှာ “ဒီလ ဝင်ငွေထက် အသုံးများနေတယ်” ဆိုတဲ့ကိစ္စ။
စကားဆက်သွားတော့—
“နင့်ဘက်အမျိုးတွေအတွက်ပဲ သုံးတာ”
“ငါ့ဘက်ကို ဘယ်တော့မှမစဉ်းစားဘူး”
“နင် အရင်ကတည်းက ဒီလို”
ဆိုပြီး အတိတ်အဟောင်းတွေ အားလုံး ပြန်ဖော်လာတယ်။
ဒီမှာ သတိတစ်ချက်ရှိရင်—
“ကျွန်မ/ကျွန်တော် အခု ငွေစာရင်းအကြောင်းပြောနေတာလား၊ ဒါမှမဟုတ် နာကျင်အောင် အတိတ်တွေ ပြန်ထုတ်နေတာလား”
လို့ ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် မေးနိုင်တယ်။
ဒီမေးခွန်းလေးက ဒေါသကို ချက်ချင်းပျောက်မသွားစေနိုင်ဘူး။
ဒါပေမယ့် ဒေါသရဲ့လက်ထဲက စကားကို နည်းနည်းပြန်ယူနိုင်တယ်။
ဒေါသကို အဒေါသနဲ့ အောင်ခြင်း
Dhammapada 223 မှာ—
“Akkodhena jine kodhaṃ”[3]
ဒေါသကို အဒေါသဖြင့် အောင်နိုင်ရန် ဟောပါတယ်။ (NTU Digital Library of Buddhist Studies)
ဒီနေရာမှာ “အဒေါသ” ဆိုတာ အားနည်းခြင်းလား။
မဟုတ်ဘူး။
မိမိကို စော်ကားနေတာလည်း ခံနေ။
မတရားတာလည်း ခံနေ။
အကုန်တိတ်နေဆိုတာ မဟုတ်ဘူး။
အဒေါသဆိုတာ—
ပြဿနာကို ဒေါသမီးနဲ့ မကိုင်ခြင်း။
အမှန်ကို အမုန်းနဲ့ မပြောခြင်း။
boundary ထားရင်တောင် မထိုးနှက်ခြင်း။
“No” ပြောရင်တောင် တစ်ဖက်လူကို လူမဟုတ်သလို မဆက်ဆံခြင်း။
ဒီဟာက ခက်တယ်နော်။
တကယ်တမ်း ဒေါသပြန်ထုတ်လိုက်ရတာ ပိုလွယ်တယ်။
တစ်ဖက်ကတစ်ခွန်း၊ ကိုယ်ကနှစ်ခွန်း။
နှစ်ဖက်လုံးအသံမြင့်။
ပြီးတော့ တိတ်သွားတယ်။
ဒါပေမယ့် တိတ်သွားတာ ငြိမ်းချမ်းသွားတာ မဟုတ်ဘူး။
အခန်းနှစ်ခန်းခွဲသွားတာ ဖြစ်နိုင်တယ်။
ဖုန်းမပြောတော့တာ ဖြစ်နိုင်တယ်။
စားပွဲတစ်လုံးတည်းမှာ ထိုင်ပြီး စိတ်နှစ်ခုဝေးသွားတာ ဖြစ်နိုင်တယ်။
ဒါကြောင့် ဒေါသကို “အနိုင်ရတာ” ဆိုတာ တစ်ဖက်လူကို စကားနဲ့ အနိုင်ယူတာ မဟုတ်ပါဘူး။
ဒေါသက ကိုယ့်ပါးစပ်ကို အုပ်ချုပ်မသွားနိုင်တာကို အနိုင်ရတာ ဖြစ်တယ်။
SN 7.1 မှာလည်း—
“Kodhaṃ chetvā sukhaṃ seti”[4]
လို့ မြတ်စွာဘုရားဟောထားပါတယ်။ (Dhamma Talks)
ဒေါသကို ဖြတ်နိုင်ရင် ချမ်းသာစွာ နေနိုင်တယ်။
စဉ်းစားကြည့်ပါ။
ည ၁၁ နာရီမှာ လင်မယားစိတ်ဆိုးကြတယ်။
စကားဆက်မပြောဘဲ—
“အခု နှစ်ယောက်လုံးစိတ်မအေးသေးဘူး။ မနက်ကျတော့ ပြန်ပြောကြရအောင်”
လို့ ရပ်နိုင်လိုက်တယ်ဆိုပါစို့။
ပြဿနာဖြေရှင်းပြီးသွားပြီလား။
မပြီးသေးဘူး။
ဒါပေမယ့် ပြဿနာအသစ် မတိုးတော့ဘူး။
ဒါကိုလည်း အောင်မြင်မှုတစ်မျိုးလို့ ယူရမယ်။
ဓမ္မလေ့ကျင့်မှုတိုင်းက တစ်ခါတည်း နိဗ္ဗာန်ရောက်တဲ့အလုပ်မျိုးမဟုတ်ဘူး။
တစ်ခါတလေ—
အကျိုးမဲ့စကားတစ်ခွန်း မထွက်အောင် ထိန်းနိုင်တာက အဲဒီညရဲ့ မဂ်လေ့ကျင့်မှုဖြစ်နိုင်တယ်။
Psychology / Neuroscience Analogy: စိတ်ရဲ့ “ဘရိတ်”
ဒီနေရာမှာ ခေတ်သစ်ပညာရပ်က analogy တစ်ခု သုံးကြည့်ရအောင်။
ANALOGY — proof မဟုတ်ပါ။
ကားမောင်းတဲ့အခါ accelerator တစ်ခုတည်းရှိလို့မရဘူး။
Brake လည်း ရှိရတယ်။
စိတ်တိုနေချိန်မှာ ပါးစပ်က ပြန်တုံ့ပြန်ချင်တာက accelerator တက်လာသလို ဖြစ်တယ်။
“အခု ပြန်ပြောလိုက်!”
“အခု ရှင်းလိုက်!”
“အခု သူနာအောင် ပြောလိုက်!”
ဆိုတဲ့ urge တက်လာတယ်။
ဒီအချိန်မှာ သတိဆိုတာ “ကားကို အမြဲရပ်ထား” တဲ့စနစ် မဟုတ်ဘူး။
လိုအပ်တဲ့အချိန် brake ချနိုင်ဖို့ ပါ။
2020 neural meta-analysis တစ်ခုမှာ state anger နဲ့ response inhibition ဆိုင်ရာ neural networks တွင် အချို့ overlap တွေ့ရှိထားပါတယ်။ ဒါပေမယ့် ဒီအချက်က သတိပဋ္ဌာန်ကို neuroscience က သက်သေပြတယ်ဆိုတာ မဟုတ်ပါ။[8] (PubMed Central (PMC))
Similarity:
အလျင်စလို တုံ့ပြန်မှုကို မလိုက်ဘဲ ရပ်နိုင်ရန် regulation/inhibition လိုတယ်။
Limit:
Neural response-inhibition model ဟာ ဗုဒ္ဓတရားရဲ့ သီလ၊ စေတနာ၊ ကံ၊ ပညာ၊ နိဗ္ဗာန် စတဲ့ doctrinal structure ကို မရှင်းပြပါဘူး။
ဒီနှစ်ခုကို မရောရဘူး။
ဒါပေမယ့် နေ့စဉ်လေ့ကျင့်မှုအတွက် “brake” ဆိုတဲ့ပုံရိပ်က မှတ်ရလွယ်တယ်။
ဒေါသထဲမှာ စကားထွက်မလာခင် brake တစ်ချက်။
အဲဒါပါပဲ။
Psychology ဘက်မှာလည်း 2025 meta-analysis မှာ anger နဲ့ rumination—ဖြစ်ပြီးသားကို ထပ်ခါထပ်ခါ လှည့်တွေးနေမှု—တို့ဆက်စပ်မှုကို တွေ့ထားတယ်။ Reappraisal နဲ့ acceptance ကတော့ anger နဲ့ ဆန့်ကျင်ဘက်ဆက်စပ်မှုတွေ ရှိခဲ့တယ်။[9] (PubMed)
ဒါကိုလည်း ဓမ္မသက်သေအဖြစ် မယူနဲ့။
လက်တွေ့သတိပေးချက်တစ်ခုအဖြစ်ပဲ ယူ။
ဒေါသဖြစ်ပြီးနောက်—
“သူအဲလိုပြောတာ...”
“သူအဲလိုလုပ်တာ...”
“သူအဲလိုပြောတာ...”
“သူအဲလိုလုပ်တာ...”
ဆိုပြီး စိတ်ထဲ replay လုပ်နေသလား။
ဒေါသနဲ့ စကားမပြောဘဲ ထိန်းထားနိုင်ခဲ့ပြီးနောက် စိတ်ထဲမှာ နာရီနှစ်နာရီ ဆက်ပြီး စစ်တိုက်နေမယ်ဆိုရင်လည်း အတွင်းမီး မငြိမ်းသေးဘူး။
ဒါကြောင့် “မပြောလိုက်ဘူး” နောက်တစ်ဆင့်မှာ—
စိတ်ထဲလည်း မပြောနေဖို့ လေ့ကျင့်ရမယ်။
“စကားမပြောမီ သတိထားခြင်း” လက်တွေ့လေ့ကျင့်နည်း
ကဲ... အခု ဦးဇင်းတို့ လက်တွေ့သုံးနိုင်အောင် ရိုးရိုးလေး လုပ်ကြည့်ရအောင်။
ဒေါသဖြစ်လာတဲ့အခါ ငါးဆင့်။
ပထမ — သိ
“အခု ဒေါသဖြစ်နေတယ်။”
မဖုံးနဲ့။
မရှက်နဲ့။
မတရားမျှတမှုကို အခုချက်ချင်း ဆုံးဖြတ်ဖို့မကြိုးစားနဲ့။
အရင်ဆုံး ကိုယ့်စိတ်အခြေအနေကို သိ။
ဒုတိယ — ပါးစပ်ကို ခဏနား
ဒေါသတက်နေချိန်မှာ အသံထွက်မယ့် စကားကို ခဏထား။
တစ်ခါတလေ ငါးစက္ကန့်။
တစ်ခါတလေ ငါးမိနစ်။
တစ်ခါတလေ—
“အခု ငါစိတ်တိုနေသေးတယ်။ ခဏနေမှ ပြောရအောင်”
လို့ နှစ်ဖက်သဘောတူ အနားယူရနိုင်တယ်။
ဒီဟာ silent treatment မဟုတ်ဘူးနော်။
Silent treatment ဆိုတာ တစ်ဖက်လူကို အပြစ်ပေးဖို့ တိတ်နေတာ။
Mindful pause ဆိုတာ မပျက်စီးအောင် ခဏနားတာ။
ရည်ရွယ်ချက်မတူဘူး။
တတိယ — ကိုယ်ထဲက ဒေါသကို ကြည့်
လက်က တင်းနေလား။
မျက်နှာပူနေလား။
နှလုံးခုန်မြန်သလား။
အသက်ရှူကြမ်းနေလား။
ခန္ဓာကိုယ်ကို စောင့်ကြည့်။
အတွေးတွေနောက် မပြေးသေးဘဲ ဖြစ်နေတဲ့အခြေအနေကို သိ။
စတုတ္ထ — စကားငါးချက် စစ်
အခု ပြောမယ့်စကား—
အချိန်တော်လား။
အမှန်လား။
နူးညံ့လား။
အကျိုးရှိလား။
မေတ္တာပါလား။
ငါးခုလုံး အပြည့်မရနိုင်ရင်တောင် နည်းနည်းစစ်ကြည့်။
အထူးသဖြင့်—
“ဒီစကား ပြဿနာကို ဖြေရှင်းမလား၊ လူကိုနာအောင်လုပ်မလား”
မေး။
ပဉ္စမ — ပြဿနာကိုသာပြော၊ လူတစ်ယောက်လုံးကို မစီရင်
“မင်းအသုံးမကျဘူး”
မပြောနဲ့။
“ဒီကိစ္စမှာ ကတိမတည်ခဲ့ဘူး၊ ဒါကြောင့် ငါစိုးရိမ်တယ်”
လို့ ပြောနိုင်တယ်။
“မင်းက ဘယ်တော့မှ ငါ့ကိုမလေးစားဘူး”
မပြောနဲ့။
“ခုနက အသံမြင့်ပြောတဲ့အခါ ငါနာကျင်တယ်။ အဲဒီပုံစံနဲ့ မပြောစေချင်ဘူး”
လို့ ပြောနိုင်တယ်။
တစ်ဖက်လူကို တိုက်ခိုက်နေတာထက် အဖြစ်အပျက်ကို အာရုံစိုက်။
ဒါဟာ secular communication technique တစ်ခုတည်းမဟုတ်ဘူး။
ကိုယ့်စိတ်မှာ ဒေါသမတိုးအောင် စောင့်ခြင်း၊ ဝစီကံကို သတိထားခြင်း၊ မေတ္တာမပျက်အောင် အလုပ်လုပ်ခြင်းတို့နဲ့ ချိတ်ထားမှ ဓမ္မလေ့ကျင့်မှု ဖြစ်လာတယ်။
“ဒါဆို အမြဲတိတ်နေရမှာလား?”
ဒီမှာ ဒကာမတစ်ယောက်က မေးနိုင်တယ်။
“ဘုန်းဘုန်း၊ တစ်ဖက်လူက အမြဲမတရားလုပ်နေရင်ရော။ တိတ်နေဖို့ပဲလား။”
မဟုတ်ဘူး။
တရားက မတရားမှုကို အားပေးတာမဟုတ်ဘူး။
သတိဆိုတာ boundary မရှိတာ မဟုတ်ဘူး။
မေတ္တာဆိုတာ အားလုံးခွင့်လွှတ်ပြီး အားလုံးခံနေဖို့ မဟုတ်ဘူး။
Right Speech မှာ “အကျိုးရှိ” ဖို့လည်း ပါတယ်။
တချို့အခြေအနေမှာ ရှင်းရှင်းပြောရမယ်။
“No.”
“ဒီလိုမပြောပါနဲ့။”
“ဒီလုပ်ရပ်ကို လက်မခံနိုင်ဘူး။”
“ဒီကိစ္စကို နောက်တစ်ယောက်ရဲ့အကူအညီနဲ့ ဖြေရှင်းရအောင်။”
လို့ ပြောရနိုင်တယ်။
တစ်ဖက်လူကို မုန်းစရာမလိုဘဲ boundary ထားနိုင်တယ်။
ကိုယ့် dignity နဲ့ တစ်ဖက်ရဲ့ dignity နှစ်ဖက်စလုံးကို ထိန်းနိုင်တယ်။
ဒါကြောင့် အဒေါသ ≠ အားနည်းခြင်း။
အဒေါသနဲ့ ပြောတဲ့ “မလုပ်ပါနဲ့” က တစ်ခါတလေ ဒေါသနဲ့အော်တဲ့စကားထက် ပိုခိုင်မာတယ်။
“ဒါဆို ဒေါသကို ဖိထားရမှာလား?”
ဒါလည်း မဟုတ်သေးဘူး။
ဖိထားပြီး—
အပြင်မှာ “ရပါတယ်၊ ဘာမှမဖြစ်ဘူး”
အတွင်းမှာတော့ တစ်ပတ်လုံး မုန်းနေမယ်ဆိုရင် လေ့ကျင့်မှုမပြည့်ဘူး။
ဒေါသကို သိ။
ချက်ချင်းမလိုက်။
အေးလာရင် ကိစ္စကို ပြန်ကိုင်။
လိုအပ်ရင် တောင်းပန်။
လိုအပ်ရင် အကူအညီယူ။
လိုအပ်ရင် boundary ထား။
ဒီဟာပါ။
Vinaya က စကားရဲ့အလေးချိန်ကို ဘာသင်ပေးသလဲ
Vinaya Bhikkhu Pācittiya 2 မှာ insulting speech — Omasavāde pācittiyaṃ — ကို ထိန်းချုပ်ထားပါတယ်။[6] (Dhamma Talks)
ဒီအာပတ်စည်းမျဉ်းကို lay family အပေါ် တိုက်ရိုက်ပြောင်းသုံးလို့ မရပါဘူး။
ဒါပေမယ့် သင်ခန်းစာရှိတယ်။
စကားဟာ အလေးမဲ့တဲ့အရာ မဟုတ်ဘူး။
“ပြောလိုက်တာပဲလေ”
လို့ မတွက်နဲ့။
စကားက relationship ကို ဖြိုနိုင်တယ်။
စကားက တစ်ယောက်ရဲ့အရှက်ကို ဖျက်နိုင်တယ်။
စကားက ကလေးတစ်ယောက်ကို နှစ်ပေါင်းများစွာ “ငါအသုံးမကျဘူး” လို့ ယုံကြည်သွားစေနိုင်တယ်။
စကားက အိမ်မှာ လုံခြုံမှုရှိတဲ့နေရာကို ကြောက်စရာနေရာဖြစ်သွားစေနိုင်တယ်။
ဒါကြောင့် သူတော်ကောင်းတို့—
အိမ်မှာ အားလုံးထက်လုံခြုံတဲ့စကားကို ပြောသင့်တယ်။
ဘာကြောင့်လဲ။
အပြင်မှာ နေ့တစ်နေ့လုံး တိုက်ခိုက်ခံပြီး အိမ်ပြန်လာတဲ့သူက အိမ်မှာပါ နာကျင်စရာစကားကြားရင် ဘယ်နေရာကို သွားအေးရမလဲ။
မိသားစုဆိုတာ perfect ဖြစ်ရမယ်လို့ မဆိုလိုဘူး။
ပြဿနာမရှိရဘူးလို့လည်း မဆိုလိုဘူး။
ပြဿနာဖြစ်လို့ရတဲ့ နေရာ၊ ဒါပေမယ့် တစ်ယောက်ကိုတစ်ယောက် ဖျက်ဆီးမပစ်တဲ့ နေရာ ဖြစ်သင့်တယ်။
AN 7.64: ဒေါသဝင်လာတဲ့အခါ အကျိုးကို အကျိုးမဲ့ထင်နိုင်တယ်
AN 7.64 မှာ ဒေါသလွှမ်းမိုးနေသူအကြောင်း အထူးထိထိမိမိ ဖော်ပြထားပါတယ်။ ဒေါသလွှမ်းမိုးသွားရင် အကျိုးအမြတ်၊ အကျိုးအနစ်ကို မှန်မှန်မမြင်နိုင်တဲ့ အခြေအနေအထိ ရောက်တတ်ကြောင်း ဟောထားပါတယ်။[5] (SuttaCentral)
ဒီနေရာမှာ မိသားစုဘဝနဲ့ချိတ်ကြည့်။
စိတ်အေးတဲ့အချိန်—
“ဒီလူကို ငါချစ်တယ်”
သိတယ်။
ဒေါသဝင်လာတဲ့အချိန်—
“ဒီလူကို ငါအနိုင်ယူရမယ်”
ဖြစ်သွားတယ်။
စိတ်အေးတဲ့အချိန်—
“သားက ကောင်းလာစေချင်တယ်”
သိတယ်။
ဒေါသတက်တဲ့အချိန်—
“အခု သူရှက်သွားအောင် ပြောချင်တယ်”
ဖြစ်တတ်တယ်။
စိတ်အေးတဲ့အချိန်—
“မိဘကို လေးစားချင်တယ်”
ဒေါသတက်တဲ့အချိန်—
“အရင်နှစ်က ပြောထားတဲ့စကားကိုပါ ပြန်ထုတ်မယ်”
ဖြစ်တတ်တယ်။
ဒီအခါ ဒေါသက မိမိရဲ့ မူလရည်ရွယ်ချက်ကို ခိုးသွားပြီ။
မူလက ချစ်တာ။
နောက်ဆုံး နာအောင်လုပ်ချင်တာ ဖြစ်သွားတယ်။
မူလက ပြဿနာဖြေရှင်းချင်တာ။
နောက်ဆုံး အနိုင်ယူချင်တာ ဖြစ်သွားတယ်။
ဒီ transition ကို သတိမိရင်—
ရပ်။
“ငါ အခု ပြဿနာဖြေရှင်းနေတာ မဟုတ်တော့ဘူး။ ငါနာအောင်ပြောချင်နေပြီ”
လို့ သိ။
အဲဒီအချိန် ပြောမယ့်စကားကို မပြောသေးနဲ့။
မတိုင်မီ — နေ့စဉ်လက်တွေ့ အဓိဋ္ဌာန်
ဒီနေ့ကစပြီး တစ်သက်လုံး မဒေါသထွက်တော့ဘူးလို့ ကတိပေးဖို့မလိုဘူး။
အဲလိုကတိက တစ်ခါတလေ လက်တွေ့မကျဘူး။
အစား—
“ဒီနေ့ ဒေါသဖြစ်တဲ့အခါ စကားတစ်ခွန်းမထွက်ခင် တစ်ကြိမ် သတိထားမယ်”
ဒီလောက်ယူ။
မနက်အိမ်ကထွက်ခင်—
“ဒီနေ့ ငါ့ကို ဘယ်သူမှ စိတ်မဆိုးစေရ” လို့ ဆုတောင်းမနေနဲ့။
ဒီဟာ ကိုယ်မထိန်းနိုင်ဘူး။
အစား—
“စိတ်ဆိုးစရာကြုံလာရင် ငါ့ဝါစာကို သတိထားနိုင်ပါစေ”
လို့ အဓိဋ္ဌာန်ထား။
ညအိပ်ခါနီး ပြန်စစ်။
ဒီနေ့ ဘယ်စကားမှာ သတိမမီခဲ့လဲ။
ဘယ်စကားကို မပြောလိုက်နိုင်ခဲ့လဲ။
ပြောမှားခဲ့ရင်—
“ငါက တရားမရှိဘူး”
လို့ ကိုယ့်ကိုယ်ကို မဖျက်နဲ့။
“ဒီနေရာက နောက်နေ့ လေ့ကျင့်ရမယ့်နေရာ”
လို့ ယူ။
တောင်းပန်စရာရှိရင် တောင်းပန်။
“ခုနက ကျွန်တော် စိတ်တိုပြီး မသင့်တော်တဲ့စကား ပြောလိုက်တယ်။ ကိစ္စကို ပြောချင်တာပါ၊ မင်းကိုနာအောင် ပြောတာ မသင့်ဘူး”
လို့ ရိုးရိုးတောင်းပန်နိုင်တယ်။
တောင်းပန်ခြင်းဟာ ရှုံးတာမဟုတ်ဘူး။
အဟံကာရကို နည်းနည်းရှုံးပေးပြီး မိသားစုကို ကယ်တာ ဖြစ်နိုင်တယ်။
ကဲ... ဒကာ ဒကာမတို့၊ ဒီနေ့နာခဲ့တဲ့အကြောင်းကို သစ္စာလေးပါးနဲ့ ပြန်ချိတ်ကြည့်ကြရအောင်။
ဒုက္ခသစ္စာ
ဒီနေ့အကြောင်းအရာမှာ ဒုက္ခဆိုတာ—
ဒေါသပူခြင်း၊
နာကျင်ခြင်း၊
စကားမှားခြင်း၊
ယုံကြည်မှုထိခိုက်ခြင်း၊
အိမ်ထဲမှာ အေးချမ်းမှုလျော့ခြင်း၊
ပြောပြီးနောက် နောင်တရခြင်း။
“တစ်ခွန်းပဲ ပြောတာ” ဆိုပေမယ့် စကားတစ်ခွန်းက အိမ်တစ်လုံးရဲ့စိတ်ခံစားမှုကို ပြောင်းစေနိုင်တယ်။
ဒါဟာ မိသားစုဘဝထဲက ဒုက္ခကို သိခြင်း။
သမုဒယသစ္စာ
ဒီဒုက္ခရဲ့အကြောင်းကို ရိုးရိုးတစ်ချက်တည်း မသတ်မှတ်ရဘူး။
တစ်ဖက်လူရဲ့လုပ်ရပ်လည်း condition ဖြစ်နိုင်တယ်။
အတိတ်နာကျင်မှုလည်း ဖြစ်နိုင်တယ်။
ပင်ပန်းမှုလည်း ဖြစ်နိုင်တယ်။
ဒါပေမယ့် ကိုယ့်အတွင်းမှာ အရေးကြီးတဲ့အချက်တွေရှိတယ်—
ဒေါသ၊
မနှစ်သက်မှု၊
“ငါမှန်ရမယ်” ဆိုတဲ့ စွဲလမ်းမှု၊
“သူရှုံးရမယ်” ဆိုတဲ့ အနိုင်ယူလိုစိတ်၊
အဟောင်းကို ပြန်မွှေတဲ့ အတွေး၊
မသိမသာ လောင်နေတဲ့ အမုန်း။
ဒါတွေကို မသိဘဲ လိုက်ရင် ဒုက္ခဆက်ပေါ်တယ်။
နိရောဓသစ္စာ
ဒါဆို လွတ်မြောက်မှုဘက်က ဘာလဲ။
အဲဒီစက္ကန့်မှာ ဒေါသနောက်မလိုက်နိုင်ခြင်း။
မုန်းတီးစကား မထွက်ခြင်း။
အပူနည်းလာခြင်း။
“အခု ငါအနိုင်ရဖို့မလိုဘူး။ မှန်ကန်စွာပြောဖို့လိုတယ်”
လို့ နေရာပြောင်းနိုင်ခြင်း။
ဒေါသဟာ “ငါ” မဟုတ်ဘူးလို့ သိလာပြီး မလိုက်နိုင်တဲ့အခါ အပူလျော့တဲ့အရသာ ရှိတယ်။
အဲဒီအပူငြိမ်းမှုက လမ်းညွှန်ချက်တစ်ခုပါ။
မဂ္ဂသစ္စာ
ဒီနေ့လက်တွေ့မဂ်က—
သမ္မာဒိဋ္ဌိ — ဒေါသနဲ့ပြောတဲ့စကားက အကျိုးဆက်ရှိတယ်လို့ သိခြင်း။
သမ္မာသင်္ကပ္ပ — မနာကျင်စေချင်တဲ့ ရည်ရွယ်ချက်ကို ပြန်တည်ခြင်း။
သမ္မာဝါစာ — အချိန်တော်၊ မှန်၊ နူးညံ့၊ အကျိုးရှိ၊ မေတ္တာပါအောင် ပြောခြင်း။
သမ္မာဝါယာမ — မထွက်သေးတဲ့ အကုသိုလ်စကားကို မထွက်အောင် ကြိုးစားခြင်း၊ ထွက်လာပြီးသား ဒေါသကို လျှော့ချခြင်း။
သမ္မာသတိ — “ဒေါသဖြစ်နေတယ်၊ ပြန်ပြောချင်နေတယ်” ကို အချိန်မီသိခြင်း။
သမ္မာသမာဓိ — လှုပ်ရှားနေတဲ့စိတ်ကို ခဏတည်ငြိမ်အောင် ထားနိုင်ခြင်း။
သူတော်ကောင်းတို့—
ဒီနေ့ တရားရဲ့ မဂ်ဟာ အဝေးကြီးမှာ မရှိဘူး။
မီးဖိုချောင်ထဲမှာ ရှိတယ်။
ကားထဲမှာ ရှိတယ်။
ဖုန်း message ရိုက်နေတဲ့ လက်ချောင်းထဲမှာ ရှိတယ်။
ဇနီးနဲ့ အငြင်းပွားတဲ့အချိန်မှာ ရှိတယ်။
သားသမီးကို ဆုံးမမယ့်အချိန်မှာ ရှိတယ်။
မိဘနဲ့ သဘောမတူတဲ့အချိန်မှာ ရှိတယ်။
စကားတစ်ခွန်း မထွက်ခင်က အဲဒီအချိန်လေးဟာ မဂ်လေ့ကျင့်နိုင်တဲ့အချိန် ဖြစ်တယ်။
တစ်နေ့မှာ ကိုယ်ချစ်တဲ့သူနဲ့ အတူနေဖို့ အချိန်က အမြဲတမ်းရှိနေမှာ မဟုတ်ဘူး။
အခုတစ်အိမ်တည်းနေကြတဲ့သူတွေ တစ်နေ့မှာ အဝေးသွားနိုင်တယ်။
လူ့ဘဝမှာ အပြောင်းအလဲရှိတယ်။
ဒါကြောင့် သူတော်ကောင်းတို့—
ကိုယ်ချစ်တဲ့သူတစ်ယောက်နဲ့ နောက်ဆုံးပြောမိတဲ့စကားဟာ ဘယ်စကားဖြစ်မလဲဆိုတာ ကိုယ်မသိနိုင်ဘူး။
ဒီအချက်ကို ကြောက်စိတ်ဖြစ်ဖို့ မယူပါနဲ့။
သတိထားဖို့ ယူပါ။
စကားတစ်ခွန်းကို မေတ္တာနဲ့ ပြောနိုင်ရင် ပြော။
အခုမေတ္တာမရှိသေးရင် ခဏမပြောသေးနဲ့။
စိတ်အေးလာအောင် စောင့်။
ပြီးမှ ပြော။
ဒီနေ့ အိမ်ပြန်သွားတဲ့အခါ “ငါဒီတရားနာခဲ့တယ်” လို့ လူတိုင်းကို သင်တန်းပေးမနေနဲ့။
ကိုယ့်ပါးစပ်က စမ်း။
တစ်ခါပဲ။
ဒေါသဖြစ်လာတဲ့အခါ—
“မပြောသေးနဲ့”
လို့ ကိုယ့်ကိုယ်ကို ပြောကြည့်။
အသက်တစ်ချက်သိ။
စိတ်ကိုသိ။
ပြီးမှ—
“ဒီစကားက အချိန်တော်လား၊ အမှန်လား၊ နူးညံ့လား၊ အကျိုးရှိလား၊ မေတ္တာပါလား”
စစ်။
ဒီတစ်ချက်ကနေ မိသားစုတစ်ခုရဲ့ စကားယဉ်ကျေးမှု ပြောင်းနိုင်ပါတယ်။
မိသားစုအတွင်း မုန်းတီးမှုလျော့ပါစေ။
အပြစ်ပြောခြင်းနည်းပါစေ။
အချင်းချင်း နားထောင်နိုင်ကြပါစေ။
မှားရင် တောင်းပန်နိုင်ကြပါစေ။
နာကျင်ရင် အမုန်းမတိုးဘဲ ပြောနိုင်ကြပါစေ။
မိဘ၊ သားသမီး၊ လင်မယား၊ မောင်နှမ၊ ဆွေမျိုးအချင်းချင်း မေတ္တာနှင့် အကျိုးရှိသောဝါစာကို ကျင့်သုံးနိုင်ကြပါစေ။
မိမိစိတ်မှာ ဖြစ်လာသော ဒေါသကို သတိ၊ ပညာဖြင့် သိမြင်၍ အကုသိုလ်ဝစီကံ မဖြစ်မီ ထိန်းသိမ်းနိုင်ကြပါစေ။
အဒေါသဖြင့် ဒေါသကို ကျော်လွှားပြီး ငြိမ်းအေးမှုဘက်သို့ လှမ်းနိုင်ကြပါစေ။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု