"နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ" (၃) ကြိမ်။
"ဝန္ဒာမိ စေတိယံ သဗ္ဗံ သဗ္ဗဌာနေသု ပတိဋ္ဌိတံ၊ သရီရဓာတု မဟာဗောဓိံ ဗုဒ္ဓရူပံ သဗ္ဗံ သဒါ။"
(အရပ်လေးမျက်နှာ၊ အရပ်တစ်ပါး၌ တည်ရှိကုန်သော စေတီပုထိုး၊ ဓာတ်တော်၊ ဗောဓိညောင်ပင်၊ ရုပ်ပွားတော် အားလုံးတို့ကို အခါခပ်သိမ်း ဘုရားတပည့်တော် ရှိခိုးပါ၏။)
"ဝန္ဒာမိ ဓာတုယော ဣဓ ပတိဋ္ဌိတာ သွာဂတ နာမ ဝိဟာရေ၊ တာသံ ရက္ခဏ-ဂေါပန-ပရိဟာရ-ကရဏံ၊ မယာ ဘိက္ခု ဓမ္မသာမိ သိရိဒန္တမဟာပါလက နာမ သက္ကစ္စံ ပဝတ္တတိ။"
(ဤ သွာဂတ မည်သော ကျောင်းတိုက်၌ တည်ရှိကုန်သော ဓာတ်တော်တို့ကို ဘုရားတပည့်တော် ရှိခိုးပါ၏။ ထိုဓာတ်တော်တို့ကို စောင့်ရှောက်ခြင်း၊ လုံခြုံစေခြင်း၊ သယ်ဆောင်ပူဇော်ခြင်း ကိစ္စရပ်များကို ဘုရားတပည့်တော် အရှင်ဓမ္မသာမိ သိရိဒန္တမဟာပါလက သည် ရိုသေစွာ ဆောင်ရွက်ပါ၏။)
"သဗ္ဗေ ဝန္ဒာမိ တေ အဟံ။"
(ထိုစေတီ၊ ဓာတ်တော်၊ ဗောဓိ၊ ရုပ်ပွားတော် အားလုံးတို့ကို ဘုရားတပည့်တော်သည် ရှိခိုးပါ၏။)
"အနန္တောအနန္တငါးပါးကို အာရုံပြု၍ ညီညာဖြဖြ ကန်တော့ကြပါစို့။"
"နမော ဗုဒ္ဓဿ၊ နမော ဓမ္မဿ၊ နမော သံဃဿ၊ နမော မာတာပိတုဿ၊ နမော အာစရိယဿ"။
နိုဝင်ဘာလ၏ နောက်ဆုံးရက်၊ လကွယ်နေ့ (Lakwai Day) ဖြစ်သော ဤအချိန်အခါသမယတွင် တစ်လတာ ပြုလုပ်ခဲ့သမျှသော ကုသိုလ်ကောင်းမှုများကို ပြန်လည်ဆင်ခြင်၍ ဝမ်းမြောက်နုမော် သာဓုခေါ်နိုင်ကြပါစေ။
ယနေ့ ဦးဇင်းတို့ ဟောကြားမည့် တရားခေါင်းစဉ်ကတော့ "နိုဝင်ဘာလချုပ် အနုမောဒနာ (Audit)" ဖြစ်ပါတယ်။ စီးပွားရေးလောကမှာ လကုန်ရင် "စာရင်းချုပ်" (Closing Accounts) လုပ်ရသလို၊ ကုသိုလ်ရေးလောကမှာလည်း လကုန်ရင် "အနုမောဒနာ" (ဝမ်းမြောက်ခြင်း) ပြုလုပ်ပြီး "ကုသိုလ်စာရင်းစစ်" (Merit Audit) ဖို့ လိုအပ်ပါတယ်။ ဒါမှသာ မိမိတို့ရဲ့ လုပ်ဆောင်ချက်တွေက ထိရောက်မှု ရှိမရှိ၊ သာသနာအတွက် အမှန်တကယ် အကျိုးရှိမရှိ သိမြင်နိုင်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီအချက်ကို သုတ္တသင်္ဂဟကျမ်း နိဂုံးပိုင်းနှင့် ခေတ်သစ် Philanthropy Audit (ပရဟိတ လုပ်ငန်းစဉ် စစ်ဆေးခြင်း) ပညာရပ်တို့ ပေါင်းစပ်ပြီး လေ့လာကြည့်ကြရအောင်။
ဒီအတွက် အခြေခံရမယ့် ပါဠိတော်ကတော့ သုတ္တသင်္ဂဟကျမ်း ဖြစ်ပါတယ်။ "သင်္ဂဟ" ဆိုတာ "ပေါင်းရုံးရေတွက်ခြင်း၊ သိမ်းဆည်းခြင်း" လို့ အဓိပ္ပာယ်ရပါတယ်။ ဘုရားရှင် ဟောကြားခဲ့တဲ့ သုတ္တန်တွေကို တစ်စုတစ်စည်းတည်း ဖြစ်အောင် ပေါင်းရုံးသကဲ့သို့၊ ကျွန်ုပ်တို့ တဘဝလုံး၊ တစ်လလုံး ပြုလုပ်ခဲ့တဲ့ ကုသိုလ်တွေကိုလည်း ပြန်လည်ပေါင်းရုံးပြီး နှလုံးသွင်းရပါမယ်။ ရှေးသူတော်ကောင်းများက "ပုညံ စေ ပုရိသော ကယိရာ၊ ကယိရာထေနံ ပုနပ္ပုနံ" (ယောက်ျားသည် ကောင်းမှုကို ပြုငြားအံ့၊ ထိုကောင်းမှုကို ထပ်ကာထပ်ကာ ပြုရာ၏) လို့ ဆိုခဲ့ပါတယ်။ ဒါပေမယ့် ထပ်ကာထပ်ကာ ပြုရုံနဲ့ မပြီးဘဲ၊ ပြုပြီးတိုင်း "ပစ္စဝေက္ခဏာ" (ပြန်လည်ဆင်ခြင်ခြင်း) ပြုမှသာ ကုသိုလ်က အရောင်တောက်တာ ဖြစ်ပါတယ်။ လကွယ်နေ့လို နေ့မျိုးမှာ ရှေးမြန်မာဘုရင်တွေဟာ "လွှတ်တော်မတက်၊ သာသနာရေး စာရင်းစစ်" လေ့ ရှိခဲ့ကြပါတယ်။
အေး... ဒီအချက်ကို ခေတ်သစ် Philanthropy & Impact Audit (ပရဟိတနှင့် အကျိုးသက်ရောက်မှု စစ်ဆေးခြင်း) ရှုထောင့်ကနေ ကြည့်လိုက်ရင် အလွန်စိတ်ဝင်စားဖို့ ကောင်းပါတယ်။ သာမန် "Financial Audit" (ဘဏ္ဍာရေး စစ်ဆေးခြင်း) က "ငွေဘယ်လောက် ဝင်လဲ၊ ဘယ်လောက် ထွက်လဲ၊ ဘယ်လောက် ကျန်လဲ" ဆိုတာကိုပဲ စစ်ပါတယ်။ ဒါပေမယ့် "Impact Audit" ကတော့ "ငွေထွက်သွားလို့ ဘာအကျိုးရလိုက်လဲ" (Output vs. Outcome) ဆိုတာကို စစ်ဆေးပါတယ်။
- Output (လုပ်ဆောင်ချက်): လူ ၁၀၀ ကို ထမင်းကျွေးလိုက်တယ်။
- Outcome (ရလဒ်): အဲဒီလူ ၁၀၀ ဗိုက်ဝသွားလို့ စိတ်ချမ်းသာပြီး တရားနာနိုင်သွားတယ်။
- Impact (သက်ရောက်မှု): ရေရှည်မှာ သူတို့ရဲ့ စိတ်ဓာတ်တွေ ပြောင်းလဲပြီး လူ့အဖွဲ့အစည်း ပိုငြိမ်းချမ်းသွားတယ်။
အလှူတစ်ခု အောင်မြင်တယ်ဆိုတာ "ပိုက်ဆံကုန်သွားတာ" (Spending) မဟုတ်ဘဲ၊ "အကျိုးသက်ရောက်မှု ရှိတာ" (Impact) ကို ဆိုလိုတာပါ။
ဒီသဘောတရားကို သွာဂတပြတိုက်ရဲ့ Case-A334 ဖြစ်ရပ်နဲ့ ယှဉ်ပြီး စဉ်းစားကြည့်ရအောင်။ နိုဝင်ဘာလ ကုန်တဲ့အခါ အလှူရှင် အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုက သူတို့လှူထားတဲ့ ငွေတွေကို ဘယ်လိုသုံးလဲဆိုတာ "Audit" (စာရင်းစစ်) လာလုပ်ပါတယ်။ သူတို့က စီးပွားရေးသမားတွေဆိုတော့ စာရင်းဇယား အတိအကျ လိုချင်ကြတယ်။ "ဦးဇင်း... ဆန်ဖိုး ဘယ်လောက်ကုန်လဲ၊ ဆီဖိုး ဘယ်လောက်ကုန်လဲ၊ လက်ကျန် ဘယ်လောက်လဲ" လို့ မေးပါတယ်။ ဒါက Financial Audit ပါ။ မှန်ပါတယ်။ ဒါပေမယ့် မပြည့်စုံပါဘူး။
အဲဒီအချိန်မှာ ဦးဇင်းတို့က Policy 11, Article 11.1 (Transparency & Impact Reporting) ကို ကိုင်စွဲပြီး တုံ့ပြန်ပါတယ်။ ဦးဇင်းက ငွေစာရင်းရှင်းတမ်း (Financial Report) တင်မကဘဲ၊ Template T255 (Monthly Impact Assessment Report) ကိုပါ ပူးတွဲ တင်ပြလိုက်ပါတယ်။
T255 မှာ ဘာတွေပါသလဲဆိုတော့ -
၁။ Quantitative Data (အရေအတွက်): ဘုရားဖူး ၁၅,၀၀၀ လာရောက်ခဲ့သည်။ ပန်း ၁၀,၀၀၀ ပူဇော်ခဲ့သည်။
၂။ Qualitative Data (အရည်အသွေး): ဘုရားဖူးများ၏ Feedback များ (ဥပမာ - "စိတ်ညစ်နေတာ ဒီရောက်မှ ပျောက်သွားတယ်"၊ "တရားထိုင်ချင်စိတ် ပေါက်သွားတယ်")။
၃။ Strategic Alignment (ရည်မှန်းချက် ကိုက်ညီမှု): သာသနာပြုလုပ်ငန်းစဉ် ဘယ်နှစ်ရာခိုင်နှုန်း ပြီးစီးကြောင်း။
ဦးဇင်းက အလှူရှင်တွေကို T255 ကို ဖွင့်ပြပြီး ရှင်းပြပါတယ်။ "ဒကာကြီးတို့... ငွေစာရင်းအရတော့ သိန်း (၅၀) ကုန်သွားပါပြီ။ ဒါပေမယ့် ဒီသိန်း (၅၀) က ပျောက်သွားတာ မဟုတ်ပါဘူး။ 'လူငယ် (၂၀၀) ရဲ့ နှလုံးသားထဲမှာ ယဉ်ကျေးမှု တန်ဖိုးတွေအဖြစ်' ပြောင်းလဲသွားပါတယ်။ 'ဘုရားဖူး (၅၀၀၀) ရဲ့ စိတ်အေးချမ်းမှုအဖြစ်' ပြောင်းလဲသွားပါတယ်။ ဒါဟာ ဒကာကြီးတို့ ရရှိလိုက်တဲ့ 'Samsaric ROI' (သံသရာ အကျိုးအမြတ်) ပါပဲ" လို့ ပြောလိုက်ပါတယ်။
အဲဒီတော့မှ အလှူရှင်တွေက "ဪ... ကျွန်တော်တို့က ငွေကုန်တာပဲ တွက်နေမိတာ။ တကယ်တော့ ကုသိုလ်အမြတ်က မခန့်မှန်းနိုင်အောင် များပါလား" ဆိုပြီး ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာ "သာဓု" ခေါ်ကြပါတယ်။ ဒါဟာ "Audit" လုပ်ခြင်းရဲ့ အနှစ်သာရပါပဲ။ ငွေကို စစ်ရင်း စိတ်ကိုပါ စစ်ဆေးလိုက်တာ (Checking the Mind) ဖြစ်ပါတယ်။
ဒါကြောင့် သူတော်ကောင်းတို့... ဒီနေ့ လကွယ်နေ့မှာ ကိုယ့်ကိုယ်ကို Audit ပြန်လုပ်ကြည့်ပါ။ "ငါ ဒီတစ်လလုံး ဘာတွေ လုပ်ခဲ့သလဲ"။
- ငွေဘယ်လောက် ကုန်သွားလဲ ဆိုတာထက်၊ "ငါ့စိတ် ဘယ်လောက် ဖြူစင်သွားလဲ" (Outcome)။
- အလုပ်ဘယ်လောက် ပြီးလဲ ဆိုတာထက်၊ "ပါရမီ ဘယ်လောက် ဖြစ်သွားလဲ" (Impact)။
ဒီလို စစ်ဆေးမှသာ အကုသိုလ် အကြွေးတွေ ကင်းစင်ပြီး၊ ကုသိုလ် အမြတ်တွေနဲ့ ဒီဇင်ဘာလသစ်ကို ကူးပြောင်းနိုင်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။
လကွယ်နေ့ဆိုတာ အမှောင်ဆုံးနေ့ ဖြစ်ပေမယ့်၊ ပညာရှိတွေအတွက်တော့ "မိမိစိတ်ကို ပြန်လည်သုံးသပ်ပြီး အလင်းရောင်ရှာဖွေတဲ့နေ့" ဖြစ်ပါတယ်။ သုတ္တသင်္ဂဟကျမ်းမှာ ပြဆိုသကဲ့သို့ ကောင်းမှုကုသိုလ် အစုအဝေးကို ပေါင်းရုံးရေတွက်ပြီး "ငါ့ဘဝတော့ အချည်းနှီး မဖြစ်ခဲ့ပါလား" ဆိုတဲ့ ပီတိ (Joy) ကို ရယူကြပါ။
ယနေ့ ဟောကြားအပ်သော 'နိုဝင်ဘာလချုပ် အနုမောဒနာ (Audit)' တရားတော်ကို နာယူကြရသော သင်သူတော်ကောင်း အပေါင်းတို့သည် တစ်လတာ ပြုလုပ်ခဲ့သမျှသော ကုသိုလ်များကို စနစ်တကျ သုံးသပ်ဆင်ခြင်နိုင်ကြပါစေ၊ အပေါ်ယံ အရေအတွက် (Output) ထက်၊ စစ်မှန်သော အကျိုးသက်ရောက်မှု (Impact) ကို ဦးတည်၍ သာသနာပြုနိုင်ကြပါစေ၊ လဟောင်းမှ အကုသိုလ်ဟောင်းများကို စွန့်ပယ်၍ လသစ်တွင် မင်္ဂလာအဖြာဖြာနှင့် ပြည့်စုံကြပါစေကုန်သတည်း။
"ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု" (၃) ကြိမ်။
ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက
The Office Of Siridantamahapalaka
The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum.
နေ့စွဲ - ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၃၀ ရက် (လကွယ်နေ့)
ORCID: 0009-0000-0697-4760
သာသနာတော်နှင့် ရှေးဟောင်းသုတေသနဆိုင်ရာ အသိပညာများကို စနစ်တကျ လေ့လာလိုပါက ဦးဇင်းတို့၏ Facebook Group တွင်လည်း ပါဝင်ဆွေးနွေးနိုင်ပါကြောင်း ဖိတ်ကြားအပ်ပါသည်။
