Day 327 Nov 23 စီမံကိန်းစီမံခန့်ခွဲမှုနှင့် ဝိနည်း (၈) - ကျင့်ဝတ်နှင့်ညီသော အရင်းအမြစ်ရှာဖွေခြင်း (Project Management and Vinaya - Part 8: Ethical Sourcing) ဝိနည်းပိဋက၊ ပရိဝါရပါဠိတော် (ကထိနဘေဒ) Ethical Sourcing (Supply Chain Transparency & Fair Trade) T243 (Procurement & Vendor Vetting Record) / Case-P327 Policy 8, Article 8.6 (Ethical Supply Chain & Vendor Integrity)
"နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ" (၃) ကြိမ်။
"ဝန္ဒာမိ စေတိယံ သဗ္ဗံ သဗ္ဗဌာနေသု ပတိဋ္ဌိတံ၊ သရီရဓာတု မဟာဗောဓိံ ဗုဒ္ဓရူပံ သဗ္ဗံ သဒါ။"
(အရပ်လေးမျက်နှာ၊ အရပ်တစ်ပါး၌ တည်ရှိကုန်သော စေတီပုထိုး၊ ဓာတ်တော်၊ ဗောဓိညောင်ပင်၊ ရုပ်ပွားတော် အားလုံးတို့ကို အခါခပ်သိမ်း ဘုရားတပည့်တော် ရှိခိုးပါ၏။)
"ဝန္ဒာမိ ဓာတုယော ဣဓ ပတိဋ္ဌိတာ သွာဂတ နာမ ဝိဟာရေ၊ တာသံ ရက္ခဏ-ဂေါပန-ပရိဟာရ-ကရဏံ၊ မယာ ဘိက္ခု ဓမ္မသာမိ သိရိဒန္တမဟာပါလက နာမ သက္ကစ္စံ ပဝတ္တတိ။"
(ဤ သွာဂတ မည်သော ကျောင်းတိုက်၌ တည်ရှိကုန်သော ဓာတ်တော်တို့ကို ဘုရားတပည့်တော် ရှိခိုးပါ၏။ ထိုဓာတ်တော်တို့ကို စောင့်ရှောက်ခြင်း၊ လုံခြုံစေခြင်း၊ သယ်ဆောင်ပူဇော်ခြင်း ကိစ္စရပ်များကို ဘုရားတပည့်တော် အရှင်ဓမ္မသာမိ သိရိဒန္တမဟာပါလက သည် ရိုသေစွာ ဆောင်ရွက်ပါ၏။)
"သဗ္ဗေ ဝန္ဒာမိ တေ အဟံ။"
(ထိုစေတီ၊ ဓာတ်တော်၊ ဗောဓိ၊ ရုပ်ပွားတော် အားလုံးတို့ကို ဘုရားတပည့်တော်သည် ရှိခိုးပါ၏။)
"အနန္တောအနန္တငါးပါးကို အာရုံပြု၍ ညီညာဖြဖြ ကန်တော့ကြပါစို့။"
"နမော ဗုဒ္ဓဿ၊ နမော ဓမ္မဿ၊ နမော သံဃဿ၊ နမော မာတာပိတုဿ၊ နမော အာစရိယဿ"။
အလှူဖိတ်စာများနှင့် မင်္ဂလာဆောင်များ ပေါများသော ဤကာလတွင် သူတော်ကောင်းတို့ စီစဉ်ဆောင်ရွက်သမျှ ပွဲလမ်းသဘင် ကိစ္စရပ်များ၌ အစ၊ အလယ်၊ အဆုံး သုံးပါးလုံး မင်္ဂလာရှိကြပါစေ။
ယနေ့ ဦးဇင်းတို့ ဟောကြားမည့် တရားခေါင်းစဉ်ကတော့ "စီမံကိန်းစီမံခန့်ခွဲမှုနှင့် ဝိနည်း (အပိုင်း-၈)" ဖြစ်ပြီး၊ အဓိက ဦးစားပေး ဆွေးနွေးမှာကတော့ "Ethical Sourcing" လို့ခေါ်တဲ့ ကျင့်ဝတ်နှင့်ညီသော အရင်းအမြစ် ရှာဖွေခြင်းအကြောင်း ဖြစ်ပါတယ်။ နိုဝင်ဘာလလို ပွင့်လင်းရာသီမှာ အလှူအတန်းတွေ၊ ဘုရားတည်တာတွေ၊ ကျောင်းဆောက်တာတွေ အများကြီး လုပ်ကြပါတယ်။ စီမံကိန်းတစ်ခု လုပ်ပြီဆိုရင် "ပစ္စည်းဝယ်ရတယ်"၊ "လူငှားရတယ်"၊ "ကန်ထရိုက် ပေးရတယ်"။ ဒီလိုလုပ်ဆောင်ရာမှာ "ဈေးသက်သာရင် ပြီးရော၊ မြန်ရင် ပြီးရော" ဆိုပြီး လုပ်လို့ မရပါဘူး။ ဝိနည်းတော်အရ "ဓမ္မိယ" (တရားသဖြင့် ရအပ်သော) ဖြစ်ဖို့ အလွန်အရေးကြီးပါတယ်။
ဒီအကြောင်းအရာအတွက် ဦးဇင်းတို့ အခြေခံရမယ့် ပါဠိတော်ကတော့ ဝိနည်းပိဋက၊ ပရိဝါရပါဠိတော်မှာ လာရှိတဲ့ အဆုံးအဖြတ်များ ဖြစ်ပါတယ်။ ဝိနည်းတော်မှာ ရဟန်းတစ်ပါးအနေနဲ့ သင်္ကန်း၊ ဆွမ်း၊ ကျောင်း၊ ဆေး ဆိုတဲ့ ပစ္စည်းလေးပါးကို ရှာဖွေရာမှာ "အနေသန" (မလျော်ကန်သော ရှာဖွေခြင်း) ကင်းရှင်းဖို့ လိုအပ်ပါတယ်။ ပရိဝါရပါဠိတော်၊ ကထိနဘေဒ အခန်းမှာ သင်္ကန်းတစ်ထည်ရဲ့ ဖြစ်တည်မှုကို စိစစ်ရာ၌ အောက်ပါအတိုင်း စံနှုန်းသတ်မှတ်ထားပါတယ်။
"အနိမိတ္တံ အပရိကထံ၊ ကုလေသု အနဘိဟဋံ။ ဧဝံ လဒ္ဓံ စီဝရံ၊ ကထိနံ အဋ္ဌရိတုံ ဝဋ္ဋတိ။"
ဒီပါဠိဂါထာလေးရဲ့ အနက်အဓိပ္ပာယ်ကို စေ့စေ့စပ်စပ် လေ့လာကြည့်ရအောင်။
"အနိမိတ္တံ - (သင်္ကန်းလိုချင်၍) နိမိတ်ပြခြင်းမှ ကင်းသော၊ အပရိကထံ - (သွယ်ဝိုက်၍) ပြောဆိုခြင်းမှ ကင်းသော၊ ကုလေသု - ဒကာ ဒကာမတို့ထံမှ၊ အနဘိဟဋံ - (အတင်းအကျပ် တောင်းယူ၍) ဆောင်ယူခြင်း မဟုတ်သော၊ ဧဝံ - ဤသို့၊ လဒ္ဓံ - တရားသဖြင့် ရရှိအပ်သော၊ စီဝရံ - သင်္ကန်းဖြင့်သာ၊ ကထိနံ - ကထိန်ခင်းခြင်းငှာ၊ ဝဋ္ဋတိ - အပ်စပ်၏။"
ဆိုလိုတာက ကထိန်သင်္ကန်းတစ်ထည် ဖြစ်မြောက်ဖို့အတွက် အဲဒီသင်္ကန်းရဲ့ "Source" (မူလအစ) ဟာ သန့်ရှင်းရပါမယ်။ ရဟန်းက ပူဆာလို့ ရတာမဖြစ်ရဘူး။ ဒကာက မလှူချင်ဘဲ အားနာလို့ လှူရတာ မဖြစ်ရဘူး။ အရင်းအမြစ်က "Pure" (စင်ကြယ်) မှသာ အဲဒီသင်္ကန်းဟာ ကထိန်အရာ မြောက်ပါတယ်။ အကယ်၍ မတရားသောနည်းနဲ့ ရထားတဲ့ သင်္ကန်းကို ကထိန်ခင်းရင် အဲဒီကထိန်က "မိုးသီးမုန်တိုင်းမိတဲ့ လယ်ခင်း" လိုပဲ အကျိုးမပေးဘဲ ပျက်စီးတတ်ပါတယ်။
အေး... ဒီဝိနည်းသဘောတရားကို ခေတ်သစ် စီမံကိန်းစီမံခန့်ခွဲမှု (Project Management) နဲ့ စီးပွားရေးပညာရပ်မှာ "Ethical Sourcing" (ကျင့်ဝတ်နှင့်ညီသော အရင်းအမြစ်ရှာဖွေမှု) သို့မဟုတ် "Responsible Supply Chain" (တာဝန်ယူမှုရှိသော ကုန်စည်စီးဆင်းမှု) လို့ ခေါ်ဆိုပါတယ်။ ကမ္ဘာကျော် ကုမ္ပဏီကြီးတွေဟာ အခုအခါမှာ ကုန်ပစ္စည်းတစ်ခု ထုတ်လုပ်ရင် "ဒီပစ္စည်းမှာပါတဲ့ ကုန်ကြမ်းတွေက ဘယ်ကရလဲ" ဆိုတာကို စစ်ဆေးလာကြပါတယ်။ ဥပမာ - စိန်တစ်ပွင့် ဝယ်ရင် "Blood Diamond" (စစ်ပွဲဒေသက ထွက်ပြီး လူသတ်၊ ဓားပြတိုက် ရယူထားတဲ့ စိန်) မဟုတ်ကြောင်း သက်သေပြရပါတယ်။ အဆောက်အအုံ ဆောက်ရင် သုံးတဲ့ သစ်တွေက "တရားမဝင် ခိုးထုတ်ထားတဲ့ သစ်" မဟုတ်ကြောင်း၊ အလုပ်သမားတွေက "Forced Labor" (အတင်းအကျပ် ခိုင်းစေခံရသူများ) မဟုတ်ကြောင်း စိစစ်ရပါတယ်။ ဒါဟာ "Supply Chain Integrity" (ကုန်စည်လမ်းကြောင်း ဖြောင့်မတ်မှန်ကန်မှု) ပါပဲ။
ဒီသဘောတရားကို သွာဂတပြတိုက်ရဲ့ လက်တွေ့ဖြစ်ရပ် Case-P327 နဲ့ ချိတ်ဆက်ပြီး ဇာတ်လမ်းတစ်ပုဒ်လို ပြောပြချင်ပါတယ်။ တစ်ခါက ပြတိုက်မှာ ဓာတ်တော်တိုက်သစ် တည်ဆောက်ဖို့အတွက် "ရွှေထီးတော်" တစ်လက် တင်လှူဖို့ စီစဉ်ကြပါတယ်။ အလှူရှင် ဒကာကြီးတစ်ယောက်က မတည်လှူဒါန်းထားတာပါ။ စီမံကိန်းတန်ဖိုးကလည်း မနည်းပါဘူး။ ဒီတော့ "တင်ဒါ" (Tender) ခေါ်လိုက်တဲ့အခါ ဆောက်လုပ်ရေး ကုမ္ပဏီ (၃) ခု လာလျှောက်ကြတယ်။
ပထမကုမ္ပဏီနဲ့ ဒုတိယကုမ္ပဏီက ဈေးနှုန်း သင့်တင့်တယ်။ ဒါပေမယ့် တတိယကုမ္ပဏီကတော့ ဈေးနှုန်းက တော်တော်လေးကို သက်သာနေတယ်။ သူတို့က "ကျွန်တော်တို့က ဈေးအနည်းဆုံးနဲ့ အမြန်ဆုံး ပြီးအောင် လုပ်ပေးပါမယ်" လို့ ကတိပေးတယ်။ သာမန် စီးပွားရေးအမြင်နဲ့ ကြည့်ရင် "Low Cost, Fast Delivery" ဆိုတော့ တတိယကုမ္ပဏီကို ရွေးလိုက်ချင်စရာပါပဲ။ အလှူရှင် ဒကာကြီးကလည်း "ဦးဇင်း... ပိုက်ဆံပိုကျန်ရင် တခြားနေရာ သုံးလို့ရတာပေါ့၊ ဒီကုမ္ပဏီပဲ ရွေးလိုက်ပါ" လို့ တိုက်တွန်းပါတယ်။
ဒါပေမယ့် ဦးဇင်းတို့က "ဝိနည်း" နဲ့အညီ စီမံခန့်ခွဲတဲ့ အဖွဲ့အစည်း ဖြစ်တဲ့အတွက် ချက်ချင်း မဆုံးဖြတ်ပါဘူး။ Policy 8, Article 8.6 (Ethical Supply Chain & Vendor Integrity) ကို ကိုင်စွဲလိုက်ပါတယ်။ ဒီမူဝါဒမှာ "ပြတိုက်၏ လုပ်ငန်းများတွင် ပါဝင်သော ကန်ထရိုက်တာများသည် အလုပ်သမား ဥပဒေနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဥပဒေများကို လိုက်နာရမည်" လို့ ပြဋ္ဌာန်းထားပါတယ်။
အဲဒီနောက် ဦးဇင်းတို့က Template T243 (Procurement & Vendor Vetting Record) ကို ထုတ်ပြီး ကုမ္ပဏီ (၃) ခုလုံးကို "Due Diligence" (နောက်ကြောင်းရာဇဝင် စစ်ဆေးခြင်း) လုပ်ပါတယ်။ T243 မှာ ကုမ္ပဏီရဲ့ မှတ်ပုံတင်၊ အခွန်ဆောင်ထားမှု၊ အလုပ်သမား လစာပေးချေမှု မှတ်တမ်းတွေကို စစ်ဆေးတဲ့ ဇယားကွက်တွေ ပါပါတယ်။
စစ်ဆေးလိုက်တဲ့အခါမှာတော့ တတိယကုမ္ပဏီရဲ့ "ဈေးသက်သာခြင်း" လျှို့ဝှက်ချက် ပေါ်လာပါတယ်။ သူတို့ဟာ နယ်စပ်ဘက်က တရားမဝင် သစ်တွေကို သုံးထားတယ်။ လုပ်ငန်းခွင်မှာ ကလေးလုပ်သားတွေ (Child Labor) ကို သုံးပြီး လုပ်အားခ နှိမ်ထားတယ်။ အလုပ်သမားတွေအတွက် ဘေးကင်းရေး ကိရိယာ (Safety Gear) တွေ လုံးဝ မပေးထားဘူး။ ဒါကြောင့် ဈေးသက်သာနေတာ ဖြစ်ပါတယ်။
ဒါကို သိလိုက်ရတဲ့အခါ ဦးဇင်းက အလှူရှင် ဒကာကြီးကို T243 ရဲ့ တွေ့ရှိချက် မှတ်တမ်းကို ပြပြီး ရှင်းပြပါတယ်။ "ဒကာကြီး... ဒီကုမ္ပဏီက ဈေးတော့ သက်သာတယ်။ ဒါပေမယ့် သူတို့ဆောက်မယ့် ထီးတော်မှာ ကလေးတွေရဲ့ မျက်ရည်တွေ၊ တရားမဝင် ခိုးထားတဲ့ သစ်တွေ ပါနေမယ်။ အဲဒါကို ဘုရားဦးခေါင်းပေါ် တင်မလား၊ ဒါမှမဟုတ် ဈေးနည်းနည်း ပိုကြီးပေမယ့် တရားသဖြင့် လုပ်တဲ့ ကုမ္ပဏီကို ရွေးပြီး 'ဓမ္မိယ' ထီးတော် တင်မလား" လို့ မေးလိုက်ပါတယ်။
အဲဒီတော့မှ ဒကာကြီးလည်း သဘောပေါက်သွားတယ်။ "အို... တပည့်တော် မသိလို့ပါဘုရား။ ဘုရားလှူတာပဲ သန့်သန့်ရှင်းရှင်း ဖြစ်ချင်တာပေါ့။ ဈေးပိုပေးရပါစေ၊ တရားတဲ့ ကုမ္ပဏီကိုပဲ ရွေးပါတော့" လို့ ဆုံးဖြတ်လိုက်ပါတယ်။ နောက်ဆုံးမှာ ဦးဇင်းတို့က အလုပ်သမားတွေကို တရားမျှတစွာ ဆက်ဆံတဲ့ ဒုတိယကုမ္ပဏီကို ရွေးချယ်လိုက်ပါတယ်။ ထီးတော်တင်ပွဲ ပြီးတဲ့အခါမှာလည်း အလုပ်သမားတွေအားလုံး ပျော်ပျော်ရွှင်ရွှင်နဲ့ သာဓုခေါ်ကြတာ မြင်ရတော့ အလှူရှင်လည်း ပိုပြီး ပီတိဖြစ်ရပါတယ်။
ဒီဖြစ်ရပ်ကနေ ဦးဇင်းတို့ ယူရမယ့် သင်ခန်းစာကတော့ "ရလဒ်" (Result) ကောင်းဖို့ တစ်ခုတည်း ကြည့်လို့ မရပါဘူး။ "လုပ်ငန်းစဉ်" (Process) တစ်လျှောက်လုံး စင်ကြယ်ဖို့ လိုပါတယ်။ ဝိနည်းတော်မှာ "အဒိန္န" (မပေးသည်ကို ယူခြင်း)၊ "ထေယျ" (ခိုးယူခြင်း) နဲ့ ရလာတဲ့ ပစ္စည်းဟာ သံဃာ့ဘုံမှာ သုံးစွဲလို့ မရသလို၊ ကုသိုလ်လည်း မဖြစ်ပါဘူး။ ခေတ်သစ် စီမံခန့်ခွဲမှုမှာလည်း Ethical Sourcing မရှိရင် အဲဒီစီမံကိန်းဟာ ရေရှည်မှာ ဂုဏ်သိက္ခာ ကျဆင်းပြီး (Reputational Risk)၊ ဥပဒေကြောင်းအရလည်း အရေးယူခံရနိုင်ပါတယ်။
ဒါကြောင့် သူတော်ကောင်းတို့... အလှူမင်္ဂလာပွဲတွေ၊ ဆောက်လုပ်ရေးတွေ လုပ်တဲ့အခါ "ငွေကုန်သက်သာရင် ပြီးရော" မလုပ်ကြပါနဲ့။ T243 လို စိတ်ဓာတ်မျိုးနဲ့ မေးခွန်းထုတ်ပါ။ "ဒီပစ္စည်းက ဘယ်ကလာလဲ၊ ဒီအလုပ်သမားတွေ ကျေနပ်ရဲ့လား၊ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ကို ဖျက်ဆီးထားသလား" ဆိုတာ စိစစ်ပါ။ အစ၊ အလယ်၊ အဆုံး သုံးပါးလုံးမှာ တရားသဖြင့် ဖြစ်မှသာ "ဓမ္မလဒ္ဓ" (တရားသဖြင့် ရသော) အလှူမြောက်ပြီး၊ ရရှိလာတဲ့ ကုသိုလ်ကလည်း အပြစ်ကင်းစင်ကာ (Anavajja) အကျိုးပေး ထက်သန်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။
စီမံကိန်းတစ်ခု အောင်မြင်တယ်ဆိုတာ အဆောက်အအုံ ပြီးသွားတာကို ပြောတာ မဟုတ်ပါဘူး။ အဲဒီအဆောက်အအုံ ဖြစ်လာဖို့ ပါဝင်ခဲ့သူ အားလုံးရဲ့ နှလုံးသားထဲမှာ "ငါတို့ ကောင်းမှုတစ်ခု လုပ်ခဲ့ကြတာပဲ" ဆိုတဲ့ ကျေနပ်မှု ကျန်ရစ်နေမှသာ စစ်မှန်တဲ့ အောင်မြင်မှု ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါဟာ ဝိနည်းနဲ့အညီ စီမံခန့်ခွဲခြင်းရဲ့ အနှစ်သာရပါပဲ။
ယနေ့ ဟောကြားအပ်သော 'စီမံကိန်းစီမံခန့်ခွဲမှုနှင့် ဝိနည်း (၈)' တရားတော်ကို နာယူကြရသော သင်သူတော်ကောင်း အပေါင်းတို့သည် မိမိတို့၏ စီးပွားရေးနှင့် အလှူအတန်း ကိစ္စရပ်များတွင် အရင်းအမြစ်များကို တရားသဖြင့် ရှာဖွေနိုင်ကြပါစေ၊ မတရားသော နည်းလမ်းများ၊ ခေါင်းပုံဖြတ်မှုများကို ရှောင်ကြဉ်ပြီး Ethical Sourcing ဟူသော ခေတ်သစ်ကျင့်ဝတ်နှင့်အညီ ဖြူစင်သော ကုသိုလ်များကို ပြုလုပ်နိုင်ကြပါစေ၊ ထိုကောင်းမှုများကြောင့် ဘေးအန္တရာယ်ကင်းရှင်းပြီး မင်္ဂလာရှိသော ဘဝများကို ပိုင်ဆိုင်နိုင်ကြပါစေကုန်သတည်း။
"ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု" (၃) ကြိမ်။
ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက
The Office Of Siridantamahapalaka
The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum.
နေ့စွဲ - ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၂၃ ရက်
ORCID: 0009-0000-0697-4760
သာသနာတော်နှင့် ရှေးဟောင်းသုတေသနဆိုင်ရာ အသိပညာများကို စနစ်တကျ လေ့လာလိုပါက ဦးဇင်းတို့၏ Facebook Group တွင်လည်း ပါဝင်ဆွေးနွေးနိုင်ပါကြောင်း ဖိတ်ကြားအပ်ပါသည်။