Day: 136 | ၁၅ မေ ၂၀၂၄ | မိသားစုနေ့ (သုခိန္ဒြေနှင့် မိသားစု) | သင်္ဂါလောဝါဒသုတ်၊ မာတာပိတု | Family Sociology
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ။ ဒီနေ့ဟာ သာသနာတော်နှစ် ၂၅၆၇ ခုနှစ်၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၆ ခုနှစ်၊ ခရစ်နှစ် ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ မေလ (၁၅) ရက်နေ့ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီနေ့ဟာ ကမ္ဘာ့ကုလသမဂ္ဂက သတ်မှတ်ထားတဲ့ "နိုင်ငံတကာ မိသားစုများနေ့" (International Day of Families) ဖြစ်ပါတယ်။ ကမ္ဘာလောကကြီးမှာ "ဇီဝမျိုးကွဲ" (Biodiversity) တွေ စုံလင်ကွဲပြားမှ ဂေဟစနစ် တည်တံ့နိုင်သလို၊ မိသားစုတစ်ခုအတွင်းမှာလည်း စရိုက်မတူ၊ ဝါသနာမတူတဲ့ မျိုးကွဲစိတ်ဓာတ်လေးတွေ ပေါင်းစပ်နေထိုင်မှသာ အိမ်ဂေဟစနစ်လေး သာယာလှပမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ ကွဲပြားမှုတွေကို နားလည်ပြီး တစ်ဦးကိုတစ်ဦး ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်နိုင်ကြပါစေ၊ မိသားစုတိုင်း စိတ်ချမ်းသာ ကိုယ်ကျန်းမာ ရှိကြပါစေလို့ ဦးပဉ္ဇင်းက ရှေးဦးစွာ မေတ္တာပို့သ နှုတ်ခွန်းဆက်သလိုက်ပါတယ်။
ကဲ... တရားမဟောမီ၊ တရားမနာမီမှာ ဒီနေ့ဟောကြားမယ့် "မိသားစုနှင့် ချမ်းသာခြင်း" ဆိုတဲ့ ခေါင်းစဉ်နဲ့ လိုက်လျောညီထွေဖြစ်အောင် ဦးပဉ္ဇင်းတို့ စိတ်ကလေးကို ခဏလောက် နူးညံ့ပျော့ပျောင်းသွားအောင် "မေတ္တာကမ္မဋ္ဌာန်း" (Metta Bhavana) ကို အခြေခံပြီး ရှုမှတ်ကြည့်ရအောင်။
မျက်စိကို မှိတ်လိုက်ပါ။ အရင်ဆုံး ကိုယ့်မိသားစုဝင်တွေရဲ့ မျက်နှာကို တစ်ယောက်ချင်းစီ မြင်ယောင်ကြည့်ပါ။ မိဘ၊ ဇနီးခင်ပွန်း၊ သားသမီး၊ ညီအစ်ကို မောင်နှမများ... သူတို့ရဲ့ မျက်နှာလေးတွေကို ကြည့်ပြီး စိတ်ထဲကနေ မေတ္တာရေစင် ဖြန်းပက်လိုက်ပါ။
"ငါ့အပေါ် ကျေးဇူးရှိတဲ့၊ ငါနဲ့ ရေစက်ဆုံတဲ့ ဒီပုဂ္ဂိုလ်တွေဟာ ကျန်းမာကြပါစေ၊ ချမ်းသာကြပါစေ" လို့ ပို့သပါ။
အထူးသဖြင့် မိသားစုထဲမှာ ကိုယ်နဲ့ အဆင်မပြေတဲ့သူ၊ ကိုယ် စိတ်ကောက်နေတဲ့သူ ရှိရင် အဲဒီလူကို ပိုပြီး မေတ္တာပို့ပေးပါ။ "ငါတို့ဟာ ကံတူလို့ လာဆုံကြတဲ့ သံသရာ ခရီးသွားဖော်တွေပါလား" လို့ နှလုံးသွင်းပြီး၊ ရင်ဘတ်ထဲက အေးမြတဲ့ မေတ္တာဓာတ်ကို အိမ်တစ်အိမ်လုံး လွှမ်းခြုံသွားအောင် (၁) မိနစ်လောက် ငြိမ်သက်စွာ ရှုမှတ်လိုက်ကြရအောင်...။
ကဲ... စိတ်ကလေး အတော်အတန် ငြိမ်သက်သွားပြီဆိုရင် ဒီနေ့ခေတ် "မိသားစု လူမှုဗေဒ" (Family Sociology) နဲ့ "မိသားစု စနစ်သီအိုရီ" (Family Systems Theory) ရှုထောင့်ကနေ ဓမ္မကို ချိတ်ဆက် ကြည့်ကြရအောင်။
လူမှုဗေဒပညာရှင်တွေက မိသားစုတစ်ခုကို "Complex Emotional Unit" (ရှုပ်ထွေးသော စိတ်ခံစားမှု ယူနစ်) တစ်ခုအနေနဲ့ သတ်မှတ်ကြပါတယ်။ ဆိုလိုတာက မိသားစုဝင်တွေဟာ တစ်သီးပုဂ္ဂလ (Individual) တွေ ဖြစ်ကြပေမဲ့၊ စိတ်ခံစားမှုချင်းကျတော့ "ကြိုးမဲ့ကြေးနန်း" (Wireless Connection) နဲ့ ချိတ်ဆက်ထားသလို ဖြစ်နေပါတယ်။
သီအိုရီတစ်ခု ရှိတယ်၊ "Homeostasis" (မျှခြေထိန်းညှိခြင်း) တဲ့။ မိသားစုတစ်ခုမှာ ပြဿနာတစ်ခု တက်ရင်၊ ကျန်တဲ့သူတွေက အဲဒီပြဿနာကို ဖြေရှင်းဖို့ (သို့မဟုတ်) ထိန်းညှိဖို့ အလိုအလျောက် တုံ့ပြန်ကြတယ်။ ဥပမာ - ဖခင်က အရက်သောက်ပြီး ပြဿနာရှာရင်၊ သားသမီးတွေက ကြောက်လန့်ပြီး ငြိမ်ကုပ်သွားတာမျိုး၊ သို့မဟုတ် မိခင်က ပိုပြီး အလုပ်ကြိုးစားလုပ်လာတာမျိုးပေါ့။ ဒါဟာ "System" (စနစ်) တစ်ခု လည်ပတ်နေတာပါ။
ဇီဝဗေဒ (Biology) အရ ကြည့်ရင်လည်း မိသားစု သံယောဇဉ်ဆိုတာ "Oxytocin" လို့ခေါ်တဲ့ ဟော်မုန်းဓာတ် တစ်မျိုးကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာတာပါ။ မိခင်က ကလေးကို နို့တိုက်တဲ့အခါ၊ မိသားစုဝင်တွေ ပွေ့ဖက်တဲ့အခါ ဒီဟော်မုန်း ထွက်လာပြီး "Bonding" (တွယ်တာမှု) ကို ခိုင်မြဲစေတယ်။ ဒါပေမဲ့ တစ်ဖက်မှာလည်း မိသားစုအတွင်း ပဋိပက္ခ ဖြစ်တဲ့အခါ "Cortisol" ဆိုတဲ့ စိတ်ဖိစီးမှု ဟော်မုန်းတွေ ထွက်လာတယ်။ ထူးခြားတာက သူစိမ်းတစ်ယောက်နဲ့ ရန်ဖြစ်တာထက်၊ မိသားစုဝင်ချင်း ရန်ဖြစ်ရင် နှလုံးနာကျင်မှုက ပိုပြင်းထန်ပါတယ်။ ဘာကြောင့်လဲဆိုတော့ "မျှော်လင့်ချက်" (Expectation) တွေ များလွန်းလို့ပါပဲ။
ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင်... "Mobile" လို့ခေါ်တဲ့ မျက်နှာကြက်မှာ ချိတ်ထားတဲ့ လှုပ်ရှားရုပ်လေးတွေကို မြင်ယောင်ကြည့်ပါ။
ကြိုးမျှင်လေးတွေနဲ့ ချိတ်ဆက်ထားတဲ့ အရုပ်လေးတွေဟာ တစ်ရုပ်ကို လက်နဲ့ သွားတို့လိုက်တာနဲ့ ကျန်တဲ့ အရုပ်တွေအားလုံး လိုက်လှုပ်ကြတယ်။ ငြိမ်ချင်ရင် အားလုံး ငြိမ်မှ ရတယ်။ တစ်ယောက် လှုပ်ရင် အားလုံး လှုပ်တယ်။ မိသားစုဆိုတာ အဲဒီလိုပါပဲ။ သားသမီးတစ်ယောက် နေမကောင်းရင် မိဘတွေ အိပ်မပျော်ဘူး။ မိဘ စီးပွားပျက်ရင် သားသမီးတွေ ပညာရေး ထိခိုက်တယ်။ "ငါ့ကိစ္စ ငါ့ဘာသာ ရှင်းမယ်" လို့ ပြောလို့ မရပါဘူး။ "ငါ" ဆိုတာ မရှိပါဘူး။ "We" (ငါတို့) ဆိုတဲ့ စနစ်ကြီးတစ်ခုလုံး ဆက်စပ်နေတာကို သိပ္ပံပညာက မီးမောင်းထိုးပြနေပါတယ်။
ကဲ... သိပ္ပံဘက်ကနေ ဘုရားရှင်ရဲ့ ပါဠိတော်ဘက်ကို ကူးပြီး ကြည့်ကြရအောင်။ ဒီဃနိကာယ်၊ ပါထိကဝဂ်၊ သိင်္ဂါလသုတ် (Sigalovada Sutta) ဟာ လူဝတ်ကြောင်များအတွက် "ဂိဟိဝိနည်း" (Layman's Discipline) လို့ ခေါ်ဆိုထိုက်တဲ့ အလွန် ပြည့်စုံတဲ့ တရားတော်ကြီး ဖြစ်ပါတယ်။ ဘုရားရှင်က လူ့လောက ဆက်ဆံရေး နယ်ပယ် (၆) ခုကို အရပ်မျက်နှာ (၆) မျက်နှာနဲ့ တင်စား ဟောကြားခဲ့ပါတယ်။
အဲဒီအထဲမှာ "ပုရိတ္ထိမ ဒိသာ" (အရှေ့အရပ်) ဟာ မိဘနဲ့ သားသမီး ဆက်ဆံရေး ဖြစ်ပါတယ်။ အရှေ့အရပ် ဆိုတာ နေထွက်ရာ အရပ်၊ လောကကို အလင်းရောင် စတင်ပေးတဲ့ အရပ် ဖြစ်သလို၊ မိဘတွေဟာလည်း သားသမီးတွေကို ဘဝအလင်းရောင် စတင်ပေးသူတွေ ဖြစ်လို့ "အရှေ့အရပ်" လို့ ခေါ်တာပါ။
ဘုရားရှင်က "တာဝန်" (Duty) ကို တစ်ဖက်သတ် မသတ်မှတ်ပါဘူး။ "Reciprocal" (အပြန်အလှန်) သတ်မှတ်ပါတယ်။
သားသမီးက မိဘအပေါ် ပြုရမယ့် ဝတ္တရား (၅) ပါး -
၁။ ဘတော နေ ဘရိဿာမိ: မိဘက ကိုယ့်ကို ကျွေးမွေးခဲ့ဖူးလို့ ငါက ပြန်လည် လုပ်ကျွေးမယ်။
၂။ ကိစ္စံ နေသံ ကရိဿာမိ: မိဘရဲ့ အလုပ်ကိစ္စတွေကို ကူညီဆောင်ရွက်မယ်။
၃။ ကုလဝံသံ ဌပေဿာမိ: အမျိုးဂုဏ်ကို စောင့်ထိန်းမယ်။
၄။ ဒါယဇ္ဇံ ပဋိပဇ္ဇာမိ: အမွေခံထိုက်အောင် ကျင့်မယ်။
၅။ ပေတာနံ ဒက္ခိဏံ အနုပ္ပဒဿာမိ: ကွယ်လွန်သွားရင် အမျှဝေမယ်။
မိဘက သားသမီးအပေါ် ပြုရမယ့် ဝတ္တရား (၅) ပါး -
၁။ ပါပါ နိဝါရေန္တိ: မကောင်းမှု မလုပ်အောင် တားမြစ်ရမယ်။
၂။ ကလျာဏေ နိဝေသေန္တိ: ကောင်းမှု၌ တည်စေရမယ်။
၃။ သိပ္ပံ သိက္ခာပေန္တိ: အတတ်ပညာ သင်ပေးရမယ်။
၄။ ပတိရူပေန ဒါရေန သံယောဇေန္တိ: သင့်လျော်သော အိမ်ထောင်ဖက်နဲ့ စပ်ပေးရမယ်။
၅။ သမယေ ဒါယဇ္ဇံ နိယျာဒေန္တိ: အချိန်တန်ရင် အမွေလွှဲပေးရမယ်။
ဒီနေရာမှာ ထူးခြားတာက... ဘုရားရှင်က "ချစ်ခြင်းမေတ္တာ" (Love) သက်သက်နဲ့ မလုံလောက်ဘူး၊ "ဝတ္တရား" (Duty) နဲ့ ပေါင်းစပ်မှ မိသားစု မြဲမြံမယ်လို့ ဆိုလိုရင်း ဖြစ်ပါတယ်။ ချစ်ပေမဲ့ တာဝန်မကျေရင် အဲဒီ မိသားစု ပြိုကွဲတတ်တယ်။ "ကုလ" (Kula) ဆိုတဲ့ မျိုးနွယ်တစ်ခု တည်တံ့ဖို့ဆိုတာ ဒီဝတ္တရားတွေက "ကော်" (Glue) သဖွယ် စည်းနှောင်ထားမှ ရတာပါ။
ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင်... အိမ်တစ်အိမ်ရဲ့ တိုင်တွေနဲ့ တူပါတယ်။
အိမ်တစ်အိမ် ခိုင်ခံ့ဖို့ဆိုတာ တိုင်တွေ အကုန်လုံးက ဝန်ကို မျှပြီး ထမ်းထားရတယ်။ တိုင်တစ်လုံးက ဆွေးမြေ့သွားရင်၊ သို့မဟုတ် တာဝန်မထမ်းဘဲ ယိုင်သွားရင် ကျန်တဲ့ တိုင်တွေပါ ဝန်ပိပြီး အိမ်ကြီး ပြိုကျတတ်တယ်။ သားသမီးက တာဝန်မကျေရင် မိဘ စိတ်ဆင်းရဲရမယ်။ မိဘက တာဝန်မကျေရင် သားသမီး လမ်းမှားရောက်မယ်။ ဒါကြောင့် သင်္ဂါလောဝါဒသုတ်ဟာ "မိသားစု တည်ဆောက်ရေး အင်ဂျင်နီယာ ပုံစံ" (Structural Blueprint for Family) ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။
ကဲ... ပါဠိတော်နဲ့ နှိုင်းယှဉ်ပြီးပြီဆိုတော့... အခု အပိုင်းမှာတော့ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ မိသားစု အတွင်းမှာ ဖြစ်ပေါ်တတ်တဲ့ "ချမ်းသာခြင်း" (Happiness) နဲ့ "မနာလိုခြင်း" (Jealousy) ကို "သုခိန္ဒြေ" (Sukhindriya - Faculty of Pleasure) နဲ့ တွဲဖက်ပြီး ဝိပဿနာရှုကွက် ဓာတ်ခွဲကြည့်ကြရအောင်။
"သုခိန္ဒြေ" ဆိုတာ ကိုယ်ခန္ဓာမှာ ချမ်းသာမှုကို အစိုးရတဲ့ သဘော ဖြစ်ပါတယ်။ မိသားစုနဲ့ အတူနေရလို့၊ စားကောင်းသောက်ဖွယ် စားရလို့၊ အဆင်ပြေလို့ ဖြစ်ပေါ်လာတဲ့ ကာယသုခ (Physical Pleasure) နဲ့ စိတ်ချမ်းသာမှု (Mental Happiness - Somanassa) ပေါ့။ ဒါပေမဲ့ ဒီ သုခိန္ဒြေရဲ့ နောက်ကွယ်မှာ ကြောက်စရာကောင်းတဲ့ ရန်သူတစ်ခု ပုန်းနေတတ်တယ်။ အဲဒါကတော့ "ဣဿာ" (Issa - Jealousy) ပါပဲ။
မိသားစုဝင် အချင်းချင်း မနာလိုတာ ကြားဖူးကြတယ် မဟုတ်လား။ ညီအစ်ကိုချင်း၊ မောင်နှမချင်း "အမေက သူ့ကို ပိုချစ်တယ်"၊ "အဖေက သူ့ကို အမွေပိုပေးတယ်" ဆိုပြီး စိတ်ထဲမှာ "ငါ မရလို့ မကျေနပ်တာ" မဟုတ်ဘဲ၊ "သူ ရလို့ မကျေနပ်တာ" ဖြစ်တတ်တယ်။ ဣဿာရဲ့ သဘောက သူများကြီးပွားတာကို မလိုလားခြင်း (Envy) ပါ။ ဒါဟာ သုခိန္ဒြေကို ဖျက်ဆီးတဲ့ အဆိပ်အတောက်ပါပဲ။
Vipassana Instruction (Dissolving Family Envy):
သူတော်ကောင်းတို့... အိမ်မှာ ကိုယ့်မောင်နှမ၊ ကိုယ့်ဆွေမျိုး တစ်ယောက်ယောက် အောင်မြင်နေတာ၊ ပျော်နေတာကို မြင်တဲ့အခါ စိတ်ထဲမှာ ဘာဖြစ်သလဲ စစ်ဆေးပါ။
၁။ အာရုံ (Object): သူ့ရဲ့ အောင်မြင်မှု၊ သူ့ရဲ့ ပျော်ရွှင်မှု။
၂။ ဖြစ်ပေါ်လာသော စိတ်: ဝမ်းသာသလား (Mudita)၊ ဒါမှမဟုတ် ရင်ထဲမှာ တစ်မျိုးကြီး ဖြစ်ပြီး ပူလောင်သလား (Issa)။
၃။ ဓာတ်ခွဲခြင်း:
အကယ်၍ ပူလောင်ရင် "ဣဿာ" ဝင်နေပြီ။
"ဣဿာ" ဆိုတာ ဒေါသမူ စိတ် (Aversion)။ သူက ကိုယ့်ရဲ့ "သုခိန္ဒြေ" (ချမ်းသာမှု) ကို လောင်ကျွမ်းစေတယ်။
"သူ" ဆိုတာ ဘယ်သူလဲ။ ငါ့အစ်ကို၊ ငါ့ညီမ ဆိုတာ "ပညတ်"။
ပရမတ် (Ultimate Reality) မှာတော့ သူတို့ဟာ "ကံ" (Kamma) အတိုင်း အကျိုးပေးနေတဲ့ ရုပ်နာမ်အစုတွေပဲ။ သူတို့ ကောင်းမှုလုပ်ခဲ့လို့ သူတို့ စံစားရတာ။ ငါနဲ့ မဆိုင်ဘူး။
လက်တွေ့ ရှုမှတ်ပုံ:
မနာလိုစိတ် ပေါ်လာရင် "ဣဿာ... ဣဿာ..." လို့ မှတ်ပါ။
ပြီးရင် "ငါ့စိတ်ကို ငါ ပြန်ကြည့်မယ်။ အခု ငါ ပူနေသလား၊ အေးနေသလား။ ပူနေတယ်။ ဘာလို့ ကိုယ့်အပူ ကိုယ်ရှာနေတာလဲ" လို့ ဆင်ခြင်ပါ။
"မိသားစုဆိုတာ ကံတူလို့ လာဆုံကြတဲ့ အဖွဲ့အစည်း"။ သူ့ကံနဲ့ သူ လာတာ။ သူ့ကံနဲ့ သူ သွားမှာ။ ငါက ဘာလို့ ဝင်ပြီး ပူလောင်နေရမှာလဲ။
"သုခိန္ဒြေ" ကို ပြန်တင်ပါ။ "သူချမ်းသာရင် ငါ့မိသားစု ချမ်းသာတာပဲ၊ ငါ ဝမ်းသာသင့်တယ်" လို့ မုဒိတာ (Appreciative Joy) ဘက်ကို စိတ်ပြောင်းလိုက်ပါ။ စိတ်ပြောင်းလိုက်တာနဲ့ ရင်ထဲက အပူ ငြိမ်းပြီး အေးမြတဲ့ သုခဓာတ် ချက်ချင်း ဝင်လာပါလိမ့်မယ်။
မိသားစုအရေးနဲ့ ပတ်သက်ပြီး ဝင်လာတတ်တဲ့ ဒိဋ္ဌိ (၃) မျိုးကို အခုလို ဖြုတ်ကြရအောင်။
၁။ သက္ကာယဒိဋ္ဌိ ဖြုတ်ပုံ (The "My Family Property" Illusion):
"ဒါ ငါ့သား၊ ဒါ ငါ့သမီး၊ ငါ့စိတ်တိုင်းကျ ဖြစ်ရမယ်" လို့ ပိုင်စိုးပိုင်နင်း စွဲလမ်းနေတာ သက္ကာယဒိဋ္ဌိပါ။
သားသမီးဆိုတာ ကိုယ်ပိုင်ပစ္စည်း (Property) မဟုတ်ပါဘူး။ သူတို့ဟာ ကိုယ့်ဆီမှာ ခဏလာတည်းခိုတဲ့ ဧည့်သည်တွေပါ။ သူတို့မှာ ကိုယ်ပိုင်ကံ၊ ကိုယ်ပိုင်ဉာဏ် ရှိတယ်။ "ငါ့ဟာ" လို့ မယူဘဲ "ငါ့တာဝန်" လို့ပဲ ယူပါ။ "ငါ" မပါဘဲ တာဝန်ကျေအောင် လုပ်ပေးလိုက်ရင် ပူလောင်မှု ကင်းပါလိမ့်မယ်။
၂။ သဿတဒိဋ္ဌိ ဖြုတ်ပုံ (The "Together Forever" Illusion):
"ငါတို့ မိသားစု ဘယ်တော့မှ မခွဲဘူး၊ ထာဝရ အတူတူပဲ" လို့ တွယ်တာနေတာ သဿတဒိဋ္ဌိပါ။
သစ်ပင်ပေါ်မှာ ငှက်တွေ ခဏလာနားသလို၊ သေခြင်းတရားက အချိန်မရွေး ခွဲခွာသွားစေနိုင်ပါတယ်။ "တစ်နေ့နေ့တော့ ခွဲရမယ်" (Separation is inevitable) ဆိုတဲ့ အမှန်တရားကို နေ့တိုင်း နှလုံးသွင်းပါ။ ဒါမှ ခွဲရတဲ့နေ့မှာ မရူးမိုက်ဘဲ တရားနဲ့ ဖြေနိုင်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။
၃။ ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိ ဖြုတ်ပုံ (The "Family doesn't matter" Illusion):
"ကိုယ့်ဝမ်းနာ ကိုယ်သာသိ၊ ဆွေမျိုးဆိုတာ အလကားပဲ" လို့ သံယောဇဉ်ဖြတ်လွန်းတာ၊ ကျေးဇူးတရား ပစ်ပယ်တာ ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိ ဆန်ပါတယ်။
မိဘကျေးဇူး၊ ဆွေမျိုးကျေးဇူး ဆိုတာ ရှိပါတယ်။ ဘုရားရှင်တောင် ဆွေတော်မျိုးတော်တွေကို တရားပြန်ဟောပြီး ကျေးဇူးဆပ်ခဲ့တယ်။ "သံသရာ ဆက်စပ်မှု" (Karmic Connection) ကို အသိအမှတ်ပြုပြီး၊ ဝတ္တရား မပျက်စေနဲ့။ တာဝန်မကျေရင် အကုသိုလ် ဖြစ်တယ်ဆိုတာ ယုံကြည်ပါ။
ဒီအချက်ကို လက်တွေ့ဘဝမှာ ဘယ်လို အသုံးချမလဲဆိုတာ ပေါ်လွင်စေဖို့ Hswagata ပြတိုက်မှာ ကြုံတွေ့ခဲ့ရတဲ့ ဇာတ်လမ်း (Case-2536) လေးတစ်ခုကို ပြောပြချင်ပါတယ်။ ဒီဇာတ်လမ်းက Template T224 (Stakeholder Engagement Log) နဲ့ Policy 5, Art 5.4 (Family Conflict & Conduct) ကို လက်တွေ့ ကျင့်သုံးခဲ့တဲ့ ဖြစ်စဉ်လေးပါ။
ပြတိုက်မှာ အလုပ်လုပ်နေတဲ့ "မခင်" နဲ့ "မလှ" (အမည်လွှဲ) ဆိုတာ ညီအစ်မအရင်းတွေပါ။ နှစ်ယောက်စလုံး အရည်အချင်း ရှိကြတယ်။ ဒါပေမဲ့ ပြဿနာက တစ်နေ့မှာ မခင်ကို "Senior Officer" (အရာရှိ) ရာထူး တိုးပေးလိုက်တဲ့အခါ စတင်တာပါပဲ။ ညီမဖြစ်တဲ့ မလှက မကျေနပ်ဘူး။
"ငါလည်း လုပ်တာပဲ၊ အစ်မမို့လို့ နေရာရတာ၊ ငါ့ကို နှိမ်ချင်လို့" ဆိုပြီး အိမ်မှာရော၊ ရုံးမှာရော ရန်ရှာတော့တယ်။ မိသားစု ထမင်းဝိုင်းမှာလည်း စကားမပြောဘူး။ ရုံးမှာလည်း အစ်မ ခိုင်းတာကို မလုပ်ဘူး။ မိသားစုရေးက ရုံးလုပ်ငန်းခွင်အထိ ရိုက်ခတ်လာတယ်။ (Conflict of Interest).
ဒီကိစ္စကို ပြတိုက်မှူးချုပ် ဆရာတော် သိတော့ နှစ်ယောက်စလုံးကို ခေါ်လိုက်တယ်။ ဆရာတော်က T224 ဖောင်ကို ထုတ်ပြီး မေးတယ်။
"မလှ... ဒကာမကြီး။ ဒကာမကြီးက အစ်မ ရာထူးတက်တာကို ဝမ်းမသာနိုင်ဘူးလား"
မလှက မျက်ရည်ဝဲပြီး "သူက ကျွန်မထက် ဘာပိုတော်လို့လဲ။ အိမ်မှာဆိုရင်လည်း အမေက သူ့ကိုပဲ အရေးပေးတာ" လို့ ရင်ဖွင့်တယ်။
ဆရာတော်က ပြုံးပြီး မိန့်တယ်။
"ဒါက 'ဣဿာ' (Jealousy) လို့ ခေါ်တယ်။ ဒကာမကြီးရဲ့ ဣဿာမီးက ဒကာမကြီးကို အရင် လောင်နေတာ။ အစ်မကို မုန်းနေတော့ စိတ်ချမ်းသာလား"
"မချမ်းသာပါဘူး ဘုရား"
"အေး... Policy 5, Art 5.4 မှာ 'Family Conflict must not affect Work' (မိသားစုပဋိပက္ခ လုပ်ငန်းခွင် မထိခိုက်ရ) လို့ ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ဥပဒေထက် အရေးကြီးတာက ဓမ္မပဲ။ မိသားစုဆိုတာ လက်ငါးချောင်းနဲ့ တူတယ်။ လက်မက လက်ညှိုးထက် တိုပေမဲ့ သူ့နေရာနဲ့သူ အသုံးဝင်တယ်။ အကုန်လုံး တူနေစရာ မလိုဘူး။ မခင်က စီမံခန့်ခွဲမှု တော်လို့ ရာထူးရတာ။ မလှက လက်တွေ့လုပ်ငန်း (Field Work) တော်တယ်။ ကံချင်း၊ ဉာဏ်ချင်း မတူကြဘူး"
ဆရာတော်က ဆက်ပြီး "သုခိန္ဒြေ" တရား ဟောတယ်။
"အစ်မ ကြီးပွားတာ ငါ့အမျိုး ကြီးပွားတာပဲလို့ တွေးကြည့်။ သူ့လစာတိုးရင် မိသားစု ပိုအဆင်ပြေမယ် မဟုတ်လား။ ကိုယ့်ဘက်ကကြည့်ရင် ဒုက္ခ၊ အများဘက်ကကြည့်ရင် သုခ။ ဣဿာကို ပယ်ပြီး မုဒိတာ ပွားလိုက်ရင် ညီအစ်မနှစ်ယောက် ပေါင်းစည်းပြီး အားကြီးတဲ့ စွမ်းအင် ဖြစ်လာလိမ့်မယ်"
ဆရာတော်ရဲ့ ဆုံးမစကားကြောင့် မလှ သဘောပေါက်သွားတယ်။ သူ့ရဲ့ "မာန" နဲ့ "ဣဿာ" ကို ချလိုက်တယ်။ မခင်ကို "အစ်မ" လိုရော "အရာရှိ" လိုပါ လေးစားလိုက်တော့၊ မခင်ကလည်း ညီမကို ပြန်ပြီး ဖေးမတယ်။ နောက်ပိုင်းမှာ ညီအစ်မနှစ်ယောက် ပူးပေါင်းပြီး ပြတိုက်ရဲ့ ပွဲတော်တွေကို အောင်မြင်အောင် လုပ်ပေးနိုင်ခဲ့တယ်။ မိသားစု ထမင်းဝိုင်းလည်း ပြန်ပြီး စည်ကားသွားတာပေါ့။
တွေ့လိုက်တယ် မဟုတ်လား... "မနာလိုမှု" ကို "မုဒိတာ" နဲ့ အစားထိုးလိုက်တာ၊ မိသားစု ပြဿနာရော၊ ရုံးပြဿနာပါ ပြေလည်သွားပုံကိုး။
ကိုင်း... ဒီနေ့ ဟောကြားခဲ့တဲ့ "မိသားစုနေ့" တရားတော်ကို သစ္စာလေးပါးနဲ့ ချိတ်ဆက်ပြီး နိဂုံးချုပ် ကြည့်ကြရအောင်။
၁။ မိသားစုအတွင်း ပဋိပက္ခဖြစ်ခြင်း၊ ချစ်ခင်သူနှင့် ကွဲကွာရခြင်း၊ မနာလိုဝန်တိုခြင်းသည် "ဒုက္ခသစ္စာ"။
၂။ "ငါ့မိသားစု၊ ငါ့နေရာ" ဟု စွဲလမ်းခြင်း၊ သူတစ်ပါး ကြီးပွားသည်ကို မရှုစိမ့်ခြင်း (ဣဿာ) သည် "သမုဒယသစ္စာ"။
၃။ မနာလိုမှု ကင်းဝေးပြီး၊ မေတ္တာ မုဒိတာဖြင့် ငြိမ်းချမ်းစွာ နေထိုင်ခြင်းသည် "နိရောဓသစ္စာ"။
၄။ သင်္ဂါလောဝါဒသုတ်ပါ ဝတ္တရားများကို ကျင့်သုံးခြင်း၊ သုခိန္ဒြေကို ဝိပဿနာရှုခြင်း၊ မေတ္တာဘာဝနာ ပွားများခြင်းသည် "မဂ္ဂသစ္စာ" မည်ပါပေတယ်။
သူတော်ကောင်းတို့ အနေနဲ့လည်း ဒီနေ့ နိုင်ငံတကာ မိသားစုများနေ့မှာ ကိုယ့်ရဲ့ မိသားစုကို ဇီဝမျိုးကွဲများ (Biodiversity) ကဲ့သို့ မတူကွဲပြားမှုများကို လက်ခံနားလည်ပေးနိုင်ကြပါစေ။
ဣဿာ မစ္ဆရိယ ကင်းဝေးပြီး၊ ချစ်ခြင်းမေတ္တာ၊ နားလည်မှုတို့ဖြင့် သာယာသော မိသားစုဘဝကို တည်ဆောက်ကာ၊ နိဗ္ဗာန်ရွှေပြည်သို့ ဆွေမျိုးမိတ်သင်္ဂဟများနှင့်တကွ လက်တွဲ လျှောက်လှမ်းနိုင်ကြပါစေ ကုန်သတည်း။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက
The Office Of Siridantamahapalaka
The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum.
နေ့စွဲ - ၁၅ မေ ၂၀၂၄
ORCID: 0009-0000-0697-4760
Website: www.siridantamahapalaka.com
Sao Dhammasami @ Bhikkhu Indasoma Siridantamahapalaka is Specially trained in Buddhist archaeology and historical tracking of tooth relics through stūpa research registries; integrates archaeological charts, travel accounts, and museum records to support preservation for study and veneration.
