Day: 138 | ၁၇ မေ ၂၀၂၄ | ဆက်သွယ်ရေးနေ့ (နည်းပညာနှင့် သောမနဿိန္ဒြေ) | သံယုတ္တနိကာယ်၊ သဝဏ်လွှာ | ICT & Networking
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ။
ဒီနေ့ဟာ သာသနာတော်နှစ် ၂၅၆၇ ခုနှစ်၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၆ ခုနှစ်၊ ခရစ်နှစ် ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ မေလ (၁၇) ရက်နေ့ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီနေ့ဟာ ကမ္ဘာ့ကုလသမဂ္ဂက သတ်မှတ်ထားတဲ့ "ကမ္ဘာ့ဆက်သွယ်ရေးနှင့် သတင်းအချက်အလက် လူ့ဘောင်အဖွဲ့အစည်းနေ့" (World Telecommunication and Information Society Day) ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါ့အပြင် မကြာမီ ရက်ပိုင်းအတွင်းမှာ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်တို့ရဲ့ အထွတ်အမြတ်ထားရာ "ကဆုန်လပြည့် ဗုဒ္ဓနေ့" ကျရောက်တော့မှာ ဖြစ်တဲ့အတွက်၊ ဒီနေ့ဟာ ကဆုန်လပြည့် အကြိုကာလ မင်္ဂလာရှိသော နေ့ရက်တစ်ရက်လည်း ဖြစ်ပါတယ်။
ဒီနေ့ခေတ်ကြီးကို ကြည့်လိုက်မယ်ဆိုရင် "သတင်းအချက်အလက် ခေတ်" (Information Age) လို့ ခေါ်ကြပါတယ်။ လူသားတွေဟာ တစ်နေရာနဲ့ တစ်နေရာ စက္ကန့်မခြား ဆက်သွယ်နိုင်ကြပြီ။ အမေရိကန်မှာ ဖြစ်ပျက်နေတာကို မြန်မာပြည်ကနေ ချက်ချင်း တိုက်ရိုက် ကြည့်လို့ရနေပြီ။ လူသားတွေဟာ နည်းပညာအားဖြင့် အလွန် နီးစပ်လာကြပါတယ်။ ဒါပေမဲ့... သူတော်ကောင်းတို့ရေ၊ မေးစရာ ရှိတာက နည်းပညာတွေ နီးစပ်လာသလောက် "စိတ်နှလုံးချင်း" (Heart-to-Heart) နီးစပ်ကြရဲ့လား။ ဖုန်းလိုင်းတွေ မိနေသလောက်၊ ကိုယ့်ရဲ့ သတိတရားနဲ့ ကိုယ့်ရဲ့ စိတ် အဆက်အသွယ် မိကြရဲ့လား။ ဒါဟာ ဒီနေ့ခေတ် လူသားတွေ ရင်ဆိုင်နေရတဲ့ စိန်ခေါ်မှုကြီးပါပဲ။
ဒီနေ့မှာတော့ ဦးပဉ္ဇင်းတို့အနေနဲ့ ခေတ်သစ် ဆက်သွယ်ရေး နည်းပညာ (ICT) ကို အသုံးပြုပြီး ဓမ္မကွန်ရက် ဘယ်လို ဖြန့်ကျက်မလဲ၊ ဖုန်းသုံးရင်း၊ အင်တာနက်သုံးရင်း ဖြစ်ပေါ်လာတဲ့ စိတ်ခံစားမှုတွေကို "သောမနဿိန္ဒြေ" (Somanassindriya) လို့ခေါ်တဲ့ ဝမ်းမြောက်ခြင်း ဣန္ဒြေနဲ့ ဘယ်လို ထိန်းချုပ်မလဲ ဆိုတာကို အကျယ်တဝင့် ဟောကြားသွားမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ သူတော်ကောင်းတို့ အားလုံး ဗုဒ္ဓဂုဏ်တော်များကို ကြည်ညိုပူဇော်နိုင်ကြပါစေ၊ သတင်းကောင်းများသာ ကြားသိရပြီး စိတ်နှလုံး ဝမ်းမြောက်ခြင်း ဖြစ်ကြပါစေလို့ ဦးပဉ္ဇင်းက ရှေးဦးစွာ မေတ္တာပို့သ နှုတ်ခွန်းဆက်သလိုက်ပါတယ်။
ကဲ... တရားမဟောမီ၊ တရားမနာမီမှာ ဒီနေ့ဟောကြားမယ့် "အသံ၊ သတင်းနှင့် ဝမ်းမြောက်ခြင်း" ဆိုတဲ့ ခေါင်းစဉ်နဲ့ လိုက်လျောညီထွေဖြစ်အောင် ဦးပဉ္ဇင်းတို့ စိတ်ကလေးကို ခဏလောက် ကြည်နူးသွားအောင် "သောမနဿိန္ဒြေ" ကို အခြေခံပြီး ရှုမှတ်ကြည့်ရအောင်။ သမထ အလုပ်ပေးကို သေသေချာချာ နားထောင်ပြီး လိုက်လုပ်ကြည့်ပါ။
အားလုံးပဲ ခါးကို မတ်မတ်ထား၊ မျက်စိကို မှိတ်ထားလိုက်ပါ။
ခန္ဓာကိုယ်ကို ပေါ့ပါးစွာ ထားပါ။ အခု... သူတော်ကောင်းတို့ရဲ့ ဘဝမှာ ကြားခဲ့ဖူးသမျှထဲမှာ အပျော်ရွှင်ရဆုံး၊ အကြည်နူးရဆုံး "သတင်းစကား" (Good News) တစ်ခုကို ပြန်ပြောင်း အောက်မေ့လိုက်ပါ။
ဥပမာ - ကိုယ် အရမ်းလိုချင်နေတဲ့ အောင်မြင်မှုတစ်ခု ရပြီလို့ ကြားလိုက်ရတဲ့ အချိန်၊ သို့မဟုတ် ကိုယ်ချစ်ခင်ရသူ ကျန်းမာပါတယ်လို့ သတင်းကြားလိုက်ရတဲ့ အချိန်၊ ဒါမှမဟုတ် ဘုရားရှင် ပွင့်တော်မူပြီလို့ ကြားလိုက်ရတဲ့ အချိန်မျိုးပေါ့။
အဲဒီသတင်းကို ကြားလိုက်ရတဲ့ စက္ကန့်မှာ ရင်ဘတ်ထဲမှာ "လှပ်" ခနဲ ဖြစ်သွားတဲ့ ကြည်နူးမှု၊ ပေါ့ပါးမှု၊ အေးမြမှု လေးကို သတိထားကြည့်ပါ။ မျက်နှာလေး ပြုံးသွားမတတ် ခံစားရတဲ့ အဲဒီ သဘောလေး။
အဲဒီ "ဝမ်းမြောက်ခြင်း" သဘောလေးကို စိတ်ထဲမှာ မြင်အောင်ကြည့်ပြီး... "ဝမ်းမြောက်တယ်... ဝမ်းမြောက်တယ်..." လို့ မှတ်ပါ။
"ငါ ပျော်တာ မဟုတ်ဘူး၊ အာရုံကောင်းကြောင့် စိတ်ကလေး ကြည်လင်အေးမြသွားတဲ့ ဓာတ်သဘောလေး (Element of Joy) ပါလား" လို့ နှလုံးသွင်းရင်း၊ အဲဒီ အေးမြတဲ့ ဓာတ်သဘောလေးကို ခန္ဓာကိုယ်အနှံ့ ပျံ့နှံ့သွားစေပါ။
(၁) မိနစ်လောက် ငြိမ်သက်စွာ ရှုမှတ်လိုက်ကြရအောင်...။
ကဲ... စိတ်ကလေး အတော်အတန် ငြိမ်သက်သွားပြီဆိုရင် ဒီနေ့ခေတ် "သတင်းအချက်အလက်နှင့် ဆက်သွယ်ရေးနည်းပညာ" (ICT - Information and Communication Technology) ရှုထောင့်ကနေ ဓမ္မကို ချိတ်ဆက် ကြည့်ကြရအောင်။ သူတော်ကောင်းတို့ လက်ထဲက စမတ်ဖုန်း (Smartphone) လေးတွေ၊ အိမ်က ဝိုင်ဖိုင် (Wi-Fi) တွေ ဘယ်လို အလုပ်လုပ်သလဲ ဆိုတာကို သေချာ ဓာတ်ခွဲကြည့်ရင် အလွန် အံ့သြစရာကောင်းတဲ့ "အနိစ္စ" (Impermanence) ဖြစ်စဉ်ကြီးကို တွေ့ရပါလိမ့်မယ်။
ဆက်သွယ်ရေး အင်ဂျင်နီယာပညာ (Telecommunication Engineering) အရ ပြောရရင်... သူတော်ကောင်းတို့ ဖုန်းပြောလိုက်တဲ့ "အသံ"၊ ရိုက်လိုက်တဲ့ "စာ"၊ ပို့လိုက်တဲ့ "ပုံ" တွေကို ဒီအတိုင်း အလုံးလိုက် အထည်လိုက် ပို့လို့မရပါဘူး။ အဲဒါတွေကို "Digitization" (ဒစ်ဂျစ်တယ် ပြောင်းလဲခြင်း) လုပ်ရပါတယ်။
ဥပမာ - သူတော်ကောင်းတို့က ပန်းပွင့်လေး တစ်ပွင့်ရဲ့ ပုံကို သူငယ်ချင်းဆီ ပို့မယ် ဆိုပါစို့။ ဖုန်းက အဲဒီပုံကို Pixel (အစက်အပျောက်) သန်းပေါင်းများစွာ အဖြစ် ခွဲစိတ်ပစ်လိုက်တယ်။ ပြီးတော့ အဲဒီ အစက်လေး တစ်ခုချင်းစီကို "0" နဲ့ "1" (Binary Code) ဆိုတဲ့ ကွန်ပျူတာ ဘာသာစကား အဖြစ် ပြောင်းလိုက်တယ်။
အဲဒီ "0" နဲ့ "1" လေးတွေကိုမှ "Data Packets" (သတင်းအချက်အလက် အထုပ်ငယ်လေးများ) အဖြစ် ထပ်ခွဲပြီး၊ လျှပ်စစ် signal အဖြစ် သော်လည်းကောင်း၊ အလင်း signal အဖြစ် သော်လည်းကောင်း၊ ရေဒီယို လှိုင်း (Radio Wave) အဖြစ် သော်လည်းကောင်း ကမ္ဘာတစ်ဖက်ခြမ်းကို ပစ်လွှတ်လိုက်တာ ဖြစ်ပါတယ်။
ဒီနေရာမှာ စိတ်ဝင်စားစရာ အကောင်းဆုံးက "Protocol" (စည်းမျဉ်း) နဲ့ "Latency" (ကြာချိန်) ပါပဲ။
သတင်းတစ်ခုကို ပို့တဲ့အခါ တရစပ် စီးဆင်းသွားတာ မဟုတ်ပါဘူး။ "Discontinuous" (ပြတ်တောင်း ပြတ်တောင်း) သွားနေတာပါ။ Packet တစ်ထုပ် ပို့လိုက်တယ်၊ ဟိုဘက်က လက်ခံရရှိကြောင်း ပြန်ပြောတယ်၊ ပြီးမှ နောက်တစ်ထုပ် ပို့တယ်။ ဒါပေမဲ့ ဒီဖြစ်စဉ်က "အလင်းအလျင်" (Speed of Light - တစ်စက္ကန့်လျှင် မိုင်ပေါင်း ၁၈၆,၀၀၀) နဲ့ သွားနေတဲ့အတွက် ငါတို့ လူသားတွေရဲ့ နှေးကွေးတဲ့ မျက်စိ၊ နား တွေက "တစ်ဆက်တည်း" (Continuous) လို့ ထင်နေရတာ ဖြစ်ပါတယ်။
ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင်... ရုပ်ရှင်ကား (Movie) တစ်ကားကို ကြည့်နေသလိုပါပဲ။
ရုပ်ရှင်ဆိုတာ တကယ်တော့ လှုပ်ရှားနေတာ မဟုတ်ပါဘူး။ ဓာတ်ပုံအသေ (Still Images) ပေါင်းများစွာကို တစ်စက္ကန့်မှာ ပုံ (၂၄) ပုံ နှုန်းနဲ့ ဆက်တိုက် ပြသလိုက်တာပါ။ ပုံတစ်ပုံချင်းစီက "အနိစ္စ" (မမြဲဘူး)။ ဖြစ်ပြီးရင် ပျက်တယ်။ ဒါပေမဲ့ မြန်လွန်းလို့ လှုပ်ရှားနေတယ် (Continuity) လို့ ထင်ရတယ်။
အင်တာနက် လိုင်းပေါ်က သတင်းတွေဟာလည်း ဒီလိုပါပဲ။ သုတ္တန်မှာ "ခဏိကမရဏ" (ခဏတိုင်း သေဆုံးခြင်း) လို့ ဟောသလို၊ Data Packet လေးတွေဟာ ဖြစ်လိုက်၊ ပို့လိုက်၊ ရောက်လိုက်၊ ပျက်လိုက်နဲ့ အမြဲတမ်း ပြောင်းလဲနေပါတယ်။ "အဆက်မပြတ်" ဆိုတာ မရှိပါဘူး။ "ဖြစ်ခြင်း၊ ပျက်ခြင်း အစီအစဉ်" (Process of Arising and Passing Away) သာ ရှိပါတယ်။ ဒီသိပ္ပံသဘောတရားကို နားလည်ရင် ရုပ်နာမ် ဓမ္မတွေရဲ့ ဖြစ်ပျက်သဘောကို နားလည်ဖို့ ပိုလွယ်ကူပါတယ်။
ကဲ... သိပ္ပံဘက်ကနေ ဘုရားရှင်ရဲ့ ပါဠိတော်ဘက်ကို ကူးပြီး ကြည့်ကြရအောင်။ သံယုတ္တနိကာယ် နဲ့ အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်တွေမှာ "သဝဏ်လွှာ" (Message/Epistle) နဲ့ ပတ်သက်တဲ့ အကြောင်းအရာတွေ ပါရှိပါတယ်။ ရှေးခေတ်တုန်းကတော့ အင်တာနက် မရှိဘူး၊ ဖုန်း မရှိဘူး။ ဒါပေမဲ့ "ဓမ္မဆက်သွယ်ရေး" (Dhamma Communication) ကတော့ အလွန် အားကောင်းခဲ့ပါတယ်။
ဘုရားရှင်ဟာ "လောကသုံးပါးလုံးကို ဆက်သွယ်နိုင်တဲ့ မဟာဆက်သွယ်ရေး ပညာရှင်ကြီး" (The Great Communicator) ဖြစ်ပါတယ်။ ဘုရားရှင်ရဲ့ မေတ္တာကွန်ရက် (Metta Network) ဟာ ဖိုက်ဘာကြိုးတွေ မလိုဘဲ၊ ဂြိုဟ်တုတွေ မလိုဘဲ စိတ်အလျင်နဲ့ (Mind-to-Mind) ၃၁ ဘုံလုံးကို ဖြန့်ကျက်နိုင်ပါတယ်။ ဘုရားရှင်က ရဟန်းတွေကို သာသနာပြု စေလွှတ်တဲ့အခါ မိန်ကြားခဲ့တဲ့ စကားတစ်ခွန်း ရှိပါတယ်။
"စရထ ဘိက္ခဝေ စာရိကံ၊ ဗဟုဇန ဟိတာယ၊ ဗဟုဇန သုခါယ"
"ရဟန်းတို့... လူအများ အကျိုးစီးပွားငှာ၊ လူအများ ချမ်းသာရေးငှာ၊ ဒေသစာရီ ကြွချီကြလော့၊ တရားဟောကြလော့" တဲ့။
ဒါဟာ "Broadcasting" (အသံလွှင့်ခြင်း) ရဲ့ မူလအစပါပဲ။ သတင်းကောင်း (Good News) ဖြစ်တဲ့ ဓမ္မကို ဖြန့်ဝေခြင်းပါပဲ။
ပါဠိတော်မှာ "သောမနဿ" (Somanassa) ဆိုတဲ့ စကားလုံး ရှိပါတယ်။
"သု" (ကောင်းသော) + "မန" (စိတ်) = စိတ်ကောင်းဝင်ခြင်း၊ ဝမ်းမြောက်ခြင်း လို့ အဓိပ္ပာယ်ရပါတယ်။
ဘုရားရှင်က တရားဟောတဲ့အခါ (Teaching Method) မှာ နာကြားသူရဲ့ စိတ်ထဲမှာ "ပီတိ၊ သောမနဿ" ဖြစ်လာအောင် အဆင့် (၄) ဆင့်နဲ့ ဟောလေ့ရှိပါတယ်။
၁။ သန္ဒဿေတိ (Sandasseti): တရားသဘောကို ရှင်းလင်းစွာ မြင်အောင် ပြသ၏။ (Visualizing the Truth).
၂။ သမာဒပေတိ (Samadapeti): တရား၌ သက်ဝင်ယုံကြည်ပြီး ဆောက်တည်စေ၏။ (Encouraging Practice).
၃။ သမုတ္တေဇေတိ (Samuttejeti): စိတ်ဓာတ်တက်ကြွအောင်၊ ရဲရင့်အောင် ထက်သန်စေ၏။ (Inspiring Courage).
၄။ သမ္ပဟံသေတိ (Sampahamseti): တရားနာရလို့ ဝမ်းမြောက်ရွှင်လန်းစေ၏။ (Gladdening the Mind).
ဒီနေ့ခေတ် Facebook, YouTube ပေါ်မှာ တရားပွဲတွေ Live လွှင့်နေကြတာ၊ ဓမ္မစာပေတွေ Share နေကြတာ၊ နေ့စဉ် "Good Morning" ဆိုပြီး ဓမ္မစာတိုလေးတွေ ပို့နေကြတာတွေဟာ ဒီ "သမ္ပဟံသေတိ" (ဝမ်းမြောက်စေခြင်း) လုပ်ငန်းစဉ်ကို နည်းပညာနဲ့ ပံ့ပိုးနေတာ ဖြစ်ပါတယ်။ "Digital Dhamma" ဟာ ခေတ်သစ် သာသနာပြု နည်းလမ်းပါပဲ။ ဖုန်းဟာ ကိရိယာ ဖြစ်ပေမဲ့၊ အဲဒီကိရိယာထဲက စီးဆင်းလာတာကတော့ "ဓမ္မရသ" (Taste of Dhamma) ဖြစ်နေဖို့ လိုပါတယ်။
ကဲ... ပါဠိတော်နဲ့ နှိုင်းယှဉ်ပြီးပြီဆိုတော့... အခု အပိုင်းမှာတော့ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ဖုန်းသုံးနေတဲ့အချိန်၊ သတင်းကောင်းတစ်ခု ဖတ်လိုက်ရတဲ့အချိန်မှာ ဖြစ်ပေါ်လာတဲ့ စိတ်ကို "သောမနဿိန္ဒြေ" (Somanassindriya) နဲ့ တွဲဖက်ပြီး ဝိပဿနာရှုကွက် အသေးစိတ် ဓာတ်ခွဲကြည့်ကြရအောင်။
"သောမနဿိန္ဒြေ" ဆိုတာ စိတ်ချမ်းသာခြင်းကို အစိုးရတဲ့ သဘောတရား (Faculty of Mental Joy) ဖြစ်ပါတယ်။ သူက "ဝေဒနာ" (Feeling) အုပ်စုဝင် ဖြစ်တယ်။ အာရုံကောင်း (Ittha-rammana) နဲ့ တိုက်ဆိုင်တဲ့အခါ ဖြစ်ပေါ်လာတယ်။
ဒါပေမဲ့ သတိထားရမှာက... သောမနဿ နှစ်မျိုး ရှိတယ်။
၁။ အာမိသ သောမနဿ (Amisa Somanassa): လောကီအာရုံ (Materialistic Joy) ကို အမှီပြုပြီး ဖြစ်တဲ့ ဝမ်းမြောက်မှု။ ဥပမာ - Facebook မှာ Like များလို့ ပျော်တာ၊ ချဲပေါက်လို့ ပျော်တာ၊ ဂိမ်းနိုင်လို့ ပျော်တာ။ ဒီပျော်ရွှင်မှုက "လောဘ" (Greed) နဲ့ ယှဉ်တယ်။ သူက ခဏနေရင် ပျက်စီးပြီး ဒုက္ခပြန်ပေးတတ်တယ်။
၂။ နိရာမိသ သောမနဿ (Niramisa Somanassa): ဓမ္မအာရုံ (Spiritual Joy) ကို အမှီပြုပြီး ဖြစ်တဲ့ ဝမ်းမြောက်မှု။ ဥပမာ - တရားနာရလို့ ပျော်တာ၊ ကုသိုလ်လုပ်ရလို့ ပျော်တာ၊ သတိရလို့ ပျော်တာ။ ဒီပျော်ရွှင်မှုက "ပညာ" (Wisdom) နဲ့ ယှဉ်တယ်။ သူက ငြိမ်းအေးတယ်။
Vipassana Instruction (The Scrolling Meditation - ဖုန်းပွတ်ရင်း တရားရှုနည်း):
သူတော်ကောင်းတို့... ဖုန်းပွတ်နေရင်း (Scrolling) ကိုယ့်စိတ်ကို စောင့်ကြည့်ပါ။ ဖုန်းသုံးတာ "ငါ" မဟုတ်ဘူး၊ စိတ်နဲ့ ရုပ် အလုပ်လုပ်နေတာလို့ နှလုံးသွင်းပါ။
၁။ စက္ခုဒွါရ (Eye Door): ဖုန်းမျက်နှာပြင်ပေါ်က စာတွေ၊ ပုံတွေကို မြင်တယ်။ (ဒါက ရူပါရုံ)။
၂။ ဖဿ (Contact): မျက်စိနဲ့ အာရုံ တိုက်ဆိုင်သွားတယ်။
၃။ ဝေဒနာ (Feeling): ဒီအဆင့်မှာ စိတ်က တုံ့ပြန်တယ်။
ဟာသလေး သို့မဟုတ် သတင်းကောင်းလေး တွေ့ရင် စိတ်ထဲမှာ "ပြုံး" ခနဲ ဖြစ်သွားတယ် (သောမနဿ)။
သတင်းဆိုး တွေ့ရင် ရင်ထဲမှာ "အောင့်" ခနဲ ဖြစ်သွားတယ် (ဒေါမနဿ)။
ဘာမှ မဟုတ်တဲ့ ပုံတွေဆိုရင် "အေး" ဆေးပဲ (ဥပေက္ခာ)။
လက်တွေ့ ရှုမှတ်ပုံ:
ဖုန်းသုံးရင်း ပြုံးမိလိုက်တဲ့ အခိုက်အတန့်ကို ဖမ်းဆုပ်လိုက်ပါ။ "ဝမ်းမြောက်တယ်... ဝမ်းမြောက်တယ်..." လို့ မှတ်ပါ။
"ငါ ပျော်တာ မဟုတ်ဘူး။ အာရုံကောင်း (Good Object) နဲ့ စိတ် (Mind) တိုက်ဆိုင်လို့ သောမနဿ ဝေဒနာ (Pleasant Feeling) ပေါ်လာတာပါလား"။
"ဒီပျော်ရွှင်မှုက ဘယ်လောက်ခံလဲ"။ Post တစ်ခုကျော်သွားရင် ပျောက်သွားတာပဲ။ Screen ပိတ်လိုက်ရင် ပျောက်သွားတာပဲ။
"သြော်... အင်တာနက် လိုင်းပေါ်က Data Packet လေးတွေ ဖြစ်လိုက် ပျက်လိုက် ဖြစ်နေသလိုပဲ၊ ငါ့စိတ်ထဲက ဝမ်းမြောက်မှုတွေကလည်း ဖြစ်ပြီး ပျက်နေတဲ့ အနိစ္စတရားတွေပါလား"။
ဒီလို ရှုမြင်လိုက်ရင် "Like" နည်းလို့ ဝမ်းနည်းတာ၊ "Comment" ဆိုးလို့ စိတ်ညစ်တာတွေ သက်သာသွားပြီး၊ စိတ်ကို "သောမနဿိန္ဒြေ" နဲ့ ထိန်းချုပ်နိုင်လာပါလိမ့်မယ်။ လောကီပျော်ရွှင်မှု (အာမိသ) ကနေ လောကုတ္တရာ ပျော်ရွှင်မှု (နိရာမိသ) ဆီကို ပြောင်းလဲရယူနိုင်ပါလိမ့်မယ်။
အွန်လိုင်းသုံးရင်း၊ ဆက်သွယ်ရေး ကိရိယာတွေ သုံးရင်း လူတွေမှာ မသိမသာ ဝင်လာတတ်တဲ့ ဒိဋ္ဌိ (၃) မျိုး ရှိပါတယ်။ အဲဒါတွေကို အခုလို ဖြုတ်ကြရအောင်။
၁။ သက္ကာယဒိဋ္ဌိ ဖြုတ်ပုံ (The "I am chatting" Illusion):
"ငါ ဖုန်းပြောနေတယ်၊ ငါ စာရိုက်နေတယ်၊ ငါ့အသံ" လို့ ထင်တာ သက္ကာယဒိဋ္ဌိပါ။
တကယ်တော့ "ငါ" မရှိပါဘူး။ "စိတ္တဇရုပ်" (Mind-produced Matter) တွေ ဖြစ်တဲ့ လက်ချောင်းလေးတွေက စိတ်ရဲ့ စေခိုင်းချက်အရ ဖန်သားပြင်ကို ထိခတ် (Type) နေတာပါ။ ဟိုဘက်က ကြားရတဲ့ အသံဟာလည်း "လျှပ်စစ်လှိုင်း" တွေကတဆင့် ပြန်လည် ဖန်တီးထားတဲ့ "သဒ္ဒရုပ်" (Sound Matter) သက်သက်ပါပဲ။ "စက်ကိရိယာနဲ့ ခန္ဓာစက်" ပေါင်းစပ်အလုပ်လုပ်နေတာလို့ ရှုပါ။
၂။ သဿတဒိဋ္ဌိ ဖြုတ်ပုံ (The "Digital Footprint is Forever" Illusion):
"ငါတင်လိုက်တဲ့ ပုံက အွန်လိုင်းမှာ ထာဝရ ရှိနေမှာ၊ ငါ့ဂုဏ်သတင်းက တည်မြဲနေမှာ" လို့ ထင်တာ သဿတဒိဋ္ဌိ (မြဲတယ်လို့ ထင်ခြင်း) ပါ။
Server တွေ ပျက်နိုင်တယ်။ Account တွေ အပိတ်ခံရနိုင်တယ်။ ဘယ် Digital Data မှ ထာဝရ မဟုတ်ပါဘူး။ "Screen ပေါ်က ပုံရိပ်" လိုပဲ ဘဝဟာ မမြဲပါဘူး။ ဖုန်းဘက်ထရီ ကုန်ရင် စက်ပိတ်သွားသလို၊ ကံကုန်ရင် ဘဝစက် ပိတ်ရမှာပါ။ အွန်လိုင်းပေါ်က ပုံရိပ်ယောင်တွေကို အမှန်တကယ် ထင်ပြီး မစွဲလမ်းပါနဲ့။
၃။ ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိ ဖြုတ်ပုံ (The "Virtual Actions Don't Count" Illusion):
"အွန်လိုင်းမှာ ဆဲချင်ရာဆဲ၊ လိမ်ချင်ရာလိမ်၊ ဘယ်သူမှ မသိဘူး၊ အပြစ်မရှိဘူး" လို့ ထင်တာ ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိ (ကံကို ပယ်ခြင်း) ပါ။
"စေတနာဟံ ဘိက္ခဝေ ကမ္မံ ဝဒါမိ" - စေတနာသည်သာ ကံ မည်၏။ လက်မနဲ့ စာရိုက်လိုက်တဲ့ အခိုက်အတန့်မှာ "ဒေါသ စေတနာ၊ မုသာဝါဒ စေတနာ" ဖြစ်သွားရင် အကုသိုလ်ကံ ထမြောက်ပါပြီ။ အင်တာနက် ကြိုးဖြတ်လိုက်လို့ ရပေမဲ့၊ ကံကြိုးကတော့ ဘဝသံသရာအထိ လိုက်ပါ အကျိုးပေးမှာပါ။ ဒါကြောင့် "Keypad" ကို နှိပ်တိုင်း "ကံ" ကို တည်ဆောက်နေတာပါလားလို့ သတိပြုပါ။
ဒီနေရာမှာ မဟာသရဏဂုံတော်ကြီးရဲ့ ပုဒ်ရေ (၄၇) မှာ လာရှိတဲ့ "ဘေးရန်ကာကွယ်မှု (၆)" ကို ဆက်စပ်ပြီး ပြောပြချင်ပါတယ်။ ပုဒ်ရေ (၄၇) မှာ "ကောင်းသော စိတ်နှလုံး ရှိသူအား ဘေးမခပါ" ဆိုတဲ့ အဓိပ္ပာယ် ပါရှိပါတယ်။ သောမနဿ (ဝမ်းမြောက်ခြင်း) ရှိနေတဲ့ စိတ်ဟာ အကုသိုလ် ဝင်ဖို့ ခက်ပါတယ်။ အထူးသဖြင့် ဓမ္မကြောင့် ဖြစ်တဲ့ ဝမ်းမြောက်မှု (Dhamma-Piti) ဟာ ခန္ဓာကိုယ်ကို ပေါ့ပါးစေပြီး ကျန်းမာရေးကိုတောင် ကောင်းမွန်စေပါတယ်။ "စိတ်ပျော်ရင် ရောဂါပျောက်" ဆိုတာ ဓမ္မသဘောအရ မှန်ကန်ပါတယ်။ သရဏဂုံ တည်သူဟာ သတင်းဆိုးတွေကြားမှာတောင် စိတ်ကို "သောမနဿ" ဖြစ်အောင် ထားနိုင်တဲ့အတွက် စိတ်ရောဂါဘေး၊ နှလုံးရောဂါဘေးတွေကနေ ကာကွယ်ပြီးသား ဖြစ်နေပါတယ်။
ဒီအချက်ကို လက်တွေ့ဘဝမှာ ဘယ်လို အသုံးချမလဲဆိုတာ ပေါ်လွင်စေဖို့ Hswagata ပြတိုက်မှာ ကြုံတွေ့ခဲ့ရတဲ့ ဇာတ်လမ်း (Case-2538) လေးတစ်ခုကို ပြောပြချင်ပါတယ်။ ဒီဇာတ်လမ်းက Template T228 (Stakeholder Contact Register) နဲ့ Policy 25, Art 25.2 (Public Communication Protocol) ကို လက်တွေ့ ကျင့်သုံးခဲ့တဲ့ ဖြစ်စဉ်လေးပါ။
ဇာတ်လမ်းအစ:
ပြတိုက်ရဲ့ Facebook Page ကို တာဝန်ယူထားတဲ့ Admin လူငယ်လေး "ကိုအောင်" (အမည်လွှဲ) ဟာ နည်းပညာ ကျွမ်းကျင်သူ တစ်ယောက်ပါ။ သူက ဖုန်းပွတ်ရတာ ဝါသနာပါတယ်။ တစ်နေ့မှာတော့ နိုင်ငံရေး အခြေအနေတွေ ရှုပ်ထွေးနေတဲ့ ကာလတစ်ခုမှာ၊ လူမှုကွန်ရက်ပေါ်မှာ သတင်းအတု (Fake News) တွေ၊ အမုန်းစကား (Hate Speech) တွေ ပျံ့နှံ့နေတယ်။
ကိုအောင်က အဲဒီသတင်းတွေကို ဖတ်ပြီး ဒေါသထွက်တယ်။ စိတ်လိုက်မာန်ပါနဲ့ ပြတိုက်ရဲ့ တရားဝင် Page ကနေ သူ့ရဲ့ ပုဂ္ဂိုလ်ရေး ထင်မြင်ချက်တွေ၊ ဒေါသထွက်စရာ သတင်းတွေကို Share မိလိုက်တယ်။ သူကတော့ "ငါ့ရဲ့ လွတ်လပ်ခွင့်" လို့ ထင်တာပေါ့။
ပြဿနာ:
ရလဒ်ကတော့ Page မှာ Comment တွေ ဆူညံပွက်လောရိုက်ပြီး၊ ပြတိုက်ရဲ့ ပုံရိပ် (Reputation) ထိခိုက်မယ့် အနေအထား ဖြစ်လာတယ်။ ပရိသတ်တွေက "ဒါ ဘုရားကျောင်းကန် Page လား၊ နိုင်ငံရေး Page လား" ဆိုပြီး ဝေဖန်ကြတယ်။ တချို့က ဆဲဆိုကြတယ်။ ကိုအောင်လည်း ဖုန်းကိုကြည့်ပြီး စိတ်ဆင်းရဲ (ဒေါမနဿ) နေရတယ်။
ဖြေရှင်းချက်:
ပြတိုက်မှူးချုပ် ဆရာတော်က ချက်ချင်း သိလိုက်တယ်။ ကိုအောင်ကို ရုံးခန်းခေါ်ပြီး T228 (ဆက်သွယ်ရန် စာရင်း) နဲ့ Policy 25 (ဆက်သွယ်ရေး မူဝါဒ) ကို ထုတ်ပြတယ်။
"ကိုအောင်... Policy 25, Art 25.2 မှာ 'Official Channels are for Dhamma & Facts only' (တရားဝင် လိုင်းများသည် ဓမ္မနှင့် အချက်အလက်အတွက်သာ ဖြစ်သည်) လို့ ရေးထားတယ်။ ဒကာကြီး အခု Share လိုက်တဲ့ သတင်းက လူတွေကို 'သောမနဿ' (ပျော်ရွှင်မှု) ပေးသလား၊ 'ဒေါမနဿ' (စိတ်ဆင်းရဲမှု) ပေးသလား"
ကိုအောင်က ခေါင်းငုံ့ပြီး "စိတ်ဆင်းရဲစေပါတယ် ဘုရား" လို့ ဖြေတယ်။
ဆရာတော်က ဆက်မိန့်တယ်။
"ငါတို့ ပြတိုက်ရဲ့ ရည်ရွယ်ချက်က လူတွေကို အေးချမ်းမှု ပေးဖို့လေ။ ဖုန်းဆိုတာ 'ကိရိယာ' (Tool) ပဲ။ သူ့ကို ဓားလို သုံးပြီး လူတွေကို ခုတ်လို့ရသလို၊ ဆေးထိုးအပ်လို သုံးပြီး ကုသပေးလို့လည်း ရတယ်။ ဒကာကြီးက ဘယ်လို သုံးချင်လဲ"
"ကုသပေးချင်ပါတယ် ဘုရား"
"ဒါဆိုရင် အခု ကဆုန်လပြည့် နီးပြီ။ လူတွေ စိတ်ပူလောင်နေတဲ့အချိန်မှာ 'ညောင်ရေသွန်းပွဲ' အကြောင်း၊ ဘုရားရှင်ရဲ့ မေတ္တာတရားအကြောင်း ဗီဒီယိုလေးတွေ တင်ပေးလိုက်ပါ။ အဲဒါဆိုရင် ဖတ်တဲ့သူတွေ စိတ်ထဲမှာ 'ကုသိုလ်' ဖြစ်သွားမယ်။ အဲဒီ ကုသိုလ်က ဒကာကြီးဆီကို 'သောမနဿ' အနေနဲ့ ပြန်လာလိမ့်မယ်"
ကိုအောင်လည်း သဘောပေါက်ပြီး ဒေါသထွက်စရာ Post တွေကို ဖျက်လိုက်တယ်။ အဲဒီအစား ပြတိုက်ထဲက ငြိမ်းချမ်းနေတဲ့ ဘုရားပုံတွေ၊ ညောင်ရေသွန်းနေတဲ့ ပုံရိပ်တွေကို တင်ဆက်လိုက်တယ်။ ပရိသတ်တွေဆီက "သာဓု... သာဓု... စိတ်ချမ်းသာလိုက်တာ" ဆိုတဲ့ Comment တွေ တက်လာတော့ ကိုအောင်ရဲ့ ရင်ထဲမှာလည်း ကြည်နူးမှု (Piti) တွေ ဖြစ်ပေါ်လာတယ်။
သူက "အရှင်ဘုရား... အရင်က Like များရင် ပျော်တာက အပေါ်ယံပဲ။ အခု လူတွေ ကုသိုလ်ရလို့ သာဓုခေါ်တာကို မြင်ရတော့မှ ရင်ထဲက တကယ် ဝမ်းမြောက်မိပါတယ်" လို့ လျှောက်ထားတယ်။
တွေ့လိုက်တယ် မဟုတ်လား... နည်းပညာကို လမ်းကြောင်းပြောင်းပေးလိုက်တာနဲ့ "အဆိပ်" ကနေ "ဆေး" ဖြစ်သွားပုံကိုး။
ကိုင်း... ဒီနေ့ ဟောကြားခဲ့တဲ့ "ဆက်သွယ်ရေးနေ့" တရားတော်ကို သစ္စာလေးပါးနဲ့ ချိတ်ဆက်ပြီး နိဂုံးချုပ် ကြည့်ကြရအောင်။
၁။ ဒုက္ခသစ္စာ: သတင်းဆိုးများ ကြားရခြင်း၊ ဆိုရှယ်မီဒီယာကြောင့် စိတ်ရှုပ်ထွေးရခြင်း၊ နည်းပညာရဲ့ နှောင်ဖွဲ့ခံရခြင်းသည် ဆင်းရဲခြင်း မည်၏။
၂။ သမုဒယသစ္စာ: အွန်လိုင်းပေါ်မှ အာရုံများကို စွဲလမ်းခြင်း၊ Like နှင့် Comment ကို တပ်မက်ခြင်း၊ သတင်းများကို မသိဘဲ ယုံကြည်ခြင်း (မောဟ) သည် ဒုက္ခဖြစ်ကြောင်း မည်၏။
၃။ နိရောဓသစ္စာ: အာရုံများအပေါ် တွယ်တာမှု ကင်းပြတ်၍၊ သတင်းကောင်း/ဆိုးကို ဥပေက္ခာပြုနိုင်ခြင်း၊ စိတ်၏ ငြိမ်းချမ်းမှုကို ရယူခြင်းသည် ဒုက္ခချုပ်ရာ မည်၏။
၄။ မဂ္ဂသစ္စာ: နည်းပညာကို ဓမ္မပြန့်ပွားရေးအတွက် အသုံးပြုခြင်း၊ သောမနဿိန္ဒြေကို ဝိပဿနာရှုမှတ်ခြင်း၊ သတိဖြင့် ဖုန်းသုံးခြင်းသည် ဒုက္ခချုပ်ရာသို့ သွားသော လမ်းစဉ် မည်၏။
သူတော်ကောင်းတို့ အနေနဲ့လည်း ဒီနေ့ ကမ္ဘာ့ဆက်သွယ်ရေးနေ့နဲ့ ကဆုန်လပြည့် အကြိုကာလမှာ မိမိတို့ရဲ့ လက်ကိုင်ဖုန်းများကို "ဓမ္မလက်နက်" (Dhamma Tool) အဖြစ် ပြောင်းလဲ အသုံးပြုနိုင်ကြပါစေ။
သတင်းကောင်းများသာ ကြားသိရ၍၊ ဓမ္မအသိဖြင့် ဝမ်းမြောက်ရွှင်လန်း (သောမနဿ) နိုင်ကြပြီး၊ နိဗ္ဗာန်ရွှေပြည်မြတ်သို့ ဆက်သွယ်ရောက်ရှိနိုင်ကြပါစေ ကုန်သတည်း။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက
The Office Of Siridantamahapalaka
The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum.
နေ့စွဲ - ၁၇ မေ ၂၀၂၄
ORCID: 0009-0000-0697-4760
Website: www.siridantamahapalaka.com
Sao Dhammasami @ Bhikkhu Indasoma Siridantamahapalaka is Specially trained in Buddhist archaeology and historical tracking of tooth relics through stūpa research registries; integrates archaeological charts, travel accounts, and museum records to support preservation for study and veneration.
