Day: 134 | ၁၃ မေ ၂၀၂၄ | မျိုးဆက်သစ်သို့ လက်ဆင့်ကမ်းခြင်း (ပုရိသိန္ဒြေနှင့် ဓမ္မအမွေ) | ဒီဃနိကာယ်၊ သာသနာ့အမွေ | Succession Planning
Day: 134 | ၁၃ မေ ၂၀၂၄ | မျိုးဆက်သစ်သို့ လက်ဆင့်ကမ်းခြင်း (ပုရိသိန္ဒြေနှင့် ဓမ္မအမွေ) | ဒီဃနိကာယ်၊ သာသနာ့အမွေ | Succession Planning
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ။
ဒီနေ့ဟာ သာသနာတော်နှစ် ၂၅၆၇ ခုနှစ်၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၆ ခုနှစ်၊ ခရစ်နှစ် ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ မေလ (၁၃) ရက်နေ့ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီနေ့ ဟောကြားမယ့် တရားခေါင်းစဉ်ကတော့ "မျိုးဆက်သစ်သို့ လက်ဆင့်ကမ်းခြင်းနှင့် သာသနာ့အမွေ" (Succession & Heritage) ဆိုတဲ့ အကြောင်းအရာပဲ ဖြစ်ပါတယ်။
မကြာမီ ရက်ပိုင်းအတွင်းမှာ "ကမ္ဘာ့ပျားများနေ့" (World Bee Day) ကျရောက်တော့မှာ ဖြစ်ပါတယ်။ ပျားလောကကို လေ့လာကြည့်ရင် အလွန် အံ့သြစရာကောင်းတဲ့ စနစ်တစ်ခု ရှိတယ်။ ပျားအုံတစ်ခုမှာ ပျားဘုရင်မကြီး (Queen Bee) ဟာ အိုမင်းလာတဲ့အခါ၊ ဒါမှမဟုတ် အုံသစ်ခွဲဖို့ လိုအပ်လာတဲ့အခါ သူ့ရဲ့ နေရာကို ဆက်ခံမယ့် ပျားသံငယ်လေးကို ပြုစုပျိုးထောင်ပေးခဲ့ပြီးမှ သူက နောက်ဆုတ်ပေးလေ့ ရှိပါတယ်။ ဒါဟာ သဘာဝတရားက ပေးတဲ့ "Succession Planning" (ဆက်ခံသူ မွေးထုတ်ခြင်း) သင်ခန်းစာပါပဲ။ လူသားတွေအနေနဲ့လည်း မိမိတို့ ရှာဖွေထားတဲ့ စီးပွားဥစ္စာ၊ ပညာနဲ့ သာသနာ့တာဝန်တွေကို ကိုယ်မရှိတဲ့နောက်မှာ ပျောက်ပျက်မသွားရအောင် မျိုးဆက်သစ်တွေလက်ထဲ စနစ်တကျ လက်ဆင့်ကမ်းနိုင်ဖို့ လိုအပ်လှပါတယ်။ ဒါကြောင့် ဒီနေ့မှာ ပျားများကဲ့သို့ ညီညွတ်စွာ ဆောင်ရွက်နိုင်ကြပါစေ၊ မျိုးဆက်သစ်များ ပညာရည် ပြည့်ဝကြပါစေလို့ ဦးပဉ္ဇင်းက ရှေးဦးစွာ မေတ္တာပို့သ နှုတ်ခွန်းဆက်သလိုက်ပါတယ်။
ကဲ... တရားမဟောမီ၊ တရားမနာမီမှာ ဒီနေ့ဟောကြားမယ့် "ခွန်အား၊ ဦးဆောင်မှုနှင့် လက်ဆင့်ကမ်းခြင်း" ဆိုတဲ့ ခေါင်းစဉ်နဲ့ လိုက်လျောညီထွေဖြစ်အောင် ဦးပဉ္ဇင်းတို့ စိတ်ကလေးကို ခဏလောက် တည်ငြိမ်သွားအောင် "ပုရိသိန္ဒြေ" (Purisindriya) လို့ခေါ်တဲ့ ယောက်ျားသဏ္ဌာန် အစိုးရခြင်း သဘောကို အခြေခံပြီး၊ ဒါပေမဲ့ ပိုပြီး သိမ်မွေ့တဲ့ "ခွန်အားနှင့် ကာကွယ်ပေးလိုစိတ်" (Strength & Protection) သဘောလေးနဲ့ ရှုမှတ်ကြည့်ရအောင်။
သမထ ရှုမှတ်နည်း (Guided Meditation):
အားလုံးပဲ ခါးကို မတ်မတ်ထား၊ မျက်စိကို မှိတ်ထားလိုက်ပါ။
မိမိရဲ့ ခန္ဓာကိုယ် တစ်ကိုယ်လုံးကို ဉာဏ်မျက်စိနဲ့ ခြုံငုံပြီး ကြည့်လိုက်ပါ။ ခန္ဓာကိုယ်ထဲမှာ တင်းရင်းနေတဲ့၊ သန်မာနေတဲ့၊ တွန်းကန်နေတဲ့ စွမ်းအင်သဘောလေး ရှိတယ်။ အဲဒီ စွမ်းအင်လေးကို "ငါ" လို့ မမှတ်ပါနဲ့။ "ငါ့ခွန်အား" လို့ မစွဲလမ်းပါနဲ့။
"ဒါဟာ ရုပ်တရားရဲ့ စွမ်းအင်သဘော (Energy of Form) သက်သက်ပါလား" လို့ ရှုမြင်ပါ။
အဲဒီ စွမ်းအင်ကို အသုံးပြုပြီး "ငါသည် ငါ့ရဲ့ မိသားစု၊ ငါ့ရဲ့ ပတ်ဝန်းကျင်၊ ငါ့ရဲ့ သာသနာကို အကာအကွယ် ပေးမယ်" ဆိုတဲ့ မွန်မြတ်တဲ့ စေတနာ (Chetana) ကို မွေးမြူလိုက်ပါ။ ပြီးတော့... "တစ်နေ့နေ့မှာ ဒီစွမ်းအင်တွေ ကုန်ခမ်းသွားတဲ့အခါ၊ ငါ့ရဲ့ တာဝန်တွေကို နောက်လူတစ်ယောက်ဆီ လွှဲပြောင်းပေးရမယ်" ဆိုတဲ့ အသိတရားကိုပါ တွဲဖက်ပြီး နှလုံးသွင်းပါ။
သန်မာခြင်းကို သိပါ၊ တွယ်တာခြင်းကို စွန့်ပါ။
ဒီလို စိတ်ထားလေးနဲ့ (၁) မိနစ်လောက် ငြိမ်သက်စွာ ရှုမှတ်လိုက်ကြရအောင်...။
ကဲ... စိတ်ကလေး အတော်အတန် ငြိမ်သက်သွားပြီဆိုရင် ဒီနေ့ခေတ် "စီမံခန့်ခွဲမှုပညာ" (Management Science) နဲ့ "မျိုးရိုးဗီဇ" (Genetics) ရှုထောင့်ကနေ ဓမ္မကို ချိတ်ဆက်ပြီး အကျယ်တဝင့် လေ့လာကြည့်ကြရအောင်။
ဒီနေ့ခေတ် ကုမ္ပဏီကြီးတွေ၊ အဖွဲ့အစည်းကြီးတွေမှာ "Succession Planning" (ရာထူးဆက်ခံမှု စီမံကိန်း) ဆိုတာ အသက်တမျှ အရေးကြီးတဲ့ မဟာဗျူဟာ တစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။ ကမ္ဘာကျော် ကုမ္ပဏီကြီးတွေ ပြိုလဲသွားရတဲ့ အဓိက အကြောင်းရင်းတစ်ခုက ဘာလဲဆိုတော့ "ခေါင်းဆောင်ကောင်း တစ်ယောက်တည်းအပေါ်မှာ အလွန်အမင်း မှီခိုနေခြင်း" (Founder's Syndrome) ကြောင့် ဖြစ်ပါတယ်။ ခေါင်းဆောင်ကြီး ရှိနေတုန်းမှာတော့ အရာရာ အဆင်ပြေနေပေမဲ့၊ သူ မရှိတော့တဲ့နေ့၊ ဒါမှမဟုတ် သူ အနားယူလိုက်တဲ့နေ့မှာ အဖွဲ့အစည်းကြီး တစ်ခုလုံး ယိုင်နဲ့ပြီး ပြိုကျသွားတတ်ပါတယ်။ ဒါကို ကာကွယ်ဖို့အတွက် ခေါင်းဆောင် မထွက်ခွာခင် (၅) နှစ်၊ (၁၀) နှစ် လောက်ကတည်းက နောက်မျိုးဆက်သစ်ကို ကြိုတင် လေ့ကျင့်ပေးရပါတယ်။
ဒါကို ဇီဝဗေဒ (Biology) နဲ့ နှိုင်းယှဉ်ကြည့်ရင် ပိုပြီး ပေါ်လွင်ထင်ရှားပါတယ်။
သက်ရှိသတ္တဝါတွေ မျိုးပွားကြတဲ့အခါ DNA ဆိုတဲ့ မျိုးရိုးဗီဇကို လက်ဆင့်ကမ်းကြတယ်။ ဒီ DNA ထဲမှာ ဘိုးဘွားတွေရဲ့ အချက်အလက်တွေ၊ ရှင်သန်ရပ်တည်ပုံ နည်းစနစ်တွေ အကုန်ပါဝင်ပါတယ်။ ဆဲလ် (Cell) တစ်ခုကနေ နောက်တစ်ခုကို ကူးတဲ့အခါ DNA ကို "Replication" (ပုံတူကူးခြင်း) လုပ်ရတယ်။
ဒီနေရာမှာ အလွန် သတိထားစရာ ကောင်းတာက... ပုံတူကူးတဲ့အခါ အမှားအယွင်း (Mutation) တစ်ခုခု ပါသွားရင် ဘာဖြစ်မလဲ။ မူရင်း DNA က "A-T-C-G" ဆိုတဲ့ ကုဒ်တွေ စီထားတာကို၊ ကူးတဲ့သူက မှားပြီး "A-T-G-C" လို့ ကူးလိုက်မိရင် အဲဒီ အမှားဟာ နောက်မျိုးဆက်သစ်မှာ "ကင်ဆာ" (Cancer) ဖြစ်သွားနိုင်သလို၊ မျိုးစိတ်တစ်ခုလုံး ပျက်စီးသွားနိုင်ပါတယ်။
ထို့အတူပါပဲ... သာသနာ့တာဝန်ကို လက်ဆင့်ကမ်းတဲ့အခါမှာလည်း "မူရင်း" (Original Dhamma) ကို မပျက်စီးစေဘဲ၊ အမှားအယွင်း မရှိအောင် လက်ဆင့်ကမ်းဖို့ ဆိုတာ အလွန် အရေးကြီးပါတယ်။
ကိုယ်က သိထားတဲ့ ပညာ၊ ကိုယ့်ရဲ့ စေတနာ၊ ကိုယ့်ရဲ့ ကျင့်ဝတ်တွေကို ကိုယ်တိုင်ပဲ သိမ်းပိုက်ထားပြီး၊ နောက်လူကို မသင်ပေးခဲ့ရင် အဲဒီ DNA ကွင်းဆက် ပြတ်တောက်သွားတာနဲ့ တူပါတယ်။ ဒါကို သိပ္ပံပညာမှာ "Information Loss" (သတင်းအချက်အလက် ပျောက်ဆုံးခြင်း) လို့ ခေါ်ပါတယ်။ သာသနာမှာတော့ "ပရိယတ္တိ ကွယ်ပျောက်ခြင်း" လို့ ခေါ်ပါတယ်။
ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင်... "လက်ဆင့်ကမ်း အပြေးပြိုင်ပွဲ" (Relay Race) တစ်ခုကို မြင်ယောင်ကြည့်ပါ။
အားကစားသမား (၄) ယောက် ပြေးရတဲ့ ပြိုင်ပွဲမှာ ပထမလူက ဘယ်လောက်ပဲ မြန်မြန်၊ ဒုတိယလူဆီကို တုတ်တံ (Baton) လွှဲပြောင်းပေးတဲ့အချိန်မှာ တုတ်တံ ပြုတ်ကျသွားရင် အဲဒီအသင်း ရှုံးတာပါပဲ။ ပထမလူရဲ့ တာဝန်က အမြန်ပြေးဖို့တင် မကဘူး၊ တုတ်တံကို နောက်လူ လက်ထဲရောက်အောင် စနစ်တကျ၊ တည်ငြိမ်စွာ ထည့်ပေးဖို့ပါ ပါဝင်ပါတယ်။
လောကလူတွေက "ငါ့နေရာ၊ ငါ့ကုမ္ပဏီ၊ ငါ့ပစ္စည်း" လို့ တွယ်တာပြီး မလွှဲချင်ကြဘူး။ အဲဒါဟာ တုတ်တံကို ဆုပ်ကိုင်ထားပြီး ပန်းဝင်ဖို့ ကြိုးစားနေတာနဲ့ တူတယ်။ ပြိုင်ပွဲ စည်းကမ်းအရ ကိုယ်ပြေးရမယ့် အကွာအဝေး ပြည့်ရင် လွှဲကို လွှဲပေးရမယ်။ မလွှဲရင် အသင်း (Sasana) တစ်ခုလုံး ရှုံးနိမ့်သွားလိမ့်မယ်။ ဒါဟာ သဘာဝနိယာမ (Law of Nature) ပါပဲ။
ကဲ... သိပ္ပံဘက်ကနေ ဘုရားရှင်ရဲ့ ပါဠိတော်ဘက်ကို ကူးပြီး ကြည့်ကြရအောင်။ ဒီဃနိကာယ်၊ မဟာဝဂ္ဂပါဠိတော်၊ မဟာပရိနိဗ္ဗာနသုတ် (Mahaparinibbana Sutta) မှာ ဘုရားရှင် ပရိနိဗ္ဗာန်စံခါနီး အခြေအနေကို ပြန်လည် ဆင်ခြင်ကြည့်ကြစို့။
အဲဒီအချိန်မှာ ညီတော်အာနန္ဒာမထေရ်မြတ်က မျက်ရည်စက်လက်နဲ့ မေးလျှောက်တယ်။
"မြတ်စွာဘုရား... ဘုရားရှင် မရှိတော့ရင် တပည့်တော်တို့ ဘယ်သူ့ကို ဆရာတင်ရမလဲ၊ ဘယ်သူ့ကို ကိုးကွယ်ရမလဲ၊ ဘယ်သူ့နောက်ကို လိုက်ရမလဲ ဘုရား" တဲ့။
သာမန် လောကီဘုရင်တွေ ဆိုရင်တော့ "ငါ့သားတော်ကို နန်းတင်လိုက်၊ ငါ့စစ်သူကြီးကို အာဏာလွှဲလိုက်" လို့ မှာခဲ့မှာပေါ့။ ဒါပေမဲ့ ဘုရားရှင်က လူပုဂ္ဂိုလ် (Person) ကို လက်ဆင့်မကမ်းခဲ့ပါဘူး။ ဘာကြောင့်လဲဆိုတော့ ပုဂ္ဂိုလ်ဆိုတာ အနိစ္စသဘော ရှိလို့၊ ဖောက်ပြန်တတ်လို့၊ သေဆုံးတတ်လို့ပါပဲ။ ပုဂ္ဂိုလ်ကို ဆရာတင်ရင် အဲဒီပုဂ္ဂိုလ် သေသွားတဲ့အခါ သာသနာပါ ပျက်စီးသွားနိုင်တယ်။
ဘုရားရှင်က အလွန်လေးနက်တဲ့ စကားတစ်ခွန်းကို မိန့်တော်မူခဲ့ပါတယ်။
"ယော ဝေါ အာနန္ဒ မယာ ဓမ္မော စ ဝိနယော စ ဒေသိတော ပညတ္တော၊ သော ဝေါ မမစ္စယေန သတ္ထာ"
"ချစ်သား အာနန္ဒာ... ငါဘုရား ဟောကြားထားတဲ့ ဓမ္မ (တရားတော်) နဲ့ ပညတ်ထားတဲ့ ဝိနည်း (စည်းကမ်းဥပဒေ) တို့သည် ငါဘုရား မရှိတဲ့နောက် သင့်တို့ရဲ့ ဆရာ (Master/Teacher) ဖြစ်လိမ့်မယ်" လို့ မိန့်တော်မူခဲ့ပါတယ်။
ဒါဟာ အလွန် လေးနက်တဲ့ "Succession Plan" (ဆက်ခံမှု စီမံကိန်း) ပါပဲ။ လူကို အမွေမပေးဘဲ၊ "မူဝါဒ" (Policy/Dhamma) ကို အမွေပေးခဲ့တာပါ။ လူသေသွားရင်တောင် မူဝါဒက ကျန်ရစ်နေမယ်။ ဒါကြောင့် ဒီနေ့ထက်ထိ နှစ်ပေါင်း ၂၅၀၀ ကျော်တိုင်အောင် သာသနာတော် တည်တံ့နေတာ ဖြစ်ပါတယ်။
နောက်ထပ် အရေးကြီးတဲ့ သုတ္တန်တစ်ခုကတော့ မဇ္ဈိမနိကာယ်၊ ဓမ္မဒါယာဒသုတ် (Dhamma Dayada Sutta) ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီသုတ်မှာ ဘုရားရှင်က ရဟန်းတွေကို မေးခွန်းထုတ်ပါတယ်။
"ရဟန်းတို့... သင်တို့သည် ငါဘုရားထံမှ 'အာမိသဒါယာဒ' (ပစ္စည်းအမွေခံ) ဖြစ်လိုသလား၊ 'ဓမ္မဒါယာဒ' (တရားအမွေခံ) ဖြစ်လိုသလား" တဲ့။
ပစ္စည်းအမွေ (Material Inheritance) ဆိုတာ သင်္ကန်း၊ ဆွမ်း၊ ကျောင်း စတဲ့ ပစ္စည်းလေးပါး ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါတွေက သုံးစွဲလိုက်ရင် ကုန်ခမ်းသွားတတ်တယ်။ ပျက်စီးတတ်တယ်။
တရားအမွေ (Spiritual Inheritance) ဆိုတာကတော့ မဂ္ဂင်ရှစ်ပါး၊ သတိပဋ္ဌာန်၊ ဝိပဿနာဉာဏ် စတဲ့ တရားရတနာတွေ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီအမွေကတော့ ဘယ်သူမှ ခိုးယူလို့ မရဘူး။ သံသရာတစ်လျှောက်လုံး စောင့်ရှောက်သွားမယ့် အမွေစစ် အမွေမှန် ဖြစ်ပါတယ်။
ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင်... မိဘတစ်ယောက်က သားသမီးကို ရွှေတွေ၊ ငွေတွေ ပုံပေးခဲ့တာနဲ့၊ ပညာသင်ပေးခဲ့တာ ဘယ်ဟာက ပိုမြဲသလဲ။
ရွှေငွေဆိုတာ သူခိုးခိုးရင် ကုန်မယ်၊ မီးလောင်ရင် ကုန်မယ်၊ သားသမီးက မသုံးတတ်ရင် ဖြုန်းတီးပစ်လိုက်မယ်။ ပညာကတော့ ဘယ်သူမှ ခိုးလို့ မရဘူး။ ထို့အတူပါပဲ... မျိုးဆက်သစ်ကို "နေရာ၊ ရာထူး၊ အာဏာ" လွှဲပေးတာထက်၊ "စေတနာ၊ စိတ်ဓာတ်၊ ကျင့်ဝတ်" ကို လွှဲပေးတာကမှ တကယ့် သာသနာ့အမွေ လက်ဆင့်ကမ်းခြင်း မည်ပါတယ်။ ဘုရားရှင်က သူ့ရဲ့ သားတော် ရာဟုလာကို ချစ်လွန်းလို့ ရွှေအိုးမြှုပ်ထားရာ နေရာကို မပြဘဲ၊ တရားရွှေအိုး တည်ရှိရာ လမ်းကို ပြခဲ့တာ ဒီသဘောပါပဲ။
ကဲ... ပါဠိတော်နဲ့ နှိုင်းယှဉ်ပြီးပြီဆိုတော့... အခု အပိုင်းမှာတော့ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ "မျိုးဆက်သစ်ကို လက်ဆင့်ကမ်းရမှာ ဝန်လေးနေတဲ့ စိတ်" သို့မဟုတ် "ငါကွ ဆိုတဲ့ ခေါင်းဆောင်စိတ်" ကို "ပုရိသိန္ဒြေ" (Purisindriya) နဲ့ တွဲဖက်ပြီး ဝိပဿနာရှုကွက် အသေးစိတ် ဓာတ်ခွဲကြည့်ကြရအောင်။
ဒီနေရာမှာ "ပုရိသိန္ဒြေ" ဆိုတာ အဘိဓမ္မာသဘောအရ "ယောက်ျားအဖြစ်ကို အစိုးရတဲ့ ရုပ်" (Physical Faculty of Masculinity) လို့ ဆိုပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ဝိပဿနာရှုတဲ့အခါ ကျား/မ လိင်စိတ်အဖြစ် မရှုဘဲ၊ "ခွန်အား၊ သတ္တိ၊ ဦးဆောင်နိုင်မှု" (Strength & Leadership Quality) ဆိုတဲ့ သဘောတရားအဖြစ် တင်စားပြီး ရှုကြည့်ပါမယ်။ ခေါင်းဆောင်တွေ၊ ဖခင်တွေ၊ ဆရာသမားတွေမှာ ဒီ "ပုရိသိန္ဒြေ" နဲ့ တွဲနေတဲ့ "မာန" (Mana) ရှိတတ်တယ်။ "ငါ ရှိမှ ဖြစ်မှာ၊ ငါက အိမ်ထောင်ဦးစီး၊ ငါက ဆရာကြီး" ဆိုတဲ့ စိတ်ပေါ့။
Vipassana Instruction (Deconstructing the 'Leader' Identity):
သူတော်ကောင်းတို့... အိမ်မှာ၊ ရုံးမှာ နေရာလွှဲပေးရတော့မယ် ဆိုရင် စိတ်ထဲမှာ ဘာဖြစ်သလဲ။ "ငါ မရှိရင် ဖြစ်ပါ့မလား" ဆိုတဲ့ စိုးရိမ်စိတ် (Worry) နဲ့ "ငါ့နေရာလေး" ဆိုတဲ့ တွယ်တာစိတ် (Attachment) ဖြစ်တတ်တယ်။ ဒါကို ဘယ်လို ရှုမလဲ။
၁။ အာရုံ (Object): "ငါ့ရဲ့ တန်ခိုး၊ ငါ့ရဲ့ အာဏာ၊ ငါ့ရဲ့ နေရာ" ဆိုတဲ့ အတွေးအာရုံ။
၂။ ဓာတ်ခွဲခြင်း (Analysis):
"ခေါင်းဆောင်" ဆိုတာ ဘာလဲ။ ပညတ် (Concept) ပါ။ တကယ်ရှိတာက ဘာလဲ။
ရုပ် (Rupa): "ပုရိသိန္ဒြေ" ဆိုတဲ့ ရုပ်က "သတ္တိ၊ ခက်ထန်မှု၊ ကြံ့ခိုင်မှု" သဘောကို ဆောင်တယ်။
နာမ် (Nama): "မနော" (Mind) က စီမံခန့်ခွဲတယ်။ "ဝီရိယ" (Effort) က တွန်းအားပေးတယ်။
အခု အသက်ကြီးလာပြီ။ ဇရာ (Decay) က ပုရိသိန္ဒြေကို ဖိစီးလာပြီ။ အရင်လို မသန်မာတော့ဘူး။ ဒါပေမဲ့ စိတ်က "ငါ လုပ်နိုင်သေးတယ်" လို့ စွဲနေတုန်းပဲ။ ဒါဟာ ရုပ်နဲ့ နာမ် မညီညွတ်တာ (Mismatch)။
၃။ လက်တွေ့ ရှုမှတ်ပုံ (Practical Note):
ကိုယ့်ရဲ့ လက်မောင်းကို စမ်းကြည့်ပါ။ အရင်လို မာကျောနေသေးလား။ ပျော့တွဲနေပြီလား။
"သြော်... ပုရိသိန္ဒြေ ဆိုတဲ့ ရုပ်တရားတောင်မှ အချိန်တန်တော့ ယိုယွင်းလာပါလား (Anicca)" လို့ ရှုပါ။
"ငါ့ရဲ့ ဦးဆောင်နိုင်စွမ်း ဆိုတာလည်း ကံအရှိန် (Karmic Force) ရှိတုန်း ခဏလေးပါလား"။
နောက်မျိုးဆက် (လူငယ်) ကို ကြည့်လိုက်ပါ။ သူတို့မှာ အားတွေ ပြည့်နေတယ်။ "ငါ့ရဲ့ အတိတ်က ပုံရိပ်ကို သူတို့ဆီမှာ ပြန်မြင်နေရပါလား" လို့ နှလုံးသွင်းပါ။
"ငါ" က ခေါင်းဆောင် မဟုတ်။ "တာဝန်" (Duty) သာလျှင် ခေါင်းဆောင် ဖြစ်သည်။ အခု တာဝန်က နောက်ရုပ်အစဉ် (Next Generation) ဆီ ကူးပြောင်းသွားတာ သဘာဝကျပါတယ်။
ဒီလို ရှုမြင်လိုက်ရင် "ငါ့နေရာ" ဆိုတဲ့ သက္ကာယဒိဋ္ဌိ ပြုတ်ပြီး၊ "တာဝန်လွှဲပြောင်းခြင်း" (Succession) ကို ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာ လက်ခံနိုင်လာပါလိမ့်မယ်။
နေရာလွှဲပြောင်းခြင်း၊ အမွေပေးခြင်းနဲ့ ပတ်သက်ပြီး လူတွေမှာ အမြဲ ဝင်လာတတ်တဲ့ ဒိဋ္ဌိ (၃) မျိုး ရှိပါတယ်။ အဲဒါတွေကို အခုလို ဖြုတ်ကြရအောင်။
၁။ သက္ကာယဒိဋ္ဌိ ဖြုတ်ပုံ (The "Indispensable Me" Illusion):
"ငါ မရှိရင် ဒီအိမ်၊ ဒီရုံး ပျက်စီးသွားမယ်" လို့ ထင်နေရင် သက္ကာယဒိဋ္ဌိ အကြီးစား မိနေပါပြီ။
လောကမှာ ဘယ်သူမှ "မရှိမဖြစ်" (Indispensable) မဟုတ်ပါဘူး။ ဘုရားရှင်တောင် ပရိနိဗ္ဗာန်စံသွားတာ သာသနာ ကွယ်သွားလား။ မကွယ်ပါဘူး။ "ငါ" ဆိုတဲ့ ပုဂ္ဂိုလ်စွဲကို ဖြုတ်ပါ။ "အကြောင်းအကျိုး ဆက်စပ်မှု" (Causal Web) သာ ရှိတယ်။ မျိုးဆက်သစ်တွေက သူတို့ကံနဲ့ သူတို့ ဆက်လုပ်သွားလိမ့်မယ်။ ကိုယ်မရှိလည်း ကမ္ဘာကြီးက လည်နေမှာပါပဲ။
၂။ သဿတဒိဋ္ဌိ ဖြုတ်ပုံ (The "My Legacy Forever" Illusion):
"ငါ့နာမည် ကျန်ရစ်ရမယ်၊ ငါ့ပုံစံအတိုင်း ဆက်လုပ်ရမယ်" လို့ အပြောင်းအလဲကို လက်မခံတာ သဿတဒိဋ္ဌိ (မြဲတယ်လို့ ထင်ခြင်း) ပါ။
မျိုးဆက်သစ် ဆိုတာ ခေတ်နဲ့အညီ ပြောင်းလဲရစမြဲပါ။ ကိုယ့်ခေတ်တုန်းက ကျွဲလှည်းနဲ့ သွားပေမဲ့၊ သူတို့ခေတ်မှာ ကားနဲ့ သွားလိမ့်မယ်။ ပုံစံ (Form) ကို မစွဲလမ်းပါနဲ့။ အနှစ်သာရ (Essence) ကျန်ရင် တော်ပါပြီ။ "အနိစ္စ" ကို လက်ခံပြီး လွှတ်ချလိုက်ပါ။ ပြောင်းလဲခြင်းသည် တိုးတက်ခြင်း၏ လမ်းစ ဖြစ်ပါတယ်။
၃။ ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိ ဖြုတ်ပုံ (The "After Me, The Deluge" Illusion):
"ငါ သေပြီးရင် ဘာဖြစ်ဖြစ် ဂရုမစိုက်ဘူး၊ ဘာအမွေမှ မပေးဘူး" လို့ တာဝန်မဲ့တာ ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိ (ပြတ်စဲခြင်းအယူ) ပါ။
အမွေမပေးဘဲ ထွက်သွားရင်၊ ဒါမှမဟုတ် ဒုက္ခတွေ ပုံပေးခဲ့ရင် အဲဒီ အကုသိုလ်ကံက ကိုယ့်နောက်ကို ပါလာမှာပါ။ "ငါမရှိတော့ပေမဲ့ ငါ့ရဲ့ စေတနာ (Goodwill) တွေ ကျန်ရစ်နေစေရမယ်" ဆိုတဲ့ "ကံ၊ ကံ၏ အကျိုး" ကို ယုံကြည်စိတ်နဲ့ လက်ဆင့်ကမ်းပါ။
"ဘေးရန်ကာကွယ်မှု (၂)" ကို ဆက်စပ်ပြီး ပြောပြချင်ပါတယ်။ ပုဒ်ရေ (၄၃) မှာ "ရန်သူမျိုးငါးပါးဘေးမှ ကင်းဝေးခြင်း" အကျိုးကို ညွှန်းဆိုထားပါတယ်။ မျိုးဆက်သစ်ကို ဓမ္မအမွေ ကောင်းကောင်း ပေးခဲ့တဲ့ မိဘ/ဆရာဟာ သေလွန်တဲ့အခါမှာတောင် အဲဒီ မျိုးဆက်သစ်တွေရဲ့ မေတ္တာပို့သမှု၊ ကုသိုလ်ပြု အမျှဝေမှုကြောင့် ဘေးရန်ကင်းပြီး ကောင်းရာသုဂတိ ရောက်ပါတယ်။ အမွေဆိုး ပေးခဲ့ရင်တော့ မျိုးဆက်သစ်တွေရဲ့ ကျိန်ဆဲသံတွေကြားမှာ ဘေးဒုက္ခ ရောက်ရတတ်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် "လက်ဆင့်ကမ်းခြင်း" ဟာ ကိုယ့်ရဲ့ အနာဂတ် (Future Life) ကို ကာကွယ်ခြင်းလည်း မည်ပါတယ်။
ဒီအချက်ကို လက်တွေ့ဘဝမှာ ဘယ်လို အသုံးချမလဲဆိုတာ ပေါ်လွင်စေဖို့ Hswagata ပြတိုက်မှာ ကြုံတွေ့ခဲ့ရတဲ့ ဇာတ်လမ်း (Case-2534) လေးတစ်ခုကို ပြောပြချင်ပါတယ်။ ဒီဇာတ်လမ်းက Template T245 (Succession Plan & Handover Checklist) နဲ့ Policy 27, Art 27.4 (Intergenerational Transfer) ကို လက်တွေ့ ကျင့်သုံးခဲ့တဲ့ ဖြစ်စဉ်လေးပါ။
ဇာတ်လမ်းအစ:
ပြတိုက်ရဲ့ ရှေးဟောင်းပစ္စည်း ထိန်းသိမ်းရေးဌာန (Conservation Dept) မှာ အသက် (၇၀) ကျော်နေပြီဖြစ်တဲ့ ဆရာကြီး "ဦးလှ" (အမည်လွှဲ) ဆိုတာ ရှိတယ်။ ဆရာကြီးက ပြတိုက်စဖွင့်ကတည်းက ရှိခဲ့တာ၊ ပစ္စည်းတိုင်းရဲ့ သမိုင်းကြောင်း၊ ထားသိုပုံ လျှို့ဝှက်ချက်တွေကို သူပဲ သိတယ်။ သူက အရမ်းလည်း စေ့စပ်သေချာတယ်။
ပြတိုက်အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့က သူ့နေရာကို ဆက်ခံဖို့ "မောင်မြ" ဆိုတဲ့ လူငယ်လေး တစ်ယောက်ကို ခန့်လိုက်တယ်။ မောင်မြက ကွန်ပျူတာ ကျွမ်းတယ်၊ နိုင်ငံခြားက ပြန်လာတာ၊ ခေတ်မီနည်းပညာတွေ တတ်တယ်။
ပြဿနာ:
ဒါပေမဲ့ ဆရာကြီး ဦးလှက မောင်မြကို နေရာမပေးဘူး။
"ဒီကောင်လေးတွေ ဘာနားလည်မှာလဲ။ လက်က သရမ်းတယ်။ ကွန်ပျူတာ နှိပ်သလို ပစ္စည်းကို ကိုင်လို့ရမလား။ ပစ္စည်းတွေ ကျိုးပဲ့ကုန်လိမ့်မယ်။ ငါမရှိရင် ဒီဌာန ပျက်ပြီ" ဆိုပြီး ဗီဒိုသော့တွေကို သူ့ခါးကြားမှာပဲ အမြဲ ညှပ်ထားတယ်။
မောင်မြက ဘာလုပ်လုပ် အဆူခံရတော့ စိတ်ဓာတ်ကျပြီး "ကျွန်တော် ဒီမှာ အသုံးမကျဘူး" ဆိုပြီး အလုပ်ထွက်ဖို့ စာတင်လိုက်တယ်။ ဒါဟာ Succession Failure (လက်ဆင့်ကမ်းမှု ကျရှုံးခြင်း) ပါပဲ။
ဖြေရှင်းချက်:
အဲဒီအချိန်မှာ ပြတိုက်မှူးချုပ် ဆရာတော်က အခြေအနေကို ရိပ်မိတယ်။ ဆရာတော်က ဆရာကြီး ဦးလှကို ရုံးခန်းခေါ်ပြီး ရေနွေးကြမ်း တိုက်တယ်။
"ဆရာကြီး... ဆရာကြီးက ပြတိုက်ရဲ့ ကျေးဇူးရှင်ပါ။ ဒါပေမဲ့ ဆရာကြီး စဉ်းစားကြည့်။ ဆရာကြီးရဲ့ ဦးနှောက်ထဲက ပညာတွေကို ဒီအတိုင်း သေသွားရင် မြေကြီးထဲ ပါသွားစေချင်လား၊ ဒါမှမဟုတ် ရာသက်ပန် ကျန်ရစ်စေချင်လား"
ဆရာကြီးက "ကျန်ရစ်စေချင်တာပေါ့ ဘုရား။ ဒါပေမဲ့ ဒီကောင်လေးတွေက စိတ်မချရဘူး" လို့ ဖြေတယ်။
ဆရာတော်က T245 (Succession Plan) စာရွက်ကို ထုတ်ပြပြီး ရှင်းပြတယ်။
"ဒါက 'ပုရိသိန္ဒြေ' ကို လွဲမှားစွာ သုံးတာပဲ ဆရာကြီး။ ဆရာကြီးက မောင်မြကို 'ပြိုင်ဘက်' (Rival) လို့ မမြင်ဘဲ 'သားတပည့်' (Heir) လို့ မြင်ပေးပါ။ ဆရာကြီးက အခုအချိန်မှာ 'Player' (ကစားသမား) မဟုတ်တော့ဘူး၊ 'Coach' (နည်းပြ) လုပ်ရမယ့် အရွယ် ရောက်နေပြီ။ ကစားသမားက ကွင်းထဲ ဆင်းပြေးရပေမဲ့၊ နည်းပြက ကွင်းဘေးကနေ ထိုင်ခိုင်းတာ ပိုဂုဏ်ရှိတယ်။ ဆရာကြီးက နည်းပြ လုပ်ပါ။ မောင်မြကို ကစားခိုင်းပါ"
ဆရာတော်က Policy 27, Art 27.4 ကို ဆက်ရှင်းပြတယ်။ "ဒီမူဝါဒမှာ 'Knowledge Transfer' (ပညာလွှဲပြောင်းခြင်း) ဆိုတာ ပါတယ်။ ဆရာကြီး သိထားသမျှကို မောင်မြကို သင်ပေးပါ။ မောင်မြက ကွန်ပျူတာနဲ့ မှတ်တမ်းတင်လိမ့်မယ်။ အဲဒါဆို ဆရာကြီး နောင်တစ်ချိန် မရှိတော့ရင်တောင် ဆရာကြီးရဲ့ ပညာတွေက ကွန်ပျူတာထဲမှာ၊ မောင်မြရဲ့ ဦးနှောက်ထဲမှာ နှစ်ပေါင်းရာချီ ကျန်နေလိမ့်မယ်။ အဲဒါမှ တကယ့် 'အမတ' (မသေခြင်း) တရားပဲ"
ဆရာကြီး ဦးလှ သဘောပေါက်သွားတယ်။ သူ့ရဲ့ "ပုရိသိန္ဒြေ" (မာန/အတ္တ) ကို လျှော့ချလိုက်ပြီး၊ "မေတ္တာ" (Metta) ကို ရှေ့တင်လိုက်တယ်။ နောက်နေ့ကစပြီး သူက မောင်မြကို သော့တွေ ထုတ်ပေးတယ်၊ ပညာတွေ သင်ပေးတယ်။ မောင်မြကလည်း ဆရာကြီးကို လေးစားပြီး နည်းပညာနဲ့ ကူညီတယ်။ ရှေးရိုးအတွေ့အကြုံနဲ့ ခေတ်မီနည်းပညာ ပေါင်းစပ်သွားတယ်။
တစ်နှစ်လောက် ကြာတော့ ဆရာကြီး အနားယူသွားတယ်။ ဒါပေမဲ့ ပြတိုက်က မပျက်စီးတဲ့အပြင် မောင်မြရဲ့ လက်ထက်မှာ ပိုပြီး တိုးတက်လာတယ်။ ဆရာကြီးကတော့ အိမ်ကနေ ဂုဏ်ယူပြီး ကြည့်နေနိုင်ခဲ့တယ်။
တွေ့လိုက်တယ် မဟုတ်လား... လက်သီးကို ဆုပ်ထားရင် ဘာမှ ထပ်ထည့်လို့ မရဘူး။ လက်ကို ဖြန့်လိုက်မှ (လက်ဆင့်ကမ်းလိုက်မှ) နှစ်ဦးနှစ်ဖက် လက်တွေ ချိတ်ဆက်မိသွားတာပါ။
ကိုင်း... ဒီနေ့ ဟောကြားခဲ့တဲ့ "မျိုးဆက်သစ်သို့ လက်ဆင့်ကမ်းခြင်း" တရားတော်ကို သစ္စာလေးပါးနဲ့ ချိတ်ဆက်ပြီး နိဂုံးချုပ် ကြည့်ကြရအောင်။
၁။ ဒုက္ခသစ္စာ: အိုမင်းရင့်ရော်လာခြင်း၊ စွမ်းအားများ လျော့ကျလာခြင်း၊ နောက်ဆုံးတွင် မိမိချစ်မြတ်နိုးသော နေရာ၊ ဌာန၊ အရာရာကို စွန့်လွှတ်ရခြင်းသည် ဆင်းရဲခြင်း အစစ်အမှန် ဖြစ်သည်။
၂။ သမုဒယသစ္စာ: မိမိ၏ နေရာ၊ အာဏာ၊ ပစ္စည်းများကို တွယ်တာပြီး မစွန့်လွှတ်ချင်ခြင်း၊ "ငါမရှိလျှင် မဖြစ်" ဟူသော မာနထားခြင်းသည် ဒုက္ခဖြစ်စေသော အကြောင်းရင်း ဖြစ်သည်။
၃။ နိရောဓသစ္စာ: တွယ်တာမှုကို ဖြတ်တောက်၍၊ ငြိမ်းချမ်းစွာ တာဝန်လွှဲပြောင်းပြီး၊ "တာဝန်ကျေပြီ" ဟူသော စိတ်ဖြင့် လွတ်မြောက်မှုကို ရယူခြင်းသည် ငြိမ်းအေးခြင်း ဖြစ်သည်။
၄။ မဂ္ဂသစ္စာ: မျိုးဆက်သစ်ကို ပညာနှင့် သီလ လက်ဆင့်ကမ်းခြင်း၊ ပုရိသိန္ဒြေ၏ အနိစ္စသဘောကို ရှုမှတ်ခြင်း၊ သမ္မာဝါယာမ (မှန်ကန်သော အားထုတ်မှု) ဖြင့် သာသနာပြုခြင်းသည် ဒုက္ခချုပ်ရာသို့ သွားသော လမ်းစဉ် ဖြစ်သည်။
သူတော်ကောင်းတို့ အနေနဲ့လည်း ဒီနေ့ ကမ္ဘာ့ပျားများနေ့ အထိမ်းအမှတ်အနေနဲ့ ပျားများကဲ့သို့ ညီညွတ်စွာ၊ ဝီရိယရှိစွာဖြင့် မိမိတို့၏ တာဝန်များကို ထမ်းဆောင်ကြပြီး၊ အချိန်တန်သည့်အခါ မျိုးဆက်သစ်များသို့ ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာ လက်ဆင့်ကမ်းနိုင်ကြပါစေ။
ဓမ္မအမွေကို ခံယူနိုင်ကြပြီး၊ နိဗ္ဗာန်ရွှေပြည်မြတ်သို့ ကိုယ်စီကိုယ်င လက်ဆင့်ကမ်း သွားရောက်နိုင်ကြပါစေ ကုန်သတည်း။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက
The Office Of Siridantamahapalaka
The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum.
နေ့စွဲ - ၁၃ မေ ၂၀၂၄
ORCID: 0009-0000-0697-4760
Website: www.siridantamahapalaka.com
Sao Dhammasami @ Bhikkhu Indasoma Siridantamahapalaka is Specially trained in Buddhist archaeology and historical tracking of tooth relics through stūpa research registries; integrates archaeological charts, travel accounts, and museum records to support preservation for study and veneration.