Day 247 Sept 4 ဓာတ်တော်နှင့် စိတ်ဓာတ်ခွန်အား အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်၊ ပသာဒသုတ် Positive Psychology
"နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ" (၃) ကြိမ်။
အနန္တောအနန္တငါးပါးကို အာရုံပြု၍ ညီညာဖြဖြ ကန်တော့ကြပါစို့ -
"နမော ဗုဒ္ဓဿ" - သစ္စာလေးပါး မြတ်တရားကို ပိုင်းခြားထင်ထင် သိမြင်တော်မူသော ရှင်တော်မြတ်စွာဘုရားသခင် ကိုယ်တော်မြတ်ကြီးအား ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
"နမော ဓမ္မဿ" - မဂ်လေးတန်၊ ဖိုလ်လေးတန်၊ နိဗ္ဗာန် ပရိယတ် ဆယ်ပါးသော တရားတော်မြတ်အား ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
"နမော သံဃဿ" - မဂ်၌တည်သော ပုဂ္ဂိုလ်လေးပါး ဖိုလ်၌တည်သော ပုဂ္ဂိုလ်လေးပါး ဤ ရှစ်ပါးသော အရိယာ သံဃာတော်မြတ်အား ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
"နမော မာတာပိတုဿ" - မိဘနှစ်ပါးအား ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
"နမော အာစရိယဿ" - ဝိပဿနာ ဉာဏ်မျက်စိနှစ်ကွင်း အလင်းရအောင် သစ္စာလေးပါးတရားတော်နှင့် ကုသပေးတော်မူသော ကျေးဇူးတော်ရှင် မိုးကုတ်ဆရာတော်ဘုရားကြီးနှင့် မုံလယ်ဆရာတော်ဘုရားကြီးအား ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
သာဓု... သာဓု... သာဓု...။
ယနေ့ သာသနာတော်နှစ် ၂၅၆၆ ခုနှစ်၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၄ ခုနှစ်၊ တော်သလင်းလဆန်း (၁၀) ရက်၊ ခရစ်နှစ် ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ (၄) ရက်၊ တနင်္ဂနွေနေ့။
ဒီနေ့ဟာ ဦးဇင်းတို့ သွာဂတပြတိုက်ရဲ့ "အသုံးချ အဘိဓမ္မာနှင့် စိတ်ပညာ" (Applied Psychology) ရက်သတ္တပတ်ရဲ့ လေးရက်မြောက်နေ့ ဖြစ်ပါတယ်။ မနေ့က ဒေါသအကြောင်း ပြောခဲ့ပြီးပြီ။ ဒီနေ့ တနင်္ဂနွေနေ့ ရုံးပိတ်ရက်မှာတော့ စိတ်ကို အားဖြည့်ပေးမယ့်၊ ပင်ပန်းနွမ်းနယ်နေတဲ့ စိတ်ဓာတ်တွေကို ပြန်လည် နိုးထစေမယ့် "ဓာတ်တော်နှင့် စိတ်ဓာတ်ခွန်အား" ဆိုတဲ့ ခေါင်းစဉ်နဲ့ ဟောကြားသွားမှာ ဖြစ်ပါတယ်။
ခေတ်သစ် စိတ်ပညာမှာ "Positive Psychology" (အပြုသဘောဆောင်သော စိတ်ပညာ) ဆိုတာ ရှိတယ်။ လူတွေ စိတ်ဓာတ်ကျမှ ကုတာမဟုတ်ဘဲ၊ ပုံမှန်အချိန်ကတည်းက စိတ်ခွန်အား (Resilience) ရှိအောင် ဘယ်လို တည်ဆောက်မလဲဆိုတဲ့ ပညာရပ်ပေါ့။ ဒီနေ့တရားမှာ ဦးဇင်းတို့ သွာဂတပြတိုက်ရဲ့ Policy 4, Article 4.1 (Public Inspiration through Relics) နဲ့ လက်တွေ့ ဖြစ်ပျက်ခဲ့တဲ့ Case-P247 ကို အခြေခံပြီး၊ အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်လာ "ပသာဒသုတ်" နဲ့ ချိတ်ဆက် ဟောကြားပါမယ်။
ဦးစွာပထမ ဒကာကြီး ဒကာမကြီးတို့... ဘဝမှာ အဆင်မပြေမှုတွေ ကြုံလာရတဲ့အခါ၊ မျှော်လင့်ချက်တွေ ပျက်သုဉ်းသွားတဲ့အခါ "ငါ ဘာဆက်လုပ်ရမလဲ" ဆိုပြီး အားလျော့ဖူးကြမှာပါ။ အဲဒီလိုအချိန်မှာ စိတ်ကို ပြန်လည် ထူမတ်ပေးနိုင်တဲ့ အကောင်းဆုံး ဆေးတစ်ခွက်ကို မြတ်စွာဘုရားရှင်က "ပသာဒ" (ကြည်လင်ခြင်း သို့မဟုတ် သက်ဝင်ယုံကြည်ခြင်း) လို့ ညွှန်းဆိုခဲ့ပါတယ်။
အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်၊ စတုက္ကနိပါတ်၊ ပသာဒသုတ်မှာ မြတ်စွာဘုရားရှင်က ရတနာသုံးပါးအပေါ် ထားရှိတဲ့ ယုံကြည်မှုကို အမြင့်မြတ်ဆုံး စိတ်စွမ်းအား အဖြစ် ဟောကြားထားပါတယ်။ ပါဠိတော်ကို နာယူကြည့်ကြရအောင် -
"ယေ ကေစိ, ဘိက္ခဝေ, ဗုဒ္ဓေ ပသန္နာ, အဂ္ဂေ တေ ပသန္နာ။ အဂ္ဂေ ခေါ ပန ပသန္နာနံ အဂ္ဂေါ ဝိပါကော ဟောတိ။"
(အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်၊ စတုက္ကနိပါတ်၊ အဂ္ဂပ္ပသာဒသုတ်/ပသာဒသုတ်၊ စာမျက်နှာ - ၃၆၅)
အနက်အဓိပ္ပာယ်ကို စိတ်ပညာရှုထောင့်နဲ့ ယှဉ်ပြီး လေ့လာကြည့်ရအောင် -
ယေ ကေစိ = အကြင်သူတို့သည်။
ဗုဒ္ဓေ = မြတ်စွာဘုရား၌ (သို့မဟုတ် ဘုရားရှင်၏ ကိုယ်စား ဓာတ်တော်များ၌)။
ပသန္နာ = ကြည်လင်သော စိတ်ရှိကုန်၏။ (ဒီနေရာမှာ "ပသန္န" ဆိုတာ ရိုးရိုး ယုံတာ မဟုတ်ဘူး။ ရေနောက်ကို ကျောက်ချဉ်ပစ်ထည့်လိုက်ရင် အနည်ထိုင်ပြီး ရေကြည်သွားသလိုမျိုး၊ စိတ်ထဲက သံသယတွေ၊ ပူပန်မှုတွေ ငြိမ်ကျသွားပြီး "Clear Mind" ဖြစ်သွားတာကို ဆိုလိုပါတယ်)။
အဂ္ဂေ တေ ပသန္နာ = ထိုသူတို့သည် အမြတ်ဆုံးသောအရာ၌ ကြည်လင်ခြင်း မည်၏။
အဂ္ဂေါ ဝိပါကော ဟောတိ = ထိုသူတို့အား အမြတ်ဆုံးသော အကျိုး (စိတ်ခွန်အားနှင့် အောင်မြင်မှု) သည် ဖြစ်ပေါ်လာ၏။
ဒီပါဠိတော်က ဘာကို ဆိုလိုသလဲဆိုတော့... လူတစ်ယောက်ဟာ အရာရာကို လက်လျှော့လိုက်ချင်တဲ့အချိန်မှာ၊ ကိုယ့်ထက် မြင့်မြတ်တဲ့အရာတစ်ခု (Something Greater than Self) ကို အာရုံပြုလိုက်တာနဲ့ စိတ်ထဲမှာ "Hope" (မျှော်လင့်ချက်) ဆိုတဲ့ ဓာတ်က ချက်ချင်း ဓာတ်ပြုပါတယ်။ ဒါကို Positive Psychology မှာ "Psychological Capital" (စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အရင်းအနှီး) လို့ ခေါ်တယ်။
လက်တွေ့ ဥပမာအနေနဲ့ ဦးဇင်းတို့ သွာဂတပြတိုက်မှာ မနေ့တစ်နေ့ကမှ ကြုံခဲ့ရတဲ့ Case-P247 (The Despairing Student) အကြောင်းကို ပြောပြချင်ပါတယ်။
ဖြစ်စဉ်က ဒီလို။ တနင်္ဂနွေနေ့ဆိုတော့ ကျောင်းသားလူငယ်တွေ လာကြတာ များတယ်။ အဲဒီအထဲမှာ အသက် (၂၀) အရွယ် ကောင်လေးတစ်ယောက်၊ နာမည်က မောင်အောင် (အမည်လွှဲ) ပေါ့။ သူက ပြတိုက်ထဲ ဝင်လာကတည်းက ပုံစံမကျဘူး။ ခေါင်းငိုက်စိုက်နဲ့၊ မျက်ရည်ဝဲနေတယ်။ ဓာတ်တော်တိုက်ခန်းထဲ ရောက်တော့ ဘုရားရှိခိုးတာမျိုး မဟုတ်ဘဲ၊ ထောင့်တစ်နေရာမှာ ထိုင်ပြီး ဓာတ်တော်တွေကို ငေးကြည့်နေတယ်။ သူ့ပုံစံက "Depression" (စိတ်ဓာတ်ကျဆင်းမှု) အကြီးစား ဝင်နေတဲ့ ပုံစံမျိုး။
ဦးဇင်းက သူ့ကို သတိထားမိတော့ အနားသွားပြီး မေတ္တာနဲ့ မေးကြည့်တယ်။ "ဒကာလေး... ဘာအဆင်မပြေတာ ရှိလို့လဲ" လို့။ အဲဒီတော့မှ သူက ငိုချလိုက်ပြီး ရင်ဖွင့်တယ်။ သူက ဆေးကျောင်းသားတစ်ယောက်။ စာမေးပွဲမှာ သူမျှော်လင့်သလို မဖြစ်ဘဲ ကျရှုံးခဲ့ရတယ်။ မိဘတွေကလည်း မျှော်လင့်ချက် ကြီးထားတော့ သူအိမ်မပြန်ရဲဘူး။ "ဘဝကို အဆုံးစီရင်ချင်တဲ့ စိတ်တွေ ပေါ်နေတယ် ဘုရား" တဲ့။
ဒီနေရာမှာ ဦးဇင်းတို့က Policy 4, Article 4.1 (Relic Veneration as a Source of Strength) ကို အသုံးပြုပါတယ်။ ဒီမူဝါဒမှာ "ဓာတ်တော်ပြတိုက်သည် ရှေးဟောင်းပစ္စည်း ထိန်းသိမ်းရုံ သက်သက်မဟုတ်၊ ပြည်သူတို့၏ စိတ်ဓာတ်ခွန်အား ဖြည့်ဆည်းရာ နေရာဖြစ်စေရမည်" လို့ ပြဌာန်းထားပါတယ်။ ဦးဇင်းက သူ့ကို တရားတွေ အများကြီး မဟောပါဘူး။ အစား Template T110 (Faith & Inspiration Log) ကို ထုတ်လိုက်တယ်။ ဒီ Template မှာ "Before & After" (မဖူးမြော်မီ နှင့် ဖူးမြော်ပြီး) စိတ်ခံစားမှုကို တိုင်းတာတဲ့ ဇယားလေး ပါတယ်။
ဦးဇင်းက သူ့ကို ပြောလိုက်တယ်။ "ဒကာလေး... ဦးဇင်း ပြောတာ တစ်ခုလောက် လုပ်ကြည့်မလား။ ဟောဒီ ဓာတ်တော်တွေကို ကြည့်လိုက်ပါ။ ဒီဓာတ်တော်တွေဟာ လွန်ခဲ့တဲ့ နှစ်ပေါင်း ၂၅၀၀ တုန်းက သက်ရှိထင်ရှား ရှိခဲ့တဲ့ မြတ်စွာဘုရားရဲ့ ကိုယ်ပွားတွေပဲ။ မြတ်စွာဘုရားရှင်ဟာ ပါရမီဖြည့်တုန်းက ဒကာလေးထက် အဆပေါင်းများစွာ ပိုခက်ခဲတဲ့ အခြေအနေတွေကို ကျော်ဖြတ်ခဲ့ရတာ။ အခု ဒီဓာတ်တော်တွေက 'မင်း လုပ်နိုင်တယ်၊ မင်းမှာ စွမ်းရည်ရှိတယ်' လို့ မီးမောင်းထိုးပြနေသလိုပဲလို့ သဘောထားပြီး (၁၀) မိနစ်လောက် ငြိမ်ငြိမ်လေး ထိုင်ကြည့်ပါ" လို့ တိုက်တွန်းလိုက်တယ်။
မောင်အောင်က (၁၅) မိနစ်လောက် ဓာတ်တော်တွေကို အာရုံပြုပြီး ထိုင်တယ်။ ဓာတ်တော်တွေရဲ့ အရောင်အဝါ၊ တည်ငြိမ်မှုက သူ့စိတ်ထဲက "Chaos" (ရှုပ်ထွေးမှု) တွေကို တဖြည်းဖြည်း ငြိမ်သက်သွားစေတယ်။ (၁၅) မိနစ်ပြည့်တော့ ဦးဇင်းက T110 ဖောင်လေးကို ဖြည့်ခိုင်းတယ်။
အံ့သြစရာကောင်းတာက...
Before (မတိုင်ခင်): မျှော်လင့်ချက် (Hope) = ၁/၁၀ ၊ စိတ်မွန်းကြပ်မှု (Distress) = ၉/၁၀။
After (ပြီးနောက်): မျှော်လင့်ချက် (Hope) = ၆/၁၀ ၊ စိတ်မွန်းကြပ်မှု (Distress) = ၄/၁၀။
မောင်အောင်က ပြောတယ်။ "ဦးဇင်း... ဓာတ်တော်တွေကို ကြည့်နေရင်း စိတ်ထဲမှာ 'ငါ တစ်ခါကျတာနဲ့ ဘဝမဆုံးသေးပါဘူး၊ ဘုရားရှင်တောင် ဒုက္ခတွေခံပြီးမှ ဘုရားဖြစ်တာပဲ' ဆိုတဲ့ အတွေး ဝင်လာတယ်" တဲ့။ သူ့မျက်လုံးထဲမှာ အရောင်ပြန်တောက်လာတယ်။ ဦးဇင်းက သူ့ကို "ဒါဟာ ပသာဒသတ္တိပဲ။ ဒကာလေးရဲ့ စိတ်ကြည်လင်သွားတဲ့အချိန်မှာ ကိုယ့်ပြဿနာကို ဖြေရှင်းနိုင်မယ့် နည်းလမ်းကို ကိုယ်တိုင် မြင်လာတာ" လို့ ရှင်းပြလိုက်တယ်။
ဒီဖြစ်ရပ်ကို သိပ္ပံနည်းကျ (Positive Psychology) အရ သုံးသပ်ကြည့်ရင် -
၁။ Awe and Inspiration (အံ့သြဖွယ်ရာနှင့် စိတ်အားတက်ကြွမှု):
စိတ်ပညာရှင် Dacher Keltner ရဲ့ သုတေသနအရ၊ လူတွေဟာ ကိုယ့်ထက် ကြီးမြတ်တဲ့အရာ (ဥပမာ- သဘာဝရှုခင်း၊ သို့မဟုတ် အခုလို ဓာတ်တော်မြတ်တွေ) ကို ဖူးမြော်လိုက်ရတဲ့အခါ "Awe" (ကြည်ညိုလေးစားမှု) ဖြစ်ပေါ်လာတယ်။ ဒီခံစားမှုက "Self-absorption" (ကိုယ့်ပြဿနာထဲမှာပဲ ကိုယ်နစ်မွန်းနေခြင်း) ကို လျှော့ချပေးပြီး၊ စိတ်ကို ကျယ်ပြန့်သွားစေတယ်။
၂။ Cognitive Reframing (အမြင် ပြောင်းလဲခြင်း):
မောင်အောင်ဟာ အရင်က "ငါ ကျရှုံးသူ" (I am a failure) လို့ မြင်နေရာကနေ၊ ဓာတ်တော်တွေကို အာရုံပြုပြီးတဲ့အခါ "ငါဟာ အခက်အခဲကို ကျော်ဖြတ်နေသူ" (I am overcoming a challenge) ဆိုပြီး Perspective (ရှုထောင့်) ပြောင်းသွားတယ်။ ဒါဟာ T110 ရဲ့ အဓိက ရည်ရွယ်ချက်ပါပဲ။
၃။ Neural Reset (ဦးနှောက်ကို Reset ချခြင်း):
"ပသန္န" (ကြည်လင်ခြင်း) ဆိုတဲ့ စိတ်အခြေအနေဟာ ဦးနှောက်ထဲမှာ Dopamine နဲ့ Serotonin တွေကို မျှတစွာ ထွက်ရှိစေပြီး၊ Panic Mode (ထိတ်လန့်ခြင်း) ကနေ Focus Mode (အာရုံစိုက်ခြင်း) ကို ပြောင်းလဲပေးပါတယ်။
ဒကာကြီး ဒကာမကြီးတို့... ဘဝဆိုတာ ပင်လယ်လှိုင်းတံပိုးနဲ့ တူပါတယ်။ နိမ့်လိုက် မြင့်လိုက် ရှိမှာပဲ။ နိမ့်ကျသွားတဲ့အချိန်မှာ ပြန်တက်ဖို့ "အရှိန်" လိုတယ်။ အဲဒီအရှိန်က "ယုံကြည်ချက်" (Saddha) ပါပဲ။ ဘုရားရှင်အပေါ် ယုံကြည်တာပဲ ဖြစ်ဖြစ်၊ ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် ယုံကြည်တာပဲ ဖြစ်ဖြစ်၊ အဲဒီ ယုံကြည်မှု (Faith) မရှိရင် လူဟာ ရှေ့ဆက်မလျှောက်နိုင်ပါဘူး။
ဒါကြောင့် ဦးဇင်းတို့ သွာဂတပြတိုက်က ဓာတ်တော်တွေကို ထိန်းသိမ်းထားတာဟာ "ပြတိုက်" သက်သက် မဟုတ်ပါဘူး။ "Power Bank" (အားသွင်းဌာန) တစ်ခု ဖြစ်စေချင်လို့ပါ။ ဒကာကြီးတို့ စိတ်ဓာတ်ကျတဲ့အခါ၊ အားငယ်တဲ့အခါ ဒီနေရာကို လာခဲ့ပါ။ ဓာတ်တော်မြတ်တွေကို ဖူးမြော်ပြီး "ပသာဒ" ဓာတ်ကို ရယူပါ။
ဒီနေ့ တရားတော်ရဲ့ အနှစ်ချုပ်အနေနဲ့ မှာကြားလိုတာကတော့ -
၁။ Connect (ချိတ်ဆက်ပါ): စိတ်ညစ်ရင် တစ်ယောက်တည်း အခန်းအောင်းမနေပါနဲ့။ ဘုရားခန်းထဲ ဝင်၊ သို့မဟုတ် ဘုရားကျောင်းကန်ကို သွားပြီး မြင့်မြတ်တဲ့ အာရုံနဲ့ စိတ်ကို ချိတ်ဆက်လိုက်ပါ။
၂။ Visualize (အာရုံပြုပါ): ဓာတ်တော်တွေရဲ့ ကြည်လင်မှုကို မျက်လုံးထဲမြင်ယောင်ပြီး "ငါ့စိတ်လည်း ဒီလို ကြည်လင်ရမယ်" လို့ Self-Suggestion (မိမိကိုယ်ကို အကြံပြုခြင်း) လုပ်ပါ။
၃။ Act (လှုပ်ရှားပါ): စိတ်ကြည်တာနဲ့ တစ်ပြိုင်နက်၊ လုပ်စရာရှိတဲ့ အလုပ်တစ်ခု (Small Step) ကို ချက်ချင်း ထလုပ်ပါ။ (မောင်အောင်ဆိုရင် စာပြန်ကျက်ဖို့ ဆုံးဖြတ်ချက် ချနိုင်ခဲ့ပါတယ်)။
ယနေ့ နာယူရသော "ပသာဒသုတ်" တရားတော်နှင့်အညီ အားလုံးသော ဒကာကြီး ဒကာမကြီးတို့သည် ဘဝရဲ့ မုန်တိုင်းတွေကို ကြုံတွေ့ရတိုင်း ရတနာသုံးပါးကို အားကိုးရာ (Refuge) အဖြစ် ရယူပြီး၊ မလျှော့သော ဇွဲ၊ ခိုင်မာသော သဒ္ဓါတရားတို့ဖြင့် အခက်အခဲများကို ကျော်ဖြတ်ကာ အောင်မြင်မှု ပန်းတိုင်သို့ ရောက်ရှိနိုင်ကြပါစေ ကုန်သတည်း။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဌတု
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဌတု
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဌတု။
သာဓု... သာဓု... သာဓု...။
ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက
The Office Of Siridantamahapalaka
Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum
နေ့စွဲ - ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ (၄) ရက်