"နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ" (၃) ကြိမ်။
အနန္တောအနန္တငါးပါးကို အာရုံပြု၍ ညီညာဖြဖြ ကန်တော့ကြပါစို့ -
"နမော ဗုဒ္ဓဿ" - သစ္စာလေးပါး မြတ်တရားကို ပိုင်းခြားထင်ထင် သိမြင်တော်မူသော ရှင်တော်မြတ်စွာဘုရားသခင် ကိုယ်တော်မြတ်ကြီးအား ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
"နမော ဓမ္မဿ" - မဂ်လေးတန်၊ ဖိုလ်လေးတန်၊ နိဗ္ဗာန် ပရိယတ် ဆယ်ပါးသော တရားတော်မြတ်အား ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
"နမော သံဃဿ" - မဂ်၌တည်သော ပုဂ္ဂိုလ်လေးပါး ဖိုလ်၌တည်သော ပုဂ္ဂိုလ်လေးပါး ဤ ရှစ်ပါးသော အရိယာ သံဃာတော်မြတ်အား ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
"နမော မာတာပိတုဿ" - မိဘနှစ်ပါးအား ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
"နမော အာစရိယဿ" - ဝိပဿနာ ဉာဏ်မျက်စိနှစ်ကွင်း အလင်းရအောင် သစ္စာလေးပါးတရားတော်နှင့် ကုသပေးတော်မူသော ကျေးဇူးတော်ရှင် မိုးကုတ်ဆရာတော်ဘုရားကြီးနှင့် မုံလယ်ဆရာတော်ဘုရားကြီးအား ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
သာဓု... သာဓု... သာဓု...။
ယနေ့ သာသနာတော်နှစ် ၂၅၆၆ ခုနှစ်၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၄ ခုနှစ်၊ တော်သလင်းလပြည့်ကျော် (၉) ရက်၊ ခရစ်နှစ် ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ (၁၉) ရက်၊ တနင်္လာနေ့။
ရုံးဖွင့်ရက် တနင်္လာနေ့ မနက်ခင်းမှာ လူတော်တော်များများဟာ "Monday Blues" လို့ခေါ်တဲ့ စိတ်လေးလံထိုင်းမှိုင်းမှု၊ အလုပ်သွားချင်စိတ် မရှိမှုတွေနဲ့ ကြုံတွေ့ရတတ်ပါတယ်။ တစ်ပတ်တာလုံး ရင်ဆိုင်ရမယ့် စိန်ခေါ်မှုတွေကို တွေးပြီး အားလျော့နေတတ်ကြတယ်။ ဒီလိုအချိန်မှာ လူသားတစ်ယောက် ရှေ့ဆက်လျှောက်လှမ်းနိုင်ဖို့ မရှိမဖြစ် လိုအပ်တဲ့ စွမ်းအင်တစ်ခုကတော့ "မျှော်လင့်ချက်" (Hope) ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။
ဒီနေ့ တရားခေါင်းစဉ်ကတော့ "မျှော်လင့်ချက်နှင့် စိတ်ခိုင်မာမှု" (Hope and Resilience) ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီတရားတော်မှာ ခေတ်သစ်စိတ်ပညာရှင် C.R. Snyder ရဲ့ "Hope Theory" နဲ့ မြတ်စွာဘုရားရှင် ဟောကြားခဲ့တဲ့ "ဣန္ဒြေ ၅ ပါး" (The Five Faculties) သဘောတရားကို ပေါင်းစပ်ပြီး၊ ဦးဇင်းတို့ သွာဂတပြတိုက်မှာ ကြုံတွေ့ခဲ့ရတဲ့ Case-H262 နဲ့ လက်တွေ့ ချိတ်ဆက် ဟောကြားသွားမှာ ဖြစ်ပါတယ်။
ဦးစွာပထမ "မျှော်လင့်ချက်" ဆိုတာ ဘာလဲ။ လူတွေက ထင်ကြတယ်၊ မျှော်လင့်ချက်ဆိုတာ "ကံကောင်းပါစေ" လို့ ဆုတောင်းနေတာမျိုး (Wishful Thinking) လို့။ ဒါပေမဲ့ ဓမ္မနယ်ပယ်မှာရော၊ သိပ္ပံနယ်ပယ်မှာပါ မျှော်လင့်ချက်ဆိုတာ "လုပ်ဆောင်ချက်" (Action) တစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။
သံယုတ္တနိကာယ်၊ မဟာဝဂ္ဂသံယုတ်၊ ဣန္ဒြိယသံယုတ် မှာ မြတ်စွာဘုရားရှင်က "သဒ္ဓိန္ဒြေ" (ယုံကြည်မှု မျှော်လင့်ချက် ဣန္ဒြေ) အကြောင်းကို ဒီလို အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုထားပါတယ်။
"ကတမဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, သဒ္ဓိန္ဒြိယံ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, အရိယသာဝကော သဒ္ဓေါ ဟောတိ, သဒ္ဒဟတိ တထာဂတဿ ဗောဓိံ... ဣဒံ ဝုစ္စတိ, ဘိက္ခဝေ, သဒ္ဓိန္ဒြိယံ။"
(သံယုတ္တနိကာယ်၊ မဟာဝဂ္ဂ၊ ဣန္ဒြိယသံယုတ်)
အနက်အဓိပ္ပာယ်ကို သုံးသပ်ကြည့်ရအောင် -
ကတမဉ္စ သဒ္ဓိန္ဒြိယံ = သဒ္ဓိန္ဒြေ (မျှော်လင့်ယုံကြည်ခြင်း၏ အစိုးရခြင်း) ဆိုသည်မှာ အဘယ်နည်း။
အရိယသာဝကော သဒ္ဓေါ ဟောတိ = အရိယာတပည့်သည် ယုံကြည်မှု ရှိ၏။
သဒ္ဒဟတိ တထာဂတဿ ဗောဓိံ = မြတ်စွာဘုရား၏ ဉာဏ်တော်ကို ယုံကြည်၏။ (ဆိုလိုတာက "အကြောင်းကောင်းရင် အကျိုးကောင်းမယ်" ဆိုတဲ့ ကံ၊ ကံ၏ အကျိုး (Causality) ကို ယုံကြည်တာပါ။ ရမ်းသမ်း မျှော်လင့်နေတာ မဟုတ်ဘဲ၊ လမ်းကြောင်းမှန်ရင် ပန်းတိုင်ရောက်မယ်ဆိုတဲ့ ခိုင်မာတဲ့ ယုံကြည်ချက် ဖြစ်ပါတယ်)။
ခေတ်သစ် စိတ်ပညာရှင် C.R. Snyder ကလည်း Hope Theory မှာ မျှော်လင့်ချက်ဆိုတာ အစိတ်အပိုင်း (၃) ခု ပေါင်းစပ်မှုလို့ ဆိုပါတယ် -
၁။ Goals (ပန်းတိုင်): ငါ ဘာဖြစ်ချင်တာလဲ။
၂။ Pathways (လမ်းကြောင်း - Waypower): အဲဒီပန်းတိုင်ရောက်အောင် ဘယ်နည်းလမ်းတွေနဲ့ သွားမလဲ။
၃။ Agency (စွမ်းဆောင်ရည်ယုံကြည်မှု - Willpower): ငါ ဒီလမ်းကြောင်းအတိုင်း လျှောက်နိုင်တယ်ဆိုတဲ့ ယုံကြည်မှု။
ဒီသီအိုရီကို လက်တွေ့ ဘယ်လို အသုံးချသလဲ ဆိုတာကို သိမြင်နိုင်ဖို့၊ ဦးဇင်းတို့ သွာဂတပြတိုက်မှာ ဖြစ်ပျက်ခဲ့တဲ့ Case-H262 (The Collapse of Project Lotus) အကြောင်းကို ပြောပြချင်ပါတယ်။
ဖြစ်စဉ်က ဒီလို။ ဦးဇင်းတို့ ပြတိုက်မှာ "ကြာပဒုမ္မာ စီမံကိန်း" (Project Lotus) ဆိုပြီး ရှေးဟောင်း ဓာတ်တော်ကြုတ်ပုံစံတူ အသေးလေးတွေ ထုတ်လုပ်ပြီး ရန်ပုံငွေရှာမယ့် စီမံကိန်းတစ်ခု ရှိခဲ့တယ်။ ဒီစီမံကိန်းကို ဦးစီးတာက "ကိုလှမောင်" (အမည်လွှဲ) ဆိုတဲ့ လူငယ် မန်နေဂျာလေး။ သူက အင်မတန် တက်ကြွတယ်။ (၆) လလုံးလုံး ဒီစီမံကိန်းအတွက် ညဉ့်နက်တဲ့အထိ အလုပ်လုပ်ခဲ့တယ်။
ဒါပေမဲ့ ကံဆိုးချင်တော့ ကုန်ကြမ်းပစ္စည်းတွေ ဈေးတက်တာရယ်၊ ထုတ်လုပ်မှု နည်းပညာ အခက်အခဲရယ်ကြောင့် စီမံကိန်းက မအောင်မြင်ဘဲ ပျက်သွားတယ်။ ငွေကြေးအရ အရှုံးပေါ်သွားတယ်။
စက်တင်ဘာ (၁၉) ရက်၊ တနင်္လာနေ့ ရုံးတက်ရက်မှာ ကိုလှမောင် ရုံးမတက်ဘူး။ အခန်းအောင်းနေတယ်။ ဦးဇင်းက ဖုန်းဆက်တော့ သူက ငိုသံပါကြီးနဲ့ ပြောတယ်။ "အရှင်ဘုရား... တပည့်တော် ရှုံးပါပြီ။ တပည့်တော်က သုံးစားမရတဲ့ကောင်ပါ။ ဘာမျှော်လင့်ချက်မှ မရှိတော့ပါဘူး" တဲ့။ သူ့မှာ Learned Helplessness (သင်ယူထားသော လက်လျော့မှု) ဝင်နေပြီ။ "ငါ ဘာလုပ်လုပ် အလကားပဲ" ဆိုတဲ့ အတွေးက သူ့ကို ချုပ်နှောင်ထားတယ်။
အဲဒီမှာ ဦးဇင်းက Policy 9, Article 9.3 (Staff Resilience & Failure Management) အရ သူ့ကို ကူညီဖို့ ဆုံးဖြတ်လိုက်တယ်။ ဒီမူဝါဒမှာ "အရှုံးသည် အပြစ်ပေးရမည့် အရာမဟုတ်၊ သင်ယူစရာ သင်ခန်းစာသာ ဖြစ်သည်" လို့ ဆိုထားပါတယ်။
ဦးဇင်းက ကိုလှမောင့်ကို ရုံးခေါ်ပြီး Template T152 (Hope Restoration & Re-framing Log) ကို အသုံးပြုပြီး ဆွေးနွေးပါတယ်။ T152 ဟာ Snyder ရဲ့ Hope Theory ကို ဓမ္မနဲ့ ပေါင်းစပ်ထားတဲ့ Tool တစ်ခုပါ။
Step 1: Re-framing the Goal (ပန်းတိုင်ကို ပြန်လည် သတ်မှတ်ခြင်း):
ဦးဇင်း: "ကိုလှမောင်... ဒကာလေးရဲ့ ပန်းတိုင်က 'ကြာပဒုမ္မာ ကြုတ်တွေ ရောင်းရဖို့' လား၊ 'သာသနာ ပြန့်ပွားဖို့' လား။"
ကိုလှမောင်: "သာသနာ ပြန့်ပွားဖို့ပါ ဘုရား။"
ဦးဇင်း: "ဒါဆိုရင် ကြုတ်ရောင်းမရတာနဲ့ သာသနာပြုခွင့် ဆုံးရှုံးသွားသလား။ မဆုံးရှုံးဘူးနော်။ ပန်းတိုင် (Goal) က ရှိနေသေးတယ်။ လမ်းကြောင်း (Pathway) ပိတ်သွားတာပဲ ရှိတာ။"
Step 2: Finding New Pathways (လမ်းကြောင်းသစ် ရှာဖွေခြင်း - Waypower):
T152 မှာ "Alternative Pathways" (အခြားရွေးချယ်စရာ လမ်းကြောင်းများ) ဖြည့်ရတဲ့ ကွက်လပ် ပါတယ်။
ဦးဇင်း: "အခု ကြုတ်လုပ်လို့ မရရင်၊ အဲဒီ ဒီဇိုင်းတွေကို Digital Art အနေနဲ့ ပြောင်းပြီး Online မှာ ဓမ္မလက်ဆောင် ပေးရင်ရော မဖြစ်ဘူးလား။ ဒါမှမဟုတ် စာအုပ်ထုတ်မလား။"
ကိုလှမောင်က စဉ်းစားတယ်။ "ဟုတ်သားပဲ ဘုရား... ဒီဇိုင်းတွေက ရှိပြီးသားပဲ။ NFT လိုမျိုး၊ ဒါမှမဟုတ် E-book မှာ သုံးရင် ရတာပဲ။"
သူ့မျက်လုံးထဲမှာ အရောင်ပြန်ထွက်လာတယ်။ ဒါဟာ Waypower (လမ်းကြောင်းမြင်ခြင်း) ပါ။
Step 3: Re-building Agency (ယုံကြည်မှု ပြန်တည်ဆောက်ခြင်း - Willpower/Saddhindriya):
ဦးဇင်း: "မြတ်စွာဘုရားရှင်တောင် ပါရမီဖြည့်တဲ့ လေးသင်္ချေနဲ့ ကမ္ဘာတစ်သိန်းအတွင်းမှာ ဘယ်နှကြိမ် ကျရှုံးခဲ့သလဲ။ ဘုရားအလောင်းတောင် ကျရှုံးဖူးရင်၊ ဒကာလေး ကျရှုံးတာ ဘာဆန်းလဲ။ အရေးကြီးတာက 'ဝီရိယ' မလျှော့ဖို့ပဲ။"
ကိုလှမောင်က T152 ရဲ့ အဆုံးမှာ "Commitment Statement" (ကတိပြုချက်) ကို ရေးလိုက်တယ်။
"ကျွန်တော်၏ ပထမ ကြိုးစားမှု ရှုံးနိမ့်ခဲ့သော်လည်း၊ ကျွန်တော်၏ စေတနာနှင့် အရည်အချင်း မပျောက်ပျက်သေးပါ။ လမ်းကြောင်းသစ်ဖြင့် ဆက်လက် ကြိုးစားပါမည်။"
ဒီဖြစ်ရပ် Case-H262 ကနေ ဦးဇင်းတို့ ရလိုက်တဲ့ သင်ခန်းစာကတော့ - မျှော်လင့်ချက်ဆိုတာ အခြေအနေကောင်းမှ ရှိတာ မဟုတ်ပါဘူး။ အခြေအနေဆိုးထဲမှာ လမ်းကြောင်းရှာတတ်ခြင်းသာလျှင် စစ်မှန်တဲ့ မျှော်လင့်ချက် ဖြစ်ပါတယ်။
ဣန္ဒြေ ၅ ပါးမှာ "သဒ္ဓါ" (ယုံကြည်မှု) နဲ့ "ပညာ" (အသိဉာဏ်) ညီမျှရမယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ ကိုလှမောင်မှာ အစက "သဒ္ဓါ" လွန်ကဲပြီး "ပညာ" နည်းခဲ့လို့ အရှုံးနဲ့ ရင်ဆိုင်ရတာ ဖြစ်နိုင်တယ်။ အခု T152 နဲ့ သုံးသပ်လိုက်တော့ "ပညာ" (လမ်းကြောင်းရှာဖွေခြင်း) ပါလာပြီး၊ "သဒ္ဓါ" (ယုံကြည်ချက်) က ပိုခိုင်မာသွားပါတယ်။
ဒကာကြီး ဒကာမကြီးတို့... ဘဝမှာ တံခါးတစ်ချပ် ပိတ်သွားတိုင်း၊ နောက်ထပ် တံခါးပေါက်တွေ အများကြီး ရှိနေပါသေးတယ်။ "ငါတော့ ပြီးပါပြီ" လို့ တွေးမယ့်အစား၊ "ငါ့ရဲ့ Goal က ဘာလဲ၊ တခြား Pathway ဘာရှိလဲ" လို့ T152 နည်းလမ်းနဲ့ ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် မေးခွန်းထုတ်ပါ။
မျှော်လင့်ချက်ဆိုတာ မီးတောက်နဲ့ တူပါတယ်။ လေတိုက်လေ၊ ပိုတောက်လေ ဖြစ်ရပါမယ်။ လေတိုက်လို့ ငြိမ်းသွားတာက ဖယောင်းတိုင်မီးပါ။ လေတိုက်လို့ ပိုတောက်တာက တောမီးပါ။ ဒကာကြီးတို့ရဲ့ မျှော်လင့်ချက်ကို တောမီးလို ဖြစ်အောင် "ဝီရိယ" လောင်စာ ဖြည့်ပေးပါ။
နိဂုံးချုပ်အနေနဲ့... ယနေ့ တနင်္လာနေ့မှ စ၍ တစ်ပတ်တာလုံး၊ တစ်သက်တာလုံးမှာ ကြုံတွေ့ရမယ့် အခက်အခဲ မှန်သမျှကို "ဣန္ဒြေ" စွမ်းအား၊ "Hope Theory" စွမ်းအားတို့ဖြင့် ကျော်လွှားနိုင်ကြပါစေ။ ကျရှုံးမှုတိုင်းကို အောင်မြင်မှု၏ လှေကားထစ်များ အဖြစ် ပြောင်းလဲနိုင်ကြပါစေ ကုန်သတည်း။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဌတု
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဌတု
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဌတု။
သာဓု... သာဓု... သာဓု...။
ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက
The Office Of Siridantamahapalaka
Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum
နေ့စွဲ - ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ (၁၉) ရက်
