Day 229 Aug 17 စိတ်၏ အနှောင့်အဖွဲ့များ (နီဝရဏ) အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်၊ နီဝရဏသုတ် Cognitive Distractions

"နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ" (၃) ကြိမ်။

"အနန္တောအနန္တငါးပါးကို အာရုံပြု၍ ညီညာဖြဖြ ကန်တော့ကြပါစို့"

နမော ဗုဒ္ဓဿ - သစ္စာလေးပါး မြတ်တရားကို ပိုင်းခြားထင်ထင် သိမြင် တော်မူသော ရှင်တော် မြတ်စွာဘုရားသခင် ကိုယ်တော်မြတ်ကြီးအား နမော - ရည်ညွှတ် သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာ မြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင် ဘုရား။

နမော ဓမ္မဿ - မဂ်လေးတန်၊ ဖိုလ်လေးတန်၊ နိဗ္ဗာန် ပရိယတ် ဆယ်ပါးသော တရားတော်မြတ်အား။ နမော - ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။

နမော သံဃဿ - မဂ်၌တည်သော ပုဂ္ဂိုလ်လေးပါး ဖိုလ်၌တည်သော ပုဂ္ဂိုလ်လေးပါး ဤ ရှစ်ပါးသော အရိယာ သံဃာတော်မြတ်အား။ နမော - ရည်ညွှတ် သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံ မိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။

နမော မာတာပိတုဿ - မိဘနှစ်ပါးအား။ နမော - ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာ မြတ်နိုးလက်စုံ မိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။

နမော အာစရိယဿ - ဝိပဿနာ ဉာဏ်မျက်စိနှစ်ကွင်း အလင်းရအောင် သစ္စာလေးပါးတရားတော်နှင့် ကုသပေးတော်မူသော ကျေးဇူးတော်ရှင် မိုးကုတ်ဆရာတော် ဘုရား ကြီး နှင့် မုံလယ်ဆရာတော် ဘုရားကြီးအား။ နမော - ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာ ဖြင့် ပန်ထွာ မြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။

ယနေ့ ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ (၁၇) ရက်၊ ဗုဒ္ဓဟူးနေ့ကို ရောက်ရှိလာခဲ့ပါပြီ။ ရက်သတ္တပတ်ရဲ့ အလယ် (Mid-week) ကို ရောက်လာပြီဆိုတော့ တနင်္လာ၊ အင်္ဂါနေ့တွေတုန်းက တက်ကြွခဲ့တဲ့ စိတ်တွေ နည်းနည်း လျော့ရဲချင်လာတတ်ပါတယ်။ အလုပ်တွေ ပုံလာတာနဲ့အမျှ စိတ်ဖိစီးမှုတွေ၊ ငြီးငွေ့မှုတွေ ဝင်လာတတ်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် ဒီနေ့အတွက် ဦးဇင်းတို့ ရွေးချယ်ထားတဲ့ ခေါင်းစဉ်ကတော့ "စိတ်၏ အနှောင့်အဖွဲ့များ" (Mental Obstacles) သို့မဟုတ် ပါဠိလို "နီဝရဏ" (Hindrances) အကြောင်း ဖြစ်ပါတယ်။ တကယ်တော့ ဦးဇင်းတို့ သမာဓိ မရတာ၊ အလုပ်မှာ အာရုံစိုက်မရတာ၊ ဆုံးဖြတ်ချက်တွေ မှားတာဟာ ဦးနှောက် မကောင်းလို့ မဟုတ်ပါဘူး။ စိတ်ထဲမှာ ဒီ "နီဝရဏ" ဆိုတဲ့ အဆိပ်အတောက်တွေ၊ အတားအဆီးတွေ ဝင်ရောက် နှောင့်ယှက်နေလို့ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒီအကြောင်းအရာနဲ့ ပတ်သက်ရင် အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်၊ ပဉ္စကနိပါတ်၊ နီဝရဏသုတ် မှာ မြတ်စွာဘုရားရှင်က ဒီအနှောင့်အယှက် (၅) မျိုးရဲ့ အန္တရာယ်ကြီးမားပုံကို အခုလို ပြတ်ပြတ်သားသား ဟောကြားတော်မူခဲ့ပါတယ်။

"ပဉ္စိမေ ဘိက္ခဝေ နီဝရဏာ အန္ဓကရဏာ အစက္ခုကရဏာ အညာဏကရဏာ ပညာနိရောဓိကာ ဝိဃာတပက္ခိယာ အနိဗ္ဗာနသံဝတ္တနိကာ။"

အနက်အဓိပ္ပာယ် ဖွင့်ဆိုချက်ကတော့ -

ဘိက္ခဝေ - ရဟန်းတို့၊ ဣမေ ပဉ္စ - ဤငါးပါးကုန်သော၊ နီဝရဏာ - (ကုသိုလ်စိတ်ကို တားမြစ်ပိတ်ပင်တတ်သော) နီဝရဏ တရားတို့သည်၊ အန္ဓကရဏာ - ဉာဏ်မျက်စိကို ကန်းစေတတ်ကုန်၏။ အစက္ခုကရဏာ - ပညာမျက်စိကို မဖြစ်စေတတ်ကုန်။ အညာဏကရဏာ - အသိဉာဏ်ကို မရှိစေတတ်ကုန်။ ပညာနိရောဓိကာ - ပညာကို ချုပ်ငြိမ်းစေတတ်ကုန်၏။ ဝိဃာတပက္ခိယာ - ဆင်းရဲခြင်း၏ အဖို့အစု ဖြစ်ကုန်၏။ အနိဗ္ဗာနသံဝတ္တနိကာ - နိဗ္ဗာန်သို့ ရောက်ကြောင်း မဖြစ်စေတတ်ကုန်။

သူတော်ကောင်းတို့ရေ... ဘုရားရှင် သုံးနှုန်းထားတဲ့ စကားလုံးတွေကို သတိပြုမိကြမှာပါ။ "ဉာဏ်မျက်စိကို ကန်းစေတယ်" (Blinding the Intellect) တဲ့။ ဒါဟာ အင်မတန် ကြောက်စရာကောင်းပါတယ်။ ခေတ်သစ် စိတ်ပညာ (Modern Psychology) မှာတော့ ဒါကို "Cognitive Distraction" (သိမှုဆိုင်ရာ အနှောင့်အယှက်) လို့ ခေါ်ပါတယ်။ ဦးနှောက်ရဲ့ အလုပ်လုပ်နိုင်စွမ်း (Bandwidth) ဟာ အကန့်အသတ်ရှိပါတယ်။ ကွန်ပျူတာမှာ Virus ဝင်ရင် စက်လေးသွားသလို၊ စိတ်ထဲမှာ နီဝရဏ ဝင်လာရင် "Processing Power" (စဉ်းစားတွေးခေါ်နိုင်စွမ်း) ချက်ချင်း ကျသွားပါတယ်။ အဲဒီအခါ အမှား (Error) တွေ လုပ်မိတော့တာပါပဲ။

ဘုရားရှင်က ဒီနီဝရဏ (၅) ပါးကို ရေအိုးထဲက ရေနဲ့ ဥပမာပေးပြီး ရှင်းပြထားတာ အလွန် ကွင်းကွင်းကွက်ကွက် ရှိပါတယ်။

၁။ ကာမစ္ဆန္ဒ (လိုချင်တပ်မက်မှု): ရေထဲမှာ ဆေးရောင်စုံ (Dye) ရောထားသလိုပါပဲ။ ရေက လှပေမယ့် ကိုယ့်မျက်နှာရိပ်ကို ကြည့်ရင် အရောင်တွေကာပြီး မမြင်ရတော့ဘူး။ (ဥပမာ - အလုပ်လုပ်နေရင်း ရာထူးတိုးချင်တာ၊ ပိုက်ဆံလိုချင်တာ တွေးနေရင် အလုပ်အပေါ် အာရုံမစိုက်နိုင်တော့ဘူး)။

၂။ ဗျာပါဒ (ဒေါသ/မကျေနပ်မှု): ရေနွေးအိုး ဆူပွက်နေသလို (Boiling Water) ပါပဲ။ ဒေါသထွက်နေတဲ့သူဟာ အမှန်တရားကို မမြင်နိုင်ဘူး။ ဆုံးဖြတ်ချက် မှားတတ်တယ်။

၃။ ထိနမိဒ္ဓ (ငိုက်မျဉ်းမှု/ထိုင်းမှိုင်းမှု): ရေပေါ်မှာ မှော်တွေ၊ ဒိုက်တွေ ဖုံးနေသလို (Mossy Water) ပါပဲ။ စိတ်က လေးလံထိုင်းမှိုင်းပြီး ဘာမှ မလုပ်ချင်တော့ဘူး။

၄။ ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စ (ပျံ့လွင့်မှု/ပူပန်မှု): လေတိုက်လို့ လှိုင်းထနေတဲ့ ရေလို (Windy Water) ပါပဲ။ စိတ်က ဟိုရောက်ဒီရောက်နဲ့ ငြိမ်ငြိမ်မနေနိုင်ဘူး။

၅။ ဝိစိကိစ္ဆာ (သံသယ): ရေက နောက်ကျိပြီး အမှောင်ထဲ ရောက်နေသလို (Muddy Water in Dark) ပါပဲ။ "ငါလုပ်တာ မှန်ပါ့မလား" ဆိုပြီး တွေဝေနေတာ။

ဒီနီဝရဏတွေရဲ့ လက်တွေ့အန္တရာယ်ကို မြင်သာစေဖို့ ဦးဇင်းတို့ သွာဂတပြတိုက်ရဲ့ လုံခြုံရေးဆိုင်ရာ ဖြစ်ရပ်မှန် Case-N229 (The Sleeping Guard Incident) ကို ဥပမာပေးပြီး ဆွေးနွေးချင်ပါတယ်။ ၂၀၂၂ ခုနှစ် အစောပိုင်း၊ ညဘက် လုံခြုံရေး တာဝန်ကျတဲ့အချိန်ပေါ့။ "မောင်ဘ" (အမည်လွှဲ) ဆိုတဲ့ ဝန်ထမ်းလေး တစ်ယောက် တာဝန်ကျတယ်။ မနက် (၃) နာရီလောက်မှာပေါ့။ အဲဒီအချိန်ဟာ လူအိပ်ချင်ဆုံး အချိန်ပဲ။ မောင်ဘရဲ့ စိတ်ထဲမှာ "ထိနမိဒ္ဓ နီဝရဏ" (ထိုင်းမှိုင်းမှု) ဝင်လာတယ်။ ရေပေါ်မှာ မှော်တွေ ဖုံးသလို သူ့စိတ်က လေးလံလာတယ်။

သာမန်အားဖြင့်ဆိုရင် "အိပ်ချင်ရင် ကော်ဖီသောက်လိုက်" လို့ ပြောကြပေမယ့်၊ ဒီနေရာမှာ ပြဿနာက ပိုနက်နဲတယ်။ မောင်ဘက သူ့ကိုယ်သူ "ငါ နေမကောင်းလို့လား၊ ပျင်းလို့လား" မခွဲခြားနိုင်ဘဲ၊ မျက်လုံးမှိတ်ပြီး "တစ်မှေးလောက်ပါ" ဆိုပြီး မှေးလိုက်တယ်။ အဲဒီ (၁၅) မိနစ် အတွင်းမှာပဲ၊ ဓာတ်တော်ခန်းရဲ့ အပူချိန်ထိန်းစနစ် (Temperature Sensor) က အချက်ပေးသံ (Alarm) မြည်တယ်။ ဒါပေမယ့် မောင်ဘက အိပ်ပျော်နေတော့ မကြားလိုက်ဘူး။ မနက် မိုးလင်းလို့ တခြားဝန်ထမ်း ရောက်လာတော့မှ အခန်းအပူချိန် မြင့်တက်နေတာကို တွေ့ပြီး ကမန်းကတန်း ပြင်ဆင်လိုက်ရတယ်။ ကံကောင်းလို့ ဓာတ်တော် မပျက်စီးခဲ့ပေမယ့်၊ ဒါဟာ ကြီးမားတဲ့ "Security Breach" (လုံခြုံရေး ကျိုးပေါက်မှု) တစ်ခုပါပဲ။

ဒီဖြစ်စဉ်ကို စိစစ်တဲ့အခါ ဦးဇင်းတို့က မောင်ဘကို အလုပ်ထုတ်ပစ်လိုက်လို့ ရပါတယ်။ ဒါပေမယ့် သွာဂတရဲ့ Policy 9 (Health, Safety & Mental Alertness) ၊ Article 9.2 (Mental Fitness for Duty) အရ အပြစ်ပေးရုံနဲ့ မလုံလောက်ပါဘူး။ အဓိကက သူ့စိတ်ထဲမှာ ဖြစ်ပျက်ခဲ့တဲ့ "နီဝရဏ" ကို သူကိုယ်တိုင် သတိမထားမိလိုက်တာပါ။

ဒါကြောင့် ဦးဇင်းတို့က Template T155 (Distraction & Hindrance Log) ကို အသုံးပြုပြီး သူ့ကို ပြန်လည် သုံးသပ်စေပါတယ်။ T155 ဆိုတာ စိတ်အခြေအနေကို ခွဲစိတ်စစ်ဆေးတဲ့ ကိရိယာပါ။

အဲဒီ ဇယားမှာ မောင်ဘ ဖြည့်ရတာက -

၁။ Identify the Hindrance: "အဲဒီအချိန်တုန်းက ဘာဖြစ်နေတာလဲ?" (သူ အဖြေမှန် ရွေးတယ် - ထိနမိဒ္ဓ/Sloth)။

၂။ Root Cause: "ဘာကြောင့် ဖြစ်တာလဲ?" (သူ ပြန်စဉ်းစားတော့ - ညစာကို ထမင်းအများကြီး စားထားမိတယ်၊ ပြီးတော့ ဖုန်းပွတ်ထားလို့ မျက်စိညောင်းနေတယ်)။

၃။ Counter-measure: "နောက်တစ်ခါ မဖြစ်အောင် ဘာလုပ်မလဲ?" (ညစာ လျှော့စားမယ်၊ ၁ နာရီတစ်ခါ လမ်းထလျှောက်မယ်)။

ဒီ T155 ကို သုံးလိုက်တဲ့အခါ မောင်ဘဟာ "ငါ လူဆိုးမို့လို့ အိပ်ပျော်တာ" ဆိုတဲ့ အပြစ်ရှိစိတ် (Guilt) ကနေ လွတ်မြောက်ပြီး၊ "ဩော်... ထိနမိဒ္ဓ ဆိုတဲ့ သဘောတရား ဝင်လာလို့ ဖြစ်ရတာပါလား" ဆိုတဲ့ ပညာ (Wisdom) ကို ရသွားတယ်။ ဒါဟာ တရားသဘောပါပဲ။ နီဝရဏ ဆိုတာ "ငါ" မဟုတ်ဘူး။ ဧည့်သည်လို ဝင်လာတတ်တဲ့ အရာတွေပါ။ သူဝင်လာရင် "ဝင်လာပြီ" လို့ သိလိုက်တာနဲ့ သူ့အရှိန် (Power) လျော့သွားတတ်ပါတယ်။

ဒကာကြီး ဒကာမကြီးတို့လည်း ကိုယ့်အလုပ်ခွင်မှာ T155 သဘောတရားကို အသုံးချကြည့်ပါ။

• အလုပ်လုပ်ရင်း စိတ်က မပါချင်ဘူး၊ ငြီးငွေ့နေရင်... "ဟာ... ထိနမိဒ္ဓ ဝင်နေပြီပဲ" လို့ နာမည်တပ်လိုက်ပါ။ (Naming the Demon).

• သူဌေးကို၊ လုပ်ဖော်ကိုင်ဖက်ကို စိတ်ဆိုးပြီး အလုပ်မလုပ်ချင် ဖြစ်နေရင်... "ဒါ ဗျာပါဒ ပဲ၊ ရေနွေးအိုး ဆူနေပြီ၊ အအေးခံမှ ရမယ်" လို့ သတိကပ်ပါ။

• "ငါ လုပ်တာ ဟုတ်မှဟုတ်ပါ့မလား" လို့ တွေးနေရင်... "ဒါ ဝိစိကိစ္ဆာ ပဲ၊ ရေနောက်နေပြီ" လို့ သိလိုက်ပါ။

သိလိုက်တာနဲ့ တပြိုင်နက် ဘာလုပ်ရမလဲ။ ဘုရားရှင် ပေးထားတဲ့ ကုထုံး (Antidote) တွေကို သုံးပါ။

• အိပ်ချင်ရင် (ထိနမိဒ္ဓ) -> အလင်းရောင်ကို ကြည့်ပါ (အာလောကสัญญา)၊ မျက်နှာသစ်ပါ၊ လမ်းလျှောက်ပါ။

• ဒေါသထွက်ရင် (ဗျာပါဒ) -> မေတ္တာပွားပါ၊ ရေအေးအေး တစ်ခွက်သောက်ပါ။

• ပျံ့လွင့်ရင် (ဥဒ္ဓစ္စ) -> ထွက်လေဝင်လေကို ပြင်းပြင်းရှူပြီး စိတ်ကို ကျောက်ဆူးချပါ။

နိဂုံးချုပ်အနေနဲ့... "နီဝရဏ" ဆိုတာ ပုထုဇဉ်မှန်သမျှ ကြုံတွေ့ရမယ့် သဘာဝတရားပါ။ သူ့ကို ကြောက်စရာ မလိုပါဘူး။ သူ့ကို "သတိ" နဲ့ စောင့်ကြည့်ပြီး၊ Policy 9.2 လို စည်းကမ်းတွေ၊ T155 လို ကိရိယာတွေနဲ့ စနစ်တကျ စီမံခန့်ခွဲနိုင်ရင် အောင်မြင်မှု လမ်းကြောင်းပေါ်မှာ ဘယ်အရာကမှ အကြာကြီး ပိတ်ပင်ထားနိုင်မှာ မဟုတ်ပါဘူး။ မိမိတို့ရဲ့ ဉာဏ်မျက်စိကို ကွယ်စေတတ်တဲ့ နီဝရဏ တိမ်တိုက်များကို သတိလေညှင်းဖြင့် ဖယ်ရှားနိုင်ကြပါစေကုန် သတည်း။

"ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဌတု"

"ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဌတု"

"ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဌတု"

သာဓု... သာဓု... သာဓု။

ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက

The Office Of Siridantamahapalaka

နေ့စွဲ - ၁၇ ဩဂုတ်လ ၂၀၂၂