"နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ" (၃) ကြိမ်။
"အနန္တောအနန္တငါးပါးကို အာရုံပြု၍ ညီညာဖြဖြ ကန်တော့ကြပါစို့"
နမော ဗုဒ္ဓဿ - သစ္စာလေးပါး မြတ်တရားကို ပိုင်းခြားထင်ထင် သိမြင် တော်မူသော ရှင်တော် မြတ်စွာဘုရားသခင် ကိုယ်တော်မြတ်ကြီးအား နမော - ရည်ညွှတ် သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာ မြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင် ဘုရား။
နမော ဓမ္မဿ - မဂ်လေးတန်၊ ဖိုလ်လေးတန်၊ နိဗ္ဗာန် ပရိယတ် ဆယ်ပါးသော တရားတော်မြတ်အား။ နမော - ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
နမော သံဃဿ - မဂ်၌တည်သော ပုဂ္ဂိုလ်လေးပါး ဖိုလ်၌တည်သော ပုဂ္ဂိုလ်လေးပါး ဤ ရှစ်ပါးသော အရိယာ သံဃာတော်မြတ်အား။ နမော - ရည်ညွှတ် သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံ မိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
နမော မာတာပိတုဿ - မိဘနှစ်ပါးအား။ နမော - ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာ မြတ်နိုးလက်စုံ မိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
နမော အာစရိယဿ - ဝိပဿနာ ဉာဏ်မျက်စိနှစ်ကွင်း အလင်းရအောင် သစ္စာလေးပါးတရားတော်နှင့် ကုသပေးတော်မူသော ကျေးဇူးတော်ရှင် မိုးကုတ်ဆရာတော် ဘုရား ကြီး နှင့် မုံလယ်ဆရာတော် ဘုရားကြီးအား။ နမော - ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာ ဖြင့် ပန်ထွာ မြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
ယနေ့ ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ (၂၆) ရက်၊ သောကြာနေ့ ဖြစ်ပါတယ်။ ဩဂုတ်လရဲ့ နောက်ဆုံးပတ် သောကြာနေ့ကို ရောက်ရှိလာပြီ ဖြစ်တဲ့အတွက် ဒီနေ့ ဦးဇင်းတို့ ဆွေးနွေးမယ့် ခေါင်းစဉ်ကတော့ အလွန်တရာ နက်ရှိုင်းပြီး လက်တွေ့ဆန်တဲ့ အကြောင်းအရာ ဖြစ်ပါတယ်။ ခေါင်းစဉ်ကတော့ "စိတ်၏ အမှန်တရားကို ရှာဖွေခြင်း" (Finding the Truth of the Mind) သို့မဟုတ် ခေတ်သစ် စီမံခန့်ခွဲမှု ဝေါဟာရနဲ့ ပြောရရင် "Root Cause Analysis" (အကြောင်းရင်းခံ အမြစ်ကို ရှာဖွေခြင်း) ဖြစ်ပါတယ်။
ဒကာ ဒကာမတို့ရေ... လောကမှာ ပြဿနာတစ်ခု တက်လာရင် လူတွေက ဘာလုပ်လေ့ ရှိသလဲ။ "အကိုက်အခဲပျောက်ဆေး" သောက်သလိုမျိုး လတ်တလော သက်သာအောင် ကုစားတတ်ကြတယ်။ ရေယိုရင် အဝတ်နဲ့ သုတ်တယ်၊ ခေါင်းကိုက်ရင် ပါရာစီတမော သောက်တယ်။ ဒါပေမယ့် ရေ ဘာလို့ယိုတာလဲ၊ ခေါင်း ဘာလို့ကိုက်တာလဲ ဆိုတဲ့ "အမြစ်" (Root) ကို မရှာရင် ရောဂါက ဘယ်တော့မှ မပျောက်ပါဘူး။ မြတ်စွာဘုရားရှင်ရဲ့ တရားတော်တွေ၊ အထူးသဖြင့် "သမ္မာဒိဋ္ဌိ" (မှန်ကန်သော အမြင်) ဆိုတာ တကယ်တော့ စကြဝဠာတစ်ခုလုံးရဲ့ အကြီးမားဆုံးသော "Root Cause Analysis" ကြီး ဖြစ်ပါတယ်။
ဒီအချက်ကို ပိုပြီး လေးလေးနက်နက် နားလည်ဖို့အတွက် မဇ္ဈိမနိကာယ်၊ မူလပဏ္ဏာသပါဠိတော်၊ သမ္မာဒိဋ္ဌိသုတ် ကို အခြေခံပြီး လေ့လာကြည့်ကြရအောင်။ ဒီသုတ်တော်မှာ အရှင်သာရိပုတ္တရာ ကိုယ်တော်မြတ်ကြီးက "သမ္မာဒိဋ္ဌိ" ဆိုတာ ဘာလဲလို့ မေးတဲ့အခါ၊ အကုသိုလ်နဲ့ ကုသိုလ်ကို ခွဲခြားသိရုံတင် မကဘဲ၊ "အကုသိုလ်၏ အမြစ်" (Root of Unwholesome) ကိုပါ သိမှ ပြည့်စုံတယ်လို့ ဟောကြားခဲ့ပါတယ်။
ပါဠိတော်ကို နာယူကြည့်ကြပါစို့။
"ယတော စ ခေါ အာဝုသော အရိယသာဝကော အကုသလဉ္စ ပဇာနာတိ၊ အကုသလမူလဉ္စ ပဇာနာတိ... ဧတ္တာဝတာပိ ခေါ အာဝုသော အရိယသာဝကော သမ္မာဒိဋ္ဌိ ဟောတိ။"
အနက်အဓိပ္ပာယ် ဖွင့်ဆိုချက်မှာ -
အာဝုသော - ငါ့ရှင်တို့၊ ယတော စ ခေါ - အကြင်အခါ၌၊ အရိယသာဝကော - အရိယာ တပည့်သည်၊ အကုသလဉ္စ - အကုသိုလ်တရားကို လည်းကောင်း၊ ပဇာနာတိ - (သဘောမှန်အတိုင်း) သိ၏။ အကုသလမူလဉ္စ - အကုသိုလ်၏ အကြောင်းရင်း အမြစ်ကို လည်းကောင်း၊ ပဇာနာတိ - သိ၏။ ဧတ္တာဝတာပိ ခေါ - ဤမျှလောက်သော အကြောင်းဖြင့်လည်း၊ အရိယသာဝကော - အရိယာတပည့်သည်၊ သမ္မာဒိဋ္ဌိ - မှန်ကန်သော အယူအမြင် ရှိသူသည်၊ ဟောတိ - ဖြစ်ပေ၏။
ဒီနေရာမှာ "မူလ" (Root) ဆိုတာကို အရှင်သာရိပုတ္တရာက (၃) မျိုး ထောက်ပြပါတယ်။
၁။ လောဘော အကုသလမူလံ - လိုချင်တပ်မက်ခြင်း လောဘသည် အကုသိုလ်၏ အမြစ်တည်း။
၂။ ဒေါသော အကုသလမူလံ - ပြစ်မှားခြင်း ဒေါသသည် အကုသိုလ်၏ အမြစ်တည်း။
၃။ မောဟော အကုသလမူလံ - တွေဝေမိုက်မဲခြင်း မောဟသည် အကုသိုလ်၏ အမြစ်တည်း။
ဒါကို ခေတ်သစ် အင်ဂျင်နီယာလောကနဲ့ စီမံခန့်ခွဲမှုလောက (Management & Engineering) မှာ "Root Cause Analysis" (RCA) လို့ ခေါ်ပါတယ်။ RCA မှာ အကျော်ကြားဆုံး နည်းလမ်းကတော့ Toyota ကုမ္ပဏီက စတင်ခဲ့တဲ့ "The 5 Whys" (ဘာကြောင့်လဲ ငါးခါမေးခြင်း) နည်းလမ်းပါပဲ။
ဥပမာ - စက်ရုံမှာ စက်ရပ်သွားတယ်။
၁။ ဘာလို့ ရပ်တာလဲ? -> ဖျူးစ် (Fuse) ပြတ်သွားလို့။ (ဒါ အပေါ်ယံပဲ ရှိသေးတယ်)။
၂။ ဘာလို့ ဖျူးစ်ပြတ်တာလဲ? -> မော်တာက ဝန်ပိသွားလို့။
၃။ ဘာလို့ ဝန်ပိတာလဲ? -> မော်တာဝင်ရိုး (Bearing) ခြောက်နေလို့။
၄။ ဘာလို့ ခြောက်နေတာလဲ? -> ဆီမရောက်လို့။
၅။ ဘာလို့ ဆီမရောက်တာလဲ? -> ဆီစုပ်စက် (Oil Pump) ပျက်နေလို့။ (ဒါမှ အမြစ်ပါ)။
ဖျူးစ်ကြိုးပဲ လဲနေရင် နောက်တစ်ခါ ထပ်ပြတ်ဦးမှာပဲ။ ဆီစုပ်စက်ကို ပြင်မှ ရောဂါပျောက်မယ်။ ထို့အတူပါပဲ... လူတစ်ယောက် သူများကို သတ်တယ်ဆိုတာ "သတ်ခြင်း" (Killing) က ရလဒ်ပါ။ အကြောင်းရင်းက "ဒေါသ"။ ဒေါသရဲ့ အကြောင်းရင်းက "အတ္တ/မောဟ"။ အဲဒီ မောဟကို မပယ်သမျှ ကာလပတ်လုံး သံသရာမှာ လူသတ်မှုတွေ ဖြစ်နေဦးမှာပါပဲ။
ဒီသဘောတရားကို ပိုပြီး ထင်ရှားစေဖို့အတွက် ဦးဇင်းတို့ သွာဂတပြတိုက်မှာ လက်တွေ့ ဖြေရှင်းခဲ့ရတဲ့ Case-R238 (The Recurring Mould Mystery) ကို တင်ပြလိုပါတယ်။ ၂၀၂၂ ခုနှစ် အလယ်ပိုင်းလောက်ကပါ။ ပြတိုက်ရဲ့ မြေအောက်ခန်း (Basement Storage) မှာ သိမ်းထားတဲ့ ရှေးဟောင်း ပေစာထုပ်တွေမှာ "မှို" (Mould) ခဏခဏ တက်နေတယ်။
ဝန်ထမ်းတွေက မှိုတွေ့တိုင်း သန့်ရှင်းရေး လုပ်တယ်။ ဆေးဖျန်းတယ်။ ရက် ၂၀ လောက်နေရင် မှိုပြန်တက်တယ်။ ဒီလိုနဲ့ သံသရာလည်နေတာ (၃) လ လောက် ရှိပြီ။ ဝန်ထမ်းတွေက "ဒီအခန်းက စိုထိုင်းဆ များလို့ ဖြစ်မှာပါ" လို့ပဲ ထင်ကြတယ်။
ဒီပြဿနာကို အမြစ်ပြတ် ဖြေရှင်းဖို့အတွက် ဦးဇင်းတို့က Template T214 (Root Cause Analysis & Incident Investigation Log) ကို ထုတ်သုံးလိုက်တယ်။ T214 ဆိုတာ ပြဿနာရဲ့ အမြစ်ကို တူးဖော်တဲ့ ပေါက်တူးပါပဲ။ ဒါကို Fishbone Diagram (ငါးရိုးပုံစံ ဇယား) နဲ့ တွဲသုံးကြတယ်။
အဲဒီ ဇယားမှာ ဦးဇင်းတို့ အဖွဲ့လိုက် ထိုင်ပြီး "Why" မေးခွန်းတွေ မေးကြတယ်။
၁။ Why Mould? -> စိုထိုင်းဆ (Humidity) 70% ကျော်နေလို့။
၂။ Why High Humidity? -> လေအေးပေးစက် (Dehumidifier) က ညဘက်ဆိုရင် ပိတ်သွားလို့။
၃။ Why Turn Off? -> ညစောင့် ဝန်ထမ်းက မီးခလုတ်မကြီး (Main Switch) ကို ချလိုက်လို့။
၄။ Why Switch Off? -> သူက "လျှပ်စစ်ချွေတာရေး မူဝါဒ" (Cost Saving Policy) ကို လိုက်နာတာ ဖြစ်လို့။
၅။ Root Cause: "လျှပ်စစ်ချွေတာရေး မူဝါဒ" နဲ့ "ရှေးဟောင်းပစ္စည်း ထိန်းသိမ်းရေး မူဝါဒ" (Preservation Policy) နှစ်ခုကြားမှာ ဝန်ထမ်းတွေ မျက်စိလည်နေခြင်း။
အဖြေပေါ်သွားပါပြီ။ မှိုတက်တာ "မှို" ကြောင့် မဟုတ်ပါဘူး။ "မူဝါဒ ရှုပ်ထွေးမှု" (Policy Conflict) ကြောင့်ပါ။ ဝန်ထမ်းက စေတနာနဲ့ မီးပိတ်ပေးတာ။ ဒါပေမယ့် ပေစာတွေ ပျက်စီးကုန်တယ်။
ဒီအဖြေကို ရပြီးနောက် ဦးဇင်းတို့က Policy 3 (Safety, Security & Preservation) ရဲ့ Article 3.3 (Zero Tolerance for Preservation Risks) ကို ပြန်လည် အတည်ပြုလိုက်တယ်။ ဒီမူဝါဒမှာ "ဓာတ်တော်နှင့် ရှေးဟောင်းပစ္စည်း ထိန်းသိမ်းရေးသည် ငွေကြေးချွေတာရေးထက် အမြဲတမ်း ဦးစားပေး (Override) ဖြစ်ရမည်" လို့ အတိအလင်း ရေးသားပြီး ဝန်ထမ်းတွေကို ရှင်းပြလိုက်တယ်။ အဲဒီနောက်ပိုင်း မှိုပြဿနာ လုံးဝ ပျောက်ကွယ်သွားပါတယ်။
ဒီ Case-R238 ကနေ ဘာသင်ယူရမလဲ။ "သမ္မာဒိဋ္ဌိ" မရှိရင် (အမြင်မမှန်ရင်)၊ မှားယွင်းတဲ့ ကုစားမှုတွေကိုပဲ ထပ်ခါထပ်ခါ လုပ်နေမိတတ်ပါတယ်။ "ငါ မီးပိတ်တာ ကုသိုလ်ပဲ" လို့ ထင်နေတဲ့ ဝန်ထမ်းရဲ့ အမြင် (View) ကို ပြင်ပေးလိုက်မှ (Right View)၊ လုပ်ရပ် (Right Action) မှန်သွားပြီး၊ ရလဒ် (Right Outcome) ကောင်းလာတာ ဖြစ်ပါတယ်။
ဒကာကြီး ဒကာမကြီးတို့... ကိုယ့်ဘဝမှာလည်း ဒီ RCA နည်းလမ်းကို သုံးပြီး "စိတ်ရဲ့ အမှန်တရား" ကို ရှာဖွေနိုင်ပါတယ်။
ဥပမာ - ဒကာကြီးတစ်ယောက်က အမြဲတမ်း စိတ်တိုတတ်တယ် ဆိုပါစို့။
၁။ ဘာလို့ စိတ်တိုတာလဲ? -> သူများတွေက ငါပြောတာ နားမထောင်လို့။
၂။ ဘာလို့ နားမထောင်ရင် စိတ်တိုတာလဲ? -> ငါ့ကို မလေးစားဘူးလို့ ခံစားရလို့။
၃။ ဘာလို့ မလေးစားရင် မခံမရပ်နိုင် ဖြစ်တာလဲ? -> "ငါ" (I/Me/Mine) ဆိုတဲ့ မာန ထိခိုက်လို့။
၄။ Root Cause -> "သက္ကာယဒိဋ္ဌိ" (အတ္တစွဲ)။
ဒီအဆင့်ထိ မြင်သွားပြီဆိုရင်၊ နောက်တစ်ခါ စိတ်တိုတိုင်း သူများကို လက်ညှိုးမထိုးတော့ဘဲ "ဩော်... ငါ့ရဲ့ မာန ဆိုတဲ့ အမြစ်က အလုပ်လုပ်နေပါလား" လို့ ကိုယ့်စိတ်ကို ပြန်မြင်လာပါလိမ့်မယ်။ အဲဒီလို မြင်တာကို "ပစ္စဝေက္ခဏာဉာဏ်" (ဆင်ခြင်ဉာဏ်) လို့ ခေါ်ပါတယ်။
ဒီနေရာမှာ ခေတ်သစ်စိတ်ပညာနဲ့ ချိတ်ဆက်ပြချင်တာက "Cognitive Reframing" (အမြင်ဘောင် ပြောင်းလဲခြင်း) ပါ။ အဖြစ်အပျက် တစ်ခုကို မြင်တဲ့ ပုံစံ ပြောင်းလိုက်တာနဲ့ ခံစားချက်ပါ ပြောင်းသွားတယ်။ Case-R238 မှာ ဝန်ထမ်းက "မီးပိတ်တာ ကောင်းတယ်" ဆိုတဲ့ အမြင်ကနေ "မီးပိတ်တာ ပစ္စည်းပျက်စေတယ်" ဆိုတဲ့ အမြင်ကို ပြောင်းလိုက်သလိုမျိုးပေါ့။ သမ္မာဒိဋ္ဌိ ဆိုတာ အဲဒီလို အမြင်မှန်ကို ပြောင်းလဲရယူခြင်း (Reframing to Truth) ပါပဲ။
နိဂုံးချုပ်အနေနဲ့ ပြောကြားလိုတာကတော့... မြတ်စွာဘုရားရှင် ဟောကြားခဲ့တဲ့ သစ္စာလေးပါး တရားတော်ကြီး ကိုယ်တိုင်က ကမ္ဘာ့အကြီးမားဆုံး Root Cause Analysis ပါပဲ။
ဒုက္ခသစ္စာ: ပြဿနာ (Symptom).
သမုဒယသစ္စာ: အကြောင်းရင်းအမြစ် (Root Cause).
နိရောဓသစ္စာ: ပြဿနာ ချုပ်ငြိမ်းရာ (Solution Goal).
မဂ္ဂသစ္စာ: ဖြေရှင်းနည်း လုပ်ငန်းစဉ် (Action Plan).
ယနေ့ သောကြာနေ့မှာ မိမိတို့ ကြုံတွေ့နေရတဲ့ ဘဝပြဿနာတွေကို အပေါ်ယံ ဖြေရှင်းနေမယ့်အစား၊ Template T214 လို သတိပဋ္ဌာန် ကိရိယာကို သုံးပြီး၊ အဝိဇ္ဇာ၊ တဏှာ ဆိုတဲ့ အမြစ်တွေကို ရှာဖွေ ဖော်ထုတ်ကာ အပြီးတိုင် ပယ်သတ်နိုင်သော သမ္မာဒိဋ္ဌိ ဉာဏ်ပိုင်ရှင်များ ဖြစ်ကြပါစေကုန် သတည်း။
"ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဌတု"
"ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဌတု"
"ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဌတု"
သာဓု... သာဓု... သာဓု။
ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက
The Office Of Siridantamahapalaka
နေ့စွဲ - ၂၆ ဩဂုတ်လ ၂၀၂၂
