Day 323 Nov 19 ယောက်ျားကောင်းတို့၏ တာဝန်နှင့် ကျင့်ဝတ် (Responsibilities and Ethics of a Good Man) အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်၊ အဋ္ဌကနိပါတ်၊ သပ္ပုရိသသုတ် (မြန်မာပြန် ဆဋ္ဌသံဂါယနာမူ) Positive Masculinity (Redefining Strength & Vulnerability) T221 (Leadership & Accountability Pledge) / Case-M323 Policy 7, Article 7.2 (Ethical Leadership & Conduct)
"နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ" (၃) ကြိမ်။
"ဝန္ဒာမိ စေတိယံ သဗ္ဗံ သဗ္ဗဌာနေသု ပတိဋ္ဌိတံ၊ သရီရဓာတု မဟာဗောဓိံ ဗုဒ္ဓရူပံ သဗ္ဗံ သဒါ။"
(အရပ်လေးမျက်နှာ၊ အရပ်တစ်ပါး၌ တည်ရှိကုန်သော စေတီပုထိုး၊ ဓာတ်တော်၊ ဗောဓိညောင်ပင်၊ ရုပ်ပွားတော် အားလုံးတို့ကို အခါခပ်သိမ်း ဘုရားတပည့်တော် ရှိခိုးပါ၏။)
"ဝန္ဒာမိ ဓာတုယော ဣဓ ပတိဋ္ဌိတာ သွာဂတ နာမ ဝိဟာရေ၊ တာသံ ရက္ခဏ-ဂေါပန-ပရိဟာရ-ကရဏံ၊ မယာ ဘိက္ခု ဓမ္မသာမိ သိရိဒန္တမဟာပါလက နာမ သက္ကစ္စံ ပဝတ္တတိ။"
(ဤ သွာဂတ မည်သော ကျောင်းတိုက်၌ တည်ရှိကုန်သော ဓာတ်တော်တို့ကို ဘုရားတပည့်တော် ရှိခိုးပါ၏။ ထိုဓာတ်တော်တို့ကို စောင့်ရှောက်ခြင်း၊ လုံခြုံစေခြင်း၊ သယ်ဆောင်ပူဇော်ခြင်း ကိစ္စရပ်များကို ဘုရားတပည့်တော် အရှင်ဓမ္မသာမိ သိရိဒန္တမဟာပါလက သည် ရိုသေစွာ ဆောင်ရွက်ပါ၏။)
"သဗ္ဗေ ဝန္ဒာမိ တေ အဟံ။"
(ထိုစေတီ၊ ဓာတ်တော်၊ ဗောဓိ၊ ရုပ်ပွားတော် အားလုံးတို့ကို ဘုရားတပည့်တော်သည် ရှိခိုးပါ၏။)
"အနန္တောအနန္တငါးပါးကို အာရုံပြု၍ ညီညာဖြဖြ ကန်တော့ကြပါစို့။"
"နမော ဗုဒ္ဓဿ၊ နမော ဓမ္မဿ၊ နမော သံဃဿ၊ နမော မာတာပိတုဿ၊ နမော အာစရိယဿ"။
ယနေ့ကျရောက်သော အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ အမျိုးသားများနေ့ (International Men's Day) တွင် အမျိုးသားများအားလုံး မိမိတို့၏ ကာယဗလ၊ ဉာဏဗလများကို သူတပါးအား အနိုင်ကျင့်ခြင်း၌ မသုံးဘဲ၊ ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ခြင်း၌သာ အသုံးပြုနိုင်သော ယောက်ျားမြတ်များ ဖြစ်ကြပါစေ။
ယနေ့ ဦးဇင်းတို့ ဟောကြားမည့် တရားခေါင်းစဉ်ကတော့ "ယောက်ျားကောင်းတို့၏ တာဝန်နှင့် ကျင့်ဝတ်" ဖြစ်ပါတယ်။ ယနေ့ခေတ်မှာ "ယောက်ျားပီသတယ်" ဆိုတဲ့ စကားလုံးကို အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုမှုတွေ အမျိုးမျိုး ရှိကြပါတယ်။ တချို့က ကြမ်းတမ်းတာ၊ အာဏာပြတာကို ယောက်ျားပီသတယ်လို့ ထင်ကြတယ်။ ဒါပေမယ့် ဗုဒ္ဓမြတ်စွာဘုရားကတော့ "သပ္ပုရိသ" (သူတော်ကောင်း/ယောက်ျားမြတ်) ဆိုတာ စိတ်ဓာတ်ခိုင်မာမှုနဲ့ တာဝန်ယူမှုရှိခြင်းလို့ ဟောကြားထားပါတယ်။
ဒီအချက်ကို အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်၊ အဋ္ဌကနိပါတ်၊ သပ္ပုရိသသုတ်မှာ အတိအလင်း တွေ့နိုင်ပါတယ်။ ဘုရားရှင်က ယောက်ျားကောင်းတို့ရဲ့ အရည်အချင်းကို ဟောကြားရာမှာ "ယော ခေါ ဘိက္ခဝေ ပရဿ ဝဇ္ဇံ အပုစ္ဆိတောပိ ပါတုကရောတိ၊ ပဂေဝ ပုစ္ဆိတော... အတ္တနော ပန ဝဇ္ဇံ ပုစ္ဆိတောပိ န ပါတုကရောတိ" စသဖြင့် မိန့်ကြားခဲ့ပါတယ်။ အနှစ်ချုပ်အားဖြင့် -
(၁) သူတစ်ပါး၏ အပြစ်ကို မေးသော်လည်း ထုတ်မပြော (ဖုံးဖိပေးခြင်း မဟုတ်၊ သိက္ခာချရန် မပြောခြင်း)။
(၂) သူတစ်ပါး၏ ဂုဏ်ကျေးဇူးကို မမေးဘဲနှင့်ပင် ထုတ်ဖော်ပြောဆိုခြင်း။
(၃) မိမိ၏ အပြစ်ကို မေးလျှင် ဝန်ခံခြင်း၊ မိမိ၏ ဂုဏ်ကိုမူ ထုတ်ဖော်မပြောခြင်း။
ဒါဟာ စစ်မှန်တဲ့ "Strength" (စွမ်းအား) ပါပဲ။ မိမိအပြစ်ကို ဝန်ခံရဲတဲ့ သတ္တိ (Moral Courage) ဟာ လက်ရုံးရည်ထက် ပိုခက်ခဲပါတယ်။
Caption: Conceptual visualization of "Positive Masculinity" aligning with the Sappurisa ideal: shifting from dominance to stewardship.
ဒီအချက်ကို ခေတ်သစ်လူမှုရေးသိပ္ပံ၊ အထူးသဖြင့် Gender Studies နဲ့ Psychology မှာ "Positive Masculinity" (အပြုသဘောဆောင်သော ယောက်ျားပီသမှု) လို့ ခေါ်ပါတယ်။ ရှေးရိုးစွဲ အမြင်ဟောင်း (Traditional/Toxic Masculinity) က "ယောက်ျားဆိုတာ မငိုရဘူး၊ ခံစားချက် မပြရဘူး၊ အမြဲနိုင်ရမယ်" လို့ သင်ပေးခဲ့တယ်။ ဒါက စိတ်ဖိစီးမှုတွေ၊ အကြမ်းဖက်မှုတွေကို ဖြစ်စေပါတယ်။ Positive Masculinity ကတော့ "ယောက်ျားဆိုတာ မိသားစုနဲ့ အဖွဲ့အစည်းကို ကာကွယ်သူ (Protector)၊ စိတ်ခံစားချက်ကို နားလည်သူ (Emotionally Intelligent)၊ အမှားကို တာဝန်ယူသူ (Accountable)" လို့ အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ပါတယ်။ သပ္ပုရိသသုတ်မှာပါတဲ့ "မိမိအပြစ်ကို ဝန်ခံခြင်း" ဆိုတာ ခေတ်သစ်စကားနဲ့ ပြောရင် "Vulnerability as Strength" (ထိခိုက်ခံစားလွယ်မှုကို စွမ်းအားအဖြစ် ပြောင်းလဲခြင်း) ပါပဲ။
ဒီသဘောတရားကို သွာဂတပြတိုက်ရဲ့ Case-M323 ဖြစ်ရပ်နဲ့ ရှင်းပြချင်ပါတယ်။ တစ်ခါက ပြတိုက်ရဲ့ လုံခြုံရေးခေါင်းဆောင် (Chief Security Officer) ဒကာကြီးတစ်ယောက် ရှိပါတယ်။ သူက စစ်သားဟောင်းဆိုတော့ အလွန်စည်းကမ်းကြီးတယ်။ တစ်နေ့မှာ သူ့အောက်က လူငယ်လုံခြုံရေးဝန်ထမ်းလေးတစ်ယောက် အမှားလုပ်မိပြီး ဧည့်သည်တစ်ယောက်ရဲ့ ကင်မရာ ပျောက်ဆုံးမှု ဖြစ်ပွားခဲ့ပါတယ်။ လူငယ်လေးက ကြောက်လွန်းလို့ တုန်နေပြီ။ ပုံမှန်ဆိုရင် ခေါင်းဆောင်က "မင်းအပြစ်ပဲ" ဆိုပြီး အပြစ်ပုံချလိုက်ရင် ရပါတယ်။
ဒါပေမယ့် ဒီခေါင်းဆောင်က သပ္ပုရိသ စိတ်ဓာတ်ရှိသူ ဖြစ်နေတယ်။ သူက ဦးဇင်းရှေ့ ရောက်လာတဲ့အခါ "ဆရာတော်... ဒီကိစ္စဟာ ကျွန်တော့် တပည့်ရဲ့ အမှားဆိုပေမယ့်၊ သူ့ကို သေချာ မကြပ်မတ်မိတဲ့ ကျွန်တော့်မှာလည်း တာဝန်ရှိပါတယ်။ ကျွန်တော် တာဝန်ယူပါတယ်" လို့ လျှောက်ပါတယ်။ ဒါဟာ Policy 7, Article 7.2 (Ethical Leadership & Conduct) အရ "ခေါင်းဆောင်မှုဆိုတာ အမိန့်ပေးခြင်းမဟုတ်၊ တာဝန်ယူခြင်း ဖြစ်သည်" ဆိုတဲ့ မူဝါဒနဲ့ ကိုက်ညီပါတယ်။
အဲဒီအချိန်မှာ ဦးဇင်းတို့က သူ့ကို အပြစ်ပေးမယ့်အစား Template T221 (Leadership & Accountability Pledge) ကို အသုံးပြုစေပါတယ်။ T221 ဆိုတာ အမှားလုပ်မိတဲ့အခါ ဝန်ခံကတိပြုလွှာ ပုံစံမျိုးပါ။ ဒါပေမယ့် ဒီနေရာမှာ ခေါင်းဆောင်က သူ့တပည့်အစား ဝင်ပြီး လက်မှတ်ထိုးပါတယ်။ T221 ထဲမှာ "Incident Ownership" (ဖြစ်စဉ်ကို ပိုင်ဆိုင်ခြင်း/တာဝန်ယူခြင်း) ဆိုတဲ့ ကွက်လပ်မှာ သူ့နာမည်ကို ရေးထည့်လိုက်ပါတယ်။ ဒါကို မြင်လိုက်ရတဲ့ လူငယ်လေးက မျက်ရည်ကျပြီး "ဆရာ့ကျေးဇူးကို ဘယ်တော့မှ မမေ့ပါဘူး။ နောက်မမှားစေရပါဘူး" လို့ ကတိပြုပါတယ်။ ခေါင်းဆောင်ရဲ့ Positive Masculinity (ကာကွယ်ပေးမှု) ကြောင့် လူငယ်လေးတစ်ယောက် လမ်းမှန်ရောက်သွားတာပါ။ အကယ်၍ ခေါင်းဆောင်က အော်ဟစ်ဆဲဆိုပြီး အပြစ်ပုံချခဲ့ရင် (Toxic Behavior)၊ လူငယ်လေးက နာကြည်းပြီး ပိုဆိုးသွားနိုင်ပါတယ်။
ဒါကြောင့် အမျိုးသားများနေ့မှာ ဒကာကြီးများကို တိုက်တွန်းချင်ပါတယ်။ ယောက်ျားကောင်းဆိုတာ အိမ်မှာပဲဖြစ်ဖြစ်၊ လုပ်ငန်းခွင်မှာပဲဖြစ်ဖြစ် "အာဏာ" ကို သုံးတာ နည်းပြီး "မေတ္တာ" နဲ့ "တာဝန်ယူမှု" ကို များများသုံးပါတယ်။ သပ္ပုရိသသုတ်မှာ ဟောတဲ့အတိုင်း သူတပါးအပြစ်ကို ဖုံးဖိပေးပြီး (ကာကွယ်ပေးပြီး)၊ ကိုယ့်အပြစ်ကို ရဲရဲဝန်ခံတာဟာ သူရဲကောင်းတို့ရဲ့ လမ်းစဉ်ပါပဲ။ အဲဒီလို စိတ်ဓာတ်မျိုး ရှိမှသာ မိမိရဲ့ မိသားစု၊ မိမိရဲ့ အဖွဲ့အစည်းက မိမိကို အားကိုးယုံကြည်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။
ယနေ့ ဟောကြားအပ်သော 'ယောက်ျားကောင်းတို့၏ တာဝန်နှင့် ကျင့်ဝတ်' တရားတော်ကို နာယူကြရသော သင်သူတော်ကောင်း အပေါင်းတို့သည် သပ္ပုရိသ တရားတော်နှင့်အညီ စစ်မှန်သော ယောက်ျားမြတ်များ ဖြစ်ကြပါစေ၊ အနိုင်ကျင့်ခြင်း ကင်းပြီး ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ခြင်းဖြင့် သာသနာကို အကျိုးပြုနိုင်ကြပါစေကုန်သတည်း။
"ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု" (၃) ကြိမ်။
ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက
The Office Of Siridantamahapalaka
The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum.
နေ့စွဲ - ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၁၉ ရက် (အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ အမျိုးသားများနေ့)
ORCID: 0009-0000-0697-4760
သာသနာတော်နှင့် ရှေးဟောင်းသုတေသနဆိုင်ရာ အသိပညာများကို စနစ်တကျ လေ့လာလိုပါက ဦးဇင်းတို့၏ Facebook Group တွင်လည်း ပါဝင်ဆွေးနွေးနိုင်ပါကြောင်း ဖိတ်ကြားအပ်ပါသည်။