"နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ" (၃) ကြိမ်။
အနန္တောအနန္တငါးပါးကို အာရုံပြု၍ ညီညာဖြဖြ ကန်တော့ကြပါစို့ -
"နမော ဗုဒ္ဓဿ" - သစ္စာလေးပါး မြတ်တရားကို ပိုင်းခြားထင်ထင် သိမြင်တော်မူသော ရှင်တော်မြတ်စွာဘုရားသခင် ကိုယ်တော်မြတ်ကြီးအား ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
"နမော ဓမ္မဿ" - မဂ်လေးတန်၊ ဖိုလ်လေးတန်၊ နိဗ္ဗာန် ပရိယတ် ဆယ်ပါးသော တရားတော်မြတ်အား ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
"နမော သံဃဿ" - မဂ်၌တည်သော ပုဂ္ဂိုလ်လေးပါး ဖိုလ်၌တည်သော ပုဂ္ဂိုလ်လေးပါး ဤ ရှစ်ပါးသော အရိယာ သံဃာတော်မြတ်အား ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
"နမော မာတာပိတုဿ" - မိဘနှစ်ပါးအား ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
"နမော အာစရိယဿ" - ဝိပဿနာ ဉာဏ်မျက်စိနှစ်ကွင်း အလင်းရအောင် သစ္စာလေးပါးတရားတော်နှင့် ကုသပေးတော်မူသော ကျေးဇူးတော်ရှင် မိုးကုတ်ဆရာတော်ဘုရားကြီးနှင့် မုံလယ်ဆရာတော်ဘုရားကြီးအား ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
သာဓု... သာဓု... သာဓု...။
ယနေ့ သာသနာတော်နှစ် ၂၅၆၆ ခုနှစ်၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၄ ခုနှစ်၊ တော်သလင်းလပြည့်ကျော် (၈) ရက်၊ ခရစ်နှစ် ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ (၁၈) ရက်၊ တနင်္ဂနွေနေ့။
ဒီနေ့ဟာ ဦးဇင်းတို့ သွာဂတပြတိုက်ရဲ့ "Applied Psychology" စီးရီးမှာ လူသားတွေရဲ့ စိတ်ကို အနှောင်အဖွဲ့ (Fetter) တွေကနေ ဘယ်လို ဖြတ်တောက် လွတ်မြောက်စေမလဲ ဆိုတဲ့ နည်းပညာပိုင်းဆိုင်ရာ ခေါင်းစဉ် "စိတ်၏ အနှောင်အဖွဲ့များမှ လွတ်မြောက်ခြင်း" ကို ဟောကြားသွားမှာ ဖြစ်ပါတယ်။
ခေတ်သစ် စိတ်ကုထုံးလောကမှာ အအောင်မြင်ဆုံး နည်းလမ်းတစ်ခုက CBT (Cognitive Behavioral Therapy) ဖြစ်ပါတယ်။ အဲဒါကတော့ "မှားယွင်းတဲ့ အတွေးပုံစံ (Cognitive Distortion)" ကို ပြုပြင်ပြီး စိတ်ခံစားမှုနဲ့ အပြုအမူကို ပြောင်းလဲစေတဲ့ နည်းလမ်းပါ။ ဒါဟာ မြတ်စွာဘုရားရှင် ဟောကြားခဲ့တဲ့ "သမ္မာဒိဋ္ဌိသုတ်" (Right View) ရဲ့ လုပ်ငန်းစဉ်နဲ့ အင်မတန် တူညီမှု ရှိပါတယ်။
ဒီနေ့ တရားတော်မှာ ဦးဇင်းတို့ ပြတိုက်မှာ အသုံးပြုတဲ့ Template T158 (Cognitive Restructuring Log) နဲ့ Case-C261 ကို "Algorithm" (လုပ်ငန်းစဉ် ဇယား) တစ်ခုသဖွယ် အဆင့်ဆင့် ရှင်းလင်း တင်ပြသွားပါမယ်။
ပထမဦးဆုံး ကွန်ပျူတာ ပရိုဂရမ်တစ်ခုမှာ "Bug" (အမှား) ပါရင် စက်ကြီး တစ်ခုလုံး ဟန်း (Hang) သွားသလိုပဲ၊ ဦးဇင်းတို့ စိတ်ထဲမှာလည်း "မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ" (Wrong View) ဆိုတဲ့ Bug ဝင်နေရင် ဘဝကြီး တစ်ခုလုံး ရှေ့မဆက်နိုင် ဖြစ်တတ်ပါတယ်။ မဇ္ဈိမနိကာယ်၊ မူလပဏ္ဏာသ၊ သမ္မာဒိဋ္ဌိသုတ် မှာ ရှင်သာရိပုတ္တရာ ကိုယ်တော်မြတ်ကြီးက "အကုသိုလ်၏ အမြစ်" (Root of Unwholesome) ကို ဒီလို ရှင်းပြထားပါတယ်။
"ကတမဉ္စ, အာဝုသော, အကုသလံ? ပါဏာတိပါတော အကုသလံ... မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ အကုသလံ။ ကတမဉ္စ, အာဝုသော, အကုသလမူလံ? လောဘော အကုသလမူလံ, ဒေါသော အကုသလမူလံ, မောဟော အကုသလမူလံ။"
(မဇ္ဈိမနိကာယ်၊ မူလပဏ္ဏာသ၊ သမ္မာဒိဋ္ဌိသုတ်၊ စာမျက်နှာ - ၅၆)
အနက်အဓိပ္ပာယ်ကို "Logical Flow" (ယုတ္တိဗေဒ စီးဆင်းပုံ) နဲ့ ကြည့်ရအောင် -
Input (အကြောင်း): လောဘ၊ ဒေါသ၊ မောဟ (အကုသိုလ် အမြစ် ၃ ပါး)။
Process (ဖြစ်စဉ်): စိတ်က ဒီအမြစ်တွေကို အခြေခံပြီး "မှားယွင်းစွာ တွေးတောခြင်း" (မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ) ကို ဖန်တီးလိုက်တယ်။ (ဥပမာ - "ငါ့ကို ဘယ်သူမှ မချစ်ဘူး"၊ "ငါ ဘာလုပ်လုပ် အလကားပဲ" ဆိုတဲ့ အတွေးမျိုး)။
Output (အကျိုး): ပါဏာတိပါတ စတဲ့ ကိုယ်ထိလက်ရောက် အမှားတွေ သို့မဟုတ် စိတ်ကျရောဂါ (Depression) တွေ ဖြစ်လာတယ်။
ဒါကို CBT မှာ "The CBT Triangle" (CBT တြိဂံ) လို့ ခေါ်ပါတယ်။
Thoughts (အတွေး) → Emotions (ခံစားချက်) → Behaviors (အပြုအမူ)။
အတွေးက ခံစားချက်ကို မွေးဖွားပေးတယ်။ ခံစားချက်က အပြုအမူကို တွန်းပို့တယ်။
ဒီသဘောတရားကို လက်တွေ့ ဘယ်လို "Debug" (အမှားပြင်) လုပ်မလဲ ဆိုတာကို Case-C261 (The Curse Loop) နဲ့ ရှင်းပြပါမယ်။
ဖြစ်စဉ်က ဒီလို။ ဦးဇင်းတို့ ပြတိုက်မှာ စေတနာ့ဝန်ထမ်း အမျိုးသမီးကြီး တစ်ယောက် ရှိတယ်။ ဒေါ်တင် (အမည်လွှဲ) ပေါ့။ ဒေါ်တင်က အလုပ်အရမ်း ကြိုးစားပေမယ့်၊ သူ့စိတ်ထဲမှာ "Loop" (သံသရာ) တစ်ခု ပတ်နေတယ်။
တစ်နေ့မှာ သူက ဓာတ်တော်ပူဇော်တဲ့ ပန်းအိုးကို မတော်တဆ တိုက်မိပြီး ကွဲသွားတယ်။ အဲဒီမှာ သူ့ရဲ့ "Automatic Thought" (အလိုအလျောက် အတွေး) က ချက်ချင်း အလုပ်လုပ်တယ်။
"ငါ ပန်းအိုးခွဲမိပြီ -> ငါက ကံဆိုးတဲ့သူ -> ဓာတ်တော်တွေက ငါ့ကို စိတ်ဆိုးနေပြီ -> ငါ့ဘဝတော့ ပျက်စီးတော့မယ်။"
ဒီအတွေးကြောင့် သူက ချက်ချင်း တုန်လှုပ်ချောက်ချားပြီး (Panic Attack)၊ နောက်ရက်တွေမှာ အလုပ်မလာရဲတော့ဘူး။ အိမ်မှာပဲ ထိုင်ပြီး ငိုနေတယ်။ "ငါ အပြစ်ကြီး လုပ်မိပြီ" ဆိုပြီး။
ဦးဇင်းက သူ့ကို ပြတိုက်ပြန်ခေါ်ပြီး Policy 9, Article 9.2 (Cognitive Support & Counseling) အရ Template T158 ကို အသုံးပြုပြီး ကုသပေးခဲ့ပါတယ်။ T158 ဟာ စိတ်ရဲ့ Program ကို ပြန်ရေးတဲ့ "Code Editor" တစ်ခုလိုပါပဲ။
Algorithm of Liberation (လွတ်မြောက်ခြင်း လုပ်ငန်းစဉ်):
အဆင့် (၁) - Identify the Trigger (အစပျိုးမှုကို ရှာဖွေပါ):
T158 မေးခွန်း: "ဘာဖြစ်ခဲ့တာလဲ။"
ဒေါ်တင်အဖြေ: "ပန်းအိုး ကွဲသွားပါတယ်။" (Fact)
အဆင့် (၂) - Capture the Automatic Thought (အလိုအလျောက် အတွေးကို ဖမ်းဆုပ်ပါ):
T158 မေးခွန်း: "အဲဒီအချိန်မှာ ခေါင်းထဲ ပေါ်လာတဲ့ ပထမဆုံး အတွေးက ဘာလဲ။"
ဒေါ်တင်အဖြေ: "ငါက ငရဲကျမယ့်သူ၊ ဓာတ်တော်တွေက ငါ့ကို ဒဏ်ခတ်လိမ့်မယ်။" (Distortion)
အဆင့် (၃) - Challenge with Dhamma/Evidence (ဓမ္မနှင့် သက်သေဖြင့် စစ်ဆေးပါ):
ဦးဇင်းက မေးတယ်: "ဒကာမကြီး... ပန်းအိုးကွဲတာက 'စေတနာ' ပါလား။" (ဒေါ်တင်: မပါပါဘူး)။
"စေတနာ မပါရင် ကံမြောက်သလား။" (ဒေါ်တင်: မမြောက်ပါဘူး)။
"ပန်းအိုးဆိုတာ ထာဝရ တည်မြဲသလား (နိစ္စ)၊ ပျက်စီးတတ်သလား (အနိစ္စ)။" (ဒေါ်တင်: ပျက်စီးတတ်ပါတယ်)။
"ဒါဆိုရင် ပန်းအိုးကွဲတာဟာ ဒကာမကြီးရဲ့ 'အပြစ်' လား၊ ရုပ်တရားရဲ့ 'သဘော' လား။"
အဆင့် (၄) - Install New Thought (အတွေးသစ် ထည့်သွင်းပါ):
ဦးဇင်းက သူ့ကို "Sammaditthi Replacement" (မှန်ကန်သော အမြင်ဖြင့် အစားထိုးခြင်း) လုပ်ခိုင်းတယ်။
အတွေးဟောင်း: "ငါက ကံဆိုးသူ။"
အတွေးသစ်: "ဒါဟာ မတော်တဆမှု (Accident) သက်သက် ဖြစ်တယ်။ ငါ့မှာ ဖျက်ဆီးလိုစိတ် မရှိဘူး။ နောက်တစ်ခါ ပိုသတိထားရင် ရပြီ။"
ဒီအဆင့်တွေကို ဖြတ်သန်းပြီးတဲ့အခါ ဒေါ်တင်ရဲ့ မျက်နှာက ချက်ချင်း လင်းလာတယ်။ "Loop" ပြတ်သွားပြီ။ သူက "အရှင်ဘုရား... တပည့်တော်က ကိုယ့်အတွေးနဲ့ကိုယ် ပြန်ခြောက်နေတာကိုး။ တကယ်တော့ ပန်းအိုးကွဲတာက ရုပ်သဘောပဲ ရှိတာပါလား" လို့ သဘောပေါက်သွားတယ်။
ဒါဟာ "Asava-khaya" (အာသဝေါတရား ကုန်ခမ်းခြင်း) ရဲ့ အသေးစား ပုံစံပါပဲ။ "ငါ" လို့ စွဲလမ်းတဲ့ အတွေး (Sakkaya-ditthi) ကို ဖယ်လိုက်တာနဲ့ ကြောက်ရွံ့မှု (Fear) ပျောက်သွားတယ်။
ဒကာကြီး ဒကာမကြီးတို့... သံသရာဆိုတာ တကယ်တော့ ဒီလို "Thought Loop" (အတွေးသံသရာ) တွေ ဆက်တိုက် လည်ပတ်နေတာပါပဲ။ "ငါ ညံ့တယ်"၊ "သူ ငါ့ကို မုန်းတယ်"၊ "လောကကြီးက မတရားဘူး" ဆိုတဲ့ အတွေးမှား (Virus) တွေက ဦးဇင်းတို့ရဲ့ စိတ်ကွန်ပျူတာကို လေးလံစေတယ်။
CBT နည်းပညာနဲ့ သမ္မာဒိဋ္ဌိသုတ် ပေါင်းစပ်ထားတဲ့ T158 ဟာ အဲဒီ Virus တွေကို Scan ဖတ်ပြီး Delete လုပ်ပေးတဲ့ ကိရိယာပါပဲ။
ဒါကြောင့် ဒီနေ့ကစပြီး ကိုယ့်စိတ်ထဲမှာ မပျော်ရွှင်မှု (Unhappiness) ဖြစ်တိုင်း အောက်ပါ "Code" ကို Run ကြည့်ပါ -
IF (အကယ်၍) စိတ်ညစ်နေလျှင် -> CHECK (စစ်ဆေးပါ) "ငါ ဘာတွေးနေလဲ။"
IF အတွေးက "ငါ၊ ငါ့ဥစ္စာ" (Me & Mine) ဖြစ်နေလျှင် -> REPLACE (အစားထိုးပါ) "ဒါ အကြောင်းအကျိုး သဘောတရား (Cause & Effect) သက်သက်ပဲ။"
နိဂုံးချုပ်အနေနဲ့... စိတ်၏ အနှောင်အဖွဲ့ဆိုတာ သံကြိုးနဲ့ ခတ်ထားတာ မဟုတ်ပါဘူး။ မိမိကိုယ်တိုင် ယုံကြည်ထားတဲ့ မှားယွင်းသော အတွေးများသာ ဖြစ်ပါတယ်။ ထိုအတွေးများကို သမ္မာဒိဋ္ဌိ ဉာဏ်ဖြင့် ဖြတ်တောက်ပြီး၊ ဒေါ်တင်ကဲ့သို့ လွတ်လပ်ပေါ့ပါးသော စိတ်နှလုံးကို ပိုင်ဆိုင်နိုင်ကြပါစေ ကုန်သတည်း။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဌတု
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဌတု
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဌတု။
သာဓု... သာဓု... သာဓု...။
ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက
The Office Of Siridantamahapalaka
Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum
နေ့စွဲ - ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ (၁၈) ရက်
