"နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ" (၃) ကြိမ်။
"အနန္တောအနန္တငါးပါးကို အာရုံပြု၍ ညီညာဖြဖြ ကန်တော့ကြပါစို့"
နမော ဗုဒ္ဓဿ - သစ္စာလေးပါး မြတ်တရားကို ပိုင်းခြားထင်ထင် သိမြင် တော်မူသော ရှင်တော် မြတ်စွာဘုရားသခင် ကိုယ်တော်မြတ်ကြီးအား နမော - ရည်ညွှတ် သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာ မြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင် ဘုရား။
နမော ဓမ္မဿ - မဂ်လေးတန်၊ ဖိုလ်လေးတန်၊ နိဗ္ဗာန် ပရိယတ် ဆယ်ပါးသော တရားတော်မြတ်အား။ နမော - ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
နမော သံဃဿ - မဂ်၌တည်သော ပုဂ္ဂိုလ်လေးပါး ဖိုလ်၌တည်သော ပုဂ္ဂိုလ်လေးပါး ဤ ရှစ်ပါးသော အရိယာ သံဃာတော်မြတ်အား။ နမော - ရည်ညွှတ် သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံ မိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
နမော မာတာပိတုဿ - မိဘနှစ်ပါးအား။ နမော - ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာ မြတ်နိုးလက်စုံ မိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
နမော အာစရိယဿ - ဝိပဿနာ ဉာဏ်မျက်စိနှစ်ကွင်း အလင်းရအောင် သစ္စာလေးပါးတရားတော်နှင့် ကုသပေးတော်မူသော ကျေးဇူးတော်ရှင် မိုးကုတ်ဆရာတော် ဘုရား ကြီး နှင့် မုံလယ်ဆရာတော် ဘုရားကြီးအား။ နမော - ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာ ဖြင့် ပန်ထွာ မြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
ယနေ့ ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ (၂၀) ရက်၊ စနေနေ့ကို ရောက်ရှိလာခဲ့ပါပြီ။ ဩဂုတ်လရဲ့ Theme ဖြစ်တဲ့ "သမာဓိ" နဲ့ ပတ်သက်ပြီး ဒီနေ့ ဆွေးနွေးမယ့် ခေါင်းစဉ်ကတော့ "သမာဓိနှင့် ဦးနှောက်၏ ပုံသဏ္ဌာန်ပြောင်းလဲမှု" (Samadhi and Neuroplasticity) ဖြစ်ပါတယ်။ လူတော်တော်များများက ထင်ကြတယ်၊ အသက်ကြီးလာရင် ဦးနှောက်က မပြောင်းလဲတော့ဘူး၊ အသစ်တွေ သင်လို့မရတော့ဘူး၊ "ခွေးအိုကို က သင်ပေးလို့ မရဘူး" (You can't teach an old dog new tricks) ဆိုပြီး ယူဆတတ်ကြတယ်။ ဒါပေမယ့် ဗုဒ္ဓအဘိဓမ္မာနဲ့ ခေတ်သစ် ဦးနှောက်သိပ္ပံပညာကတော့ အဲဒီအယူအဆကို ပယ်ချထားပါတယ်။ "သမာဓိ" (Concentration) သာ ရှိမယ်ဆိုရင် ဦးနှောက်ရဲ့ ဖွဲ့စည်းပုံ (Structure) ကိုတောင် ပြုပြင်ပြောင်းလဲနိုင်စွမ်း ရှိကြောင်း ဒီနေ့ ဟောကြားသွားမှာ ဖြစ်ပါတယ်။
ဒီအကြောင်းအရာကို အဘိဓမ္မာပိဋကတ်၊ ဓမ္မသင်္ဂဏီပါဠိတော် မှာ လာရှိတဲ့ "စိတ္တက္ကဏ" (စိတ်၏ ဖြစ်ပျက်မှု အခိုက်အတန့်) သဘောတရားနဲ့ စတင် မိတ်ဆက်ပေးချင်ပါတယ်။ ဘုရားရှင်က စိတ်ဟာ အလွန်မြန်တဲ့နှုန်းနဲ့ ဖြစ်လိုက် ပျက်လိုက် ဖြစ်နေတယ်လို့ ဟောပါတယ်။ မျက်စိတစ်မှိတ် လျှပ်တစ်ပြက်အတွင်းမှာ ကုဋေတစ်သိန်းမက ဖြစ်ပျက်နေတယ်။ အဲဒီ စိတ်အစဉ်အတန်းမှာ အရေးကြီးတဲ့ နိယာမ တစ်ခု ရှိပါတယ်။ အဲဒါကတော့ "အာသေဝန ပစ္စယော" (မှီဝဲခြင်း၊ ထပ်ခါထပ်ခါ ဖြစ်ခြင်း ကျေးဇူး) ပါပဲ။
ပဋ္ဌာန်းပါဠိတော်မှာ -
"ပုရိမာ ပုရိမာ ကုသလာ ဓမ္မာ ပစ္ဆိမာနံ ပစ္ဆိမာနံ ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ အာသေဝန ပစ္စယေန ပစ္စယော။"
အဓိပ္ပာယ်ကတော့ -
ပုရိမာ ပုရိမာ - ရှေးရှေး၌ ဖြစ်ကုန်သော၊ ကုသလာ ဓမ္မာ - ကုသိုလ်တရားတို့သည်၊ ပစ္ဆိမာနံ ပစ္ဆိမာနံ - နောက်နောက်၌ ဖြစ်ကုန်သော၊ ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ - ကုသိုလ်တရားတို့အား၊ အာသေဝန ပစ္စယေန - (အဖန်တလဲလဲ) မှီဝဲခြင်း အာသေဝနသတ္တိဖြင့်၊ ပစ္စယော - ကျေးဇူးပြုပေ၏။
သူတော်ကောင်းတို့ရေ... ဒါဟာ ဘာကို ဆိုလိုတာလဲ။ စိတ်တစ်ခုကို ထပ်ခါထပ်ခါ ဖြစ်စေရင် အဲဒီစိတ်က အားကြီးလာပြီး ခိုင်မြဲသွားတယ်။ အဲဒီ ခိုင်မြဲမှုကနေတစ်ဆင့် ရုပ်ခန္ဓာ (ဦးနှောက်) ကိုပါ ပြုပြင်ပြောင်းလဲ ပစ်လိုက်ပါတယ်။ ခေတ်သစ် ဦးနှောက်သိပ္ပံ (Neuroscience) မှာ ဒါကို "Neuroplasticity" (ဦးနှောက်၏ ပျော့ပျောင်းပြောင်းလဲနိုင်စွမ်း) လို့ ခေါ်ပါတယ်။ Donald Hebb ဆိုတဲ့ သိပ္ပံပညာရှင်က "Neurons that fire together, wire together" (အတူတကွ အလုပ်လုပ်သော အာရုံကြောများဟာ အချင်းချင်း ချိတ်ဆက်သွားကြသည်) လို့ ပြောခဲ့ပါတယ်။
ဥပမာ - တောအုပ်တစ်ခုထဲမှာ လမ်းမရှိပေမယ့်၊ လူတစ်ယောက်က နေ့တိုင်း အဲဒီနေရာကနေ ဖြတ်လျှောက်နေမယ်ဆိုရင် ကြာတော့ လမ်းကြောင်း ဖြစ်လာသလိုပါပဲ။ ဦးဇင်းတို့က အာရုံတစ်ခု (ဥပမာ - စာရင်းဇယားတစ်ခု၊ ဒါမှမဟုတ် မေတ္တာပို့တာတစ်ခု) ပေါ်မှာ သမာဓိထားပြီး ထပ်ခါထပ်ခါ လုပ်နေရင် ဦးနှောက်ထဲမှာ လမ်းကြောင်းသစ် (New Neural Pathway) တွေ ဖြစ်လာတယ်။ ဒါဟာ အသက်အရွယ်နဲ့ မဆိုင်ပါဘူး။ "သမာဓိ" နဲ့ပဲ ဆိုင်ပါတယ်။ သမာဓိ အားကောင်းရင် လမ်းကြောင်းဖြစ်တာ ပိုမြန်ပါတယ်။
ဒီသီအိုရီကို လက်တွေ့ သက်သေပြဖို့အတွက် ဦးဇင်းတို့ သွာဂတပြတိုက်မှာ ကြုံခဲ့ရတဲ့ Case-N232 (The Elderly Learner's Victory) အကြောင်းကို ပြောပြချင်ပါတယ်။ ၂၀၂၂ ခုနှစ် အစောပိုင်းတုန်းကပါ။ ပြတိုက်မှာ "ဦးတင်" (အမည်လွှဲ) ဆိုတဲ့ အသက် (၇၀) ကျော် စေတနာ့ဝန်ထမ်း ဒကာကြီးတစ်ယောက် ရှိတယ်။ သူက ရှေးလူကြီးဆိုတော့ စာရွက်စာတမ်းနဲ့ လက်ရေးမူကိုပဲ ကျွမ်းကျင်တယ်။ ကွန်ပျူတာ၊ Tablet တွေ မြင်ရင် ကြောက်တယ်။ "ဦးဇင်းရေ... ဘကြီးက အသက်ကြီးပြီ၊ ဦးနှောက်က မလိုက်နိုင်တော့ဘူး၊ ဒီ Digital စနစ်တွေတော့ မသင်ခိုင်းပါနဲ့" လို့ အမြဲ ငြင်းတယ်။
ဒါပေမယ့် ပြတိုက်ရဲ့ Policy 4 (Preservation Standards) ၊ Article 4.4 (Continuous Capability Evolution) အရ "ဝန်ထမ်းတိုင်း၊ စေတနာ့ဝန်ထမ်းတိုင်းသည် ခေတ်နှင့်အညီ ပြောင်းလဲနေသော ထိန်းသိမ်းရေး နည်းပညာများကို တတ်မြောက်အောင် သင်ယူရမည်" လို့ ပြဋ္ဌာန်းထားတယ်။ ဓာတ်တော်တွေကို ရေရှည်ထိန်းသိမ်းဖို့ Digital Catalog (T101) သုံးရမယ်လို့ မူဝါဒ ချထားတော့ ဘကြီးဦးတင်လည်း အခက်တွေ့တာပေါ့။
အဲဒီမှာ ဦးဇင်းက သူ့ကို အဘိဓမ္မာ နည်းနည်း ဟောပြတယ်။ "ဘကြီး... အသက်ကြီးတာက ရုပ်တရား (Physiology) ပါ။ စိတ် (Mind) ကတော့ အမြဲတမ်း အသစ်ဖြစ်နေတာပါ။ ဘကြီးသာ သမာဓိနဲ့ စိတ်ဝင်စားရင် ဦးနှောက်က လိုက်ပြောင်းလဲပေးလိမ့်မယ်" လို့ အားပေးပြီး၊ Template T118 (Skill Acquisition & Neural Training Log) ကို ပေးလိုက်တယ်။ T118 ဆိုတာ သာမန် သင်ကြားရေး မှတ်တမ်း မဟုတ်ပါဘူး။ "အာသေဝန" (Repetition) ကို အခြေခံတဲ့ လေ့ကျင့်ရေး ဇယားပါ။
အဲဒီဇယားမှာ ဦးတင် လုပ်ရတာက -
၁။ Micro-Task: တစ်နေ့ကို Tablet ဖွင့်ပြီး "ဓာတ်တော် တစ်ဆူရဲ့ နာမည်ကို ရိုက်ထည့်ခြင်း" ဆိုတဲ့ အလုပ်လေး တစ်ခုတည်းကိုပဲ လုပ်ရတယ်။
၂။ Focus Duration: "၁၅ မိနစ်" တိတိ အာရုံစိုက်ရတယ်။ (ဖုန်းမကိုင်ရ၊ စကားမပြောရ)။
၃။ Repetition Count: အဲဒီ ၁၅ မိနစ် အတွင်းမှာ ၅ ခါလောက် ထပ်ခါထပ်ခါ လုပ်ရတယ်။
ပထမ (၃) ရက်လောက်တော့ ဘကြီးဦးတင် လက်တွေ တုန်၊ ချွေးတွေ ပြန်ပြီး စိတ်ညစ်တယ်။ "မရပါဘူး" လို့ ညည်းတယ်။ ဒါပေမယ့် T118 မှာ "Consistency" (မှန်မှန် လုပ်ခြင်း) ကိုပဲ အမှတ်ပေးထားတော့ သူက ဇွဲမလျှော့ဘူး။ ၁၄ ရက်လောက် ကြာတဲ့အခါ ထူးခြားမှု ဖြစ်လာတယ်။ Tablet ကို ကိုင်လိုက်တာနဲ့ သူ့လက်ချောင်းတွေက အလိုလို ခလုပ်နှိပ်မိလျက်သား ဖြစ်နေပြီ။ သူ့ဦးနှောက်ထဲမှာ "Tablet သုံးခြင်း" ဆိုတဲ့ လမ်းကြောင်းသစ် (Neural Pathway) ပွင့်သွားတာပါ။ တစ်လကြာတော့ ဘကြီးဦးတင်ဟာ လူငယ်တွေထက်တောင် ပိုမြန်တဲ့ Digital Record သမားကြီး ဖြစ်လာတယ်။ သူကိုယ်တိုင်လည်း အံ့ဩပြီး "ဦးဇင်း... အဘိဓမ္မာက တကယ်မှန်တာပဲ၊ စိတ်က ဦးဆောင်ရင် ဦးနှောက်က လိုက်ပြောင်းတာပဲ" လို့ ဝန်ခံတယ်။
ဒီဖြစ်ရပ်ကနေ ဦးဇင်းတို့ ရလိုက်တဲ့ သင်ခန်းစာကတော့ -
၁။ Focus rewires the Brain: သာမန် လုပ်နေကျမို့လို့ လုပ်တာ (Autopilot) က ဦးနှောက်ကို မပြောင်းလဲစေပါဘူး။ စူးစူးစိုက်စိုက် အာရုံထားပြီး လုပ်တဲ့ (Focus) အလုပ်ကမှ ဦးနှောက်ကို ပြောင်းလဲစေတာပါ။ ဒါကြောင့် ဘုရားရှိခိုးရင်လည်း နှုတ်က ရွတ်နေရုံ မဟုတ်ဘဲ၊ စာလုံးတိုင်းကို အာရုံစိုက် ရွတ်ပါ။ ဒါမှ ဦးနှောက် ကောင်းမွန်မယ်။
၂။ Small Steps, High Repetition: အလုပ်ကြီးကြီးတွေကို တစ်ခါတည်း လုပ်ဖို့ မကြိုးစားပါနဲ့။ T118 လိုမျိုး အပိုင်းငယ်လေးတွေ (Chunks) ခွဲပြီး ထပ်ခါထပ်ခါ လုပ်ပါ။ "အာသေဝန ပစ္စယော" သတ္တိ ရလာရင် ခက်တာတွေ လွယ်သွားပါလိမ့်မယ်။
၃။ Growth Mindset: "ငါ အသက်ကြီးပြီ၊ ငါ မတော်ဘူး" ဆိုတဲ့ အတွေး (Fixed Mindset) ဟာ နီဝရဏ ပါပဲ။ အဲဒါကို ဖယ်ရှားပြီး "ငါ့စိတ်က အသစ်၊ ငါ့ဦးနှောက်က ပြောင်းလဲနိုင်တယ်" လို့ ယုံကြည်ပါ။
နိဂုံးချုပ်အနေနဲ့... သမာဓိ ဆိုတာ နိဗ္ဗာန်ရောက်ကြောင်း တရားဖြစ်သလို၊ ဒီဘဝမှာလည်း မိမိတို့ရဲ့ ဦးနှောက်စွမ်းရည်ကို အမြင့်ဆုံးထိ တင်ပေးနိုင်တဲ့ နည်းပညာ တစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။ ဘကြီးဦးတင်ရဲ့ ဖြစ်ရပ်ကို နမူနာယူပြီး၊ မိမိတို့ရဲ့ အသက်အရွယ်၊ အခြေအနေ ဘယ်လိုပဲ ရှိရှိ၊ နည်းပညာသစ်တွေ၊ ကုသိုလ်အလုပ်သစ်တွေကို "သမာဓိ" အခြေခံပြီး သင်ယူလေ့ကျင့်ကာ၊ ထက်မြက်သော ဉာဏ်ပညာဖြင့် သာသနာပြုနိုင်ကြပါစေကုန် သတည်း။
"ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဌတု"
"ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဌတု"
"ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဌတု"
သာဓု... သာဓု... သာဓု။
ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက
The Office Of Siridantamahapalaka
နေ့စွဲ - ၂၀ ဩဂုတ်လ ၂၀၂၂
