"နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ" (၃) ကြိမ်။
အနန္တောအနန္တငါးပါးကို အာရုံပြု၍ ညီညာဖြဖြ ကန်တော့ကြပါစို့ -
"နမော ဗုဒ္ဓဿ" - သစ္စာလေးပါး မြတ်တရားကို ပိုင်းခြားထင်ထင် သိမြင်တော်မူသော ရှင်တော်မြတ်စွာဘုရားသခင် ကိုယ်တော်မြတ်ကြီးအား ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
"နမော ဓမ္မဿ" - မဂ်လေးတန်၊ ဖိုလ်လေးတန်၊ နိဗ္ဗာန် ပရိယတ် ဆယ်ပါးသော တရားတော်မြတ်အား ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
"နမော သံဃဿ" - မဂ်၌တည်သော ပုဂ္ဂိုလ်လေးပါး ဖိုလ်၌တည်သော ပုဂ္ဂိုလ်လေးပါး ဤ ရှစ်ပါးသော အရိယာ သံဃာတော်မြတ်အား ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
"နမော မာတာပိတုဿ" - မိဘနှစ်ပါးအား ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
"နမော အာစရိယဿ" - ဝိပဿနာ ဉာဏ်မျက်စိနှစ်ကွင်း အလင်းရအောင် သစ္စာလေးပါးတရားတော်နှင့် ကုသပေးတော်မူသော ကျေးဇူးတော်ရှင် မိုးကုတ်ဆရာတော်ဘုရားကြီးနှင့် မုံလယ်ဆရာတော်ဘုရားကြီးအား ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
သာဓု... သာဓု... သာဓု...။
ယနေ့ သာသနာတော်နှစ် ၂၅၆၆ ခုနှစ်၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၄ ခုနှစ်၊ တော်သလင်းလပြည့်ကျော် (၄) ရက်၊ ခရစ်နှစ် ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ (၁၄) ရက်၊ ဗုဒ္ဓဟူးနေ့။
ဒီနေ့ဟာ ဦးဇင်းတို့ သွာဂတပြတိုက်ရဲ့ "Applied Psychology" စီးရီးမှာ နည်းပညာအဆန်ဆုံး ခေါင်းစဉ်တစ်ခုဖြစ်တဲ့ "ဓာတ်တော်မှတ်တမ်းနှင့် IT" အပိုင်း (၉) ကို ရောက်ရှိလာပါပြီ။ ခေတ်ကြီးက "Data is the new Oil" (ဒေတာသည် ခေတ်သစ်ရေနံ) လို့ ဆိုကြပါတယ်။ ဦးဇင်းတို့ ဓာတ်တော်တိုက်မှာလည်း ဓာတ်တော်တွေကို ထိန်းသိမ်းရုံတင် မဟုတ်ဘဲ၊ နေ့စဉ် လာရောက်ဖူးမြော်ကြတဲ့ ဧည့်သည်တွေရဲ့ စိတ်ခံစားမှု မှတ်တမ်း (Affective Data) တွေကိုပါ IT နည်းပညာနဲ့ စနစ်တကျ ကောက်ယူပြီး သုတေသန ပြုလုပ်လျက် ရှိပါတယ်။ ဒါကို ခေတ်သစ်ပညာရပ်မှာ "Mental Health Data Science" လို့ ခေါ်ဆိုနိုင်ပါတယ်။
ဒီနေ့မှာတော့ မြတ်စွာဘုရားရှင် ဟောကြားခဲ့တဲ့ "စိတ္တာနုပဿနာ သတိပဋ္ဌာန်" ဆိုတဲ့ တရားတော်ကို "Data Logging" (အချက်အလက် မှတ်တမ်းတင်ခြင်း) ရှုထောင့်ကနေ ချဉ်းကပ်ကြည့်ပါမယ်။ မဟာသတိပဋ္ဌာနသုတ်မှာ ဘုရားရှင်က စိတ်ရဲ့ အခြေအနေ (State of Mind) ကို အတိအကျ မှတ်တမ်းတင်ဖို့ ဒီလို လမ်းညွှန်ထားပါတယ်။
"သရာဂံ ဝါ စိတ္တံ 'သရာဂံ စိတ္တ'န္တိ ပဇာနာတိ၊ ဝီတရာဂံ ဝါ စိတ္တံ 'ဝီတရာဂံ စိတ္တ'န္တိ ပဇာနာတိ... သံခိတ္တံ ဝါ စိတ္တံ 'သံခိတ္တံ စိတ္တ'န္တိ ပဇာနာတိ၊ ဝိက္ခိတ္တံ ဝါ စိတ္တံ 'ဝိက္ခိတ္တံ စိတ္တ'န္တိ ပဇာနာတိ။"
(မဇ္ဈိမနိကာယ်၊ မူလပဏ္ဏာသ၊ မဟာသတိပဋ္ဌာနသုတ်၊ စာမျက်နှာ - ၇၀)
အနက်အဓိပ္ပာယ်ကို IT ဘာသာစကား (Algorithm Logic) နဲ့ ဖွင့်ဆိုကြည့်ရအောင် -
IF (လျှင်) စိတ်သည် ရာဂနှင့် တကွ ဖြစ်နေသည်။ -> THEN (ဆိုလျှင်) "ရာဂနှင့် တကွသော စိတ်" (Saragam Cittam) ဟု LOG (မှတ်တမ်းတင်ပါ)။
IF စိတ်သည် ရာဂကင်းနေသည်။ -> THEN "ရာဂကင်းသော စိတ်" (Vitaragam Cittam) ဟု LOG။
သံခိတ္တံ ဝါ = ကျုံ့သော စိတ် (Depressed/Sluggish State)။
ဝိက္ခိတ္တံ ဝါ = ပျံ့လွင့်သော စိတ် (Anxious/Scattered State)။
ပဇာနာတိ = တိတိကျကျ သိမှတ်ပါ (Accurate Data Recognition)။
ဘုရားရှင်က စိတ်ကို "ငါ" (Self) လို့ မစွဲခိုင်းဘဲ၊ "Data Point" တစ်ခုအနေနဲ့ ဓမ္မဓိဋ္ဌာန်ကျကျ ကြည့်ခိုင်းတာ ဖြစ်ပါတယ်။ "ငါ ဝမ်းနည်းနေတယ်" လို့ ပြောမယ့်အစား "ဝမ်းနည်းစိတ် ဖြစ်ပေါ်မှု (Instance of Sadness) ရှိနေတယ်" လို့ မှတ်တမ်းတင်ခိုင်းတာပါ။
ဒီသဘောတရားကို လက်တွေ့ ဘယ်လို အသုံးချသလဲ။ ဦးဇင်းတို့ သွာဂတပြတိုက်မှာ Policy 2, Article 2.5 (Digital Archives & Data Integrity) အရ ဓာတ်တော်မှတ်တမ်း စနစ် (Registry System) ကို တည်ဆောက်ထားပါတယ်။ အဲဒီစနစ်ထဲမှာ ဓာတ်တော် အရေအတွက်တင် မကဘဲ၊ ဧည့်သည်တွေရဲ့ Feedback Data တွေကိုပါ ထည့်သွင်းထားပါတယ်။
ဒီစနစ်ကနေတဆင့် မကြာသေးမီက ထူးခြားတဲ့ တွေ့ရှိချက်တစ်ခု ပေါ်ထွက်လာပါတယ်။ အဲဒါကတော့ Case-D257 (The Grief Anomaly) ပါပဲ။
ဖြစ်စဉ် (The Anomaly Detection):
ပြတိုက်ရဲ့ IT ဌာနက Template T232 (Risk & Impact Assessment Sheet) ကို အသုံးပြုပြီး လစဉ် အချက်အလက်တွေကို စစ်ဆေးတဲ့အခါ ထူးခြားတဲ့ ပုံစံ (Pattern) တစ်ခုကို တွေ့လိုက်ရတယ်။ အဲဒါကတော့ - "လပြည့်ကျော် (၄) ရက်နေ့တိုင်း၊ အခန်းနံပါတ် (၃) က 'မေတ္တာဓာတ်တော်' ရှေ့မှာ လူတွေ ငိုကြွေးမှုနှုန်း (Crying Incidents) မြင့်တက်နေတယ်" ဆိုတဲ့ Data ပါပဲ။
သာမန်ဆိုရင် ဒါကို တိုက်ဆိုင်မှုလို့ ထင်စရာ ရှိပေမယ့်၊ Data Science အရ ဒါဟာ "Signal" (အချက်ပြမှု) တစ်ခုပါ။
ဆန်းစစ်ချက် (Data Analytics):
ဦးဇင်းတို့ အဖွဲ့က ဒီ Data ကို အသေးစိတ် ဆန်းစစ်ကြည့်တယ်။ ဘာကြောင့် ဒီရက်၊ ဒီအခန်းမှာမှ ငိုကြတာလဲ။ စုံစမ်းကြည့်လိုက်တော့မှ သိရတာက - အဲဒီရက်ဟာ ဒေသခံ ဆေးရုံကြီးတစ်ခုမှာ "ကင်ဆာဝေဒနာရှင်များ ဆွေးနွေးပွဲ" လုပ်တဲ့ရက် ဖြစ်နေတယ်။ ဆွေးနွေးပွဲ ပြီးရင် လူနာတွေနဲ့ မိသားစုဝင်တွေက စိတ်သက်သာရာ ရဖို့အတွက် အနီးဆုံးဖြစ်တဲ့ ဦးဇင်းတို့ ပြတိုက်၊ အဲဒီထဲကမှ "မေတ္တာဓာတ်တော်" ခန်းကို လာကြတာ ကိုး။ သူတို့ရဲ့ စိတ်ထဲမှာ သောက (Grief) နဲ့ ကြောက်ရွံ့မှု (Fear - သံခိတ္တစိတ်) တွေ ပြည့်နှက်နေတာကို Data က ပြနေတာပါ။
တုံ့ပြန်ဆောင်ရွက်မှု (Algorithm Execution):
ဒီ Insight (သိမြင်မှု) ကို ရပြီးတာနဲ့ ဦးဇင်းတို့က "Reactive" (ဖြစ်မှရှင်း) မဟုတ်ဘဲ "Proactive" (ကြိုတင်ပြင်ဆင်) လုပ်ဆောင်ချက်တွေကို ချမှတ်လိုက်ပါတယ်။
၁။ Resource Allocation: လပြည့်ကျော် (၄) ရက်နေ့ ရောက်တိုင်း အခန်းနံပါတ် (၃) မှာ "ဓမ္မမိတ်ဆွေ" (Counseling Monks) တွေကို ပိုမို တာဝန်ချထားလိုက်တယ်။
၂။ Content Adjustment: အဲဒီအခန်းမှာ ဖွင့်ထားတဲ့ တရားခွေကို "သံဝေဂ" (အကြောက်တရား) ဟောတဲ့ တရားတွေ မဟုတ်ဘဲ၊ "မေတ္တာသုတ်" နဲ့ "ဂိလာနသုတ်" (ကျန်းမာရေး ပရိတ်) တွေကို ပြောင်းဖွင့်ပေးလိုက်တယ်။
၃။ Feedback Loop: နောက်လတွေမှာ ပြန်စစ်ဆေးကြည့်တော့ ငိုကြွေးသံတွေ လျော့နည်းသွားပြီး၊ T118 (Affective Log) မှာ "Relief" (စိတ်သက်သာရာရမှု) Score တွေ တက်လာတာကို တွေ့ရတယ်။
ဒီ Case-D257 ဟာ "Data" ကို "Dhamma" နဲ့ ပေါင်းစပ်လိုက်တဲ့အခါ လူသားတွေရဲ့ စိတ်ကျန်းမာရေးကို ဘယ်လောက်ထိ ထိထိရောက်ရောက် ကူညီပေးနိုင်သလဲ ဆိုတာ သက်သေပြနေပါတယ်။ ဦးဇင်းတို့ ရေးသွင်းလိုက်တဲ့ T232 Template ဟာ စာရွက်စာတမ်း သက်သက် မဟုတ်ဘဲ၊ ဒုက္ခရောက်နေသူတွေရဲ့ အသံ (Voice of the Suffering) ကို နည်းပညာနဲ့ နားထောင်ခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။
ဒကာကြီး ဒကာမကြီးတို့... ခေတ်သစ် IT လောကမှာ "Garbage In, Garbage Out" (အမှိုက်ထည့်ရင် အမှိုက်ထွက်မယ်) ဆိုတဲ့ စကား ရှိပါတယ်။ ဦးဇင်းတို့ရဲ့ စိတ် (Mind) ဆိုတဲ့ Database ထဲကိုလည်း နေ့စဉ် အာရုံ (Input) တွေ ဝင်နေပါတယ်။ အဲဒီအာရုံတွေက လောဘ၊ ဒေါသ အမှိုက်တွေ ဖြစ်နေရင်၊ ထွက်လာမယ့် ရလဒ် (Output) ကလည်း ပူလောင်မှုတွေပဲ ဖြစ်မှာပါ။
ဒါကြောင့် ဒီနေ့ကစပြီး ကိုယ့်စိတ်ကို "System Audit" လုပ်ကြပါ။
မနက်ခင်းမှာ "ငါ့စိတ် ဒီနေ့ ဘယ်လို ရှိလဲ" (System Check)။
ညနေခင်းမှာ "ဒီနေ့ ငါ ဘာတွေ မှားယွင်း (Error) ခဲ့လဲ" (Error Log)။
ညအိပ်ရာဝင်ရင် "မကောင်းတဲ့ ဖိုင်တွေကို Delete လုပ်၊ ကောင်းတဲ့ ဖိုင်တွေကို Save လုပ်" (Daily Backup)။
နိဂုံးချုပ်အနေနဲ့... ဓာတ်တော်မှတ်တမ်းတွေက သမိုင်းကို ပြောပြသလို၊ မိမိတို့ရဲ့ စိတ်မှတ်တမ်း (Mind Log) ကလည်း မိမိတို့ရဲ့ သံသရာ ခရီးလမ်းကို ညွှန်ပြနေပါတယ်။ "စိတ္တာနုပဿနာ" နည်းပညာကို အသုံးပြုပြီး၊ မိမိတို့ရဲ့ စိတ်အချက်အလက်များကို မှန်ကန်စွာ စီမံခန့်ခွဲနိုင်ကြပါစေ၊ ထိုမှတဆင့် စိတ်၏ ငြိမ်းချမ်းရာ နိဗ္ဗာန် (The Ultimate Clean State) သို့ ရောက်ရှိနိုင်ကြပါစေ ကုန်သတည်း။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဌတု
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဌတု
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဌတု။
သာဓု... သာဓု... သာဓု...။
ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက
The Office Of Siridantamahapalaka
Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum
နေ့စွဲ - ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ (၁၄) ရက်
