နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
အနန္တောအနန္တငါးပါးကို အာရုံပြု၍ ညီညာဖြဖြ ကန်တော့ကြပါစို့ -
နမော ဗုဒ္ဓဿ - သစ္စာလေးပါး မြတ်တရားကို ပိုင်းခြားထင်ထင် သိမြင်တော်မူသော ရှင်တော်မြတ်စွာဘုရားသခင် ကိုယ်တော်မြတ်ကြီးအား ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
နမော ဓမ္မဿ - မဂ်လေးတန်၊ ဖိုလ်လေးတန်၊ နိဗ္ဗာန် ပရိယတ် ဆယ်ပါးသော တရားတော်မြတ်အား ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
နမော သံဃဿ - မဂ်၌တည်သော ပုဂ္ဂိုလ်လေးပါး ဖိုလ်၌တည်သော ပုဂ္ဂိုလ်လေးပါး ဤ ရှစ်ပါးသော အရိယာ သံဃာတော်မြတ်အား ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
နမော မာတာပိတုဿ - မိဘနှစ်ပါးအား ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
နမော အာစရိယဿ - ဝိပဿနာ ဉာဏ်မျက်စိနှစ်ကွင်း အလင်းရအောင် သစ္စာလေးပါးတရားတော်နှင့် ကုသပေးတော်မူသော ကျေးဇူးတော်ရှင် မိုးကုတ်ဆရာတော်ဘုရားကြီးနှင့် မုံလယ်ဆရာတော်ဘုရားကြီးအား ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
၁။ ခေါင်းဆောင်မှုနှင့် ပဋိပက္ခ၏ သဘာဝ (Introduction)
ဒီနေ့ဟာ သာသနာတော်နှစ် ၂၅၆၆ ခုနှစ်၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၄ ခုနှစ်၊ ကဆုန်လပြည့်ကျော် ၁၀ ရက်၊ ခရစ်နှစ် ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ မေလ ၂၄ ရက်နေ့ ဖြစ်ပါတယ် ဒကာ ဒကာမတို့။ ဒီနေ့မှာ ဦးဇင်းတို့ ဆွေးနွေးကြမယ့် တရားခေါင်းစဉ်ကတော့ "ခေါင်းဆောင်မှုနှင့် ပဋိပက္ခဖြေရှင်းခြင်း (Conflict Resolution)" ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ အဖွဲ့အစည်းတစ်ခု၊ မိသားစုတစ်ခုမှာ လူနှစ်ယောက်နဲ့အထက် ရှိလာပြီဆိုရင် အမြင်မတူတာ၊ သဘောထားကွဲလွဲတာဆိုတဲ့ ပဋိပက္ခတွေဟာ ရှောင်လွှဲလို့မရတဲ့ သဘာဝတရားတွေပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ အခုခေတ်မှာ Conflict Resolution ဆိုပြီး စိတ်ပညာနည်းလမ်းတွေ၊ Negotiation skills တွေနဲ့ ဖြေရှင်းနေကြပေမယ့် မြတ်စွာဘုရားရှင်ကတော့ လွန်ခဲ့တဲ့ နှစ်ပေါင်း ၂၅၀၀ ကျော်ကတည်းက သံဃာ့အဖွဲ့အစည်းအတွင်း ဖြစ်ပေါ်လာတဲ့ ပြဿနာတွေကို အနုနည်းနဲ့ောကော၊ ဥပဒေနည်းနဲ့ောပါ ဖြေရှင်းဖို့ "အဓိကရဏသမထ" တရားတွေကို အသေးစိတ် ပြဋ္ဌာန်းခဲ့ပါတယ် ဒကာကြီးတို့။
"အေး... အဲဒါကို သိပ္ပံနည်းကျ ကြည့်ရင်..." ပဋိပက္ခဆိုတာ စွမ်းအင် (Energy) တစ်မျိုးပဲ ဒကာကြီးရဲ့။ အဲဒီစွမ်းအင်ကို အပြုသဘောဆောင်တဲ့ဘက် (Constructive) ပြောင်းမလား၊ အဖျက်ဘက် (Destructive) သွားမလားဆိုတာဟာ ခေါင်းဆောင်ရဲ့ စီမံခန့်ခွဲမှုအပေါ်မှာ မူတည်ပါတယ်။ ဦးဇင်းတို့ သွာဂတပြတိုက်ရဲ့ Policy 10, Art. 10.2 မှာလည်း "လုပ်ငန်းခွင်အတွင်း အငြင်းပွားမှုများ ဖြစ်ပေါ်လာပါက ဝိနည်းတော်လာ အဓိကရဏသမထ (၇) မျိုးကို အခြေခံ၍ ငြိမ်းချမ်းစွာ ဖြေရှင်းရန်" ဆိုပြီး အတိအလင်း ပြဋ္ဌာန်းထားပါတယ်။
၂။ ဝိနည်းတော်လာ အဓိကရဏသမထ (၇) မျိုး (Canonical Foundation)
ဦးဇင်းတို့ ဝိနည်းပိဋက၊ စူဠဝဂ်၊ သမထက္ခန္ဓက (မြန်မာပြန် ဆဋ္ဌသံဂါယနာမူ) မှာ မြတ်စွာဘုရားရှင်က အငြင်းပွားမှု (အဓိကရုဏ်း) တွေကို ငြိမ်းအေးစေတဲ့ နည်းလမ်း ၇ မျိုးကို ဟောကြားခဲ့ပါတယ်။
၁။ သမ္မုခါဝိနယ - အငြင်းပွားသူ နှစ်ဦးလုံး ရှေ့မှောက်မှာ မျက်နှာချင်းဆိုင် ဖြေရှင်းခြင်း (Face-to-face resolution)။
၂။ သတိဝိနယ - ရဟန္တာအရှင်မြတ်များအား အပြစ်မရှိကြောင်း သတိရစေပြီး ကင်းလွတ်ခွင့်ပေးခြင်း (Exoneration based on mindfulness)။
၃။ အမူဠှဝိနယ - ရူးသွပ်စဉ် ပြုမူခဲ့သော အမှားများအတွက် ခွင့်လွှတ်ခြင်း (Pardon for temporary insanity)။
၄။ ပဋိညာတကရဏ - မိမိအပြစ်ကို ဝန်ခံစေခြင်းဖြင့် ဖြေရှင်းခြင်း (Resolution by confession)။
၅။ ယေဘုယျသိကာ - အများဆန္ဒ (မဲခွဲဆုံးဖြတ်ခြင်း) ဖြင့် ဖြေရှင်းခြင်း (Decision by majority/Arbitration)။
၆။ တဿပါပိယသိကာ - အပြစ်ရှိသူကို နှိပ်ကွပ်ခြင်း၊ ဒဏ်ပေးခြင်း (Penalizing the wrongdoer)။
၇။ တိဏဝတ္ထာရက - မြက်ခြောက်ဖြင့် ဖုံးအုပ်သလို အသေးအဖွဲ ကိစ္စများကို အပြန်အလှန် ခွင့်လွှတ်ကာ အပြီးသတ် စွန့်လွှတ်ခြင်း (Reconciliation by covering up as with grass)။
ဒါဟာ ခေတ်သစ်ဥပဒေစနစ်မှာ သုံးတဲ့ Mediation, Arbitration နဲ့ Litigation တွေထက် အများကြီး ပိုမို နက်ရှိုင်းပြီး လူမှုရေး သဟဇာတဖြစ်မှုကို ရှေးရှုတဲ့ နည်းလမ်းတွေပဲ ဖြစ်ပါတယ် ဒကာမကြီးတို့။
၃။ Conflict Resolution: စိတ်ခံစားမှုနှင့် ယုတ္တိဗေဒ (Analytical Analysis)
ဦးဇင်းတို့ သွာဂတမှာ ဝန်ထမ်းရေးရာ ပြဿနာတွေကို ဖြေရှင်းဖို့ Template-T240 (Dispute Mediation Form) ကို သုံးပါတယ်။ ပဋိပက္ခဖြေရှင်းခြင်းမှာ အဓိက အတားအဆီးကတော့ "Ego" (မာန) ပါပဲ။
"အေး... အဲဒါကို သိပ္ပံနည်းကျ ကြည့်ရင်..." ပဋိပက္ခ ဖြစ်နေတဲ့အချိန်မှာ လူတွေရဲ့ ဦးနှောက်က Amygdala (Emotional center) က လွှမ်းမိုးနေပြီး Prefrontal Cortex (Rational center) က အလုပ်မလုပ်တော့ဘူး။ အဓိကရဏသမထရဲ့ နည်းလမ်းတွေဟာ အဲဒီ စိတ်ခံစားမှုကို လျှော့ချပြီး ယုတ္တိဗေဒ (Logic) ဘက်ကို ပြန်ခေါ်လာတာပါ။ ဥပမာ - တိဏဝတ္ထာရက နည်းလမ်းဟာ အသေးအဖွဲ ပြဿနာတွေကို အာဃာတ မထားဘဲ စွန့်လွှတ်လိုက်ဖို့ ဖြစ်ပါတယ်။ ဦးဇင်းတို့ရဲ့ Policy 10 အရ ပဋိပက္ခကို ဖြေရှင်းတဲ့အခါ "ဘယ်သူမှားလဲ" (Who is wrong) ထက် "ဘာကမှန်လဲ" (What is right) ဆိုတာကို ပိုပြီး အလေးထားရပါတယ်။
၄။ Case-C144: သွာဂတမှ ညီညွတ်ရေးနှင့် တိဏဝတ္ထာရက (Extended Narrative)
ဦးဇင်းတို့ သွာဂတမှာ ကြုံခဲ့ရတဲ့ Case-C144 လေး အကြောင်း ပြောပြမယ်။ တစ်ခါက ဓာတ်တော်တိုက် သန့်ရှင်းရေးအဖွဲ့နဲ့ လုံခြုံရေးအဖွဲ့ကြားမှာ တာဝန်ဧရိယာ ကျူးကျော်မှုနဲ့ ပတ်သက်ပြီး အကြီးအကျယ် စကားများကြဖူးတယ်။ အချင်းချင်း မျက်နှာမကြည့်နိုင်တော့တဲ့အထိ ဖြစ်သွားတာ ဒကာကြီးရဲ့။
ဦးဇင်းတို့က Template-T240 အရ သူတို့ကို ခေါ်ယူတွေ့ဆုံပြီး သမ္မုခါဝိနယ နည်းနဲ့ မျက်နှာချင်းဆိုင် စကားပြောစေတယ်။ ဒါပေမဲ့ နှစ်ဦးလုံးက သူမှန် ငါမှန် အပြိုင်ငြင်းနေကြတယ်။ နောက်ဆုံးမှာ ဦးဇင်းက တိဏဝတ္ထာရက (မြက်ခြောက်ဖြင့် ဖုံးအုပ်ခြင်း) နည်းကို သုံးလိုက်တယ်။ "ဒကာကြီးတို့... ဒီကိစ္စက သေးသေးလေးပါ။ အခု ဒကာကြီးတို့ အငြင်းပွားနေတာဟာ ဘုရားရှင်ရဲ့ ဓာတ်တော်မြတ်တွေရှေ့မှာပါ။ ဓာတ်တော်တွေရဲ့ ငြိမ်းချမ်းမှုကို အာရုံပြုပြီး ဒီကိစ္စကို မြက်ခြောက်နဲ့ ဖုံးသလို အပြီးသတ် မေ့ပျောက်လိုက်ကြပါ" လို့ ဟောလိုက်မှ သူတို့ဟာ ရှက်စိတ်ဝင်ပြီး အချင်းချင်း တောင်းပန်ကာ ညီညွတ်သွားကြတယ်။ ဒါဟာ Policy 10, Art. 10.2 မှာပါတဲ့ Reconciliation ရဲ့ စွမ်းအားပါပဲ။
၅။ Modern Diplomacy နှင့် ဝိနည်းတော် (Modern Analogy)
အခုခေတ် နိုင်ငံတကာ သံတမန်ဆက်ဆံရေး (Diplomacy) မှာ ပဋိပက္ခတွေကို ကုလသမဂ္ဂမှာ ဖြေရှင်းသလိုမျိုးပေါ့ ဒကာမကြီးတို့။
"ဒီနေရာမှာ ဒကာမကြီး တစ်ယောက်က မေးဦးမယ်..."၊ "အရှင်ဘုရား... ဥပဒေနဲ့ ပြတ်ပြတ်သားသား ဆုံးဖြတ်တာက ပိုမကောင်းဘူးလား" ပေါ့။ အေး... ဥပဒေနဲ့ ဆုံးဖြတ်ရင် တစ်ဖက်က နိုင်ပြီး တစ်ဖက်က ရှုံးသွားမယ်။ ရှုံးတဲ့သူက အာဃာတ ကျန်ရစ်မယ်။ ဒါပေမဲ့ ဝိနည်းတော်လာ သမထနည်းလမ်းတွေကတော့ "Win-Win Outcome" ကို ရှေးရှုတာ။ အထူးသဖြင့် ယေဘုယျသိကာ ဆိုတာဟာ ဒီနေ့ခေတ် ဒီမိုကရေစီရဲ့ မဲခွဲစနစ် (Voting system) ဖြစ်ပေမယ့်၊ ဘုရားရှင်က အမှန်တရား (ဓမ္မ) ဘက်မှာ ရှိတဲ့သူတွေ များမှသာ မဲခွဲဖို့ ညွှန်ကြားခဲ့တာ။ ဒါဟာ အရေအတွက်ထက် အရည်အချင်း (Quality over Quantity) ကို ပိုဦးစားပေးတဲ့ ခေတ်မီတဲ့ နည်းလမ်းဖြစ်ပါတယ်။
၆။ Policy 10, Art. 10.2 နှင့် သွာဂတ၏ ငြိမ်းချမ်းရေး မူဝါဒများ
ဦးဇင်းတို့ သွာဂတပြတိုက်ရဲ့ Policy 10, Art. 10.2 (Conflict Management Protocol) မှာ "ပဋိပက္ခဖြစ်ပေါ်လာပါက ဒေါသကို အခြေမခံဘဲ မေတ္တာနှင့် သီလကို အခြေခံ၍ ဖြေရှင်းရမည်။ ဖြေရှင်းပြီးသော ကိစ္စရပ်များကို အာဃာတအဖြစ် ပြန်လည်မဖော်ထုတ်ရ" လို့ ဆိုထားပါတယ်။
ဒါဟာ အဖွဲ့အစည်းရဲ့ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ကျန်းမာရေး (Mental Wellness) အတွက် အင်မတန် အရေးကြီးပါတယ်။ ဦးဇင်းတို့ဆီမှာ Template-T240 ကို သုံးပြီး ဖြေရှင်းတဲ့အခါ ဆုံးဖြတ်ချက်ကို လက်မှတ်ထိုးရုံတင် မဟုတ်ဘဲ အချင်းချင်း မေတ္တာပို့သပြီးမှ ပွဲသိမ်းလေ့ရှိပါတယ်။ ဒါဟာ "သမထ" ဆိုတဲ့ စကားလုံးအတိုင်း အငြင်းပွားမှုတွေကို အမြစ်ပြတ် ငြိမ်းအေးစေတာ ဖြစ်ပါတယ်။
၇။ ကိုယ့်စိတ်ထဲက ပဋိပက္ခကို ဖြေရှင်းခြင်း (Practical Insight)
ဒကာ ဒကာမတို့... အပြင်က ပဋိပက္ခတွေထက် ကိုယ့်စိတ်ထဲမှာ ဖြစ်နေတဲ့ ပဋိပက္ခ (Internal Conflict) က ပိုဆိုးပါတယ်။
"လုပ်ချင်တာ" နဲ့ "လုပ်သင့်တာ" ကြားမှာ အမြဲတမ်း ငြင်းခုံနေရတယ်။
"ဒေါသ" နဲ့ "ခန္တီ" ကြားမှာ စစ်ပွဲတွေ ဖြစ်နေတယ်။
ကိုယ့်စိတ်ထဲမှာလည်း အဓိကရဏသမထကို သုံးပါ။ တစ်ခါတလေ အတိတ်က အမှားတွေကို တိဏဝတ္ထာရက နည်းနဲ့ မြက်ခြောက်ဖုံးသလို ဖုံးအုပ်ပြီး ရှေ့ဆက်ရမယ်။ တစ်ခါတလေတော့လည်း ကိုယ့်ရဲ့ အမှားကို ပဋိညာတကရဏ နည်းနဲ့ ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် ဝန်ခံပြီး ပြုပြင်ရမယ်။ ခေါင်းဆောင်မှုဆိုတာ သူတစ်ပါးကို မဦးဆောင်ခင် ကိုယ့်စိတ်ထဲက အငြင်းပွားမှုတွေကို အရင်ဆုံး ငြိမ်းအေးအောင် လုပ်နိုင်စွမ်း ရှိဖို့ပဲ ဖြစ်ပါတယ် ဒကာကြီးတို့။
၈။ အနှစ်ချုပ်နှင့် တိုက်တွန်းချက် (Summary & Application)
ဒါကြောင့် ဒီနေ့ ပဋိပက္ခဖြေရှင်းခြင်း တရားတော်ကို နာယူကြတဲ့ သူတော်ကောင်းတွေအနေနဲ့ -
၁။ မိသားစုနဲ့ လုပ်ငန်းခွင်မှာ ပြဿနာဖြစ်လာတဲ့အခါ ဝိနည်းတော်လာ သမထနည်းလမ်း ၇ မျိုးထဲက သင့်တော်ရာကို အသုံးချပါ။
၂။ "နိုင်အောင်တိုက်ခြင်း" ထက် "ငြိမ်းအောင်လုပ်ခြင်း" က ပိုမို မြင့်မြတ်တဲ့ ခေါင်းဆောင်မှု ဖြစ်တယ်ဆိုတာကို သတိပြုပါ။
၃။ ဓာတ်တော်မြတ်များ၏ အေးမြသော ပါရမီတော်ကို အာရုံပြုခြင်းဖြင့် မိမိတို့၏ ဒေါသအာဃာတများကို ငြိမ်းအေးအောင် လုပ်ဆောင်ပါ။
ငြိမ်းချမ်းမှုရှိတဲ့ နေရာမှာသာ အောင်မြင်မှုဟာ အနှစ်သာရ ရှိမှာ ဖြစ်ပါတယ် ဒကာကြီးတို့။
၉။ သာဓုခေါ်ခြင်းနှင့် အမျှပေးဝေခြင်း
ကဲ... ဒီနေ့ ဟောကြားအပ်တဲ့ "ခေါင်းဆောင်မှုနှင့် ပဋိပက္ခဖြေရှင်းခြင်း" တရားတော်ကို နာယူကြည်ညိုကြတဲ့ အကျိုးအားကြောင့် သူတော်ကောင်းတို့၏ ပတ်ဝန်းကျင်၌ ငြိမ်းချမ်းမှုများ ထွန်းကားကြပါစေ၊ အငြင်းပွားမှုများ ကင်းစင်ကြပါစေ၊ မဂ်ဉာဏ် ဖိုလ်ဉာဏ် နိဗ္ဗာန်သို့ လွယ်ကူစွာ ရောက်ရှိနိုင်ကြပါစေကုန်သတည်း။
မိမိတို့ ပြုလုပ်အပ်သော ကုသိုလ်အစုစုတို့ကို အနန္တောအနန္တ ငါးပါးနှင့်တကွ (၃၁) ဘုံ၌ ရှိကြကုန်သော ဝေနေယျသတ္တဝါအပေါင်းတို့အား အမျှ... အမျှ... အမျှ ပေးဝေလိုက်ကြပါကုန်။
သာဓု... သာဓု... သာဓု။
ဗုဒ္ဓသာသနံ စိရံ တိဌတု။
ဗုဒ္ဓသာသနံ စိရံ တိဌတု။
ဗုဒ္ဓသာသနံ စိရံ တိဌတု။
ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက
The Office Of Siridantamahapalaka
နေ့စွဲ - ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ မေလ ၂၄ ရက်။ (ကဆုန်လပြည့်ကျော် ၁၀ ရက်)
